Η ανατομία του ράβε-ξήλωνε για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια από το 1964

Ελά­χι­στοι ήταν οι υπουρ­γοί Παι­δείας έως σήμερα που δεν «άγγιξαν» δύο θέματα: Τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις και τις πρυ­τα­νι­κές εκλογές για διοι­κή­σεις στα ΑΕΙ.

Οι περισ­σό­τε­ροι από αυτούς θέλησαν να συν­δέ­σουν τα δύο αυτά κορυ­φαία ζητή­ματα για την εκπαι­δευ­τική κοι­νό­τητα (το πρώτο για χιλιά­δες οικο­γέ­νειες, το δεύτερο για την αίγλη της εξου­σίας που μετέ­φερε), με μια κεντρική εκπαι­δευ­τική μεταρ­ρύθ­μιση που θα έφερνε το όνομά τους. Τα χρόνια που προη­γή­θη­καν απέ­δει­ξαν ότι μια αλλαγή τέτοιας εμβέ­λειας που δεν έχει προ­σε­κτικά μελε­τη­θεί, μπορεί πολύ πιο εύκολα να κατα­στρέ­ψει παρά να βελ­τιώ­σει μια πολι­τική καριέρα.

Ετσι, «από το 1964, έτος κατά το οποίο ξεκί­νη­σαν οι δια­δι­κα­σίες για την επιλογή των υπο­ψη­φίων για την εισα­γωγή στα πανε­πι­στή­μια από το υπουρ­γείο Παι­δείας, το σύστημα εισα­γω­γής στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση είναι ένα από τα πιο συζη­τη­μένα εκπαι­δευ­τικά ζητή­ματα».

Με τη φράση αυτή ξεκι­νάει η μελέτη που ολο­κλή­ρωσε πρό­σφατα ο Εθνικός Οργα­νι­σμός Εξε­τά­σεων και στην οποία κατα­γρά­φο­νται… 53 χρόνια εξε­τα­στι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων. Με τα τελευ­ταία δέκα, το εξε­τα­στικό σύστημα να έχει μετα­βλη­θεί κυριο­λε­κτικά στην πολι­τική εμμονή κάθε υπουρ­γού Παι­δείας, χωρίς κανένας ωστόσο να κατορ­θώ­σει να παρου­σιά­σει μια πρόταση αξιό­πι­στη.

Η ιστορία είναι μεγάλη: «Από την ίδρυση του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών το 1837 και μέχρι το 1924, η εισα­γωγή στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση γινόταν χωρίς σημα­ντι­κούς φραγ­μούς, με την προ­ϋ­πό­θεση οι υπο­ψή­φιοι να είναι κάτοχοι απο­λυ­τη­ρίου Γυμνα­σίου» ανα­φέ­ρε­ται στη μελέτη του Οργα­νι­σμού.

Οι από­φοι­τοι άλλων σχο­λείων καθώς και οι «κατ’ οίκον διδα­χθέ­ντες» υπο­χρε­ού­νταν να υπο­στούν εξε­τά­σεις μέσα σε ένα Γυμνά­σιο που θα ορι­ζό­ταν από τη Γραμ­μα­τεία της Δημό­σιας Εκπαί­δευ­σης, και να εμφα­νί­σουν το απο­δει­κτικό αυτής της εξέ­τα­σης. Mόνοι οι αλλο­δα­ποί φοι­τη­τές εξε­τά­ζο­νταν από επι­τροπή καθη­γη­τών του Πανε­πι­στη­μίου. Στον χώρο της τεχνι­κής εκπαί­δευ­σης, οι από­φοι­τοι του ιδρυ­θέ­ντος το 1886 Πρα­κτι­κού Λυκείου εγγρά­φο­νταν μετά από εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις στις 4ετούς διάρ­κειας ανώ­τα­τες σχολές Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών και Μηχα­νουρ­γών του ΕΜΠ, το οποίο προήχθη σε Ανώτατο Εκπαι­δευ­τικό Ιδρυμα το 1887» ανα­φέ­ρε­ται.

Τη διε­νέρ­γεια γραπτών εισα­γω­γι­κών εξε­τά­σεων ακο­λού­θη­σαν και άλλες σχολές (Ανωτάτη Γεω­πο­νική Σχολή Αθηνών και Ανωτάτη Σχολή Οικο­νο­μι­κών και Εμπο­ρι­κών Επι­στη­μών Αθηνών το 1920).

Το 1922 θεσπί­στη­καν για πρώτη φορά οι εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις, που εφαρ­μό­στη­καν δύο χρόνια στη Φυσι­κο­μα­θη­μα­τική Σχολή και από το 1926 στις υπό­λοι­πες σχολές του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών.

Ετσι, τα επόμενα χρόνια και μέχρι το 1963, οι εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις διορ­γα­νώ­νο­νταν από κάθε εκπαι­δευ­τικό ίδρυμα ξεχω­ρι­στά.

Το 1964 γίνο­νται για πρώτη φορά κοινές εισι­τή­ριες εξε­τά­σεις για όλα τα Ανώτατα Εκπαι­δευ­τικά Ιδρύµατα, οι οποίες διε­νερ­γού­νται κεντρικά από το υπουρ­γείο Παι­δείας με θέματα κοινά για όλους τους υπο­ψη­φί­ους.

Μάλιστα, όπως ανα­φέ­ρε­ται στη μελέτη, από το 1964 και μέχρι σήμερα ισχύει ένα «συγκε­ντρω­τικό σύστημα» για την είσοδο των απο­φοί­των της Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση. Οι εξε­τά­σεις (με διά­φο­ρες ονο­μα­σίες και παραλ­λα­γές στο σύστημά τους) απο­τε­λού­σαν (και εξα­κο­λου­θούν να απο­τε­λούν) κεντρικό άξονα του ελλη­νι­κού εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος. Ετσι ακο­λου­θούν:

1964: Οι πρώτες εισι­τή­ριες εξε­τά­σεις κεντρικά και ενιαία για όλα τα ΑΕΙ από το υπουρ­γείο Παι­δείας. Οι σχολές χωρί­στη­καν σε τέσ­σε­ρις οµάδες με συντε­λε­στή για κάθε µάθηµα που κυμαι­νό­ταν από το 2 µέχρι το 7, ανάλογα με τη σχολή.

1965-1966: Ακα­δη­μαϊκό Απο­λυ­τή­ριο (Α’ τύπος, που δίνει πρό­σβαση στις σχολές Θεο­λο­γίας, Νομικής, Φιλο­σο­φίας και Β’ τύπος, που δίνει πρό­σβαση στις σχολές Ιατρι­κής, Οδο­ντια­τρι­κής, Κτη­νια­τρι­κής, Πολυ­τε­χνείου, Φυσι­κο­μα­θη­μα­τι­κού, Γεω­πο­νίας και Δασο­λο­γίας). H μέση γενική εκπαί­δευση διαι­ρεί­ται σε δύο αυτο­τε­λείς τύπους σχο­λείων, το Γυμνά­σιο και το Λύκειο. Καταρ­γού­νται οι εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις για το Γυμνά­σιο και καθιε­ρώ­νε­ται η εννιά­χρονη υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση και η δωρεάν Παιδεία σε όλες τις βαθ­μί­δες.

Η δημο­τική γλώσσα ορί­ζε­ται ως ισότιμη με την καθα­ρεύ­ουσα και η διδα­σκα­λία των Αρχαίων Ελλη­νι­κών στο Γυμνά­σιο γίνεται από μετα­φρά­σεις, με εξαί­ρεση τρεις ώρες εβδο­μα­διαίως στη Γ’ Γυμνα­σίου. Καθιε­ρώ­νε­ται το Ακα­δη­μαϊκό Απο­λυ­τή­ριο. Ιδρύ­ε­ται το Παι­δα­γω­γικό Ινστι­τούτο. Τα θέματα των εξε­τά­σεων είναι κοινά για όλους τους υπο­ψη­φί­ους κατά τύπο Ακα­δη­μαϊ­κού Απο­λυ­τη­ρίου. Ορί­ζο­νται από την Κεντρική Επι­τροπή Εξε­τά­σεων και απο­στέλ­λο­νται μία ή δύο μέρες πριν την έναρξη των εξε­τά­σεων στις Τοπικές Επι­τρο­πές, σε φωτο­α­ντί­γραφα μέσα σε σφρα­γι­σμέ­νους απόρ­ρη­τους φακέ­λους. Στον γενικό μέσο όρο του Ακα­δη­μαϊ­κού Απο­λυ­τη­ρίου συνυ­πο­λο­γί­ζε­ται ο βαθμός προ­α­γω­γής από τη Β’ στη Γ’ Λυκείου και το Απο­λυ­τή­ριο Λυκείου.

1967-1979: Γενικές Εισι­τή­ριες Εξε­τά­σεις (κύκλοι σχολών ΑΕΙ και ΚΑΤΕΕ). Ο νόμος που ψηφί­στηκε το 1967 για την ανώτατη εκπαί­δευση κατήρ­γησε για τα ακα­δη­μαϊκά έτη 1967-68 και 1968-69 το Ακα­δη­μαϊκό Απο­λυ­τή­ριο, επα­νέ­φερε «τας εισι­τη­ρί­ους εξε­τά­σεις διά τας Ανω­τέ­ρας και Ανω­τά­τας Σχολάς», επα­νέ­φερε τη διδα­σκα­λία της καθα­ρεύ­ου­σας σε όλες τις βαθ­μί­δες της εκπαί­δευ­σης, επα­νέ­φερε τις εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις από το Δημο­τικό στο Γυμνά­σιο που έγινε εξα­τά­ξιο, κατήρ­γησε την επέ­κταση της υπο­χρε­ω­τι­κής φοί­τη­σης στο Γυμνά­σιο.

Οι εξε­τά­σεις διε­νερ­γού­νταν στις έδρες των πανε­πι­στη­μίων (Αθήνα, Θεσ­σα­λο­νίκη, Πάτρα, Ιωάν­νινα) από τις Επι­τρο­πές Εξε­τά­σεων που εδρεύ­ουν στις 4 έδρες των πανε­πι­στη­μίων. Τα θέματα ορί­ζο­νταν από την Κεντρική Επι­τροπή Εισι­τη­ρίων Εξε­τά­σεων και επι­λέ­γο­νταν από τη διδα­χθείσα, σε όλες τις τάξεις του Γυμνα­σίου, ύλη. Δια­βι­βά­ζο­νταν με τηλέ­τυπο στις 4 Επι­τρο­πές Εισι­τη­ρίων Εξε­τά­σεων.

Ωστόσο μετά την πτώση της χούντας κατα­τέ­θηκε στη Βουλή στις 12 Μαΐου 1975 η αιτιο­λο­γική έκθεση επί του σχεδίου νόμου βάσει του οποίου δρο­μο­λο­γού­νται σημα­ντι­κές μετα­βο­λές σε όλους τους τομείς.

Ετσι, ακο­λού­θησε: ανα­γνώ­ριση της δημο­τι­κής γλώσσας ως επί­ση­μης γλώσσας της εκπαί­δευ­σης, χωρι­σμός του εξα­τα­ξίου Γυμνα­σίου σε τριετές Γυμνά­σιο και τριετές Λύκειο, επι­μή­κυνση του υπο­χρε­ω­τι­κού χρόνου σπουδών από 6 σε 9 χρόνια, δημιουρ­γία Τεχνι­κής Επαγ­γελ­μα­τι­κής Εκπαί­δευ­σης στο να απο­συμ­φο­ρη­θεί η Γενική Εκπαί­δευση, θέσπιση εισα­γω­γι­κών εξε­τά­σεων για τα Λύκεια και πανελ­λη­νίων εξε­τά­σεων για την

εισα­γωγή στα ΑΕΙ στο πλαίσιο της λει­τουρ­γίας του Λυκείου, αντι­κα­τά­σταση των εξε­τά­σεων εισόδου στα ιδρύ­ματα Τρι­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης, τις οποίες διε­νερ­γού­σαν πριν τα ίδια τα ιδρύ­ματα, με γενικές αντι­κει­με­νι­κές εξε­τά­σεις για όλα τα ιδρύ­ματα, γνωστές ως εξε­τά­σεις Ακα­δη­μαϊ­κού Απο­λυ­τη­ρίου, καθιέ­ρωση στο Γυμνά­σιο της διδα­σκα­λίας των Αρχαίων Ελλη­νι­κών από μετά­φραση, καθιέ­ρωση του μαθή­μα­τος του επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού, εισα­γωγή του θεσμού των πολι­τι­στι­κών και αθλη­τι­κών δρα­στη­ριο­τή­των στο Γυμνά­σιο, εισα­γωγή του θεσμού των μαθη­τι­κών κοι­νο­τή­των.

Οι μαθητές και των δύο τύπων Λυκείου μπο­ρού­σαν πλέον να συμ­με­τά­σχουν, στο τέλος της Β’ και Γ’ τάξης, στις πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις, η βαθ­μο­λο­γία των οποίων (μαζί με τους βαθμούς του ενδει­κτι­κού των τάξεων αυτών) απο­τε­λούσε το κρι­τή­ριο για την εισα­γωγή στις Ανώ­τα­τες και Ανώ­τε­ρες Σχολές, που αντι­στοι­χού­σαν στον τύπο ειδί­κευ­σης που διά­λε­ξαν οι μαθητές μέσα στο Λύκειο

1980-1982: Πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις των δύο τελευ­ταίων τάξεων του Λυκείου.

Οι εξε­τά­σεις αλλά­ζουν εντελώς μορφή και ονο­μά­ζο­νται Πανελ­λή­νιες Εξε­τά­σεις Τύπου Α’ και Τύπου Β’. Οι σχολές των πανεπιστηµίων χωρί­στη­καν σε δύο οµάδες (τύπους): Α’ Θεω­ρη­τι­κής Κατεύ­θυν­σης: Φιλο­σο­φι­κές, Νοµικές, Θεο­λο­γι­κές σχολές, Β’ Θετικής Κατεύ­θυν­σης: Πολυ­τε­χνι­κές, Φυσικοµαθηµατικές, Ιατρι­κές σχολές. Οι σχολές Οικονοµικών Επιστηµών εντά­χθη­καν και στους δύο τύπους.

Με τον νόμο αυτόν γίνο­νται ουσια­στι­κές αλλαγές, όπως: ο μεγάλος περιο­ρι­σμός της ύλης, η οποία καθο­ρί­ζε­ται από τη διδα­χθείσα στις 3 τάξεις του Λυκείου. Οι πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις γίνο­νται στη Β’ και Γ’ τάξη του Λυκείου και συμ­με­τέ­χουν όλοι οι μαθητές που φοιτούν, ανε­ξάρ­τητα εάν θέλουν να εισα­χθούν σε κάποια σχολή ή όχι (δηλαδή συμ­με­τέ­χουν στις εξε­τά­σεις για να προ­α­χθούν και για να πάρουν το απο­λυ­τή­ριό τους).

1983-1999: Γενικές εξε­τά­σεις (Δέσµες).

Το σύστημα εισα­γω­γής στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση αλλάζει ξανά το 1983 και καθιε­ρώ­νε­ται το σύστημα των γενικών εξε­τά­σεων (οι γνωστές μας «Δέσμες»), το οποίο ήταν το μακρο­βιό­τερο σύστημα που εφαρ­μό­στηκε στην Ελλάδα μέχρι και το 1999, με μικρές αλλαγές, το 1988 και το 1991, που όμως δεν άλλαξαν τη γενική του φιλο­σο­φία. Με αυτό το σύστημα, καθιε­ρώ­νο­νται 4 Δέσμες μαθη­μά­των ανά επι­στη­μο­νική κατεύ­θυνση και αντί­στοιχα σχολών που μπορεί να εξε­τα­στεί και να δηλώσει ο υπο­ψή­φιος.

2000-2015: Πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις (προ­α­γω­γι­κές και απο­λυ­τή­ριες).

Από το 1997 ακόμη γίνο­νται μικρο­αλ­λα­γές, από το 2000 εφαρ­μό­στηκε για πρώτη φορά νέο σύστημα πρό­σβα­σης στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση για τους απο­φοί­τους του Ενιαίου Λυκείου. Είμαστε στην περίοδο του περί­φη­μου συστή­μα­τος Αρσένη, με την εξέταση περισ­σό­τε­ρων μαθη­μά­των για την εισα­γωγή σε ΑΕΙ και ΤΕΙ.

Τρεις κατευ­θύν­σεις (Θεω­ρη­τική, Θετική, Τεχνο­λο­γική κατεύ­θυνση, πέντε επι­στη­μο­νικά πεδία).

Το επόμενο χρονικό διά­στημα, τα εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα της Γ’ Λυκείου σε πανελ­λα­δικό επίπεδο συνεχώς μειώ­νο­νται: από δεκα­τέσ­σερα μαθή­ματα το 2000, γίνο­νται εννιά (το 2001) και τελικά έξι το 2006. Το 2005 καταρ­γού­νται οι πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις της Β’ Λυκείου.

2016: Νέο εξε­τα­στικό σύστημα.

Με τον Ν.4186/2013 ιδρύ­ε­ται το Νέο Λύκειο, με εφαρ­μογή από το 2013 στην Α’ Λυκείου και στα­διακά σε πλήρη εφαρ­μογή μέχρι το 2015 στη Γ’ Λυκείου και άρα στις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις. Ωστόσο, ο Νόμος δέχτηκε αρκετές τρο­πο­ποι­ή­σεις και σε χρονική μετά­θεση και στην ουσία του, ώστε τελικά δεν εφαρ­μό­στηκε ποτέ στη Γ’ Λυκείου.

Το νέο σύστημα προς εφαρ­μογή στις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις του 2016 απο­τε­λεί τύποις τρο­πο­ποί­ηση του Νέου Λυκείου του Ν.4186/2013, αλλά στην ουσία ένα εντελώς δια­φο­ρε­τικό σύστημα πρό­σβα­σης στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση, που μοιάζει αρκετά αρκετά με το σύστημα των Δεσμών.

Στην προ­τε­λευ­ταία τάξη του Γενικού Λυκείου οι μαθητές επι­λέ­γουν μία από τις δύο ομάδες προ­σα­να­το­λι­σμού (Ανθρω­πι­στι­κών ή Θετικών Σπουδών).

Τα προη­γού­μενα χρόνια ωστόσο γίνο­νται σειρά από μικρο­αλ­λα­γές και «πασα­λείμ­ματα» επι­στη­μο­νι­κών αντι­κει­μέ­νων που όταν δημιουρ­γούν προ­βλή­ματα ανα­τρέ­πο­νται.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται στην έρευνα του Οργα­νι­σμού, οι δια­δι­κα­σίες των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων τον τελευ­ταίο μισό αιώνα παρου­σιά­ζουν κάποια σταθερά χαρα­κτη­ρι­στικά:

n Δια­δι­κα­σία αυστηρά ελεγ­χό­μενη από το υπουρ­γείο Παι­δείας σε κεντρικό επίπεδο. Δεν παρα­τη­ρεί­ται καμία τάση απο­κέ­ντρω­σης ούτε προς τα ιδρύ­ματα της Τρι­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης ούτε σε περι­φε­ρειακό επίπεδο νομών, δήμων ή σχο­λι­κών μονάδων.

n Ο αριθμός εισα­κτέων καθο­ρί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Παι­δείας σε κεντρικό επίπεδο και είναι στα­θε­ρός και κλει­στός (numerus clausus). Τα ιδρύ­ματα δεν παίζουν ουσια­στικό ρόλο, παρά μόνο με ειση­γη­τι­κές προ­τά­σεις για τον αριθμό εισα­κτέων που θα δεχτούν.

n Ο αριθμός των τμη­μά­των της Τρι­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης βαίνει συνεχώς αυξα­νό­με­νος. Η αύξηση αυτή ανα­κό­πηκε με την εφαρ­μογή του σχεδίου «Αθηνά» για την ανα­διάρ­θρωση του χάρτη της Τρι­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης το 2013, οπότε τα τμήματα της Τρι­το­βάθ­μιας από 534 μειώ­νο­νται σε 405.

n Ο αριθμός των εξε­τα­ζό­με­νων μαθη­μά­των είναι σχετικά στα­θε­ρός (4-6 μαθή­ματα). Μια πρό­σκαιρη εξαί­ρεση παρα­τη­ρή­θηκε το 2000 με την πρώτη εφαρ­μογή του Ενιαίου Λυκείου, οπότε και αυξή­θη­καν κατα­κό­ρυφα τα εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα.

n  Οι πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις είναι κατ’ εξοχήν εισα­γω­γι­κές και λιγό­τερο απο­λυ­τή­ριες. Με αυτόν τον τρόπο έχει γίνει προ­σπά­θεια να μείνει το Λύκειο αυτό­νομη βαθμίδα και όχι προ­στά­διο του Πανε­πι­στη­μίου και το απο­λυ­τή­ριό του ανε­ξάρ­τητο από την εισα­γωγή στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση. Μακρό­χρονη εξαί­ρεση απο­τέ­λεσε το Ενιαίο Λύκειο, με μικρή όμως τελικά προ­σμέ­τρηση των ενδο­σχο­λι­κών βαθμών.

n Το σύστημα παρου­σιά­ζει μια σταθερή αξιό­πι­στη εικόνα. Επί δεκα­ε­τίες οι πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις θεω­ρού­νται και είναι αδιά­βλη­τες και αντι­κει­με­νι­κές. Αυτό απο­τε­λεί αιτία και συνάμα απο­τέ­λε­σμα της δια­τή­ρη­σης του αυστη­ρού κεντρι­κού ελέγχου των εξε­τά­σεων από το υπουρ­γείο Παι­δείας.

Πέραν από τους βασι­κούς νόμους για τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις βέβαια, υπάρ­χουν ακόμη δεκάδες νόμοι και εκα­το­ντά­δες προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα…