Με εξαφάνιση απειλούνται τα σφουγγάρια από τα ελληνικά πελάγη

ΜΕ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ απειλούνται τα σφουγγάρια από τα ελληνικά πελάγη, λόγω της κλιματικής αλλαγής και της οικολογικής καταστροφής που συντελείται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς εκτιμούν ότι τα ξεχωριστά θαλάσσια είδη έχουν μειωθεί κατά 50% τα τελευταία 25 χρόνια! Μάλιστα, προειδοποιούν ότι, αν εξαφανιστούν οριστικά, οι συνέπειες για το οικοσύστημα θα είναι ολέθριες.
Τα σφουγγάρια έχουν ρόλο-κλειδί στο θαλάσσιο περιβάλλον, καθώς τρέφονται με βλαβερές ουσίες, φιλτράροντας και καθαρίζοντας το νερό. Επιπλέον, χαρακτηρίζονται «βιολογικά» ξενοδοχεία, καθώς χρησιμεύουν ως καταφύγια μικρών ψαριών και άλλων μικροοργανισμών. Παρόλο που οι διεθνείς συνθήκες υποχρεώνουν τη χώρα μας να καταγράφει τα είδη και τις ποσότητές τους, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία, με αποτέλεσμα οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς να μη γνωρίζουν το μέγεθος της καταστροφής.
«Παγκοσμίως υπάρχουν 7.000 είδη σπόγγων», εξηγεί ο βιολόγος του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Βιολογίας και Γενετικής του ΕΛΚΕΘΕ Θάνος Νταϊλιάνης. «Τα είδη που έχουν καταγραφεί στη Μεσόγειο ανέρχονται συνολικά στα 681, εκ των οποίων τα 200 βρίσκονται στις ελληνικές θάλασσες».
Μυστηριώδης ασθένεια
Η εξαφάνιση των σφουγγαριών ξεκίνησε το 1986, καθώς μία μυστηριώδης ασθένεια έπληξε ανεπανόρθωτα τις αποικίες τους. Ενα φονικό βακτήριο που υπήρχε σαν ξενιστής μέσα στο ζώο άρχισε να αναπτύσσεται «αδικαιολόγητα» και να το νεκρώνει. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε ξανά το 2000. Εκτοτε, οι πληθυσμοί τους δεν ανέκαμψαν. Οι επιστήμονες συνέδεσαν το πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή: «Οι ακραίες θερμοκρασίες που επικράτησαν στη Μεσόγειο τις τελευταίες δεκαετίες ευθύνονται ξεκάθαρα γι’ αυτή την οικολογική καταστροφή. Αλλωστε, το σφουγγάρι δεν έχει θηρευτές», διευκρινίζει ο Θ. Νταϊλιάνης.
Μαζί με τα σφουγγάρια, όμως, χάνονται και οι τελευταίοι σφουγγαράδες. Το παραδοσιακό επάγγελμα, που επί χρόνια αποτελούσε μία από τις βασικές πηγές εισοδήματος των νησιωτών της χώρας, πλέον τείνει να εξαφανιστεί. Οι παραδοσιακοί σφουγγαρότοποι απλώνονταν διάσπαρτοι σε ολόκληρο το Αιγαίο. Τα πιο πλούσια αποθέματα τα συναντούσαμε στην Κάλυμνο, στο Καστελόριζο, στη Σύμη και στη Λήμνο. Επιπλέον, αλιεύονταν σφουγγάρια σε σχετικά μικρά βάθη στη νότια Κρήτη, στις βόρειες Σποράδες και στο Αγιον Ορος, ενώ αξιόλογα αποθέματα βρίσκονταν επίσης στον Αργοσαρωνικό και συγκεκριμένα στην Αίγινα και στην Υδρα.
Τέλειωσαν οι σφουγγαράδες
Στην καταστροφή του 1986 οι παραδοσιακοί «σφουγγαρότοποι» ερημώθηκαν, καθηλώνοντας τα αλιευτικά των σπόγγων. «Στις αρχές του αιώνα υπήρχαν πάνω από 500 σφουγγαράδικα και πλέον έχουν απομείνει μόνο 15, όλα στην περιοχή της Καλύμνου. Τα δύο είδη σφουγγαριών που βγάζουμε είναι το καπάδικο και ο μανταπάς, όλα τα άλλα έχουν εξαφανιστεί καθώς έχουμε χρόνια να τα αλιεύσουμε», επισημαίνει στη Real planet ο πρόεδρος των σφουγγαράδων Παντελής Γεωργαντής.
Ο καταναλωτής δύσκολα βρίσκει στην αγορά σήμερα «ελληνικά» σφουγγάρια. Τα περισσότερα εισάγονται από τον κόλπο του Μεξικού και τις Μπαχάμες.Τα λιγοστά σφουγγαράδικα της Καλύμνου αλιεύουν περίπου 3 τόνους ετησίως. «Παλαιότερα, αυτή την ποσότητα την έβγαζαν μόνο 2 καΐκια σε ενάμιση μήνα. Σήμερα, για να επιβιώσουμε, αναγκαζόμαστε να ρίχνουμε είτε παραγάδια ή να αλιεύουμε όστρακα. Δεν μπορούμε να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, είναι γεγονός ότι η σπογγαλιεία πεθαίνει», τονίζει ο Π. Γεωργαντής.
O «ναργιλές»
Η σπογγαλιεία ήταν ένα πολύ επικίνδυνο επάγγελμα. Πολλοί δύτες πέθαιναν από ασφυξία στον βυθό, ενώ άλλοι έμεναν ανάπηροι εφ’ όρου ζωής, χτυπημένοι από την ασθένεια του δύτη. Το περίφημο σκάφανδρο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη Σύμη το 1863 και αποτελούσε τον κύριο εξοπλισμό των δυτών για περισσότερο από έναν αιώνα.
Οι σφουγγαράδες άρχισαν να χρησιμοποιούν σύγχρονες καταδυτικές στολές μόλις τη δεκαετία του ’70. Στον εξοπλισμό τους προστέθηκε επιπλέον ένα ασφαλέστερο εργαλείο, ο «ναργιλές», με το οποίο τους παρεχόταν απευθείας οξυγόνο από το σκάφος. Τα είδη που συλλέγονταν από τους ξακουστούς ψαράδες των Δωδεκανήσων ήταν τέσσερα: το καπάδικο, ο μανταπάς, η τσιμούχα και το λαγόφυτο. Τα βάθη στα οποία αλιεύονταν ξεκινούσαν από το ένα μέτρο και έφταναν μέχρι τα 70 μέτρα. Αυτό ήταν άλλωστε και το όριο στο οποίο μπορούσε να δουλέψει ο σφουγγαράς.
Δεκάδες οι χρήσεις του σφουγγαριού
Εκτός από τον ευεργετικό ρόλο που παίζει στη λειτουργία του οικοσυστήματος, το σφουγγάρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε άλλες δραστηριότητες. Οι επιστήμονες δοκιμάζουν τις ιδιότητές του στη βιομηχανία και στις τεχνολογίες απορρύπανσης. «Κάποια από τα σφουγγάρια είναι εξαιρετικά ανθεκτικά στη ρύπανση.
Γι’ αυτό τον λόγο οι ερευνητές μελετούν τη χρησιμοποίησή τους στον καθαρισμό των ιχθυοτροφείων, όπως επίσης και στο φιλτράρισμα των αποχετευτικών αγωγών που καταλήγουν στη θάλασσα. Μέχρι στιγμής, τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά», λέει ο Θ. Νταϊλιάνης. Επίσης, η φαρμακοβιομηχανία ερευνά το κατά πόσον κάποιες ουσίες που εκκρίνει το σφουγγάρι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή νέων φαρμάκων.

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΥΤΤΗ