Δύο συν ένας κόσμοι σε έκθεση

Οι καλ­λι­τέ­χνες Αντώνης Τσα­κί­ρης, Μελίνα Ζωγρά­φου και Μίλτος Λουι­ζί­δης απο­γύ­μνω­σαν για το κοινό τα ορατά και τα αόρατα

Είναι μια λεπτή γραμμή η δια­χω­ρι­στική μεταξύ ονει­ρι­κού και πραγ­μα­τι­κού, γήινου και συμπα­ντι­κού, φαντα­στι­κού και ρεα­λι­στι­κού και αυτή πάλ­λε­ται με καρ­διο­γρα­φικό σχη­μα­τι­σμό, ανοί­γο­ντας κάθε φορά χώρο στον ένα κόσμο για να διεισ­δύ­σει μέσα στον άλλο.  Η μικρο­γρα­φία μιας τέτοιας κοσμο­θε­ω­ρίας φιλο­ξε­νή­θηκε για περίπου 10 ημέρες, στο Γαλλικό Κατά­λυμα, μέσα από τη συνύ­παρξη της έκθεσης έργων τριών καλ­λι­τε­χνών που κατά κάποιο τρόπο συλ­λει­τούρ­γη­σαν ισορ­ρο­πώ­ντας στην κορυφή μιας κου­κί­δας ενός αδιό­ρα­του παλ­μο­γρά­φου.

Αντώνης Τσα­κί­ρης, Μελίνα Ζωγρά­φου και Μιλ­τιά­δης Λουι­ζί­δης ήταν οι καλ­λι­τέ­χνες που ένωσαν τις ματιές τους σε μια ανίερη συμ­φω­νία να ταρά­ξουν τα ιερά στεγανά μιας καθη­με­ρι­νό­τη­τας  που, εντός τους ψηφια­κού της εγκλω­βι­σμού τείνει να νεκρω­θεί στους οπτι­κούς ερε­θι­σμούς.  Η έκθεση των τριών, στο πλαίσιο του 5ου Φεστι­βάλ Καλ­λι­τε­χνι­κής Δημιουρ­γίας Ροδίων, πέτυχε κάτι το εξαι­ρε­τικά σπάνιο: Να κάνει στους επι­σκέ­πτες της να νιώσουν και ίσως να προ­σευ­χη­θούν.

Ο Μιλ­τιά­δης Λου­ϊ­ζί­δης φιλο­ξε­νή­θηκε στη δεξιά αίθουσα του εκθε­σια­κού χώρου της οδού Ιπποτών της μεσαιω­νι­κής πόλης Ρόδου. Εκεί, παρου­σί­ασε μια σειρά φωτο­γρα­φιών – προ­σώ­πων που ο ίδιος απα­θα­νά­τισε στα ταξίδια του ανά τον κόσμο. Ένας σαμάνος, ένας βοσκός, μια αγρό­τισσα, ένας ζογκλέρ, ένα παιδί που παίζει, ένας απλός παρα­τη­ρη­τής από κάποιο παρά­θυρο να στέ­κε­ται περί­ερ­γος για όλους εκεί­νους που επι­σκέ­πτο­νται το χώρο. Εικόνες καθόλα γήινες, πραγ­μα­τι­κές, γεμάτες απο­φα­σι­στι­κό­τητα, με σχεδόν ορατή τη δύναμη που κινεί τα χέρια τους. Τα πρόσωπα των έργων του Milton Louiz δεν έχουν κάτι να πουν· δεν την έχουν μια τέτοια ανάγκη. Απε­να­ντίας, είναι προ­ση­λω­μένα στη δική τους ύπαρξη με τρόπο που προ­κα­λεί τον θεατή να σκύψει, να δει αυτό που κάνουν, να τα βοη­θή­σει, να ανταλ­λά­ξει μια κου­βέ­ντα.

Η αρι­στερή αίθουσα του Γαλ­λι­κού Κατα­λύ­μα­τος αφιε­ρώ­θηκε στον γλύπτη – κερα­μί­στα Αντώνη Τσακίρη κι εκείνος με τη σειρά του στο χώρο ενα­πό­θεσε μόνο ένα έργο. Μια σειρά από πρόσωπα, που αιω­ρού­νται σ’ έναν περίπου κύβο σε περί­γραμμα. Θα μπο­ρούσε να είναι η τρισ­διά­στατη, ρεα­λι­στική ανα­πα­ρά­σταση ενός γιγα­ντιαίου νοερού κινητού τηλε­φώ­νου, με τα δεκάδες πρόσωπα σε ολό­γραμμα να κοι­τά­ζουν και να κοι­τά­ζο­νται. Μάτια παντού, στρα­πα­τσα­ρι­σμέ­νες φάτσες, μύτες συμ­με­τρι­κές και άλλοτε κατα­θλι­πτι­κές, χείλη ανέκ­φρα­στα, γεμάτα από την αγωνία της στιγμής που ψάχνει να βρει περιε­χό­μενο. Το μπροστά και το πίσω της οθόνης σε απόλυτη γύμνια.

Τα κερα­μικά πρόσωπα του Αντώνη Τσακίρη είναι γεμάτα ρωγμές, όπως κι εκείνα στις φωτο­γρα­φίες του Λουι­ζίδη. Η διαφορά τους βρί­σκε­ται στην αιτία της ρηγ­μά­τω­σης: Στη περί­πτωση της αίθου­σας δεξιά έχει τη ρίζα της στη γεμάτη εμπει­ρίες ζωή και στην περί­πτωση της αίθου­σας αρι­στερά η ρωγμή προ­κα­λεί­ται από τη φθορά του κενού.

Πρω­τα­γω­νι­στές στις δύο αίθου­σες είναι οι εικόνες των προ­σώ­πων, όπως αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται εξω­τε­ρικά και εσω­τε­ρικά, ρεα­λι­στικά και φαντα­στικά, πραγ­μα­τικά και ονει­ρικά. Για το λόγο αυτό δεν θα μπο­ρούσε να είναι πιο κομβική η ύπαρξη της κεντρι­κής αίθου­σας στη μέση, όπου τα έργα της εικα­στι­κού Μελίνας Ζωγρά­φου έρχο­νται να λει­τουρ­γή­σουν ως τη γραμμή που δια­χω­ρί­ζει, αλλά ταυ­τό­χρονα ενώνει τους δυο κόσμους.

«As above, as below» τιτλο­φο­ρεί­ται ένα από τα έργα της σημα­το­δο­τώ­ντας την Αρχή της ύπαρξης του αοράτου ως ίσης διά­στα­σης με το ορατό. Το ίδιο ισχύει και με τις εικόνες στις αντι­κρι­στές αίθου­σες του Γαλ­λι­κού Κατα­λύ­μα­τος. Η θεμα­τική τους είναι ίδια, μα η αιτία των συναι­σθη­μά­των τόσο δια­φο­ρε­τική, σχεδόν αντι­μα­χό­μενη, σε μια προ­σπά­θεια η μία πλευρά να επι­κρα­τή­σει της άλλης και στο ενδιά­μεσο βρί­σκε­ται το «πεδίο της ύπαρξης» όπως το απο­τυ­πώ­νει η Μελίνα. Δε μπορεί να είναι τυχαίο· μια σειρά από τους πίνακές της μοιά­ζουν με τη μονα­δική γραμμή ενός παλ­μο­γρά­φου που σ’  εκείνη τη σπα­σμω­δική του κίνηση απο­τυ­πώ­νει όλο το μεγα­λείο της ζωής, εισβάλ­λο­ντας στο χώρο πότε της μίας και πότε της άλλης πλευράς. Η ίδια η ζωγρά­φος είναι η κουκίδα και οι πίνακές της ένα ελεύ­θε­ρης από­δο­σης καρ­διο­γρά­φημα εκείνου που η καλ­λι­τέ­χνις απο­κα­λεί «πεδίο της ύπαρξης» ή αλλιώς «περιε­χό­μενο του σύμπα­ντος κόσμου».

«Όλα ξεκι­νούν από την καθη­με­ρινή μας πρόθεση» αφη­γεί­ται η Μελίνα Ζωγρά­φου και μιλά με την ίδια ευκολία για τα γήινα, όσο και τα υπερ­κό­σμια. Τα λόγια της δια­τρέ­χουν τη σκάλα των συναι­σθη­μά­των από την ενοχή στη φώτιση και από το φόβο στη χαρά, στέ­κε­ται στα πέντε στοι­χεία που δομούν τον σύμπα­ντα κόσμο και που συνα­πο­τε­λούν το κάθε ένα πρόσωπο στο χωρο­χρόνο. Το κοινό την παρα­κο­λου­θεί φανερά διψα­σμένο, δεν απορεί για το και­νού­ριο που εισάγει η τέχνη της, κατά κάποιο τρόπο έχει έρθει προ­ε­τοι­μα­σμένο από το σπίτι και δεν εκπλήσ­σε­ται για τα όσα βιώνει.

Όσοι τυχεροί πρό­λα­βαν κι έζησαν τη συνύ­παρξη των τριών καλ­λι­τε­χνών, μπό­ρε­σαν να μετα­κι­νη­θούν χρονικά και ασυ­ναί­σθητα σε μια σειρά περιό­δων της ζωής τους. Στο χώρο δεν βρέ­θη­καν απλώς ενώπιον μιας εικα­στι­κής έκθεσης, αλλά χωρίς να το κατα­λά­βουν πλημ­μύ­ρι­σαν με την πρόθεση να κατα­νο­ή­σουν το πολύ­πλευρο της ζωής. Έπαιξαν με τα νοήματα των έργων όπως τα βρέφη ανα­κα­λύ­πτουν τα παι­χνί­δια. Στην αρχή με κινή­σεις άτσαλες χτυπούν βίαια στο πάτωμα το πλα­στικό αυτο­κι­νη­τάκι ή το λού­τρινο κου­κλάκι, μέχρι που η άγουρη ψυχή τους εντρυφά στην αρμονία των κινή­σεων που κάνουν τις ρόδες να κυλούν ομαλά και το λού­τρινο ζωάκι να μετου­σιώ­νε­ται σε κομμάτι αγάπης. Έτσι, με το παι­χνί­δι­σμα και με μια μικρή καθο­δή­γηση από τη Μελίνα και νοερά από τον Αντώνη και τον Milton, τα παιδιά (ηλι­κιακά και ψυχικά) επι­σκέ­πτες της έκθεσης εισή­χθη­σαν σ’ ένα νέο τρόπο ζωής, γεμάτο κατα­νό­ηση, ευγνω­μο­σύνη, ειλι­κρινή πρόθεση και κυρίως φώτιση.

Είναι πιθανό, στις προ­σε­χείς ημέρες οι πύλες της έκθεσης να ανοί­ξουν ακόμα για μία φορά.