• Οι εφέσεις εκδικάστηκαν την Πέμπτη 29.1.2026 στον Πειραιά για 4 θανάτους σε Κρεμαστή και Παστίδα και το κενό της κρατικής παρουσίας άνοιξε νέο κύκλο ερωτημάτων, για το πώς υπερασπίζεται το ίδιο το κράτος τις θέσεις του, όταν κρίνεται η ευθύνη του
Η υπόθεση των καταστροφικών πλημμυρών του Νοεμβρίου 2013 στη Ρόδο επέστρεψε στο προσκήνιο με τρόπο που θύμισε σε όλους ότι η δικαστική διαδρομή δεν είναι μόνο αριθμοί αποφάσεων και κεφάλαια αποζημιώσεων, αλλά μια ανοιχτή πληγή για οικογένειες και μια διαρκής δοκιμασία για τους θεσμούς.
Περίπου 13 χρόνια μετά από εκείνη τη μέρα που 4 άνθρωποι χάθηκαν σε 2 διαφορετικά σημεία του νησιού, το Διοικητικό Εφετείο Πειραιά έγινε ο νέος σταθμός του αγώνα δικαίωσης, αλλά και της σύγκρουσης μεταξύ φορέων που εξακολουθούν να διαφωνούν για το ποιος είχε την αρμοδιότητα, ποιος όφειλε να κάνει τι και ποιος τελικά βαρύνεται από πράξεις και παραλείψεις.
Και μέσα σε αυτή την ήδη φορτισμένη εικόνα, ένα γεγονός προκάλεσε εντύπωση και σχολιάστηκε έντονα. Το Ελληνικό Δημόσιο, αν και διάδικο μέρος, δεν παραστάθηκε για να εκθέσει τις απόψεις του και να υποστηρίξει τις θέσεις του στη δίκη των εφέσεων. Η απουσία αυτή δεν είναι μια απλή λεπτομέρεια διαδικασίας.
Η εκδίκαση των εφέσεων την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2026 στην κύρια έδρα του Διοικητικού Εφετείου στον Πειραιά έφερε στο ίδιο ακροατήριο τις διαφορετικές εκδοχές της ευθύνης και τις αντίρροπες ερμηνείες για την αιτιώδη συνάφεια.
Σε αυτό το σκηνικό, η μη παρουσία του Ελληνικού Δημοσίου, ενώ παραμένει στο επίκεντρο της κρίσης ως εναγόμενο και εκκαλούμενο μέρος σε επιμέρους σκέλη, δημιουργεί αναπόφευκτα ένα διπλό αποτέλεσμα. Πρώτον, αφήνει την εικόνα ότι το κράτος δεν επέλεξε να δώσει στο δικαστήριο την πλήρη εκδοχή του εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα, σε μια υπόθεση που αφορά ανθρώπινες απώλειες. Δεύτερον, πρακτικά μετατοπίζει την αντιδικία και τη δημόσια ανάγνωση της υπόθεσης στους υπόλοιπους φορείς, κυρίως στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και στον Δήμο Ρόδου, οι οποίοι βρέθηκαν να υποστηρίζουν θέσεις που ακουμπούν συχνά και σε ζητήματα κρατικών υπηρεσιών, προειδοποίησης, πολιτικής προστασίας και συνολικής διαχείρισης κινδύνου.
Το χρονικό της 22.11.2013 και τα 2 σημεία των θανάτων
Οι ανθρώπινες απώλειες συνδέθηκαν με 2 καίρια σημεία της ίδιας ημέρας.
Το πρώτο ήταν στη γέφυρα και τη διάβαση της Κρεμαστής στον Κρεμαστενό ποταμό. Εκεί παρασύρθηκε όχημα στο οποίο επέβαιναν ο Κωνσταντίνος Αργυρόπουλος και η Αναστασία Κατσαρού. Μαζί τους βρισκόταν και ο Ιωάννης Γκίζης, ο οποίος σώθηκε πιασμένος από σίδερο στη βάση της γέφυρας.
Το δεύτερο σημείο ήταν στη γέφυρα της Παστίδας, στην περιοχή μεταξύ Παστίδας και Μαριτσών, όπου ο Ιωάννης Μπαϊράμης και η σύζυγός του Καλλιόπη Παναγιώτου Μπαϊράμη παρασύρθηκαν με το αυτοκίνητό τους.
Στον πυρήνα της αντιδικίας δεν βρίσκεται μόνο το τι συνέβη στις κρίσιμες ώρες, αλλά κυρίως το τι είχε προηγηθεί, αντιπλημμυρικά έργα, διευθετήσεις κοιτών, καθαρισμοί ρεμάτων, σήμανση κινδύνου, αστυνόμευση, προειδοποίηση και η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατικών υπηρεσιών, Περιφέρειας και Δήμου. Σε αυτό ακριβώς το πεδίο, οι εφέσεις μετατρέπουν την υπόθεση σε μια μεγάλη “ακτινογραφία” του πώς μοιράζεται η ευθύνη στο διοικητικό κράτος όταν μια φυσική καταστροφή καταλήγει σε θανάτους.
Οι αποφάσεις 301/2022, 302/2022 και 303/2022 που άνοιξαν τον δρόμο των εφέσεων
Το Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο Ρόδου εξέδωσε το 2022 τις αποφάσεις 301/2022, 302/2022 και 303/2022, που αποτέλεσαν την πρώτη ουσιαστική κρίση για το ποιος θεωρείται υπεύθυνος και σε ποιο βαθμό, καθώς και για τα ποσά χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης.
Στην υπόθεση του Κωνσταντίνου Αργυρόπουλου, η απόφαση 301/2022 απέρριψε την αγωγή κατά του Δήμου Ρόδου και αναγνώρισε υποχρέωση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και του Ελληνικού Δημοσίου να καταβάλουν εις ολόκληρον στη χήρα 8.000 ευρώ και στον γιο 50.000 ευρώ, με επιτόκιο 6% από την επίδοση της αγωγής.
Στην υπόθεση της Αναστασίας Κατσαρού, η απόφαση 302/2022 απέρριψε την αγωγή ως προς τους θείους της εκλιπούσας και ως προς το σκέλος κατά του Δήμου Ρόδου, όμως δέχθηκε εν μέρει την αγωγή ως προς Περιφέρεια και Ελληνικό Δημόσιο, με ποσά 40.000 ευρώ, 20.000 ευρώ, 20.000 ευρώ, 20.000 ευρώ και 10.000 ευρώ στους 5 πρώτους ενάγοντες, με επιτόκιο 6% από την επίδοση της αγωγής. Στην υπόθεση του Ιωάννη Μπαϊράμη και της Καλλιόπης Παναγιώτου Μπαϊράμη, η απόφαση 303/2022 απέρριψε την αγωγή κατά της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, δέχθηκε όμως εν μέρει την αγωγή ως προς Ελληνικό Δημόσιο και Δήμο Ρόδου, επιδικάζοντας εις ολόκληρον 85.000 ευρώ και 85.000 ευρώ στους 2 πρώτους ενάγοντες και 40.000 ευρώ στην 11η ενάγουσα, καθώς και σειρά μικρότερων ποσών σε λοιπούς συγγενείς, με αναφορά στις ημερομηνίες επίδοσης και στον τρόπο υπολογισμού τόκων μετά την 1.5.2019.
Η υπόθεση Αργυρόπουλου και ο καμβάς της “προειδοποίησης” που δεν προέβλεψε την ένταση
Ο Κωνσταντίνος Αργυρόπουλος, 50 ετών, εκπαιδευτικός, παρασύρθηκε από τα νερά του Κρεμαστενού ποταμού στις 22.11.2013, αγνοήθηκε έως τις 25.11.2013 και εντοπίστηκε νεκρός στην Τουρκία, με αιτία θανάτου τον πνιγμό.
Στον δεύτερο βαθμό, η υπόθεση συνοδεύεται από έναν έντονο διάλογο γύρω από το τι γνώριζαν οι αρχές, πόσο συγκεκριμένες ήταν οι προειδοποιήσεις και ποιες ενέργειες έγιναν από τις υπηρεσίες του Δήμου. Περιγράφεται ότι στις 20.11.2013 ελήφθη κατεπείγον έγγραφο με έκτακτο δελτίο επιδείνωσης καιρού, γενικό για τα Δωδεκάνησα, χωρίς εξειδίκευση ανά νησί, και ότι ο Δήμος έθεσε σε αυξημένη ετοιμότητα τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες του, οι οποίες έδρασαν στις 22.11.2013 με αντλήσεις υδάτων, καθαρισμούς οδών και σχαρών φρεατίων.
Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται αναφορά στην εξέλιξη των φαινομένων στην Κρεμαστή, με σημείο αναφοράς τη διάβαση ιρλανδικού τύπου στον Κρεμαστενό ποταμό, όπου πολλοί οδηγοί αρχικά διέρχονταν, ενώ όσο δυνάμωνε η βροχή επέλεγαν να σταματήσουν και να κινηθούν από άλλη διαδρομή.
Από την πλευρά της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, τίθεται με έμφαση το θέμα της αρμοδιότητας και της σύνδεσης του σημείου με το οδικό δίκτυο, ενώ η επιχειρηματολογία ακουμπά και στη συζήτηση περί αιτιώδους συνάφειας, ιδίως στο κατά πόσο η επιλογή διέλευσης από πλημμυρισμένο σημείο διακόπτει ή μεταβάλλει την ευθύνη των φορέων.
Η υπόθεση Κατσαρού και η μάχη για το 60% της συνυπαιτιότητας
Η Αναστασία Κατσαρού, δασκάλα, βρέθηκε στο όχημα που παρασύρθηκε στην Κρεμαστή, μετά τη διακοπή των μαθημάτων στο σχολείο του Παραδεισίου. Η υπόθεση αυτή, πέρα από τα ποσά, εξελίχθηκε σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη σύγκρουση για την κρίση περί συνυπαιτιότητας, καθώς στην πρωτόδικη απόφαση αποδόθηκε ποσοστό 60% στη θανούσα, στοιχείο που οι συγγενείς της θεωρούν αδιανόητο και προσβλητικό για τη μνήμη της.
Από την πλευρά των συγγενών, η επίθεση στην κρίση αυτή είναι μετωπική. Περιγράφεται ότι οι απαιτήσεις που, κατά την ανάγνωση των συγγενών, “ζητά” η πρωτόδικη απόφαση από μια 26χρονη δασκάλα υπό ακραίες συνθήκες υπερβαίνουν τις αντιδράσεις ενός μέσου συνετού ανθρώπου και ότι η συλλογιστική οδηγεί σε μια εικόνα όπου θα έπρεπε να ενεργήσει σαν “μάχιμος ειδικών δυνάμεων” για να θεωρηθεί ότι δεν φταίει.
Απέναντι σε αυτή τη θέση, στο υπόμνημα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου προβάλλεται ως κεντρικό σημείο ότι το επίδικο σημείο χαρακτηρίζεται “ιρλανδική διάβαση”, δηλαδή διέλευση εντός κοίτης χειμάρρου, και ότι δεν αποτελεί τμήμα πρωτεύοντος ή δευτερεύοντος επαρχιακού ή εθνικού δικτύου, άρα η Περιφέρεια δεν έχει αρμοδιότητα συντήρησης και αστυνόμευσης, στοιχείο που κατά την Περιφέρεια αναιρεί την αστική της ευθύνη.
Σε αυτό το πεδίο “αρμοδιότητας”, αναπτύσσεται και άλλη γραμμή αντιπαράθεσης, με αναφορά στο αν ο Δήμος, ως ορεινός μειονεκτικός δήμος, φέρει ειδικές ευθύνες για καθαρισμό και αστυνόμευση ρεμάτων με βάση ειδική νομοθεσία, θέση που εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια μεταφοράς της ευθύνης από τον έναν φορέα στον άλλον.
Τις νομικές ενέργειες των οικογενειών των θυμάτων έχουν χειριστεί και χειρίζονται οι δικηγόροι Γρηγόρης Ματράκας, Ιωάννα Βολονάκη και Αικατερίνη Μαραγκού, ενώ στην κατ’ έφεση διαδικασία για την υπόθεση Κατσαρού μετείχε και ο δικηγόρος κ. Ηλίας Ηλίας.
Η υπόθεση Μπαϊράμη και το “τι είναι δρόμος” όταν η κρίση γίνεται θέμα ζωής και θανάτου
Η τρίτη υπόθεση αφορά στον Ιωάννη Μπαϊράμη, 63 ετών, και τη σύζυγό του Καλλιόπη Παναγιώτου Μπαϊράμη, 54 ετών, που παρασύρθηκαν στις 22.11.2013 περίπου στις 15:30 στη γέφυρα της οδού Παστίδας Μαριτσών.
Στον δεύτερο βαθμό, το κέντρο βάρους μετακινείται έντονα στο ερώτημα αν το σημείο του συμβάντος ήταν τμήμα επαρχιακού δικτύου ή αν πρόκειται για αγροτική οδό εκτός σχεδίου, άρα για διαφορετική αλυσίδα αρμοδιοτήτων. Σε υπηρεσιακή ενημέρωση που ενσωματώθηκε στο δικογραφικό υλικό, επισημαίνεται ότι ενώ στην αγωγή το σημείο περιγράφεται ως γέφυρα επί δευτερεύουσας επαρχιακής οδού, στην πραγματικότητα αφορά αγροτική οδό σε εκτός σχεδίου περιοχή, άρα δεν συνιστά δευτερεύον επαρχιακό δίκτυο όπως αναφέρεται.
Ταυτόχρονα, στην επιχειρηματολογία υπέρ της απόρριψης της ευθύνης της Περιφέρειας αναπτύσσονται στοιχεία που σχετίζονται με προηγούμενη ποινική κρίση, με καταθέσεις πραγματογνωμόνων και μαρτύρων, καθώς και με το αν είχαν γίνει ενέργειες συντήρησης ή σχεδιασμού έργων, όπως αναφορές ότι είχε υπάρξει απόφαση ήδη από το 2003 για την αντικατάσταση ιρλανδικής διάβασης.
Από την πλευρά του Δήμου Ρόδου, προβάλλεται με ένταση το πλαίσιο κατάταξης των οδών και το ποιος κατασκευάζει και συντηρεί κάθε κατηγορία, με επίκληση του ν. 3155/1955 για τον διαχωρισμό εθνικών, επαρχιακών και δημοτικών οδών και για το ποιος φορέας έχει την ευθύνη συντήρησης.
Στην κατ’ έφεση δίκη της 29.1.2026, για την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου παρέστη και υπέγραψε υπομνήματα ο δικηγόρος κ. Γιώργος Μαυρομμάτης. Για τον Δήμο Ρόδου, σύμφωνα την υπόθεση χειρίζονται οι δικηγόροι κ.κ. Νατάσσα Παπανικολάου, Μιχάλης Καραγιάννης και Μανώλης Στάγκας.
Γιατί οι εφέσεις δεν είναι μόνο “πόσα χρήματα” αλλά “ποιος λογοδοτεί”
Πίσω από τις 3 δικογραφίες, διακρίνεται ένα κοινό μοτίβο. Η αντιδικία δεν αφορά μόνο στα ποσά που επιδικάστηκαν ή το αν είναι υψηλά ή χαμηλά. Αφορά στον τρόπο που το διοικητικό σύστημα μοιράζει αρμοδιότητες και, όταν έρθει η κρίσιμη ώρα, το πώς αυτές οι αρμοδιότητες μετατρέπονται σε ευθύνη ή σε άρνηση ευθύνης.
Η Περιφέρεια επιδιώκει να θεμελιώσει την αποσύνδεσή της από τα σημεία των συμβάντων μέσω του “χαρακτηρισμού” των οδών και της διάβασης, αλλά και μέσω της θέσης ότι η αιτιώδης συνάφεια αμφισβητείται όταν η ανθρώπινη επιλογή, υπό ακραίες συνθήκες, εμπλέκεται ως ενδιάμεσος κρίκος.
Ο Δήμος, από την άλλη, εμφανίζεται σε διαφορετικά σημεία της υπόθεσης είτε να αποτυπώνει ένα επιχειρησιακό αφήγημα ενεργειών εκείνης της ημέρας, είτε να δίνει νομικό περιεχόμενο στο ποιος είχε τη συντήρηση και τον έλεγχο, αναδεικνύοντας ότι η ευθύνη δεν μπορεί να μετατοπίζεται αφηρημένα χωρίς συγκεκριμένη αρμοδιότητα.
Οι οικογένειες, τέλος, στοχεύουν στην ουσία. Επιμένουν ότι πριν από το μοιραίο, υπήρχαν υποχρεώσεις για έργα, καθαρισμούς, προειδοποίηση και σήμανση, και ειδικά στην υπόθεση Κατσαρού αναδεικνύουν ότι η έννοια της “συνυπαιτιότητας” σε τέτοιο ποσοστό μετατρέπεται, στα δικά τους μάτια, σε μεταφορά της ευθύνης στο θύμα.
