Γαβριήλ Χαρίτος: Οι επερχόμενες προκλήσεις του Ισραήλ το 2022

Η παρούσα ισραη­λινή κυβέρ­νηση δεν θα τολ­μούσε ποτέ να ανα­λά­βει ριψο­κίν­δυ­νες πρω­το­βου­λίες κατά του Ιράν χωρίς το πράσινο φως των ΗΠΑ. Ωστόσο, οι απο­χρώ­σεις μεταξύ μαύρου και άσπρου είναι πολλές και η δια­πραγ­μα­τευ­τική τακτική που θα ακο­λου­θη­θεί ένθεν κακεί­θεν δεν απο­κλεί­ε­ται να κρύβει εκπλή­ξεις.

Το 2022 βρίσκει τη Μέση Ανατολή με πολλά εκκρεμή ζητή­ματα, ύστερα από ένα επει­σο­διακό 2021. Συζη­τή­σαμε για πολλά από αυτά με τον δρα Γαβριήλ Χαρίτο, ερευ­νητή στο ισραη­λινό Ινστι­τούτο Μπεν-Γκουριόν, ο οποίος διδά­σκει Ιστορία των Πολι­τι­κών Σχέσεων Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ στο Τμήμα Ιστο­ρίας και Αρχαιο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Κύπρου, στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο και στο Πανε­πι­στή­μιο Μπεν-Γκουριόν του Ισραήλ.

Το 2021 αυξή­θηκε η ένταση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, ενώ οι ΗΠΑ έδωσαν το χρονικό περι­θώ­ριο στην Κυβέρ­νηση της Τεχε­ρά­νης να προ­σέλ­θει στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις της Βιέννης για τον έλεγχο του πυρη­νι­κού της προ­γράμ­μα­τος. Δεν είναι αντι­φα­τικό αυτό;

Καθόλου. Ανε­ξαρ­τή­τως του κλί­μα­τος «εποι­κο­δο­μη­τι­κής δια­φω­νίας» μεταξύ Ουά­σιγ­κτον και Ιερου­σα­λήμ, με την ανάληψη της εξου­σίας από τον Πρόεδρο Μπάι­ντεν και με τον σχη­μα­τι­σμό της νέας ισραη­λι­νής κυβέρ­νη­σης Μπένετ-Λαπίντ, γίνεται ολοένα και περισ­σό­τερο σαφές ότι Ισραήλ και ΗΠΑ βρί­σκο­νται σε πλήρη συντο­νι­σμό, έχοντας να αντι­με­τω­πί­σουν την ιρανική πυρη­νική απειλή. Από τη μια, οι Αμε­ρι­κα­νοί πράγ­ματι επέ­δει­ξαν υπομονή μέχρις ότου η νέα ιρανική πολι­τική ηγεσία αφεθεί να επι­λέ­ξει εκείνη τον κατάλ­ληλο χρόνο επα­νέ­ναρ­ξης των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, για λόγους δικής της εσω­τε­ρι­κής κατα­νά­λω­σης. Από την άλλη, η ισραη­λινή πλευρά βρήκε τον χρόνο να θέσει τις δικές της κόκ­κι­νες γραμμές, με απο­δέ­κτες στο Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ, υπεν­θυ­μί­ζο­ντάς τους ότι ο Λευκός Οίκος εγγυά­ται την ισραη­λινή υπε­ρο­πλία στην περιοχή. Η δήλωση του Προ­έ­δρου Μπάι­ντεν ότι, «επί δικής του θητείας, το Ιράν δεν θα απο­κτή­σει πυρη­νικά όπλα», καθη­συ­χά­ζει την ισραη­λινή πολι­τική ηγεσία, η οποία με τη σειρά της δεσμεύ­θηκε «να μην εκπλή­ξει δυσά­ρε­στα» τις ΗΠΑ με ξαφνικό στρα­τιω­τικό κτύπημα κατά του Ιράν – ενδε­χό­μενο που μοιραία θα δια­κό­ψει τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και πιθα­νό­τατα θα σύρει τη Μέση Ανατολή σε γενι­κευ­μένη σύρραξη. Ωστόσο, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν εμπό­δισε ούτε το Ισραήλ, ούτε και το Ιράν, να προβούν σε πρω­το­φα­νείς υβρι­δι­κούς πολέ­μους καθ’ όλο το 2021, με εκα­τέ­ρω­θεν κυβερ­νο­ε­πι­θέ­σεις, με σαμπο­τάζ σε ιρα­νι­κές εργο­στα­σια­κές εγκα­τα­στά­σεις αλλά και με στο­χευ­μέ­νες επι­χει­ρή­σεις εξου­δε­τέ­ρω­σης Ιρανών αξιω­μα­τού­χων, που είχαν μακρά πορεία στην ανά­πτυξη του πυρη­νι­κού προ­γράμ­μα­τος της χώρας τους.

Εκτι­μά­ται ότι οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα συνε­χί­σουν, χωρίς αυτό να σημαί­νει απα­ραί­τητα ότι θα κατα­λή­ξουν εύκολα κάπου άμεσα. Η παρούσα ισραη­λινή Κυβέρ­νηση δεν θα τολ­μούσε ποτέ να ανα­λά­βει ριψο­κίν­δυ­νες πρω­το­βου­λίες κατά του Ιράν χωρίς το πράσινο φως των ΗΠΑ. Ωστόσο, οι απο­χρώ­σεις μεταξύ μαύρου και άσπρου είναι πολλές και η δια­πραγ­μα­τευ­τική τακτική που θα ακο­λου­θη­θεί ένθεν κακεί­θεν δεν απο­κλεί­ε­ται να κρύβει εκπλή­ξεις.

Οι σχέσεις όμως ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς κινού­νται στο δίπολο άσπρου-μαύρου. Ή μήπως όχι;

Από το καλο­καίρι του 2006 μέχρι σήμερα, το Ισραήλ έχει μάθει να δια­χει­ρί­ζε­ται τη Χαμάς, όσο αυτή ελέγχει μόνο τη Γάζα. Εάν όμως η Χαμάς βρεθεί να ελέγχει και τη Δυτική Όχθη, τότε η κατά­σταση θα είναι δια­φο­ρε­τική. Για το 2022, ένα τέτοιο ενδε­χό­μενο είναι εξαι­ρε­τικά υπαρκτό. Την προη­γού­μενη χρονιά πλή­θυ­ναν επι­κίν­δυνα οι ενδεί­ξεις ότι η παλαι­στι­νιακή κοινή γνώμη στη Δυτική Όχθη αυξάνει την εμπι­στο­σύνη της στην επα­να­στα­τική ρητο­ρική της Χαμάς, γεγονός που εντεί­νε­ται από τις επι­κρί­σεις που ακού­γο­νται κατά ηγε­τι­κών στε­λε­χών της Φατάχ και του περι­βάλ­λο­ντος του Προ­έ­δρου Μαχ­μούντ Αμπάς. Η ματαί­ωση των βου­λευ­τι­κών και των προ­ε­δρι­κών εκλογών τον περα­σμένο Μάιο και Ιούλιο, αντί­στοιχα, προ­κά­λεσε αισθή­ματα θυμού στην παλαι­στι­νιακή κοινή γνώμη. Δημόσια πρόσωπα επέ­κρι­ναν ανοικτά τον Πρόεδρο Αμπάς στα τοπικά ΜΜΕ, κάνο­ντας λόγο για στρέ­βλωση των δημο­κρα­τι­κών θεσμών. Πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συλ­λή­ψεις αντι­φρο­νού­ντων και η δολο­φο­νία του πολι­τι­κού ακτι­βι­στή Νιζάρ Μπανάτ από τις παλαι­στι­νια­κές δυνά­μεις ασφα­λείας δημιούρ­γησε προη­γού­μενα που δεν ξεχά­στη­καν. Οι ισραη­λι­νές δηλώ­σεις πολι­τι­κής στή­ρι­ξης προς τον Πρόεδρο Αμπάς δεν τον καθι­στούν συμπα­θέ­στερο. Ο επι­κεί­με­νος β΄ γύρος των δημο­τι­κών εκλογών στα μεγάλα παλαι­στι­νιακά αστικά κέντρα της Δυτικής Όχθης, στις 26 Μαρτίου 2022, θα δώσει ένα σαφές στίγμα προς τα πού ακριβώς κινεί­ται η παλαι­στι­νιακή κοινή γνώμη. Εάν τελικά οι εκλογές αυτές θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν -κάτι που δεν είναι απο­λύ­τως σίγουρο- και σε περί­πτωση που η Χαμάς θα βρεθεί ένα βήμα πριν από τον πλήρη έλεγχο της Δυτικής Όχθης, δεν απο­κλεί­ε­ται το Ισραήλ να ανα­λά­βει δρα­στι­κές απο­φά­σεις, εφόσον κρίνει ότι οι δυνά­μεις ασφα­λείας της Παλαι­στι­νια­κής Αρχής δεν θα συγκρα­τή­σουν την κατά­σταση. Μια πιθανή επι­κρά­τηση της Χαμάς στη Δυτική Όχθη θα δημιουρ­γή­σει εσω­τε­ρι­κές ανα­τα­ρά­ξεις στην Ιορ­δα­νία και πιθανώς στην Αίγυπτο. Οι Ισραη­λι­νοί γνω­ρί­ζουν ότι εάν εμπο­δί­σουν την Χαμάς να αντι­κα­τα­στή­σει το περι­βάλ­λον του Προ­έ­δρου Αμπάς, τα πρώτα εύσημα θα τα λάβουν (παρα­σκη­νιακά πάντα) από το Αμμάν και από το Κάιρο – παρότι, δημο­σίως, θα είναι οι πρώτες πρω­τεύ­ου­σες που θα κατα­κρί­νουν την όποια ισραη­λινή δυνα­μική επέμ­βαση. Από την άλλη, ουδείς γνω­ρί­ζει ποιος θα είναι ο διά­δο­χος του Μαχ­μούντ Αμπάς, σε περί­πτωση κατά την οποία η θητεία του λάβει τέλος. Πάντως, ο Παλαι­στί­νιος Πρό­ε­δρος, για την ώρα, δεν προ­τί­θε­ται να παραι­τη­θεί. Ίσως να θέλει, αλλά να μην μπορεί. Με άλλα λόγια, δεν θα με εξέ­πληττε εάν το 2022 απο­δει­χθεί «χρονιά της Χαμάς». Πολλά προ­λέ­γουν ότι η Χαμάς θα μας απα­σχο­λή­σει πολύ φέτος.

Πάντως, στο εσω­τε­ρικό του Ισραήλ, το κλίμα είναι δια­φο­ρε­τικό, με το μετριο­πα­θές αραβικό ισλα­μι­στικό κόμμα να συνε­χί­ζει να στη­ρί­ζει την παρούσα κυβέρ­νηση.

Αυτή είναι η μόνη ευχά­ρι­στη έκπληξη του 2021. Οι εκτι­μή­σεις ότι η κυβέρ­νηση Μπένετ-Λαπίντ δεν θα επι­βί­ωνε, εν τέλει δια­ψεύ­σθη­καν. Όλα δεί­χνουν ότι τηρεί­ται ο «χρυσός κανόνας» που είχε δια­τυ­πώ­σει ο Υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών, Αβιγκ­ντόρ Λίμπερ­μαν, λέγο­ντας ότι «το μυστικό της επι­τυ­χίας είναι κάθε υπουρ­γός να κάνει τη δουλειά του, χωρίς να ανα­κα­τεύ­ε­ται στη δουλειά των άλλων συνα­δέλ­φων του». Στην περί­πτωση του εξω­κυ­βερ­νη­τι­κού εταίρου, ηγέτη του αρα­βι­κού κόμ­μα­τος «Ράαμ», Μανσούρ Αμπάς, ισχύει το εξής: Όσο ικα­νο­ποιού­νται τα συμ­φέ­ρο­ντα της αρα­βι­κής μειο­νό­τη­τας, ακόμα και μία στρα­τιω­τική σύρραξη με τη Χαμάς δεν τον έβαλλε στον πει­ρα­σμό να άρει τη στήριξή του στο κυβερ­νη­τικό σχήμα. Από την άλλη, οι Μπένετ και Λαπίντ δεν θα ήθελαν να δουν την προ­ε­δρία Μπάι­ντεν να πραγ­μα­το­ποιεί την πρόθεσή της να ανοίξει αμε­ρι­κα­νικό προ­ξε­νείο στην Ιερου­σα­λήμ, με περιοχή ευθύνης τη Δυτική Όχθη και την Ανα­το­λική Ιερου­σα­λήμ. Γι’ αυτόν τον λόγο η κυβέρ­νηση είναι πολύ προ­σε­κτική στο να ικα­νο­ποιεί αιτή­ματα της αρα­βι­κής μειο­νό­τη­τας. Πράγ­ματι, συντε­λεί­ται μία «σιωπηρή επα­νά­σταση» στο ισραη­λινό πολι­τικό σύστημα, με μια κυβέρ­νηση που περι­λαμ­βά­νει έναν Άραβα Υπουργό Περι­φε­ρεια­κής Συνερ­γα­σίας, και που υπο­στη­ρί­ζε­ται κοι­νο­βου­λευ­τικά από τους Ισλα­μι­στές του Μανσούρ Αμπάς. Εάν, όμως, οι ΗΠΑ ανοί­ξουν τελικά νέο προ­ξε­νείο στην Ιερου­σα­λήμ, είναι αμφί­βολο εάν θα επι­ζή­σει η κυβέρ­νηση Μπένετ-Λαπίντ. Από την άλλη, όσο διαρ­κούν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η Ουά­σιγ­κτον δεν θα δια­κιν­δύ­νευε να επα­νέλ­θει στην εξουσία ο Νετα­νιά­χου. Δεδο­μέ­νων των ανωτέρω, η παρούσα ισραη­λινή Κυβέρ­νηση εκτι­μά­ται ότι, ελέω ΗΠΑ, θα αφεθεί να επι­ζή­σει.

Παράλ­ληλα η Τουρκία επι­διώ­κει να βελ­τιώ­σει τις σχέσεις της με το Ισραήλ. Εκτι­μάτε ότι οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ θα απο­κα­τα­στα­θούν;

Πράγ­ματι, με το τέλος της εποχής Νετα­νιά­χου, η Τουρκία άρχισε να προ­βαί­νει σε κινή­σεις επα­να­προ­σέγ­γι­σης με το Ισραήλ. Πρό­σφατα ο Ισραη­λι­νός ΥΠΕΞ, Γιαήρ Λαπίντ, κάλεσε την Τουρκία να δια­κό­ψει κάθε δια­σύν­δεση με τη Χαμάς. Ωστόσο, μία πιθανή ενδυ­νά­μωση της Χαμάς στη Δυτική Όχθη θα δυσκο­λέ­ψει πολύ τον Πρόεδρο Ερντο­γάν να μειώσει τους δεσμούς του με αυτήν, μιας και όλα αυτά τα χρόνια έχει επεν­δύ­σει μεγάλο επι­κοι­νω­νιακό κεφά­λαιο στη­ρί­ζο­ντάς την. Ακόμα και εάν ο Πρό­ε­δρος Ερντο­γάν δημιουρ­γή­σει αφορμές διάρ­ρη­ξης της σχέσης του με τη Χαμάς, «απο­κα­λύ­πτο­ντας» έκνομες ενέρ­γειες αξιω­μα­τού­χων της οργά­νω­σης εντός της Τουρ­κίας, το Ισραήλ θα σκεφθεί πολύ να δυσα­ρε­στή­σει το τρί­πτυχο Κύπρου-Ελλάδας-Αιγύπτου, με το οποίο συν­δέ­ε­ται πλέον στενά. Από την άλλη, η μοίρα κάθε διπλω­μα­τι­κής κρίσης είναι να μη διαρκεί για πάντα. Ωστόσο, Ισραη­λι­νοί ανα­λυ­τές, που υπο­στη­ρί­ζουν σθεναρά μία τουρ­κοϊσ­ραη­λινή επα­να­προ­σέγ­γιση, παρα­δέ­χο­νται πια ανοικτά ότι η απο­κα­τά­σταση των διπλω­μα­τι­κών σχέσεων Άγκυρας-Ιερουσαλήμ δεν θα φέρει την άνοιξη έτσι ξαφνικά.

Πηγή simerini.sigmalive.com