Το αντικείμενο και τα οικονομικά μεγέθη
Ο διεθνής ανοικτός ηλεκτρονικός διαγωνισμός προκηρύχθηκε με την υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 2/92583 διακήρυξη της 18ης Δεκεμβρίου 2025 και δημοσιεύθηκε στο ΚΗΜΔΗΣ την επομένη. Αντικείμενό του είναι η δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος προβολής των σημείων ενδιαφέροντος στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO από το 1988. Η εκτιμώμενη αξία ανέρχεται σε 161.290,32 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και σε 200.000 ευρώ συνολικά, με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει της βέλτιστης σχέσης ποιότητας και τιμής. Οι τεχνικές απαιτήσεις περιλαμβάνουν εφαρμογές ξενάγησης για κινητές συσκευές με τεχνολογίες επαυξημένης πραγματικότητας, εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας, τρισδιάστατα μοντέλα και διαδραστικό παιχνίδι επιβράβευσης.
Στον διαγωνισμό συμμετείχαν οι εταιρείες COMITECH ΑΕ, ΑΙΓΑΙΟΥ SOLUTIONS ΑΕ, ΕΝΝΕΑΣ Μονοπρόσωπη ΙΚΕ, CLOUDPRINT DIGITAL AND DISPLAY PRODUCTS Μονοπρόσωπη ΙΚΕ, ΔΙΑΔΡΑΣΙΣ ΛΑΔΑΣ Ι ΚΑΙ ΣΙΑ ΙΚΕ, WINGS ICT Solutions ΑΕ, UNISYSTEMS ΑΕΕ και ΕΧΕΟ ΕΕ. Με την υπ’ αριθμόν 380/2026 απόφασή της, που ελήφθη στην 22η τακτική συνεδρίαση της 18ης Μαΐου 2026, η Δημοτική Επιτροπή ενέκρινε το από 15 Μαΐου 2026 πρακτικό αποσφράγισης και αξιολόγησης και έκανε δεκτές τις προσφορές του συνόλου των συμμετεχόντων. Η απόφαση κοινοποιήθηκε στους διαγωνιζόμενους την 19η Μαΐου 2026 και πυροδότησε τρεις διαδοχικές προσφυγές μέσα σε δέκα ημέρες.

Το τριπλό μέτωπο των προσφυγών
Πρώτη κινήθηκε η ΕΝΝΕΑΣ ΙΚΕ, στις 28 Μαΐου 2026, ζητώντας την ακύρωση της απόφασης για έλλειψη αιτιολογίας τόσο ως προς την αποδοχή των προσφορών όσο και ως προς τη βαθμολόγηση. Ακολούθησαν, στις 29 Μαΐου 2026, η ΑΙΓΑΙΟΥ SOLUTIONS ΑΕ και η COMITECH ΑΕ, με προσφυγές που έβαλλαν στοχευμένα κατά των ανταγωνιστών τους. Το πέμπτο Κλιμάκιο της ΕΑΔΗΣΥ, με πρόεδρο την κ. Γαρυφαλλιά Σκιάνη, μέλος τον κ. Μιχαήλ Οικονόμου και εισηγήτρια την κ. Ναυσικά Σοφία Μπάσδελη, εξέτασε και τις τρεις υποθέσεις στις 6 Ιουλίου 2026 και εξέδωσε τις αποφάσεις 1228, 1229 και 1232 στις 27 Ιουλίου 2026. Σε όλες τις υποθέσεις η αναθέτουσα αρχή υπέβαλε τις απόψεις της εκπροθέσμως, στις 19 Ιουνίου 2026, με αποτέλεσμα να μη ληφθούν υπόψη.
Η καθοριστική απόφαση 1229 και ο οριζόντιος αποκλεισμός
Η μόνη προσφυγή που ευδοκίμησε, έστω εν μέρει, ήταν εκείνη της COMITECH. Ο λόγος που κρίθηκε βάσιμος αφορούσε την παράλειψη των ανταγωνιστών της να προαποδείξουν, κατά το στάδιο υποβολής των προσφορών, τη μη συνδρομή του λόγου αποκλεισμού του όρου 2.2.3.9 της διακήρυξης, δηλαδή της κύρωσης του οριζόντιου αποκλεισμού, τόσο για τις ίδιες όσο και για τους τρίτους στις ικανότητες των οποίων στηρίζονταν. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η παντελής αυτή παράλειψη δεν θεραπεύεται μέσω διευκρινίσεων και, υπό το πρίσμα των αρχών της τυπικότητας και της διαφάνειας, καθιστά τις προσφορές απορριπτέες.
Έτσι, ακυρώθηκε η απόφαση 380/2026 κατά το σκέλος που έκανε δεκτές τις προσφορές των CLOUDPRINT ΙΚΕ, ΔΙΑΔΡΑΣΙΣ ΙΚΕ, WINGS ICT Solutions ΑΕ, UNISYSTEMS ΑΕΕ και ΑΙΓΑΙΟΥ SOLUTIONS ΑΕ. Οι παρεμβάσεις των εταιρειών απορρίφθηκαν και διατάχθηκε η επιστροφή του παραβόλου των 810 ευρώ στην προσφεύγουσα.
Αντιθέτως, το ίδιο Κλιμάκιο απέρριψε τον ισχυρισμό ότι οι συμμετέχοντες όφειλαν να συμπληρώσουν αναλυτικά τα επιμέρους πεδία του Ευρωπαϊκού Ενιαίου Εγγράφου Σύμβασης. Όπως προκύπτει από το σκεπτικό, ο ίδιος ο Δήμος Ρόδου ανήρτησε προσαρμοσμένο υπόδειγμα ΕΕΕΣ, στο οποίο είχε απαλείψει τα ειδικότερα ερωτήματα και είχε αφήσει ένα και μόνο γενικό, συγκεντρωτικό ερώτημα. Η επιλογή αυτή, κατά την Αρχή, δημιούργησε αντικειμενική ασάφεια, η οποία δεν μπορεί να αποβεί σε βάρος όσων συμπλήρωσαν πλήρως το αναρτηθέν υπόδειγμα.
Τα σημεία που έμειναν αναπάντητα για τη CLOUDPRINT
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κρίση για την εμπειρία της CLOUDPRINT. Η Αρχή δέχθηκε ότι οι πέντε συμβάσεις που επικαλέστηκε, με πελάτες τις Εφορείες Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, Λασιθίου και Ρεθύμνου, το Δίκτυο Συνεργασίας Δήμων Νήσων Αττικής και τον Δήμο Μαρωνείας Σαπών, αποτελούν έργα ψηφιακής ανάδειξης πολιτιστικού αποθέματος και όχι γενικά έργα πληροφορικής. Έκρινε όμως ότι από τον υποβληθέντα πίνακα δεν προκύπτει εάν πληρούν την ειδικότερη απαίτηση για εφαρμογές AR και VR, στοιχείο που η αναθέτουσα αρχή όφειλε να αναζητήσει με κλήση για διευκρινίσεις πριν κάνει δεκτή την προσφορά.

Οι δύο απορριφθείσες προσφυγές
Η προσφυγή της ΕΝΝΕΑΣ απορρίφθηκε ως αόριστη, με το σκεπτικό ότι περιοριζόταν στην επίκληση γενικής έλλειψης αιτιολογίας, χωρίς να προσδιορίζει συγκεκριμένες πλημμέλειες, ούτε για ποια κριτήρια και για ποιες προσφορές προβαλλόταν ο ισχυρισμός. Το παράβολο των 806,50 ευρώ κατέπεσε.
Ακόμη πιο εκτεταμένη ήταν η αντιπαράθεση στην υπόθεση της ΑΙΓΑΙΟΥ SOLUTIONS, η οποία έστρεψε τα πυρά της κατά τεσσάρων ανταγωνιστών. Όλοι οι λόγοι απορρίφθηκαν. Ως προς τη CLOUDPRINT κρίθηκε ότι η συνεργασία της με την εταιρεία ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΟΕ, με διακριτικό τίτλο MATRIX DESIGN, μέσω της υπαλλήλου κ. Μαρίας Μπίνου, συνιστά δάνεια εμπειρία και όχι υπεργολαβία, οπότε δεν υπήρχε υποχρέωση δήλωσης ποσοστού. Ως προς την COMITECH, η Αρχή έκρινε ότι ο προτεινόμενος υπεύθυνος έργου κ. Κωνσταντίνος Παπανικολάου υπερκαλύπτει τη δεκαετή εμπειρία, συγκεντρώνοντας 142 μήνες, ενώ απέρριψε και τον ισχυρισμό περί ελλιπούς δήλωσης των μελών του διοικητικού συμβουλίου, καθώς η σχετική υποχρέωση καλύπτεται με μόνη την υπογραφή του νομίμου εκπροσώπου. Για την ΕΝΝΕΑΣ κρίθηκε ότι η σχεδιάστρια εφαρμογών VR κ. Σοφία Παπούλια διαθέτει την απαιτούμενη τριετή εμπειρία, ενώ έγινε δεκτό ότι το γραμμάτιο σύστασης χρηματικής παρακαταθήκης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ακολουθεί δικό του τύπο και δεν οφείλει να συμμορφώνεται με το υπόδειγμα της διακήρυξης. Το ίδιο σκεπτικό εφαρμόστηκε και για την ΕΧΕΟ ΕΕ, της οποίας τα στελέχη, ο κ. Ευθύμιος Μαυρίκας με 129 μήνες και ο κ. Βασίλειος Λιάσκας με 36 μήνες, κρίθηκε ότι καλύπτουν τις απαιτήσεις. Το παράβολο των 806,45 ευρώ κατέπεσε.
Η τεχνική διαμάχη για το λειτουργικό σύστημα
Σε ξεχωριστό κεφάλαιο, η COMITECH είχε υποστηρίξει ότι η αρχιτεκτονική που πρότεινε η ΔΙΑΔΡΑΣΙΣ ΙΚΕ είναι τεχνικώς ανέφικτη, καθώς το λειτουργικό σύστημα Ubuntu 18.04 δεν είναι συμβατό με τις εκδόσεις των λοιπών προσφερόμενων λογισμικών. Το Κλιμάκιο ζήτησε επιστημονική έκθεση από τον ειδικό επιστήμονα πληροφορικής της Αρχής κ. Κωνσταντίνο Ασημακόπουλο, ο οποίος κατέληξε ότι ο ισχυρισμός δεν ευσταθεί, επισημαίνοντας τη δυνατότητα επέκτασης της υποστήριξης ασφαλείας έως τον Απρίλιο του 2028, τη δυνατότητα αναβάθμισης και τη χρήση τεχνολογιών container.
Το επόμενο βήμα
Με βάση το τελικό αποτέλεσμα, εκτός διαγωνισμού βρίσκονται πλέον 5 από τους 8 συμμετέχοντες. Η Επιτροπή Αξιολόγησης συνέταξε το πρακτικό συμμόρφωσης, το οποίο συνοδεύεται από τις τρεις αποφάσεις της Αρχής, και η Διεύθυνση Πληροφορικής εισηγείται την έγκρισή του ώστε ο διαγωνισμός να μεταβεί στο επόμενο στάδιο, δηλαδή στην αποσφράγιση των οικονομικών προσφορών των εναπομεινάντων. Οι αποκλεισθείσες εταιρείες διατηρούν το δικαίωμα άσκησης αίτησης αναστολής και ακύρωσης ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων, εξέλιξη που θα μπορούσε να μεταθέσει εκ νέου το χρονοδιάγραμμα ενός έργου ενταγμένου σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα με δεσμευτικές προθεσμίες υλοποίησης.

Εκτός διαγωνισμού 5 εταιρείες για τον ψηφιακό οδηγό περιήγησης της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου

«Ο Α.Σ. Ιππόκαμπος – Κολυμβητές Ανοιχτής Θαλάσσης Ρόδου, ήδη από το 2021, είχε επιδείξει έμπρακτο ενδιαφέρον για τη διατήρηση και την ασφάλεια του ιστορικού τραμπολίνου της Ρόδου, αποστέλλοντας σχετικό έγγραφο προς τις αρμόδιες υπηρεσίες με αντικείμενο τη στατική του επάρκεια.

Η απάντηση που λάβαμε ανέφερε ότι το 2007 είχε εκπονηθεί και υλοποιηθεί μελέτη αποκατάστασης από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δωδεκανήσου, κατόπιν έγκρισης του Υπουργείου Πολιτισμού και της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου.

Σήμερα, όμως, η εικόνα του εμβληματικού αυτού μνημείου προκαλεί έντονο προβληματισμό και ανησυχία. Το τραμπολίνο δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης της Ρόδου.

Τα μέλη του Α.Σ. Ιππόκαμπος, μαζί με πλήθος συμπολιτών μας, εκφράζουν την έντονη αντίθεσή τους στην εγκατάλειψη και την απαξίωση των ιστορικών μνημείων του τόπου μας. Η προστασία και η ανάδειξή τους αποτελεί ευθύνη όλων μας και δείκτη πολιτισμού.

Ευελπιστούμε ότι οι αρμόδιες αρχές θα προχωρήσουν άμεσα στις απαραίτητες ενέργειες για την αποκατάσταση και τη διασφάλιση του τραμπολίνου, ώστε να παραδοθεί ξανά ασφαλές και αντάξιο της ιστορίας του στις επόμενες γενιές.

Η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς δεν μπορεί να περιμένει».

Α.Σ. Ιππόκαμπος: Αντίδραση για το ιστορικό τραμπολίνο

Η απάντηση που λάβαμε ανέφερε ότι το 2007 είχε εκπονηθεί και υλοποιηθεί μελέτη αποκατάστασης από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δωδεκανήσου, κατόπιν έγκρισης του Υπουργείου Πολιτισμού και της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου.

Σήμερα, όμως, η εικόνα του εμβληματικού αυτού μνημείου προκαλεί έντονο προβληματισμό και ανησυχία. Το Τραμπολίνο δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο αλλά είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης της Ρόδου.

Τα μέλη του Α.Σ. «Ιππόκαμπος», μαζί με πλήθος συμπολιτών μας, εκφράζουν την έντονη αντίθεσή τους στην εγκατάλειψη και την απαξίωση των ιστορικών μνημείων του τόπου μας. Η προστασία και η ανάδειξή τους αποτελεί ευθύνη όλων μας και δείκτη πολιτισμού.

Ευελπιστούμε ότι οι αρμόδιες αρχές θα προχωρήσουν άμεσα στις απαραίτητες ενέργειες για την αποκατάσταση και τη διασφάλιση του Τραμπολίνου, ώστε να παραδοθεί ξανά ασφαλές και αντάξιο της ιστορίας του στις επόμενες γενιές.

Η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς δεν μπορεί να περιμένει.

Τα μέλη του Α.Σ. «Ιππόκαμπος», μαζί με πλήθος συμπολιτών μας, εκφράζουν την έντονη αντίθεσή τους στην εγκατάλειψη και την απαξίωση των ιστορικών μνημείων του τόπου

Ο Κανονισμός εισάγει τυποποιημένες διαδικασίες εκτίμησης κινδύνου και σχεδιασμού μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης πυρκαγιών, παρέχοντας ένα ολοκληρωμένο εργαλείο διαχείρισης κινδύνων για την προστασία των μνημείων και των επισκεπτών τους.

Μετά την δημοσίευση του Κανονισμού η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες που διαθέτουν Εθνική Στρατηγική για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην πολιτιστική κληρονομιά. Σημαντικότατη παράμετρος στη Στρατηγική μας είναι η τυποποίηση των διαδικασιών και των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Οι αρχαιολογικοί χώροι παρουσιάζουν ιδιαίτερες προκλήσεις, καθώς εκτείνονται σε μεγάλες υπαίθριες εκτάσεις. Συνδέονται άμεσα με το φυσικό τοπίο, μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν και διατηρούνται. Φιλοξενούν καθημερινά μεγάλο αριθμό επισκεπτών, ενώ συχνά περιβάλλονται από φυσική βλάστηση. Για τον λόγο αυτό απαιτείται ένα διαφορετικό πρότυπο προστασίας τους, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητές τους και στις νέες συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική κρίση. Πρόκειται για το επιστέγασμα μιας πολυετούς και, ιδιαίτερα, εποικοδομητικής συνεργασίας, στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας των Υπουργείων Πολιτισμού και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, μέσα από κοινές δράσεις, συστηματική ανταλλαγή τεχνογνωσίας και συνεχή επιχειρησιακή συνεργασία. Η εμπειρία που αποκτήθηκε από την υλοποίηση αυτών των δράσεων, σε περισσότερους από σαράντα αρχαιολογικούς χώρους, κατέδειξε την ανάγκη να περάσουμε από  τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε έναν ενιαίο, ολοκληρωμένο και θεσμικά κατοχυρωμένο σχεδιασμό. Αποτελεί τεράστιο βήμα προστασίας, θωρακίζοντας την πολιτιστική μας κληρονομιά απέναντι στον κίνδυνο πυρκαγιάς, ο οποίος, διαρκώς, εντείνεται λόγω της κλιματικής κρίσης. Ο Κανονισμός, ο οποίος θεσμοθετείται για πρώτη φορά, καλύπτει ένα θεσμικό κενό, διαμορφώνοντας ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης, ετοιμότητας και αντιμετώπισης του κινδύνου πυρκαγιάς. Η Ελλάδα αποκτά ένα, ειδικά, σχεδιασμένο εργαλείο, προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες απαιτήσεις των αρχαιολογικών χώρων, θεσπίζοντας σαφείς προδιαγραφές, κοινές διαδικασίες αξιολόγησης και σύγχρονο πλαίσιο πρόληψης και διαχείρισης του κινδύνου πυρκαγιάς. Για πρώτη φορά, η προστασία των αρχαιολογικών χώρων σχεδιάζεται με συστηματική ενσωμάτωση της παραμέτρου της κλιματικής αλλαγής. Η αξιολόγηση της διακινδύνευσης βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα, αξιοποιώντας τα αποτελέσματα του έργου που εκπονήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, για τη σύνταξη της Εθνικής Στρατηγικής Προσαρμογής των Μνημείων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ώστε ο σχεδιασμός μας να ανταποκρίνεται όχι μόνο στις σημερινές, αλλά και στις μελλοντικές συνθήκες κινδύνου. Ο στόχος μας είναι σαφής: Η προστασία της ανθρώπινης ζωής, η διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αρχαιολογικών χώρων μας. Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν είναι μόνο η μνήμη του παρελθόντος· είναι ένα πολύτιμο αγαθό το οποίο  οφείλουμε να παραδώσουμε ασφαλές και ακέραιο, στις επόμενες γενιές».

Ο Υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Ευάγγελος Τουρνάς δήλωσε: «Ο Κανονισμός Πυροπροστασίας Αρχαιολογικών Χώρων αποτελεί μια σημαντική θεσμική παρέμβαση για την προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς απέναντι στους ολοένα αυξανόμενους κινδύνους της κλιματικής κρίσης. Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει καταδείξει ότι η προστασία αρχαιολογικών χώρων και μνημείων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην αντιμετώπιση ενός συμβάντος, αλλά απαιτεί συστηματική πρόληψη, σχεδιασμό και διαρκή ετοιμότητα. Ο Κανονισμός εισάγει για πρώτη φορά ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο πλαίσιο πυροπροστασίας, με έμφαση στην πρόληψη, στην αξιολόγηση κινδύνου, στην εκπαίδευση του προσωπικού και στην οργανωμένη απομάκρυνση επισκεπτών όταν αυτό απαιτηθεί. Η εφαρμογή του έρχεται να επιβεβαιώσει στην πράξη τη σημασία της πρόληψης και της επιχειρησιακής ετοιμότητας απέναντι στους κινδύνους που δημιουργεί η κλιματική κρίση. Η οργανωμένη απομάκρυνση επισκεπτών από χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτεί σαφή σχέδια, κοινή επιχειρησιακή αντίληψη και άμεση συνεργασία όλων των αρμόδιων υπηρεσιών. Συνεχίζουμε να επενδύουμε στην πρόληψη, στην εκπαίδευση και στις ασκήσεις πεδίου, ώστε ο μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας να είναι έτοιμος να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε κάθε έκτακτη ανάγκη. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα και προϋποθέτει διαρκή προετοιμασία, συντονισμό και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Με τη θεσμοθέτησή του Κανονισμού, η Ελλάδα πρωτοπορεί διεθνώς στη δημιουργία ενός εξειδικευμένου πλαισίου προστασίας αρχαιολογικών χώρων από τον κίνδυνο πυρκαγιάς, συνδέοντας την πολιτική προστασία, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την προσαρμογή στην κλιματική κρίση».

Ο Κανονισμός οικοδομείται στη βάση ενός σαφούς στρατηγικού σχεδιασμού, ο οποίος θέτει ως απόλυτη προτεραιότητα την προστασία της ανθρώπινης ζωής, την προστασία των αρχαιολογικών χώρων και τη διαφύλαξη του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο αυτοί εντάσσονται. Εισάγεται για πρώτη φορά μία καινοτόμος και συστηματική προσέγγιση αξιολόγησης της συνολικής διακινδύνευσης, για κάθε αρχαιολογικό χώρο. Η αξιολόγηση ενσωματώνει, πέραν των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών, των υποδομών και της επισκεψιμότητας κάθε χώρου, και την κλιματική διακινδύνευση ως προς τον κίνδυνο πυρκαγιάς, διασφαλίζοντας ότι ο σχεδιασμός της πυροπροστασίας λαμβάνει υπόψη τόσο τις σημερινές όσο και τις προβλεπόμενες μελλοντικές συνθήκες. Η προσέγγιση αυτή αξιοποιεί τα αποτελέσματα του έργου «Σχεδιασμός Εθνικής Στρατηγικής για την Προσαρμογή των Μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς στις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», το οποίο εκπονήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Παράλληλα, σε κάθε αρχαιολογικό χώρο αξιολογούνται τα υφιστάμενα μέτρα πυροπροστασίας και προσδιορίζονται τυχόν ελλείψεις. Η συνδυαστική αποτίμηση της συνολικής διακινδύνευσης και της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μέτρων καθορίζει την ανάγκη λήψης πρόσθετων παρεμβάσεων για την ενίσχυση του επιπέδου πυροπροστασίας. Με τον τρόπο αυτό διαμορφώνεται για κάθε αρχαιολογικό χώρο ένα στοχευμένο πλέγμα μέτρων, προσαρμοσμένο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του και στις προκλήσεις που απορρέουν από τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες. Τα μέτρα επικεντρώνονται, μεταξύ άλλων, στη συστηματική διαχείριση της βλάστησης, στην ενίσχυση των μέσων ενεργητικής πυροπροστασίας, στην επιχειρησιακή ετοιμότητα του προσωπικού, καθώς και στην κατάρτιση και εφαρμογή σχεδίων οργανωμένης απομάκρυνσης.

Επιπλέον, θεσπίζεται κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των μέτρων μεταξύ των υπηρεσιών των δύο Υπουργείων, μέσω επιθεωρήσεων, ελέγχων και διαδικασιών ανατροφοδότησης, με στόχο τη συνεχή βελτίωση του επιπέδου πυροπροστασίας και τον ενισχυμένο συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων. Ο Κανονισμός δεν καλύπτει απλώς ένα σημαντικό θεσμικό κενό. Συγκροτεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης, ετοιμότητας και συνεχούς βελτίωσης, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των αρχαιολογικών χώρων απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και διασφαλίζοντας την αποτελεσματικότερη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.

Ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς από τον κίνδυνο της πυρκαγιάς – Κανονισμός Πυροπροστασίας Αρχαιολογικών Χώρων

Το μνημείο αποσυναρμολογήθηκε πέτρα προς πέτρα από τον αρχιτέκτονα Μάριο Παολίνι, με κάθε λιθόπλινθο να αριθμείται προσεκτικά ώστε να επανατοποθετηθεί στην ακριβή του θέση. Κατά τις εργασίες αποκαλύφθηκαν και άλλα πολύτιμα στοιχεία της ιστορίας του χώρου. Μέσα στην τοιχοποιία είχαν ενσωματωθεί αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, ενώ βρέθηκαν και λίθοι με ίχνη βυζαντινών τοιχογραφιών, γεγονός που υποδηλώνει ότι προγενέστερος βυζαντινός ναός πιθανότατα βρισκόταν στο ίδιο σημείο πριν από την ανέγερση του ιπποτικού παρεκκλησίου.
Μετά την αποσυναρμολόγησή του, το εκκλησάκι μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση, δίπλα στα μεσαιωνικά τείχη και στον χώρο της σημερινής Περβόλας. Ωστόσο, η νέα του θέση συνοδεύτηκε από αλλαγή προσανατολισμού, καθώς από τον παραδοσιακό άξονα ανατολής-δύσης τοποθετήθηκε σε διάταξη βορρά-νότου, προκειμένου να εξυπηρετηθεί η νέα διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου.
Για λίγα χρόνια λειτούργησε ως μικρό λαπιδάριο μουσείο, φιλοξενώντας αρχιτεκτονικά μέλη και ευρήματα από τις ανασκαφές της περιοχής. Η λειτουργία αυτή διακόπηκε βίαια κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το παρεκκλήσι καταστράφηκε από αεροπορικό βομβαρδισμό, με αποτέλεσμα να χαθούν ή να διασκορπιστούν πολλά από τα αρχαιολογικά ευρήματα που στεγάζονταν στο εσωτερικό του. Η ανακατασκευή του ξεκίνησε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου τη δεκαετία του 1960 και ολοκληρώθηκε το 1977.
Το σημερινό κτίσμα διατηρεί τη μνήμη του αρχικού μνημείου, αν και παρουσιάζει ορισμένες διαφοροποιήσεις στην πρόσοψη και στα αρχιτεκτονικά του χαρακτηριστικά σε σχέση με το ιπποτικό παρεκκλήσι του 15ου αιώνα, ενώ παραμένει κενό δηλαδή χωρίς τοιχογραφίες, ιερό βήμα, τέμπλο εκκλησιαστικά σκεύη. Παρά τη μακραίωνη ιστορία και τη σημασία του για την πολιτιστική κληρονομιά της Ρόδου, το εκκλησάκι παρέμεινε για δεκαετίες κλειστό για το κοινό.
Σήμερα, μέσα από την επαναλειτουργία της Περβόλας, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν ένα μνημείο που συμπυκνώνει διαδοχικά στρώματα της ιστορίας του νησιού, από τη βυζαντινή και την ιπποτική περίοδο έως τις ιταλικές αναστηλωτικές παρεμβάσεις και τη σύγχρονη εποχή.

Το παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου των Piossasco που μετακινήθηκε πέτρα-πέτρα

Τη σύμβαση παραχώρησης υπέγραψαν ο Πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργιος Στασινός και ο Δήμαρχος Καλύμνου, Γιάννης Μαστροκούκος. Η υπογραφή αυτή επισφραγίζει την πρόσφατη ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Καλυμνίων και θέτει σε άμεση εφαρμογή το στρατηγικό σχέδιο του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, για την πλήρη δομική και αρχιτεκτονική αποκατάσταση του ιστορικού ακινήτου της ιταλικής περιόδου, το οποίο παρέμενε κλειστό και εγκαταλελειμμένο για δεκαετίες.

Με τη θέση σε ισχύ της σύμβασης, το ΤΕΕ αναλαμβάνει και επίσημα το σύνολο των δεσμεύσεών, για την υλοποίηση του έργου.

Γιώργιος Στασινός, Πρόεδρος του ΤΕΕ:…«Η σημερινή υπογραφή στα γραφεία μας στην Αθήνα, αποτελεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα ανάπτυξης για το νησί της Καλύμνου. Για το ΤΕΕ, η χρηματοδότηση και υλοποίηση αυτού του έργου αποτελεί την αρχή ενός μεγάλου οδοιπορικού, για την ανάδειξη και διάσωση κτιρίων, τα οποία αποτελούν την αρχιτεκτονική κληρονομιά της πατρίδας μας. Είμαστε έτοιμοι να εργαστούμε άμεσα, ώστε το όραμα μας να γίνει πραγματικότητα».

Γιάννης Μαστροκούκος, Δήμαρχος Καλυμνίων:…«Διασώζουμε και δίνουμε ξανά ζωή στην πολιτιστική κληρονομιά του νησιού μας. Για τον απλό πολίτη, η κίνηση αυτή σημαίνει κάτι πολύ πρακτικό, ένα εμβληματικό ιστορικό κτίριο ανοίγει ξανά τις πόρτες του και επιστρέφει στην κοινωνία ως ένας σύγχρονος φάρος επιστήμης, που θα ανήκει πάντα στο νησί μας και θα το στολίζει, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για τον Δήμο μας».

Με την υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης εκκινούν άμεσα οι προβλεπόμενες ενέργειες, για την εκπόνηση των απαιτούμενων μελετών, με στόχο το συντομότερο δυνατόν το κτίριο να παραδοθεί πλήρως ανακατασκευασμένο στην κοινωνία της Καλύμνου.

Υπεγράφη στα γραφεία του ΤΕΕ στην Αθήνα, η σύμβαση παραχώρησης του ιστορικού “Στρατώνα Καραμπινιέρων” Καλύμνου»

Τη σταθερή επιλογή της Ελλάδας να προστατεύει και να αναδεικνύει τα οθωμανικά μνημεία των Δωδεκανήσων επιβεβαιώνουν οι πρόσφατες παρεμβάσεις αποκατάστασης και επαναλειτουργίας σημαντικών ιστορικών χώρων στη Ρόδο και την Κω.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί συχνά να αναδείξει ζητήματα που αφορούν στη μουσουλμανική παρουσία στα νησιά, η ελληνική πολιτεία προβάλλει ως απάντηση το έργο διατήρησης μνημείων που συνδέονται με την οθωμανική περίοδο. Πρόκειται για μια πολιτική που έρχεται σε αντίθεση με όσα καταγράφονταν επί δεκαετίες στην Τουρκία, όπου σημαντικά μνημεία της ελληνικής και χριστιανικής πολιτιστικής κληρονομιάς εγκαταλείφθηκαν ή υπέστησαν φθορές λόγω έλλειψης μέριμνας.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η απόδοση και ανάδειξη του οθωμανικού κοιμητηρίου του Μουράτ Ρεΐς, του αρχοντικού Χασάν Μπέη και του τεμένους Ρετζέπ Πασά στη Ρόδο, καθώς και οι εργασίες και παρεμβάσεις στα τεμένη Ντεφτερντάρ και Γαζή Χασάν στην Κω.
Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες επιβεβαιώνουν τη βούληση των ελληνικών κυβερνήσεων να διαφυλάξουν μνημεία που αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορικής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας των νησιών. Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει το οθωμανικό κοιμητήριο του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο, ένας χώρος που έχει αποτελέσει σταθερό σημείο επίσκεψης υψηλόβαθμων Τούρκων αξιωματούχων.
Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο πρώην πρωθυπουργός Άχμεντ Νταβουτόγλου, ο πρώην αντιπρόεδρος Αλί Μπαμπατζάν, ενώ πρόσφατα το ζήτημα είχε αναδείξει και ο Τούρκος κυβερνητικός αξιωματούχος Ομερ Τσελίκ.
Η συστηματική αξιοποίηση του συγκεκριμένου χώρου από την τουρκική πλευρά ερμηνεύεται από πολλούς ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας καλλιέργειας αφηγήματος περί ύπαρξης «τουρκικής μειονότητας» στη Ρόδο και την Κω. Ωστόσο, η ιστορική πραγματικότητα παραπέμπει στην παρουσία μουσουλμάνων Ελλήνων πολιτών στα δύο νησιά, γεγονός που διαφοροποιεί το ζήτημα από τις περιπτώσεις μειονοτήτων που αναγνωρίζονται από διεθνείς συνθήκες. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη συνοδευόμενο από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τον περιφερειάρχη Γιώργο Χατζημάρκο κλπ. στο τέμενος και στον τάφο του Μουράτ Ρεΐς κατά την πρόσφατη παρουσία του στη Ρόδο.
Η κίνηση αυτή εκλαμβάνεται ως έμπρακτη αναγνώριση της σημασίας του μνημείου και ως σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει την οθωμανική πολιτιστική κληρονομιά ως στοιχείο της ιστορικής της διαδρομής που αξίζει προστασίας και σεβασμού.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι παρεμβάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης των οθωμανικών μνημείων στα Δωδεκάνησα λειτουργούν όχι μόνο ως έργα πολιτισμού, αλλά και ως απτή απόδειξη μιας πολιτικής που στηρίζεται στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ανεξαρτήτως εθνοτικής ή θρησκευτικής προέλευσης.

Ο τάφος του αγίου Μουράτ Ρεΐς
Η σημασία του συγκροτήματος του Μουράτ Ρεΐς, ωστόσο, υπερβαίνει κατά πολύ τις σύγχρονες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η ιστορική έρευνα αποκαλύπτει ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της Ανατολικής Μεσογείου, με ιστορία που εκτείνεται σε τέσσερις και πλέον αιώνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο λόγιος Βιτάλις Στρούμτζα ήδη από το 1934. Η καθιερωμένη ονομασία «Τεκκές του Μουράτ Ρεΐς» δεν αποδίδει πλήρως την ιστορική πραγματικότητα.
Από τα έγγραφα των βακουφίων προκύπτει ότι το τέμενος ιδρύθηκε από τον Εμπού Μπεκίρ Πασά περί το 1636-1637, ενώ στα τέλη του 18ου αιώνα ανοικοδομήθηκε εκ νέου με δαπάνες του Μουραμπίντ Χασάν Μπέη. Στην καρδιά του συγκροτήματος βρίσκεται ο περίφημος τουρμπές του Μουράτ Ρεΐς, ενός από τους γνωστότερους ναυάρχους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο τάφος του εξελίχθηκε σταδιακά σε σημαντικό προσκυνηματικό κέντρο για μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Ρόδου, της Μικράς Ασίας και ευρύτερα της Ανατολικής Μεσογείου. Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι προσκυνητές συνέρρεαν επί αιώνες στο μνημείο, αφήνοντας αφιερώματα και ζητώντας τη μεσολάβηση του ναυάρχου, ο οποίος είχε αποκτήσει σχεδόν αγιοποιημένη υπόσταση στη λαϊκή θρησκευτική παράδοση. Το κύρος του χώρου υπήρξε τέτοιο ώστε ακόμη και μέλη της αιγυπτιακής δυναστείας των Χεδιβών τον επισκέπτονταν. Ο Ισμαήλ Πασάς, αντιβασιλέας της Αιγύπτου, προσκύνησε τον τάφο κατά την επίσκεψή του στη Ρόδο το 1876 και θέσπισε ειδική οικονομική ενίσχυση υπέρ του μοναστηριού (τεκές), η οποία καταβαλλόταν για δεκαετίες. Σώζεται μάλιστα μέχρι σήμερα το περίτεχνο κάλυμμα του τάφου που δώρισε η χήρα του, Ιντζί Χανούμ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύνθεση του ίδιου του κοιμητηρίου. Εκεί δεν ενταφιάστηκαν μόνο τοπικοί αξιωματούχοι αλλά προσωπικότητες από ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν Χάνοι της Κριμαίας, Πέρσες ευγενείς, μεγάλοι βεζίρηδες, ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί και λόγιοι. Ορισμένα από τα ταφικά μνημεία θεωρούνται εξαίρετα δείγματα οθωμανικής ταφικής τέχνης και αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της ιστορίας του χώρου.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποδόμησε την τουρκική προπαγάνδα με την επίσκεψη στο Μουράτ Ρεΐς

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η συνεργασία Ελλάδας και Ιταλίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί έμπρακτη απόδειξη ότι η κοινή ιστορική ευθύνη των δύο χωρών μπορεί να μετατραπεί σε ουσιαστική και αποτελεσματική δράση. Η συστηματική τεκμηρίωση, συντήρηση και αποκατάσταση των αρχαιοτήτων που προέρχονται από παράνομες ανασκαφές δεν είναι μόνο επιστημονικό εγχείρημα υψηλού επιπέδου, αλλά και πράξη βαθιάς ηθικής και θεσμικής συνέπειας. Με το Μνημόνιο Κατανόησης εφαρμόζουμε στην πράξη την αρχή της διεθνούς συνεργασίας μεταξύ κρατών που διεκδικούν πολιτιστικά αγαθά κοινής ή αλληλεπικαλυπτόμενης προέλευσης. Προκρίνουμε τη συναινετική επίλυση ζητημάτων κυριότητας αντί της μακροχρόνιας και αβέβαιης δικαστικής αντιδικίας. Δημιουργούμε πρότυπο διακρατικής διαχείρισης σύνθετων υποθέσεων παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών… Η έρευνα των συνεργατών μας ανέδειξε τη μεγάλη αρχαιολογική και επιστημονική αξία του κεραμικού υλικού, που ανακτήθηκε από την εταιρεία Robin Symes Ltd. Μέσα από τη λεπτομερή ταξινόμηση, τη μελέτη και την ανασύνθεση χιλιάδων οστράκων κατέστη ήδη δυνατή η αποκατάσταση 73 αγγείων, πολλά από τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της ποιότητας, της σπανιότητας, των επιγραφικών και των τεχνοτροπικών χαρακτηριστικών τους. Η ανεύρεση τμημάτων αγγείων που συνδέονται με γνωστές συλλογές και μουσεία εκτός της Ελλάδας και της Ιταλίας, επιβεβαιώνουν το διεθνές κύκλωμα των εγκληματιών αρχαιοκαπήλων. Τις ειδεχθείς συμπεριφορές τους αποδεικνύουν και τα σύγχρονα σπασίματα ή καλύτερα τα κοψίματα των αγγείων με ειδικό εργαλείο, προκειμένου να κατασταθεί ευκολότερη η διακίνησή τους. Η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών αποτελεί κοινή προτεραιότητα για τις κυβερνήσεις της Ιταλίας και της Ελλάδας και η ανάκτηση των λεηλατημένων θησαυρών των χωρών μας μάς γεμίζει χαρά και υπερηφάνεια. Έχουμε δεσμευθεί να ενδυναμώνουμε τη συνεργασία μας για την προστασία και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς των χωρών μας… Η συνέχιση των εργασιών της ελληνοϊταλικής ομάδας εργασίας είναι βέβαιο ότι πέρα από την αποκατάσταση και άλλων αρχαιοτήτων και την τεκμηρίωση του υλικού, θα ενισχύσει τη γνώση μας για τον τρόπο της δράσης αυτών των κυκλωμάτων του παγκόσμιου οργανωμένου εγκλήματος που δρα εις βάρος της κληρονομιάς της ανθρωπότητας».

Ο Υπουργός Πολιτισμού της Ιταλικής Δημοκρατίας, Alessandro Giuli, δήλωσε:

«Το έργο που επιτελέστηκε από Ιταλούς και Έλληνες εμπειρογνώμονες αποτελεί έμπρακτο παράδειγμα της υψηλής επιστημονικής και πολιτιστικής αξίας που μπορεί να παράγει η διμερής συνεργασία. Το Μνημόνιο κατανόησης ένωσε εξέχουσα τεχνογνωσία και επαγγελματική αριστεία για την επίτευξη ενός κοινού στόχου: να επιστραφούν στις κοινότητες προέλευσής τους, μέσω της συνεργασίας μεταξύ φιλικών κυβερνήσεων, όσα είχαν λεηλατηθεί από διακρατικά εγκληματικά δίκτυα. Η Ιταλία και η Ελλάδα, έθνη με κοινή ευθύνη για ένα θεμελιώδες τμήμα της ιστορίας της Μεσογείου, μπορούν να αντιμετωπίσουν μαζί τις προκλήσεις της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, μετατρέποντας την επιστημονική συνεργασία σε ένα αυθεντικό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας». Αναφερόμενος ο Ιταλός Υπουργός Πολιτισμού στον επαναπατρισμό των νομισμάτων τόνισε «Η σημερινή απόδοση δεν αποτελεί απλώς την επιστροφή μιας σημαντικής νομισματικής συλλογής στον τόπο προέλευσής της. Είναι, παράλληλα, το σύμβολο μιας σχέσης που εδράζεται στην εμπιστοσύνη, τη γνώση και τη συνεργασία. Ξαναδιάβασα αυτές τις μέρες ένα βιβλίο του Christopher Hitchens υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα. Εύχομαι η σημερινή ημέρα και η ελληνοϊταλική συνεργασία στον τομέα της προστασίας της αρχαιολογικής κληρονομιάς να αποτελέσουν παράδειγμα για τους Βρετανούς φίλους μας. Η επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών στον τόπο όπου δημιουργήθηκαν και ανήκουν ιστορικά δεν αποτελεί μόνο πράξη δικαιοσύνης, αλλά και έμπρακτη αναγνώριση της αξίας της πολιτιστικής κληρονομιάς ως παγκόσμιου αγαθού».

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη παραλαμβάνοντας τα νομίσματα δήλωσε: «Εκ μέρους της Ελληνικής Κυβέρνησης και του ελληνικού λαού, ευχαριστώ την Κυβέρνηση της Ιταλίας και εσάς προσωπικά, κύριε Υπουργέ, για τον επαναπατρισμό του θησαυρού των 145 χάλκινων νομισμάτων στην πατρίδα τους. Η χειρονομία αυτή επιβεβαιώνει με τον πλέον εμφατικό τρόπο τη δύναμη της συνεργασίας και του αμοιβαίου σεβασμού. Υπερβαίνει την τυπική διπλωματία και αγγίζει την ουσία της κοινής μας ευθύνης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η σημερινή κίνηση της Ιταλίας δεν αποτελεί μόνο εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου. Αποτελεί πράξη σεβασμού απέναντι στην ιστορία και τον πολιτισμό των χωρών μας και ισχυρό μήνυμα ότι η ακεραιότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι διαπραγματεύσιμη, αλλά αποκαθίσταται μέσα από πράξεις ευθύνης και συνεργασίας».

Οι δύο Υπουργοί επισκέφθηκαν το εργαστήριο συντήρησης του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, όπου εξελίσσονται οι εργασίες μελέτης, τεκμηρίωσης, συντήρησης και αποκατάστασης του αρχαιολογικού υλικού που επαναπατρίστηκε από την υπό εκκαθάριση εταιρεία Robin Symes Ltd., στο πλαίσιο της εφαρμογής του Μνημονίου Κατανόησης. Η κοινή επιστημονική ομάδα Ελλάδας και Ιταλίας έχει ήδη επιτύχει σημαντικά αποτελέσματα στην ανασύνθεση και αποκατάσταση των αρχαιοτήτων -ήδη έχουν αποκατασταθεί 73 μελανόμορφα αγγεία- συμβάλλοντας ουσιαστικά τόσο στην επιστημονική έρευνα όσο και στην τεκμηρίωση υποθέσεων παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.

Η εκδήλωση επισφραγίστηκε με την παράδοση–παραλαβή 145 χάλκινων αρχαίων νομισμάτων από την Ιταλία στην Ελλάδα. Ο επαναπατρισμός τους, σχεδόν έναν αιώνα μετά την ανακάλυψή τους στην Κω το 1929, αποτελεί ένα ακόμα απτό αποτέλεσμα της συνεργασίας των δύο χωρών για την προστασία και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα νομίσματα μεταφέρθηκαν το 1930 στο Εθνικό Ρωμαϊκό Μουσείο της Ρώμης για επιστημονική μελέτη. Η τεκμηρίωση της ελληνικής τους προέλευσης και η απόφαση της Επιτροπής Επαναπατρισμού Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού άνοιξαν τον δρόμο για την επιστροφή τους στην Ελλάδα, αποκαθιστώντας μία ιστορική εκκρεμότητα σχεδόν ενός αιώνα.

Στην Ελλάδα επιστρέφουν από τη Ρώμη 145 αρχαία νομίσματα της Κω

Η υπογραφή της σύμβασης σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής για ένα από τα πλέον εμβληματικά και ιστορικά κτίρια της Νισύρου, ένα κτίσμα άρρηκτα συνδεδεμένο με τη συλλογική μνήμη, την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού μας.

Η Δημοτική Αρχή από την πρώτη στιγμή έθεσε ως προτεραιότητα τη διάσωση και ανάδειξη των σημαντικών μνημείων του νησιού, θεωρώντας ότι η πραγματική ανάπτυξη δεν οικοδομείται μόνο με έργα υποδομής, αλλά και με έργα που διαφυλάσσουν την ιστορική μνήμη, ενισχύουν την πολιτιστική ταυτότητα και δημιουργούν παρακαταθήκες για τις επόμενες γενιές.

Μετά από περισσότερο από έξι χρόνια αγώνα – από το 2018- για την ανακαίνιση του κτιρίου, φθάσαμε στην μέρα της υπογραφής της εργολαβικής σύμβασης.

Καθοριστικό βήμα για την ωρίμανση και υλοποίηση του έργου αποτέλεσε η εκπόνηση της αρχιτεκτονικής μελέτης αποκατάστασης και επανάχρησης του κτιρίου η οποία εκπονήθηκε από τον αρχιτέκτονα μηχανικό Γιώργο Π. Κουκουράκη θέτοντας τις βάσεις για τη διάσωση και την μελλοντική αξιοποίηση του εμβληματικού αυτού μνημείου της Νισύρου.

Πρόκειται για ένα σύνθετο έργο αποκατάστασης, το οποίο συνδυάζει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη δημιουργία σύγχρονων λειτουργικών υποδομών, διασφαλίζοντας ότι το κτίριο θα συνεχίσει να αποτελεί σημείο αναφοράς για το νησί για πολλές δεκαετίες ακόμη. Τα υπάρχοντα δομικά προβλήματα εσωτερικά και εξωτερικά του κτιρίου σε συνδυασμό με τις προηγούμενες ατυχείς και επιβαρυντικές για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του κτιρίου επεμβάσεις αποκατάστασης, έχουν ως αποτέλεσμα την αλλοίωση του αισθητικού του χαρακτήρα και συνεπώς την υποβάθμιση της ιστορικής και αρχιτεκτονικής του υπόστασης.

Το έργο περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα εργασιών με σεβασμό στο ιστορικό υπόβαθρο του κτιρίου:

Α. Αποκατάσταση εξωτερικής όψης με πλήρη αποκατάσταση της εξωτερικής όψης στην αρχική της μορφή.

Β. Αποκατάσταση εσωτερικών χώρων με πλήρη αποκατάσταση  εσωτερικών τοίχων, δαπέδων, οροφών, κλιμακοστασίου, κουφωμάτων, δώματος .

Γ. Διαμόρφωση εσωτερικών χώρων σε σύγχρονο περιβάλλον εργασίας & εκδηλώσεων με εγκατάσταση πλήρες σύστημα κλιματισμού, Ενεργειακό φωτισμό τεχνολογίας LED, σύγχρονες τουαλέτες, χώρο πολλαπλών χρήσεων.

Ο προϋπολογισμός ου έργου ανέρχεται σε 498.000,0 ευρώ (με ΦΠΑ) από ιδίους πόρους του Δήμου Νισύρου. Η συνολική προθεσμία εκτέλεσης του έργου, ορίζεται σε οκτώ (8) μήνες από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης

Η αποκατάσταση του κτιρίου της Αποστολίδενας αποτελεί ένα έργο που υπερβαίνει τα όρια μιας απλής ανακαίνισης.  Αποτελεί πράξη σεβασμού προς τις προηγούμενες γενιές αλλά και προς τις γενιές που έρχονται και δικαιούνται να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου τους μέσα από αυθεντικά μνημεία και ζωντανούς χώρους πολιτισμού.

Δήλωση Δημάρχου Νισύρου κ. Χριστοφή Κορωναίου: « Δεν υπογράψαμε απλώς μία εργολαβική σύμβαση. Κάνουμε ένα ακόμη βήμα για να διασώσουμε ένα κομμάτι της ψυχής της Νισύρου. Υπογράφουμε τη δέσμευσή μας απέναντι στην ιστορία, τον πολιτισμό και τις επόμενες γενιές.

Έχουμε χρέος να προστατεύσουμε αυτή την κληρονομιά και να την παραδώσουμε ζωντανή στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Το όραμά μας δεν είναι απλώς να αποκαταστήσουμε ένα κτίριο. Είναι να δημιουργήσουμε έναν χώρο πολιτισμού, γνώσης, διαλόγου και δημιουργίας που θα αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη Νίσυρο.  Ευχαριστώ τους μελετητές και όλους όσοι στήριξαν αυτήν την προσπάθεια. Η Νίσυρος αλλάζει σελίδα.»

Το νέο Πνευματικό Κέντρο θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς το υπάρχον δίκτυο πολιτιστικών υποδομών του Δήμου.  Συγκεκριμένα, προβλέπεται να φιλοξενεί:

•         Διαλέξεις, ημερίδες και συνέδρια (με έμφαση στην ιστορία και το περιβάλλον της Νισύρου),

•         Έκθεση μόνιμου υλικού στους κοινόχρηστους χώρους (κειμήλια, ιστορικές φωτογραφίες),

•         Περιοδικές εκθέσεις σύγχρονης τέχνης,

•         Αίθουσες εκπαιδευτικών εργαστηρίων για την εκμάθηση αγιογραφίας, ξυλογλυπτικής υφαντουργίας, σχεδίου

•         Αίθουσα διδασκαλίας υπολογιστών     .

Ξεκινούν οι εργασίες για την ανακαίνιση του εμβληματικού κτιρίου της «Αποστολίδενας» στη Νίσυρο

Ολόκληρο το νησί, γεννημένο μέσα από αλλεπάλληλες ηφαιστειακές εκρήξεις, θυμίζει τη δύναμη της φύσης. Απέναντι, το Γυαλί, σκαμμένο από την εξόρυξη ελαφρόπετρας και περλίτη, αφηγείται με τον δικό του τρόπο την ανθρώπινη παρέμβαση στο περιβάλλον και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην αξιοποίηση και τον σεβασμό της φύσης.

Περπατώντας στα στενά πλακόστρωτα σοκάκια στο Μανδράκι, οι μαθητές ανακάλυψαν μικρές λεπτομέρειες που μαρτυρούν τη στενή σχέση του τόπου με το ηφαίστειο. Σπίτια με ξύλινα μπαλκόνια και πολύχρωμα παράθυρα στολισμένα με πέτρες οψιδιανού, χειροποίητα κοσμήματα από ηφαιστειακά πετρώματα, ακόμη και γεύσεις με ονόματα εμπνευσμένα από τη γεωλογική ταυτότητα του τόπου.

Οι χορευτικές ομάδες που είχαν συγκεντρωθεί από γειτονικά νησιά γέμισαν τη Νίσυρο με μουσικές και χρώματα, αναδεικνύοντας την πολιτιστική κληρονομιά και φέρνοντας πιο κοντά κατοίκους και επισκέπτες.

Μέσα από τα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου, οι μαθητές ταξίδεψαν στην ιστορία της Νισύρου και στην παρουσία του ανθρώπου στο νησί. Στην Παναγιά Σπηλιανή, το τοπίο συνδέεται βαθιά με την πίστη, ενώ χαμηλότερα η παραλία Χοχλάκοι, με τα μαύρα, λεία βότσαλα και την άγρια γαλήνη της, αποκαλύπτει μια σπάνια ομορφιά.

Ιδιαίτερη εμπειρία αποτέλεσε η επίσκεψη στον Κρατήρα Στέφανο. Το θερμό έδαφος κάτω από τα πόδια, ο ατμός από τις φουμαρόλες και η χαρακτηριστική μυρωδιά του θειαφιού έκαναν αισθητή την ανάσα του ηφαιστείου. Η γεωλόγος του Γεωπάρκου Νισύρου, Μαρία Μελαχρινάκη, ξενάγησε με ενθουσιασμό και απλό κατανοητό λόγο την ομάδα στον ηφαιστειακό κόσμο της Νισύρου.

Η διαδρομή συνεχίστηκε στα Νικιά, με την πανοραμική θέα προς την καλδέρα, καθώς και στο Ηφαιστειολογικό Μουσείο, όπου οι μαθητές γνώρισαν τη γεωλογική ιστορία και τα στάδια δημιουργίας του νησιού. Στη σπηλιά στην είσοδο του Εμπορειού η φυσική «σάουνα» ξάφνιασε και ενθουσίασε την ομάδα. Παράλληλα, οι μαθητές συμμετείχαν σε δραστηριότητες με εκπαιδευτικό υλικό επαυξημένης πραγματικότητας για τα ηφαίστεια, που είχε προετοιμαστεί ειδικά για την επίσκεψη.

Το ταξίδι αυτό ήταν μία πολύτιμη εμπειρία για τους μαθητές μας, οι οποίοι, λόγω των απαιτήσεων της καθημερινότητας, δεν έχουν συχνά την ευκαιρία να συμμετέχουν σε παρόμοιες δράσεις. Ως εκπαιδευτικοί, ελπίζουμε ότι η επαφή με τον μοναδικό αυτό τόπο ανέδειξε τη σημασία του περιβάλλοντος και πρόσφερε στους συμμετέχοντες σημαντικές γνώσεις και ευχάριστες αναμνήσεις. Ευχαριστούμε την κ. Μαρία Μελαχρινάκη για την πολύτιμη καθοδήγηση και τις πληροφορίες που μοιράστηκε μαζί μας, καθώς και τη SAOS Ferries και τη Blue Star Ferries για τη διευκόλυνση της μετακίνησής μας.

Περισσότερες πληροφορίες για το Εσπερινό Γυμνάσιο Ρόδου και τις δράσεις του μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του σχολείου https://gym-esp-rodou.dod.sch.gr/.

Νιώθοντας την ανάσα της Γης – Το Εσπερινό Γυμνάσιο Ρόδου στη Νίσυρο

Στόχος του προγράμματος ήταν οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν την ιστορία της αρχαίας Ρόδου, να έρθουν σε επαφή με σημαντικά μνημεία και τοπόσημα του νησιού, να ανακαλύψουν πτυχές της καθημερινής και δημόσιας ζωής των αρχαίων Ροδίων καθώς και να μελετήσουν την καλλιτεχνική δημιουργία και τις σημαντικές προσωπικότητες που ανέδειξε ο τόπος μας. Παράλληλα, επιχειρήθηκε να αναδειχθεί η στενή σχέση ανάμεσα στον χώρο, την ιστορία και τα μνημεία, ώστε οι μαθητές να αντιληφθούν ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν αποτελεί κάτι μακρινό ή στατικό, αλλά ένα ζωντανό στοιχείο της σύγχρονης ταυτότητάς μας.

Η υλοποίηση του προγράμματος βασίστηκε σε ομαδοσυνεργατική, βιωματική και ανακαλυπτική μεθοδολογία. Οι μαθητές εργάστηκαν σε ομάδες, πραγματοποίησαν επιτόπια έρευνα και παρατήρηση σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, κατέγραψαν ψηφιακά το υλικό τους και αξιοποίησαν σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας και δημιουργίας περιεχομένου. Η εκπαιδευτική διαδικασία απέκτησε έτσι έναν έντονα διαθεματικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας την Ιστορία με την Ιστορία της Τέχνης, τη φωτογραφία, τη γλώσσα, τις νέες τεχνολογίες και την οπτικοακουστική έκφραση.

Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην καλλιέργεια της ιστορικής σκέψης και της κριτικής προσέγγισης των πηγών. Οι μαθητές δεν περιορίστηκαν στην απλή αναπαραγωγή πληροφοριών, αλλά κλήθηκαν να αξιολογήσουν, να ερμηνεύσουν και να παρουσιάσουν ιστορικό υλικό με τρόπο σύγχρονο, τεκμηριωμένο και δημιουργικό. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, λειτούργησαν ως νεαροί ιστορικοί, δημοσιογράφοι και δημιουργοί ψηφιακού περιεχομένου, παράγοντας άρθρα, φωτογραφικό υλικό, βίντεο και podcasts. Τα έργα των μαθητών του Καζουλλείου είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο (https://2lyk-rodou.dod.sch.gr/ ) καθώς και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του σχολείου (facebook : Καζούλλειο Γενικό Λύκειο Ρόδου, instagram : kazoulleio_geniko_lykeio_rodou).

Παράλληλα, αναπτύχθηκε γόνιμος προβληματισμός γύρω από την υπεύθυνη παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς στα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας και τη σχέση της με την καθημερινότητα και την τουριστική φυσιογνωμία της Ρόδου. Οι μαθητές συζήτησαν για τις δυνατότητες αλλά και τις ευθύνες που συνεπάγεται η ψηφιακή προβολή της ιστορίας, καλλιεργώντας δεξιότητες ψηφιακού και οπτικοακουστικού γραμματισμού καθώς και στάσεις υπεύθυνης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Το πρόγραμμα συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη συνεργατικών δεξιοτήτων, στην εξοικείωση με τη μεθοδική οργάνωση και υλοποίηση ενός έργου, αλλά και στην ενίσχυση της ικανότητας παραγωγής γραπτού και ψηφιακού περιεχομένου. Κυρίως, όμως, ενίσχυσε την τοπική πολιτιστική συνείδηση των μαθητών και τον σεβασμό τους απέναντι στην ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας.

Η ενασχόληση με την τοπική ιστορία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε έναν τόπο όπως η Ρόδος, όπου το ιστορικό παρελθόν παραμένει ορατό και ζωντανό μέσα στον ίδιο τον αστικό και φυσικό χώρο. Τα αρχαία μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, οι παραδόσεις και οι πολιτιστικές διαδρομές του νησιού αποτελούν πολύτιμα στοιχεία συλλογικής μνήμης και πολιτιστικής συνέχειας. Η γνωριμία των μαθητών με την ιστορία του τόπου τους δεν ενισχύει μόνο τη γνώση, αλλά καλλιεργεί βαθύτερους δεσμούς με την τοπική κοινωνία, ενδυναμώνει την ιστορική συνείδηση και συμβάλλει στη διαμόρφωση ενεργών και υπεύθυνων πολιτών.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των σύγχρονων ψηφιακών μέσων δημιουργεί σημαντικές προοπτικές για την περαιτέρω ανάδειξη της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η δημιουργία μαθητικών ψηφιακών αρχείων, αφισών, βίντεο, κολάζ, άρθρων και εκπαιδευτικών podcasts μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην εκπαίδευση, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Επιπλέον, η συνεργασία σχολείων με πολιτιστικούς φορείς, μουσεία, αρχεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα και τοπικά μέσα ενημέρωσης ενισχύει ακόμη περισσότερο τη βιωματική προσέγγιση της ιστορίας και να προσφέρει στους μαθητές και στις μαθήτριες ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής σε δράσεις πολιτισμού και δημόσιας ιστορίας.

Η Ρόδος, ως τόπος με μακραίωνη ιστορική παρουσία και διεθνή πολιτιστική ακτινοβολία, προσφέρει ένα μοναδικό πεδίο εκπαιδευτικής έρευνας και δημιουργίας. Η σύνδεση της τοπικής ιστορίας με τις νέες τεχνολογίες και τη σύγχρονη επικοινωνία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά όχι μόνο στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αλλά και στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς πολιτών που θα προσεγγίζει τον πολιτισμό με γνώση, υπευθυνότητα και δημιουργικότητα.

Σε μια εποχή, κατά την οποία η πληροφορία μεταδίδεται με ταχύτητα και η εικόνα κυριαρχεί, η εκπαίδευση οφείλει να δίνει στους νέους ανθρώπους τα εφόδια για να προσεγγίζουν το παρελθόν με γνώση, κριτική σκέψη και δημιουργικότητα. Η αρχαία Ρόδος δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο μελέτης, αλλά πηγή έμπνευσης, ταυτότητας και ενεργού συμμετοχής στον σύγχρονο πολιτιστικό διάλογο. Μέσα από δράσεις όπως αυτή, οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι η Ιστορία δεν ανήκει μόνο στα βιβλία και στα μουσεία· ανήκει και στους ίδιους, που καλούνται να τη γνωρίσουν, να τη σεβαστούν και να τη μεταδώσουν στις επόμενες γενιές με σύγχρονο και ουσιαστικό τρόπο.

Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 33 μαθήτριες και μαθητές της Α΄ Λυκείου. Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί οι φιλόλογοι, Αθανασόπουλος Παναγιώτης και Κουντούρης Αναστάσιος.

Η αρχαία Ρόδος μέσα από τα μάτια των μαθητών: όταν η ιστορία συναντά τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας – Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Καζουλλείου – 2ου ΓΕΛ Ρόδου