Τι επιφυλάσσει για τον κόσμο η νέα χρονιά

Δύ­σκο­λο προ­μη­νύ­ε­ται και το 2017, με ανα­τα­ρά­ξεις σε πο­λι­τι­κό και οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο. Η άνο­δος του εθνι­κι­σμού, η «κού­ρα­ση» των ΗΠΑ και η «χρυσή ευ­και­ρία» της Ρω­σί­ας. Οι εξε­λί­ξεις στη Μ. Ανα­το­λή και ο ρόλος του πε­τρε­λαί­ου. Τι θα κά­νουν οι κε­ντρι­κές τρά­πε­ζες.

Οι ανα­τα­ρα­χές που θα έρ­θουν το 2017 είναι η πο­λι­τι­κή εκ­δή­λω­ση πολύ βα­θύ­τε­ρων δυ­νά­με­ων που βρί­σκο­νται σε δράση. Σε με­γά­λο μέρος του ανα­πτυγ­μέ­νου κό­σμου, στην τάση της γή­ραν­σης του πλη­θυ­σμού και της μεί­ω­σης της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας, προ­στί­θε­ται η τε­χνο­λο­γι­κή και­νο­το­μία και η ερ­γα­σια­κή εκτό­πι­ση που αυτή συ­νε­πά­γε­ται.

Η οι­κο­νο­μι­κή επι­βρά­δυν­ση της Κϊνας και η συ­νε­χι­ζό­με­νη εξέ­λι­ξή της αυ­ξά­νουν αυτή τη δυ­να­μι­κή. Την ώρα που ο κό­σμος προ­σπα­θεί να αντι­με­τω­πί­σει την μειω­μέ­νη κι­νε­ζι­κή ζή­τη­ση μετά από δε­κα­ε­τί­ες ανά­πτυ­ξης-ρεκόρ, η Κίνα με αργό αλλά στα­θε­ρό ρυθμό προ­σπα­θεί να ανε­βά­σει την οι­κο­νο­μία της στην αλυ­σί­δα της αξίας, προ­κει­μέ­νου να πα­ρά­γει και να συ­ναρ­μο­λο­γή­σει η ίδια όσα μέχρι τώρα ει­σή­γα­γε, με πρό­θε­ση να πουλά στην κι­νε­ζι­κή αγορά. Όλες αυτές οι δυ­νά­μεις συν­δυα­σμέ­νες θα έχουν μια δρα­μα­τι­κή επί­πτω­ση, με διάρ­κεια, στην πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία και εν τέλει στη μορφή που θα λάβει τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες το διε­θνές σύ­στη­μα.

Αυτές οι τά­σεις τεί­νουν να δη­μιουρ­γού­νται σιω­πη­ρά σε διά­στη­μα δε­κα­ε­τιών και τότε να έρ­χο­νται με θό­ρυ­βο στην επι­φά­νεια, λόγω πο­λι­τι­κής. Όσο πε­ρισ­σό­τε­ρο επι­μέ­νουν τα οι­κο­νο­μι­κά προ­βλή­μα­τα, τόσο ισχυ­ρό­τε­ρη είναι η πο­λι­τι­κή αντί­δρα­ση. Αυτό το δυ­να­τό χτύ­πη­μα στην πόρτα είναι η δύ­να­μη του εθνι­κι­σμού που «χαι­ρε­τά» τις πα­γκό­σμιες δυ­νά­μεις, ιδιαί­τε­ρα στην Ευ­ρώ­πη και στις ΗΠΑ-που πα­ρα­μέ­νουν η μο­να­δι­κή υπερ­δύ­να­μη.

Μόνο που η πα­γκό­σμια υπερ­δύ­να­μη δεν… αι­σθά­νε­ται και πολύ καλά. Για την ακρί­βεια, έχει κου­ρα­στεί. Αφυ­πνί­στη­κε το 2001 μετά από μια κα­τα­στρο­φι­κή επί­θε­ση στο έδα­φός της, επε­κτά­θη­κε υπερ­βο­λι­κά σε πο­λέ­μους στον Ισλα­μι­κό κόσμο, και τώρα θέλει να επι­στρέ­ψει και να διορ­θώ­σει την κα­τά­στα­ση στο «σπίτι» της.

Πράγ­μα­τι, το βα­σι­κό θέμα της προ­ε­κλο­γι­κής εκ­στρα­τεί­ας του εκλεγ­μέ­νου προ­έ­δρου Ντό­ναλντ Τραμπ ήταν η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα απο­συρ­θούν από τις υπο­χρε­ώ­σεις τους στο εξω­τε­ρι­κό, θα βάλει άλ­λους να επω­μι­στούν με­γα­λύ­τε­ρο βάρος για την άμυνά τους, και θα αφή­σει τις ΗΠΑ να επι­κε­ντρω­θούν στην ενί­σχυ­ση της οι­κο­νο­μι­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας.

Ο Μπα­ράκ Ομπά­μα, βε­βαί­ως, έχει ήδη ενερ­γο­ποι­ή­σει αυτή την τάση. Υπό την προ­ε­δρία του, οι ΗΠΑ επέ­δει­ξαν εξαι­ρε­τι­κή αυ­το­συ­γκρά­τη­ση στη Μέση Ανα­το­λή προ­σπα­θώ­ντας ταυ­τό­χρο­να να επι­κε­ντρω­θούν στις πιο μα­κρο­πρό­θε­σμες προ­κλή­σεις –μια στρα­τη­γι­κή που κατά και­ρούς λει­τούρ­γη­σε σε βάρος του Ομπά­μα, όπως φά­νη­κε από την άνοδο του Ισλα­μι­κού Κρά­τους. Η βα­σι­κή δια­φο­ρά με­τα­ξύ του «δόγ­μα­τος» του Ομπά­μα και της απαρ­χής του «δόγ­μα­τος» Τραμπ είναι πως ο Ομπά­μα εξα­κο­λου­θού­σε να πι­στεύ­ει στη συλ­λο­γι­κή ασφά­λεια και στο εμπό­ριο ως μη­χα­νι­σμούς για τη δια­τή­ρη­ση της πα­γκό­σμιας τάξης. Ο Τραμπ πι­στεύ­ει πως οι θε­σμοί που διέ­πουν τις διε­θνείς σχέ­σεις είναι «ελατ­τω­μα­τι­κοί» στην κα­λύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση, και πε­ριο­ρι­στι­κοί για τα αμε­ρι­κα­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα στην χει­ρό­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση.

Όποια και αν είναι η προ­σέγ­γι­ση, το «μά­ζε­μα» είναι εύ­κο­λο να γίνει στα λόγια, αλλά δύ­σκο­λο στην πράξη, για μια πα­γκό­σμια υπερ­δύ­να­μη. Όπως είχε πει ο Woodrow Wilson, «Οι Αμε­ρι­κά­νοι είναι συμ­με­τέ­χο­ντες, είτε μας αρέ­σει είτε όχι, στη ζωή του κό­σμου». Τα λόγια αυτά της Αμε­ρι­κα­νι­κής ει­κό­νας για τον ιδε­α­λι­σμό ισχύ­ουν ακόμα και τώρα που ο ρε­α­λι­σμός «σφίγ­γει τον κλοιό» γύρω από τον κόσμο.

Η ανα­θε­ώ­ρη­ση εμπο­ρι­κών σχέ­σε­ων με τον τρόπο που σκο­πεύ­ει να τις ανα­θε­ω­ρή­σει η Ουά­σινγ­κτον, για πα­ρά­δειγ­μα, μπο­ρεί να ήταν εφι­κτή πριν από με­ρι­κές δε­κα­ε­τί­ες, όμως πλέον δεν είναι εφι­κτή στη ση­με­ρι­νή και εξε­λισ­σό­με­νη πα­γκό­σμια τάξη, όπου τα τε­χνο­λο­γι­κά επι­τεύγ­μα­τα στη με­τα­ποί­η­ση προ­χω­ρούν με ταχύ ρυθμό και οι οι­κο­νο­μί­ες –με­γά­λες και μι­κρές- είναι αλ­λη­λο­συν­δε­ό­με­νες στις πα­γκό­σμιες αλυ­σί­δες προ­μη­θειών. Αυτό ση­μαί­νει πως οι ΗΠΑ δεν θα μπο­ρέ­σουν να κά­νουν σα­ρω­τι­κές και ξαφ­νι­κές αλ­λα­γές στην Συμ­φω­νία Ελεύ­θε­ρου Εμπο­ρί­ου της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής. Μά­λι­στα, ακόμα και αν υπάρ­ξει επα­να­δια­πραγ­μά­τευ­ση της συμ­φω­νί­ας, η Βό­ρεια Αμε­ρι­κή θα εξα­κο­λου­θή­σει να έχει στε­νό­τε­ρους εμπο­ρι­κούς δε­σμούς μα­κρο­πρό­θε­σμα.

Ωστό­σο, οι ΗΠΑ θα έχουν με­γα­λύ­τε­ρο πε­ρι­θώ­ριο να επι­βά­λουν επι­λε­κτι­κά εμπο­ρι­κά εμπό­δια στην Κίνα, ιδιαί­τε­ρα στον τομέα των με­τάλ­λων. Και ο κίν­δυ­νος κλι­μά­κω­σης της εμπο­ρι­κής έντα­σης με το Πε­κί­νο θα έχει με­γά­λες επι­πτώ­σεις. Η προ­θυ­μία της Ουά­σινγ­κτον να αμ­φι­σβη­τή­σει την πο­λι­τι­κή της «Μίας Κίνας» -κάτι που έκανε για να απο­σπά­σει εμπο­ρι­κές πα­ρα­χω­ρή­σεις από την Κίνα- θα έχει κό­στος: το Πε­κί­νο θα θέσει τους δι­κούς του μο­χλούς στο εμπό­ριο και την ασφά­λεια, που ανα­πό­φευ­κτα θα πα­ρα­σύ­ρουν τις ΗΠΑ στο «θέ­α­τρο» του Ει­ρη­νι­κού.

Όμως ο χρό­νος δεν είναι σω­στός για μια εμπο­ρι­κή διέ­νε­ξη. Ο Τραμπ θα προ­τι­μού­σε να επι­κε­ντρω­θεί σε ζη­τή­μα­τα στο εσω­τε­ρι­κό των ΗΠΑ και ο κι­νέ­ζος πρό­ε­δρος Xi Jinping θα προ­τι­μού­σε να επι­κε­ντρω­θεί στην συ­γκέ­ντρω­ση πο­λι­τι­κής εξου­σί­ας εν όψει του 19ου Συ­νε­δρί­ου του Κόμ­μα­τος. Άρα, η οι­κο­νο­μι­κή στα­θε­ρό­τη­τα θα έχει προ­τε­ραιό­τη­τα ένα­ντι της με­ταρ­ρύθ­μι­σης και της ανα­διάρ­θρω­σης. Αυτό ση­μαί­νει πως το Πε­κί­νο θα αυ­ξή­σει τις επεν­δύ­σεις, ακόμα και αν αυτό αυ­ξά­νει το επί­πε­δο του εται­ρι­κού χρέ­ους της Κίνας σε επι­κίν­δυ­να ύψη.

Η ει­κό­να στην Ευ­ρώ­πη

Αυτή θα είναι μια κρί­σι­μη χρο­νιά για την Ευ­ρώ­πη. Οι εκλο­γές στους «πυ­λώ­νες» της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης –στη Γαλ­λία και τη Γερ­μα­νία- και οι εν­δε­χό­με­νες εκλο­γές στην τρίτη με­γα­λύ­τε­ρη οι­κο­νο­μία της ευ­ρω­ζώ­νης –την Ιτα­λία- θα επη­ρε­ά­σουν η μια την άλλη και θα απει­λή­σουν την ίδια την ύπαρ­ξη της ευ­ρω­ζώ­νης. Όπως γρά­φου­με εδώ και χρό­νια, η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση στο τέλος θα δια­λυ­θεί. Το ερώ­τη­μα για το 2017 είναι σε ποιον βαθμό οι εκλο­γές αυτές θα επι­τα­χύ­νουν αυτή τη διά­λυ­ση. Είτε νι­κή­σουν οι με­τριο­πα­θείς το 2017, είτε οι ακραί­οι, η Ευ­ρώ­πη θα συ­νε­χί­σει να οδεύ­ει προς διά­λυ­ση  και δη­μιουρ­γία πε­ρι­φε­ρεια­κών μπλοκ.

Ο δι­χα­σμός στην Ευ­ρώ­πη θα απο­τε­λέ­σει «χρυσή ευ­και­ρία» για τους Ρώ­σους. Η Ρωσία θα μπο­ρέ­σει να «σπά­σει» την Ευ­ρω­παϊ­κή ενό­τη­τα σε ό,τι αφορά τις κυ­ρώ­σεις το 2017 και θα έχει με­γα­λύ­τε­ρο πε­ρι­θώ­ριο να ενι­σχύ­σει την επιρ­ροή της στις συ­νο­ρια­κές χώρες. Η κυ­βέρ­νη­ση Τραμπ, επί­σης, ίσως είναι πιο «ανοι­κτή» σε χα­λά­ρω­ση των κυ­ρώ­σε­ων και σε κά­ποια συ­νερ­γα­σία στη Συρία, καθώς θα προ­σπα­θή­σει να απο­κλι­μα­κώ­σει την σύ­γκρου­ση με τη Μόσχα. Όμως, η συμ­φι­λί­ω­ση θα έχει όρια. Η Ρωσία θα συ­νε­χί­σει να ενι­σχύ­ει τις άμυ­νές της και να δη­μιουρ­γεί «πα­τή­μα­τα» σε διά­φο­ρα θέ­α­τρα επι­χει­ρή­σε­ων, από τον κυ­βερ­νο­χώ­ρο μέχρι τη Μέση Ανα­το­λή. Οι ΗΠΑ, από την πλευ­ρά τους, θα συ­νε­χί­σουν να προ­σπα­θούν να πε­ριο­ρί­σουν τη Ρω­σι­κή επέ­κτα­ση.

Ως μέρος αυτής της στρα­τη­γι­κής, η Ρωσία θα συ­νε­χί­σει να κάνει την «χα­λά­στρα» και τον «ει­ρη­νο­ποιό» στη Μέση Ανα­το­λή προ­κει­μέ­νου να δια­πραγ­μα­τευ­τεί με τη Δύση. Αν και μια ει­ρη­νευ­τι­κή συμ­φω­νία στη Συρία πα­ρα­μέ­νει «άπια­στη», η Ρωσία θα μεί­νει κοντά στην Τε­χε­ρά­νη καθώς οι σχέ­σεις ΗΠΑ-Ιράν θα επι­δει­νώ­νο­νται.

Η πυ­ρη­νι­κή συμ­φω­νία του Ιράν θα αμ­φι­σβη­τη­θεί από αρ­κε­τές πλευ­ρές καθώς το Ιράν θα ει­σέρ­χε­ται σε εκλο­γι­κή χρο­νιά και η ει­σερ­χό­με­νη αμε­ρι­κα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση θα τηρεί μια πιο σκλη­ρή γραμ­μή ένα­ντι του Ιράν. Ωστό­σο, τα αμοι­βαία συμ­φέ­ρο­ντα θα δια­τη­ρή­σουν στη θέση τους το πλαί­σιο της συμ­φω­νί­ας και θα απο­θαρ­ρύ­νουν αμ­φό­τε­ρες τις πλευ­ρές να συ­γκρου­στούν σε πε­ριο­χές όπως τα Στενά του Ορ­μούζ.

Εν τω με­τα­ξύ, ο αντα­γω­νι­σμός με­τα­ξύ Ιράν και Τουρ­κί­ας θα κλι­μα­κω­θεί στη νότια Συρία και στο βό­ρειο Ιράκ. Η Τουρ­κία θα επι­κε­ντρώ­σει την προ­σο­χή της στην εδραί­ω­ση της δικής της σφαί­ρας επιρ­ρο­ής και στον πε­ριο­ρι­σμό της Κουρ­δι­κής αυ­το­νο­μι­στι­κής προ­σπά­θειας, ενώ το Ιράν θα προ­σπα­θή­σει να υπε­ρα­σπι­στεί τη δική του σφαί­ρα επιρ­ρο­ής. Καθώς οι στρα­τιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις θα υπο­βαθ­μί­ζουν το Ισλα­μι­κό Κρά­τος το 2017, η μάχη για εδάφη, πό­ρους και επιρ­ροή που θα ακο­λου­θή­σει, θα εντα­θεί με­τα­ξύ των το­πι­κών και πε­ρι­φε­ρεια­κών «παι­κτών». Όμως καθώς το Ισλα­μι­κό Κρά­τος θα απο­δυ­να­μώ­νε­ται στρα­τιω­τι­κά, θα κα­τα­φύ­γει σε τα­κτι­κές τρο­μο­κρα­τί­ας και θα εν­θαρ­ρύ­νει τις επι­θέ­σεις στο εξω­τε­ρι­κό.

Το Ισλα­μι­κό Κρά­τος δεν είναι η μόνη τζι­χα­ντι­στι­κή ομάδα για την οποία θα πρέ­πει να ανη­συ­χού­με. Καθώς οι «προ­βο­λείς» είναι στραμ­μέ­νοι στο Ισλα­μι­κό Κρά­τος, η αλ Κάι­ντα ανοι­κο­δο­μεί­ται σιω­πη­ρά σε μέρη όπως η Βό­ρεια Αφρι­κή και η Αρα­βι­κή Χερ­σό­νη­σος, και η ορ­γά­νω­ση πι­θα­νό­τα­τα θα είναι πιο ενερ­γή το 2017.

Το πε­τρέ­λαιο

Οι τιμές του πε­τρε­λαί­ου θα ανα­κάμ­ψουν κάπως το 2017, εν μέρει λόγω της συμ­φω­νί­ας που έκλει­σαν οι πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­τρε­λαιο­πα­ρα­γω­γι­κές χώρες (θα πρέ­πει να ση­μειω­θεί όμως πως καμία χώρα δεν θα τη­ρή­σει πλή­ρως τις απαι­τή­σεις για μεί­ω­ση της πα­ρα­γω­γής).

Ο ρυθ­μός της ανά­καμ­ψης για την πα­ρα­γω­γή σχι­στο­λι­θι­κού πε­τρε­λαί­ου της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής θα είναι ο πρω­ταρ­χι­κός πα­ρά­γο­ντας που θα επη­ρε­ά­σει την πο­λι­τι­κή της Σα­ου­δι­κής Αρα­βί­ας σε ότι αφορά την επέ­κτα­ση και αύ­ξη­ση των μειώ­σε­ων πα­ρα­γω­γής το επό­με­νο έτος. Και, αν και θα χρεια­στεί χρό­νος ώστε οι πα­ρα­γω­γοί της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής να «απα­ντή­σουν» στην ανά­καμ­ψη των τιμών και να αυ­ξή­σουν την πα­ρα­γω­γή τους, η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία γνω­ρί­ζει πως μια ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση των τιμών του πε­τρε­λαί­ου είναι απί­θα­νη. Αυτό ση­μαί­νει πως η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία θα πα­ρέμ­βει ενερ­γά στις αγο­ρές το 2017 προ­κει­μέ­νου να δια­τη­ρή­σει την οι­κο­νο­μία σε πο­ρεία εξι­σορ­ρό­πι­σης στην προ­μή­θεια πε­τρε­λαί­ου, ιδιαί­τε­ρα λόγω του σχε­δί­ου της χώρας να που­λή­σει με­ρί­διο 5% της Saudi Aramco το 2018.

Οι υψη­λό­τε­ρες τιμές του πε­τρε­λαί­ου θα ανα­κου­φί­σουν τους πα­ρα­γω­γούς του κό­σμους, όμως μπο­ρεί να μην βοη­θή­σουν χώρες με προ­βλή­μα­τα όπως η Βε­νε­ζου­έ­λα. Η απει­λή χρε­ο­κο­πί­ας της χώρας αιω­ρεί­ται και οι σο­βα­ρές πε­ρι­κο­πές στις ει­σα­γω­γές βα­σι­κών αγα­θών προ­κει­μέ­νου να απο­πλη­ρω­θούν χρέη θα οδη­γή­σουν σε κοι­νω­νι­κές ανα­τα­ρα­χές και θα εκ­θέ­σουν τα ήδη βαθιά ρήγ­μα­τα με­τα­ξύ του κυ­βερ­νώ­ντος κόμ­μα­τος και των ενό­πλων δυ­νά­με­ων.

Οι κε­ντρι­κές τρά­πε­ζες

Οι ανα­πτυγ­μέ­νες αγο­ρές θα δουν επί­σης μια ση­μα­ντι­κή στρο­φή το 2017, μια χρο­νιά κατά την οποία θα επι­στρέ­ψει ο πλη­θω­ρι­σμός. Αυτό θα οδη­γή­σει τις κε­ντρι­κές τρά­πε­ζες να εγκα­τα­λεί­ψουν τις ανορ­θό­δο­ξες πο­λι­τι­κές τους και να εφαρ­μό­σουν μέτρα νο­μι­σμα­τι­κής σύ­σφι­ξης. Οι μέρες που οι κε­ντρι­κές τρά­πε­ζες πλημ­μύ­ρι­ζαν τις αγο­ρές με ρευ­στό, τε­λειώ­νουν. Το βάρος τώρα θα πέσει στους αξιω­μα­τού­χους που κα­ταρ­τί­ζουν τη δη­μο­σιο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή, και οι κρα­τι­κές δα­πά­νες θα αντι­κα­τα­στή­σουν το τύ­πω­μα χρή­μα­τος ως πρω­ταρ­χι­κή «μη­χα­νή» οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης.

Η σύ­σφι­ξη της νο­μι­σμα­τι­κής πο­λι­τι­κής στις ΗΠΑ και η ενί­σχυ­ση του δο­λα­ρί­ου θα «τα­ρα­κου­νή­σουν» την πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία στις αρχές του 2017. Οι χώρες που θα επη­ρε­α­στούν πε­ρισ­σό­τε­ρο θα είναι αυτές των ανα­δυό­με­νων αγο­ρών με έκ­θε­ση χρέ­ους σε δο­λά­ρια. Στη λίστα πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται η Βε­νε­ζου­έ­λα, η Τουρ­κία, η Νότια Αφρι­κή, η Νι­γη­ρία, η Αί­γυ­πτος, η Χιλή, η Βρα­ζι­λία, η Κο­λομ­βία και η Ιν­δο­νη­σία. Οι πτω­τι­κές πιέ­σεις στο γουάν και τα στα­θε­ρά μειού­με­να απο­θέ­μα­τα ξένου συ­ναλ­λάγ­μα­τος θα ανα­γκά­σουν την Κίνα να αυ­ξή­σει τους ελέγ­χους στις εκρο­ές κε­φα­λαί­ων.

Όσο ήρε­μες και αν ήταν οι αγο­ρές τε­λευ­ταία, όσο και αν στα­θε­ρο­ποι­ή­θη­καν λόγω της επαρ­κούς ρευ­στό­τη­τας και των πε­ριο­ρι­σμέ­νων αντι­δρά­σε­ων στις πο­λι­τι­κές ανα­τα­ρά­ξεις, θα είναι πιο ευ­με­τά­βλη­τες το 2017. Με όλες τις εξε­λί­ξεις του 2017, από τις απει­λές για την ευ­ρω­ζώ­νη μέχρι την κλι­μά­κω­ση των εμπο­ρι­κών δια­φω­νιών, οι επεν­δυ­τές θα μπο­ρού­σαν να αντι­δρά­σουν με δρα­μα­τι­κό τρόπο. Οι τιμές των assets εμ­φά­νι­σαν αξιο­ση­μεί­ω­τες και γρή­γο­ρες δια­κυ­μάν­σεις το πρώτο δί­μη­νο του 2016. Το 2017 θα μπο­ρού­σα­με να δούμε πολλά τέ­τοια επει­σό­δια.

Οι ΗΠΑ απο­μα­κρύ­νο­νται από τις πα­γκό­σμιες εμπο­ρι­κές πρω­το­βου­λί­ες ενώ το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, με­γά­λος υπέρ­μα­χος του ελεύ­θε­ρου εμπο­ρί­ου, χάνει την επιρ­ροή του καθώς αυ­ξά­νε­ται ο προ­στα­τευ­τι­σμός στην Ευ­ρώ­πη. Η ανά­πτυ­ξη του πα­γκό­σμιου εμπο­ρί­ου πι­θα­νό­τα­τα θα πα­ρα­μεί­νει πε­ριο­ρι­σμέ­νη γε­νι­κό­τε­ρα, όμως οι χώρες που εξαρ­τώ­νται από τις εξα­γω­γές, όπως η Κίνα και το Με­ξι­κό, θα έχουν πε­ρισ­σό­τε­ρα κί­νη­τρα να προ­στα­τεύ­σουν τις σχέ­σεις τους με προ­μη­θευ­τές και να ανα­ζη­τή­σουν επι­πλέ­ον αγο­ρές. Οι με­γα­λύ­τε­ρες εμπο­ρι­κές συμ­φω­νί­ες θα συ­νε­χί­σουν να αντι­κα­θί­στα­νται από μι­κρό­τε­ρες και λι­γό­τε­ρο φι­λό­δο­ξες συμ­φω­νί­ες, που θα απο­τε­λούν αντι­κεί­με­νο δια­πραγ­μά­τευ­σης με­τα­ξύ χωρών και μπλοκ. Άλ­λω­στε, η συμ­φω­νία TTIP και η TPP ήταν και αυτές κομ­μά­τια που προ­έ­κυ­ψαν από την κα­τάρ­ρευ­ση του Γύρου της Ντόχα (ΠΟΕ).

Οι οι­κο­νο­μι­κές εντά­σεις μπο­ρούν να εκ­δη­λω­θούν με διά­φο­ρους τρό­πους, και δεν είναι όλοι δυ­σοί­ω­νοι. Στην Ια­πω­νία, η κυ­βέρ­νη­ση θα είναι ισχυ­ρή θέση το 2017 να προ­σπα­θή­σει να εφαρ­μό­σει κρί­σι­μης ση­μα­σί­ας με­ταρ­ρυθ­μί­σεις και να προ­σαρ­μό­σει τον γη­ρά­σκο­ντα πλη­θυ­σμό της στις με­τα­βαλ­λό­με­νες πα­γκό­σμιες συν­θή­κες. Στη Βρα­ζι­λία και την Ινδία, οι προ­σπά­θειες να εκτε­θεί και να κα­τα­πο­λε­μη­θεί η δια­φθο­ρά θα δια­τη­ρή­σουν τη δυ­να­μι­κή τους. Η Ινδία, μά­λι­στα, έχει κάνει φι­λό­δο­ξα βή­μα­τα για να φέρει την οι­κο­νο­μία της στον δρόμο της απο­νο­μι­σμα­το­ποί­η­σης.

Ο δρό­μος αυτός θα μπο­ρού­σε να είναι ανώ­μα­λος το 2017, όμως η Ινδία θα απο­τε­λεί μια κρί­σι­μη πε­ρι­πτω­σιο­λο­γι­κή με­λέ­τη για άλλες χώρες, ανα­πτυγ­μέ­νες και ανα­πτυσ­σό­με­νες, που θα δε­λε­α­στούν από την απο­δο­τι­κό­τη­τα και τα απο­ποι­νι­κο­ποι­η­μέ­να οφέλη μιας οι­κο­νο­μί­ας χωρίς με­τρη­τά, και οι οποί­ες έχουν στη διά­θε­σή τους όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρη τε­χνο­λο­γία για να εξε­τά­σουν αυτό το εν­δε­χό­με­νο.