Σύλλογος Περιβάλλοντος: Ρόδος, χωροταξικός σχεδιασμός και ενεργειακή μετάβαση

Η συζή­τηση για τις Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές Ενέρ­γειας στη Ρόδο δεν πρέπει να περιο­ρί­ζε­ται στο δίλημμα «ανε­μο­γεν­νή­τριες ή μαζούτ». Το πραγ­μα­τικό ζήτημα είναι πολύ ευρύ­τερο και αφορά το μοντέλο ανά­πτυ­ξης που θέλουμε για το νησί τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες.

Η Ρόδος, όπως και πολλά νησιά της χώρας, έχει ανα­πτυ­χθεί επί χρόνια χωρίς έναν ολο­κλη­ρω­μένο και εγκαί­ρως εφαρ­μο­σμένο χωρικό σχε­δια­σμό. Το ίδιο πρό­βλημα εμφα­νί­ζε­ται στην εκτός σχεδίου δόμηση, στη χωρο­θέ­τηση ξενο­δο­χεια­κών μονάδων, στις ΑΠΕ, στις οδικές υπο­δο­μές, στη δια­χεί­ριση του νερού και των απο­βλή­των. Συχνά προη­γεί­ται η επέν­δυση και ακο­λου­θεί η προ­σπά­θεια να εντα­χθεί θεσμικά, ενώ η σωστή σειρά θα έπρεπε να είναι η αντί­στροφη: πρώτα να καθο­ρί­ζε­ται η φέρουσα ικα­νό­τητα του τόπου, οι χρήσεις γης και οι απαι­τού­με­νες υπο­δο­μές και στη συνέ­χεια να αδειο­δο­τού­νται οι επι­μέ­ρους δρα­στη­ριό­τη­τες.

Αυτό είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό για ένα νησί όπως η Ρόδος, όπου ο δια­θέ­σι­μος χώρος, το νερό, το φυσικό τοπίο και οι υπο­δο­μές είναι πεπε­ρα­σμένα. Δεν μπο­ρούμε να αντι­με­τω­πί­ζουμε ξεχω­ρι­στά τον του­ρι­σμό, την κατοι­κία, τις ΑΠΕ και τις υπο­δο­μές. Χρειά­ζε­ται ένας συνο­λι­κός σχε­δια­σμός που να απαντά με σαφή­νεια πού επι­τρέ­πε­ται να ανα­πτυ­χθεί κάθε δρα­στη­ριό­τητα, μέχρι ποιο όριο και με ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Παράλ­ληλα, η προ­γραμ­μα­τι­σμένη ηλε­κτρική δια­σύν­δεση των Δωδε­κα­νή­σων με το ηπει­ρω­τικό σύστημα αλλάζει ουσια­στικά την ενερ­γειακή πραγ­μα­τι­κό­τητα της Ρόδου. Σήμερα το νησί λει­τουρ­γεί ως απο­μο­νω­μένο ηλε­κτρικό σύστημα και εξα­κο­λου­θεί να εξαρ­τά­ται σε μεγάλο βαθμό από θερ­μι­κές μονάδες που χρη­σι­μο­ποιούν πετρε­λαϊκά καύσιμα. Με τη δια­σύν­δεση, η Ρόδος θα μπορεί να εισάγει ενέρ­γεια όταν υπάρχει έλλειμμα και να εξάγει πλε­ο­νά­ζουσα παρα­γωγή όταν υπάρχει μεγάλη παρα­γωγή από αιολικά ή φωτο­βολ­ταϊκά.

Η δια­σύν­δεση, επο­μέ­νως, δεν καταρ­γεί την ανάγκη για ΑΠΕ. Αντί­θετα, επι­τρέ­πει πολύ μεγα­λύ­τερη και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη αξιο­ποί­ησή τους, επειδή το νησί παύει να είναι ενερ­γειακά απο­μο­νω­μένο. Ο στόχος πρέπει να είναι η δρα­στική μείωση της καθη­με­ρι­νής εξάρ­τη­σης από την πετρε­λαϊκή ηλε­κτρο­πα­ρα­γωγή, με ένα σύστημα που θα βασί­ζε­ται σε ΑΠΕ, απο­θή­κευση, εξοι­κο­νό­μηση ενέρ­γειας και δια­σύν­δεση.

Αυτό όμως δεν σημαί­νει ότι κάθε έργο ΑΠΕ είναι σωστό σε οποια­δή­ποτε θέση. Μια ανε­μο­γεν­νή­τρια σε ευαί­σθητο οικο­σύ­στημα ή ένα μεγάλο φωτο­βολ­ταϊκό σε πολύ­τιμη γεωρ­γική γη μπορεί να απο­τε­λεί λαν­θα­σμένη χωρο­θέ­τηση. Το ίδιο ισχύει και για ένα ξενο­δο­χείο ή οποια­δή­ποτε άλλη μεγάλη επέν­δυση.

Για αυτό η σωστή θέση δεν είναι «ναι ή όχι στις ΑΠΕ», αλλά ναι στην ενερ­γειακή μετά­βαση με σοβαρό χωρικό σχε­δια­σμό. Προ­τε­ραιό­τητα πρέπει να δίνεται στις στέγες, στα δημόσια και ιδιω­τικά κτίρια, στα ξενο­δο­χεία, στα parking και στις ήδη επι­βα­ρυ­μέ­νες εκτά­σεις, ενώ οι μεγάλες εγκα­τα­στά­σεις σε φυσικό χώρο πρέπει να χωρο­θε­τού­νται μόνο εκεί όπου οι περι­βαλ­λο­ντι­κές και τοπια­κές επι­πτώ­σεις είναι απο­δε­κτές.

Η Ρόδος χρειά­ζε­ται ένα ενιαίο σχέδιο που να συνδέει ενέρ­γεια, του­ρι­σμό, υπο­δο­μές, νερό, μετα­φο­ρές και προ­στα­σία του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος. Μόνο έτσι η ενερ­γειακή μετά­βαση μπορεί να γίνει πραγ­μα­τικά βιώσιμη και όχι μία ακόμη απο­σπα­σμα­τική παρέμ­βαση στον χώρο.