Χρήστος Μιχαλάκης: «Χρειάζεται κοινός σχεδιασμός για το νέο τουριστικό προϊόν της Δωδεκανήσου»

• «Χρειάζονται πραγματικά στοιχεία για να γνωρίζουμε πώς κινείται η αγορά και ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα της τουριστικής δραστηριότητας»
• «Κανένα νησί δεν μπορεί να σχεδιάζει τη στρατηγική του απομονωμένο από τα γειτονικά του»
• «Το Παρατηρητήριο Βιώσιμης Ανάπτυξης και το αναπτυξιακό συνέδριο που προγραμματίζουμε σε συνεργασία με τον Economist, εντάσσονται στον συνολικό σχεδιασμό για τα νησιά»

Eνα κοινό σχέδιο που θα συνδέει τις διαφορετικές τουριστικές ταυτότητες των νησιών θεωρεί απαραίτητο για την επόμενη ημέρα ο γενικός γραμματέας του Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου, Χρήστος Μιχαλάκης.
Στη συνέντευξή μας σήμερα στη «δημοκρατική» μιλά για την ανάγκη να καταγράφεται με πραγματικά στοιχεία το οικονομικό αποτύπωμα του τουρισμού, αναφέρεται στο κόστος της νησιωτικότητας και στις σοβαρές ελλείψεις υποδομών και παρουσιάζει την πρόταση για έναν κοινό τουριστικό σχεδιασμό που θα συνδέει τη Ρόδο, την Κω και τα μικρότερα νησιά.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας εντάσσονται το νέο Παρατηρητήριο Βιώσιμης Ανάπτυξης του Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου καθώς και το αναπτυξιακό συνέδριο που προγραμματίζεται για τις 20 Νοεμβρίου, σε συνεργασία με τον Economist. Στόχος, όπως επισημαίνει, είναι να διαμορφωθεί ένα συνολικό σχέδιο για τα Δωδεκάνησα, βασισμένο σε πραγματικά δεδομένα, στη συνεργασία των φορέων και στις ανάγκες κάθε προορισμού.

• Κύριε Μιχαλάκη πώς εξελίσσεται η αγορά αυτή την περίοδο;
Στο ξεκίνημα της σεζόν, τον Μάρτη και τον Απρίλη, υπήρχε σημαντική ανησυχία. Η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στην ενέργεια δημιούργησαν ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον. Κανείς δεν ήξερε πώς θα αντιδράσει η αγορά. Αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστικοί.
Οι κύριες χώρες από τις οποίες αντλούμε τουρίστες αντιμετωπίζουν μεγάλη οικονομική ύφεση με αβέβαιη διάρκεια. Κανείς δεν γνωρίζει πότε και πώς θα ξεφύγουν από αυτή.
Παράλληλα, η γεωπολιτική αστάθεια παραμένει πολύ μεγάλη. Αυτά τα στοιχεία επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών και το ύψος των δαπανών τους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, σύμφωνα με τα στοιχεία των αεροδρομίων η εικόνα των τουριστικών αφίξεων είναι θετική για τη Ρόδο και λίγο μειωμένες για την Κω. Ενώ και οι προγραμματισμένες αεροπορικές θέσεις μέχρι το τέλος Οκτωβρίου εμφανίζονται αυξημένες τόσο για τη Ρόδο όσο και για την Κω.
Οι αγορές δεν κινούνται όλες με τον ίδιο ρυθμό. Η βρετανική αγορά παρουσιάζει καλή εικόνα, ενώ σε τμήματα της Κεντρικής Ευρώπης καταγράφεται υστέρηση. Συνολικά, το πρόσημο παραμένει θετικό.
Η σύγκριση γίνεται με το 2025, μια χρονιά με ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις στις αφίξεις αλλά και στα έσοδα. Πρέπει επίσης να λαμβάνουμε υπόψη ότι μεγάλο μέρος των επισκεπτών μας προέρχεται από χώρες που αντιμετωπίζουν οικονομικές πιέσεις και γεωπολιτική αστάθεια. Αυτές οι συνθήκες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουν κατά τη διάρκεια των διακοπών τους.
Το τουριστικό πακέτο αλλά και η αγορά των νησιών μας για τους γνωστούς λόγους έχει ακριβύνει.
Οι επισκέπτες μας αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με εμάς. Λογικό και αναμενόμενο είναι να υπάρχει συγκρατημένη κατανάλωση.

• Οι αυξημένες αφίξεις και τα αυξημένα έσοδα όπως λέτε δεν αποτυπώνεται στην τοπική αγορά
Το ενεργειακό κόστος και συνολικά τα αυξημένα λειτουργικά έξοδα δημιουργούν πίεση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Χρειάζονται πραγματικά στοιχεία για να γνωρίζουμε πώς κινείται η αγορά και ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα της τουριστικής δραστηριότητας.
Η αποτίμηση πρέπει να βασίζεται σε μετρήσιμα δεδομένα και όχι μόνο στην εμπειρία ή στην εικόνα που διαμορφώνει ο καθένας.

• Σε αυτή την ανάγκη απαντά το Παρατηρητήριο του Επιμελητηρίου;
Το Παρατηρητήριο αποτελεί πρωτοβουλία που ξεκίνησε κατά την προηγούμενη διοικητική περίοδο και υλοποιείται από τη σημερινή διοίκηση. Αναπτύσσεται σε συνεργασία με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και περιλαμβάνει ψηφιακή πλατφόρμα με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος είναι να παρακολουθούμε τις τουριστικές ροές και την κίνηση της αγοράς στα Δωδεκάνησα μέσα από πραγματικούς δείκτες και μετρήσιμα δεδομένα.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να έχουμε ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο, να εκτιμούμε την πορεία της αγοράς και να σχεδιάζουμε πιο τεκμηριωμένες παρεμβάσεις.

• Ποιον ρόλο θέλει να έχει το Επιμελητήριο στον δημόσιο διάλογο;
Το Επιμελητήριο εκπροσωπεί περίπου 25.000 μέλη από όλους τους κλάδους της αγοράς και τα νησιά των Δωδεκανήσων.
Οφείλει να παρεμβαίνει στα κέντρα λήψης αποφάσεων με σαφήνεια, τεκμηρίωση και γνώση των πραγματικών συνθηκών.
Αυτή είναι η κατεύθυνση που έχει διαμορφωθεί τα προηγούμενα χρόνια υπό την προεδρία του Γιάννη Πάππου και σε αυτή συνεχίζουμε. Το Επιμελητήριο καταθέτει θέσεις, διεκδικεί λύσεις και αναδεικνύει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και οι κάτοικοι των νησιών.
• Ποιες είναι οι βασικές διεκδικήσεις του Επιμελητηρίου;
Μία σταθερή διεκδίκηση ήταν και είναι η επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά. Έχει επανέλθει στα νησιά πλην της Ρόδου. Θα συνεχίσουμε να διεκδικούμε την επαναφορά με κάθε τρόπο μέχρι την διόρθωση αυτής της αδικίας για τη Ρόδο. Παράλληλα, έχουμε επισημάνει επανειλημμένα τη δυσλειτουργία του Μεταφορικού Ισοδύναμου.
Όταν οι σχετικές αποζημιώσεις καταβάλλονται ύστερα από δύο ή τρία χρόνια, καμία επιχείρηση δεν μπορεί να τις εντάξει ουσιαστικά στον οικονομικό της προγραμματισμό. Το κόστος έχει ήδη δημιουργηθεί και δεν μεταφέρεται στην τελική τιμή των προϊόντων και των υπηρεσιών.

• Πόσο επιβαρύνει η νησιωτικότητα τις επιχειρήσεις και τους κατοίκους;
Τα Δωδεκάνησα αντιμετωπίζουν αυξημένο μεταφορικό κόστος, τόσο στις ακτοπλοϊκές όσο και στις αεροπορικές μετακινήσεις. Από το 2021 έχουν καταγραφεί σημαντικές αυξήσεις, ενώ και η τιμή των καυσίμων στα νησιά παραμένει υψηλότερη σε σχέση με την ηπειρωτική χώρα. Αυτή η διαφορά επηρεάζει το κόστος των προϊόντων, των υπηρεσιών και την καθημερινότητα κάθε νησιώτη. Πρόκειται για μια μόνιμη συνθήκη, η οποία υπάρχει δώδεκα μήνες τον χρόνο και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό των εθνικών πολιτικών.

• Στον δημόσιο διάλογο γίνεται συχνά αναφορά στον υπερτουρισμό. Πώς βλέπετε αυτή τη συζήτηση;
Η συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στην εικόνα του Αυγούστου για τα μικρά νησιά ή των 2-3 μηνών για τη Ρόδο και τη Κω και σε ορισμένες ημέρες αυξημένης επισκεψιμότητας.
Η πραγματικότητα των νησιών περιλαμβάνει ολόκληρο το έτος και ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες. Η εποχικότητα παραμένει έντονη. Για να αξιολογηθεί σωστά η τουριστική δραστηριότητα, πρέπει να εξετάζονται οι πραγματικές δυνατότητες κάθε νησιού, η διάρκεια της περιόδου, οι διαθέσιμες υποδομές και οι ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Δεν είναι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό αλλά δυναμικό.

• Σε ποιες υποδομές εντοπίζονται σήμερα οι μεγαλύτερες ελλείψεις στα Δωδεκάνησα;
Οι ανάγκες διαφέρουν από νησί σε νησί, υπάρχουν όμως ορισμένα κοινά προβλήματα. Πολλές λιμενικές εγκαταστάσεις, που αποτελούν βασικές πύλες εισόδου, χρειάζονται εκσυγχρονισμό ώστε να ανταποκρίνονται με ασφάλεια και επάρκεια στη σημερινή κίνηση. Αντίστοιχα, απαιτούνται παρεμβάσεις στα αεροδρόμια, στη διαχείριση των απορριμμάτων, στην ενεργειακή επάρκεια και στις υπηρεσίες υγείας. Πρόκειται για τομείς που συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητα των κατοίκων, αλλά και με τη λειτουργία των νησιών κατά την τουριστική περίοδο και όχι μόνο. Στον τομέα της υγείας, εκτός από τις κτιριακές και τεχνικές υποδομές, υπάρχει σοβαρό ζήτημα υποστελέχωσης.
Το πρόβλημα είναι εντονότερο στα μικρότερα νησιά και χρειάζεται σταθερό σχεδιασμό, ώστε οι δομές να λειτουργούν με επάρκεια όλο τον χρόνο. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενεργειακή ασφάλεια.
Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις μπορούν να συμβάλουν στην επάρκεια του ενεργειακού εφοδιασμού και να στηρίξουν τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης. Η διαχείριση των απορριμμάτων όπως και του νερού αποτελεί επίσης μια σημαντική πρόκληση. Η αυξημένη τουριστική κίνηση επιβαρύνει τις υπάρχουσες υποδομές και απαιτεί σύγχρονες εγκαταστάσεις, καλύτερο συντονισμό και μακροχρόνιο σχεδιασμό. Χωρίς επαρκείς υποδομές, αυξάνεται το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, επιβαρύνεται η καθημερινότητα των κατοίκων και περιορίζονται οι δυνατότητες μιας πιο ισορροπημένης τουριστικής ανάπτυξης.
Η βιώσιμη ανάπτυξη για εμάς δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια διαδικασία συνεχούς προσαρμογής και δημιουργίας. Η βιώσιμη ανάπτυξη για εμάς είναι μια διαδικασία συνεχούς προσαρμογής και δημιουργίας. Χρειάζονται έξυπνες λύσεις, αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας και υποδομές που θα επιτρέπουν στα νησιά μας να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της νέας εποχής.
Τα Δωδεκάνησα διαθέτουν τη δυναμική να μετατρέψουν τις προκλήσεις της νησιωτικότητας σε ευκαιρίες εκσυγχρονισμού, διασφαλίζοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων και την υψηλή προστιθέμενη αξία του τουριστικού προϊόντος.

• Μιλάτε συχνά για την ανάγκη μετάβασης σε ένα νέο τουριστικό μοντέλο. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Κάθε νησί έχει τη δική του ταυτότητα και τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η Ρόδος και η Κως αποτελούν τις βασικές πύλες εισόδου από το εξωτερικό και στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στον μαζικό τουρισμό. Παράλληλα, τα μικρότερα νησιά έχουν αναπτύξει ειδικότερες μορφές τουρισμού και διαφορετικές εμπειρίες.
Η επόμενη ημέρα απαιτεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των νησιών.
Κανένα νησί δεν μπορεί να σχεδιάζει τη στρατηγική του απομονωμένο από τα γειτονικά του. Χρειάζεται να εξετάζουμε πώς μπορούν να συνδεθούν οι προορισμοί, να συμπληρώνει ο ένας τον άλλο και να δημιουργούνται κοινές τουριστικές διαδρομές και εμπειρίες. Δεν είναι λογικό να μην υπάρχουν αρκετές μαρίνες για την ανάπτυξη του θαλάσσιου τουρισμού όταν η γειτονική χώρα έχει επενδύσει πάρα πολλά για αυτό τον τομέα. Αυτό είναι ένα μόνο παράδειγμα από τα πολλά. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η περίπτωση της Καλύμνου, που έχει αναπτύξει δυναμικά τον αναρριχητικό τουρισμό. Την έχει βοηθήσει να διαφοροποιηθεί τουριστικά και να της βελτιώσει την εποχικότητα. Είναι μια εξαιρετική ειδική μορφή τουρισμού και μάλιστα ήπια. Η κύρια πύλη εισόδου είναι η Κως, άρα εξαρτάται από το αεροδρόμιο και τα λιμάνια της Κω όπως και την σωστή διασύνδεση της. Επίσης γειτονικά της νησιά όπως η Λέρος και η Πάτμος, διαθέτουν ισχυρή παρουσία στον θρησκευτικό, πολιτιστικό, γαστρονομικό ή θαλάσσιο τουρισμό. Η σύνδεση αυτών των διαφορετικών ταυτοτήτων μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο ολοκληρωμένο και μοναδικό στον κόσμο τουριστικό προϊόν για τα Δωδεκάνησα.
• Μπορεί το Επιμελητήριο να αναλάβει τον συντονισμό αυτής της προσπάθειας;
Αυτός είναι ο στόχος μας. Το Επιμελητήριο μπορεί να λειτουργήσει ως ο θεσμός που θα φέρει στο ίδιο τραπέζι τους παραγωγικούς φορείς, τις επιχειρήσεις, την αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα. Χρειάζεται να σχεδιάσουμε το νέο τουριστικό προϊόν που θα οδηγήσει τα Δωδεκάνησα στην επόμενη περίοδο ανάπτυξης.
Το Παρατηρητήριο και το αναπτυξιακό συνέδριο που προγραμματίζεται για τις 20 Νοεμβρίου, σε συνεργασία με τον Economist, εντάσσονται σε αυτή την κατεύθυνση. Σκοπός είναι να διαμορφωθεί ένα συνολικό σχέδιο για τα νησιά, βασισμένο σε πραγματικά δεδομένα, στη συνεργασία και στις ανάγκες κάθε προορισμού.