Λευτέρης Κεχαγιόγλου: «Τα μικρά νησιά μας είναι η αιχμή του δόρατος της Ευρώπης»

Κύριε Κεχα­γιό­γλου, ολο­κλη­ρώ­θηκε πρό­σφατα το συνέ­δριό σας στην Ηρωική Νήσο Κάσο. Έχετε μια συνο­λική εικόνα για το τι συμ­βαί­νει στα μικρά νησιά της χώρας. Ποιες είναι οι ιδιαι­τε­ρό­τη­τες και τα κύρια προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν σε σχέση με την υπό­λοιπη Ελλάδα;

Τα μικρά νησιά δια­κα­τέ­χο­νται από αυτό που ονο­μά­ζουμε «διπλή περι­φε­ρεια­κό­τητα». Σίγουρα η Ρόδος έχει τα προ­βλή­ματά της, αλλά ασύ­γκριτα περισ­σό­τερα και οξύτερα είναι τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει η Χάλκη ή η Τήλος που βρί­σκο­νται δίπλα της. Η από­σταση από τα αστικά κέντρα, η δυσκο­λία στην προ­σβα­σι­μό­τητα και οι ελλεί­ψεις σε βασικές δομές κάνουν την καθη­με­ρι­νό­τητα των νησιω­τών πολύ πιο απαι­τη­τική σε σύγκριση με την ηπει­ρω­τική Ελλάδα, αλλά ακόμα και με τα μεγα­λύ­τερα νησιά.

• Ποια ήταν τα κεντρικά ζητή­ματα που τέθηκαν στο φετινό συνέ­δριο της Κάσου;

Στο συνέ­δριό μας στην Κάσο συνέ­πε­σαν δύο πολύ σημα­ντι­κές παρά­με­τροι. Από τη μία πλευρά, συζη­τή­σαμε για όσα έχουμε πετύχει σε ευρω­παϊκό επίπεδο και για όσα πρέπει άμεσα να διεκ­δι­κή­σουμε στη χώρα μας. Από την άλλη, βρι­σκό­μα­στε στο σημείο όπου ολο­κλη­ρώ­νε­ται το ΕΣΠΑ όπως το γνω­ρί­ζαμε μέχρι σήμερα και περνάμε σε ένα νέο πλαίσιο.

Εξη­γή­σετε μας τι αλλάζει στο νέο χρη­μα­το­δο­τικό πλαίσιο και πώς επη­ρε­ά­ζει αυτό τους μικρούς νησιω­τι­κούς Δήμους;

Στο νέο περι­βάλ­λον παρα­τη­ρούμε μια συγκέ­ντρωση των πόρων στην κεντρική κυβέρ­νηση και μια μείωση των κον­δυ­λίων που διο­χε­τεύ­ο­νται απευ­θείας στις Περι­φέ­ρειες. Μέχρι σήμερα, ένας δήμαρ­χος ενός μικρού νησιού πήγαινε στην έδρα της Περι­φέ­ρειάς του, συνα­ντούσε 3-4 αρμό­διους παρά­γο­ντες και μπο­ρούσε την ίδια μέρα να διευ­θε­τή­σει μια σειρά από θέματα. Τώρα θα ανα­γκά­ζε­ται να τρέχει στην Αθήνα, να συναντά γενι­κούς γραμ­μα­τείς σε διάφορα Υπουρ­γεία για να κλείσει τα ζητή­ματά του. Αρχικά αυτό φαί­νε­ται πολύ πιο δύσκολο και γρα­φειο­κρα­τικό. Ελπί­ζουμε η πολι­τεία να βρει τον τρόπο να ελα­φρύ­νει αυτή τη δια­δι­κα­σία.

Στο συνέ­δριο έγινε λόγος και για μια ευρω­παϊκή πρω­το­βου­λία με τον τίτλο «Right to Stay and Return». Μιλήστε μας γι’ αυτό.

Είναι μια εξαι­ρε­τικά αισιό­δοξη και ουσια­στική πρω­το­βου­λία που έχει εγγρα­φεί ήδη στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο. Αφορά στο «δικαί­ωμα να μένεις και να επι­στρέ­φεις στον τόπο σου». Στόχος μας είναι να προ­ε­τοι­μά­σουμε τις κατάλ­λη­λες δράσεις ώστε η ζωή στα μικρά νησιά να γίνει πιο εύκολη, πιο ποιο­τική και πιο ελκυ­στική. Θέλουμε να δώσουμε τα κίνητρα σε κάποιον είτε να παρα­μεί­νει στον τόπο του είτε να επι­στρέ­ψει και να κατοι­κή­σει μόνιμα εκεί.

Πώς συν­δέ­ε­ται αυτό με το οξύ δημο­γρα­φικό πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζει η χώρα μας;

Το Δημο­γρα­φικό είναι ένα τερά­στιο θέμα που για δεκα­ε­τίες δεν το υπο­λο­γί­ζαμε όπως έπρεπε – όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολό­κληρη την Ευρώπη. Σήμερα καλού­μα­στε να δώσουμε υπερ­πολ­λα­πλά­σιους πόρους για να ανα­στρέ­ψουμε την κατά­σταση, αλλά χρειά­ζο­νται ρεα­λι­στι­κές λύσεις. Για παρά­δειγμα, υπάρχει περί­πτωση να φύγει μια οικο­γέ­νεια ή ένα νεαρό ζευγάρι από την Αθήνα για να πάει να ζήσει σε ένα μικρό νησί αν του τάξουμε 15 ευρώ την ημέρα, δηλαδή 500 ευρώ τον μήνα; Ασφαλώς όχι. Τέτοια ποσά δεν επαρ­κούν.

Απαι­τεί­ται πολλή δουλειά υπο­δο­μής και υπομονή. Για να δούμε τη φθί­νουσα πορεία να σταματά, θα χρεια­στούν του­λά­χι­στον 20 χρόνια. Μην ξεχνάμε ότι σήμερα έχουν γεν­νη­θεί τα παιδιά που θα κάνουν τη δική τους οικο­γέ­νεια μετά από 25 χρόνια. Με βάση τους μαθη­μα­τι­κούς υπο­λο­γι­σμούς, γνω­ρί­ζουμε πολύ καλά πόσα παιδιά θα έχουμε στα μικρά νησιά και σε όλη τη χώρα μετά από δύο δεκα­ε­τίες. Γι’ αυτό απαι­τεί­ται τερά­στια πολι­τική συναί­νεση. Δεν πρέπει η κάθε νέα κυβέρ­νηση ή περι­φε­ρειακή αρχή να αφο­ρί­ζει ή να χαλάει το έργο της προη­γού­με­νης απλά για να αφήσει το δικό της στίγμα.

Υπάρ­χουν ευρω­παϊκά εργα­λεία και χρη­μα­το­δο­τή­σεις για τα μικρά νησιά; Αξιο­ποιού­νται επαρκώς από τη χώρα μας;

Εργα­λεία και θεσμο­θε­τη­μένα κίνητρα από την Ευρώπη υπάρ­χουν εδώ και πολλά χρόνια. Το πρό­βλημα στα μικρά νησιά είναι ότι συχνά λείπει η κατάλ­ληλη δομή ενη­μέ­ρω­σης και τεχνι­κής υπο­στή­ρι­ξης. Έτσι, αυτά τα κον­δύ­λια απορ­ρο­φώ­νται συχνά από μεγά­λους Δήμους ή μεγάλες εται­ρείες που δια­θέ­τουν την απαι­τού­μενη τεχνο­γνω­σία και τους μηχα­νι­σμούς.

Εμείς ζητάμε να ενερ­γο­ποι­η­θεί περισ­σό­τερο η τοπική κοι­νω­νία. Για να γίνει αυτό, η Πολι­τεία οφείλει να δημιουρ­γή­σει ξεχω­ρι­στές, εξει­δι­κευ­μέ­νες τεχνι­κές υπη­ρε­σίες υπο­στή­ρι­ξης για τους επι­χει­ρη­μα­τίες και τις τοπικές κοι­νω­νίες των μικρών νησιών. Είναι ένα πολύ μεγάλο στοί­χημα και ελπί­ζουμε να ακου­στούμε.

Παρ’ όλα αυτά, βλέ­πουμε παρα­δείγ­ματα νησιών, όπως η Χάλκη, η Τήλος ή η Αστυ­πά­λαια, που πρω­το­πο­ρούν στην ενερ­γειακή μετά­βαση και την και­νο­το­μία.

Πράγ­ματι, και χαί­ρο­μαι που ανα­φέ­ρετε αυτά τα νησιά. Πριν από λίγες μέρες βρι­σκό­μουν στις Βρυ­ξέλ­λες μαζί με μαθητές από τρία σχολεία και εκεί συνά­ντησα τόσο τη δήμαρχο Τήλου όσο και τον δήμαρχο Χάλκης. Δεν υπάρχει σχεδόν μέρα που να μην βρί­σκε­ται στις Βρυ­ξέλ­λες εκπρό­σω­πος κάποιου μικρού νησιω­τι­κού Δήμου για να διεκ­δι­κή­σει πράγ­ματα.

Αν γυρί­σουμε 20 χρόνια πίσω, όταν ξεκι­νά­γαμε το Δίκτυο, κάναμε δειλά-δειλά τα πρώτα βήματα για να μάθουν στις Βρυ­ξέλ­λες τι σημαί­νει μικρό ελλη­νικό νησί. Ποιος θα το περί­μενε ότι σήμερα οι δήμαρ­χοι των μικρών νησιών μας θα κατέ­βα­ζαν συνεχώς πόρους; Και το πιο σημα­ντικό: όταν υπο­βάλ­λε­ται πρόταση από ελλη­νικό μικρό νησί, το ποσοστό επι­τυ­χίας υλο­ποί­η­σης ξεπερνά το 80%, ενώ φέρ­νουμε πρώτα βραβεία σε όλη την Ευρώπη!

Ποια θεω­ρού­νται «μικρά νησιά» στην Ελλάδα και πού τα συνα­ντάμε;

Έχουμε μικρά νησιά παντού! Στο Αιγαίο –από τη Σαμο­θράκη μέχρι τα Δωδε­κά­νησα–, στον Αργο­σα­ρω­νικό, στις Σπο­ρά­δες, νότια της Κρήτης, στο Ιόνιο, στο Θερ­μαϊκό, στο Πήλιο, ακόμα και στη λίμνη των Ιωαν­νί­νων! Το νησάκι των Ιωαν­νί­νων πληροί όλες τις προ­δια­γρα­φές για να χαρα­κτη­ρι­στεί νησί. Γενικά, για να οριστεί ένας τόπος ως νησί θέλουμε του­λά­χι­στον 50 κατοί­κους, έκταση πάνω από 5 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα και από­σταση από την ξηρά του­λά­χι­στον 50 μέτρα. Είμαστε η ευρω­παϊκή χώρα με τα περισ­σό­τερα δια­φο­ρε­τικά κατοι­κή­σιμα μικρά νησιά.

Σε ευρω­παϊκό επίπεδο όμως, πώς ορί­ζε­ται το «μικρό νησί»;

Η Ευρω­παϊκή Ένωση δεν θέτει έναν ενιαίο ορισμό, αλλά το αφήνει στην κρίση κάθε κράτους-μέλους. Στην Ελλάδα το όριο πλη­θυ­σμού ήταν οι 3.500 κάτοι­κοι και πρό­σφατα ανέβηκε στις 5.000. Θα προ­τι­μούσα, αντί να αυξά­νουμε το πλη­θυ­σμιακό όριο, να αυξά­ναμε τον πραγ­μα­τικό πλη­θυ­σμό των νησιών μας!

Για να κατα­λά­βετε τη διαφορά, οι Γάλλοι θεωρούν μικρό νησί οτι­δή­ποτε έχει έως 25.000 κατοί­κους, γιατί έχουν μεγάλα νησιά και θέλουν να τα εντάσ­σουν στα προ­γράμ­ματα. Οι Φιν­λαν­δοί, που έχουν χιλιά­δες νησιά στις λίμνες και τις ακτές τους, θέτουν ως όριο τους 100 κατοί­κους. Ωστόσο, η ιδιο­μορ­φία, η χρη­σι­μό­τητα και η αξία των ελλη­νι­κών νησιών για την Ευρώπη δεν συγκρί­νο­νται με καμίας άλλης χώρας.

Ανα­φέ­ρε­στε προ­φα­νώς και στη γεω­στρα­τη­γική τους σημασία. Βλέ­πουμε συχνά πολι­τι­κούς αρχη­γούς να επι­σκέ­πτο­νται ακρι­τικά νησιά όπως το Καστελ­λό­ριζο και η Κάσος.

Τα κρι­σι­μό­τερα νησιά που δια­θέ­τει ολό­κληρη η Ευρώπη είναι ελλη­νικά και είναι μικρά: είναι το Καστελ­λό­ριζο και η Κάσος. Το Καστελ­λό­ριζο συμπυ­κνώ­νει και οριο­θε­τεί την Ευρω­παϊκή Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ) από τη Βορειο­δυ­τική έως τη Νοτιο­α­να­το­λική εσχατιά της Ευρώπης. Η Κάσος, από την άλλη, «στε­νεύει» το πέρασμα στη λεκάνη του Αιγαίου, επι­τρέ­πο­ντας τον έλεγχο της θαλάσ­σιας κυκλο­φο­ρίας από βορρά προς νότο.

Η εθνική και αμυ­ντική τους σημασία είναι προ­φα­νής. Αυτό όμως που προέχει είναι να υπάρχει πλήρης εναρ­μό­νιση μεταξύ Ευρω­παϊ­κού και Εθνικού Κοι­νο­βου­λίου, ώστε να φτάνουν τα οφέλη και η μέριμνα μέχρι τον τελευ­ταίο κάτοικο. Όταν ο νησιώ­της νιώσει ότι η πολι­τεία και η Ευρώπη είναι έμπρα­κτα δίπλα του, τότε θα έχουμε πετύχει πραγ­μα­τικά το στοί­χημά μας.