Σε κλίμα βαθιάς θλίψης η πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου – Οι συγκινητικοί επικήδειοι

Σε συγκι­νη­σιακά φορ­τι­σμένο κλίμα τελέ­στηκε η πολι­τική κηδεία της Μαρ­γα­ρί­τας Παπαν­δρέου, στο Α’ Νεκρο­τα­φείο Αθηνών. Η Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου άφησε την τελευ­ταία της πνοή σε ηλικία 103 ετών, στο σπίτι της στο Φάληρο, όπου διέμενε τα τελευ­ταία χρόνια, στην οικία του γιου της Γιώργου Παπαν­δρέου

Τους επι­κή­δειους λόγους εκφώ­νη­σαν οι γιοι της, Γιώργος, Νίκος  και Ανδρί­κος, καθώς και η Άννα Δια­μα­ντο­πού­λου.

Ανδρέας Παπαν­δρέου: «Σε ευχα­ρι­στούμε μαμά, σε αγαπώ»

Ο Ανδρέας Παπαν­δρέου μίλησε «στη Μαρ­γα­ρίτα, τη μαμά μας»

«Θέλω να μιλήσω στη Μαρ­γα­ρίτα, στη μαμά μας» είπε στον συγκι­νη­τικό επι­κή­δειο για τη μητέρα του, Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου, ο γιος της Αντρί­κος Παπαν­δρέου.

«Μαμά μας έμαθες να αγαπάμε, να αντέ­χουμε να ανα­γνω­ρί­ζουμε τα λάθη μας, να στε­κό­μα­στε δίπλα τους άλλους και να μην ξεχνάμε τι έχει αξία στη ζωή. Πάνω από όλα μας έμαθες να αγαπάμε τη ζωή και να νοια­ζό­μα­στε βαθιά για τους άλλους ανθρώ­πους και αυτό θα προ­σπα­θή­σουμε να κρα­τή­σουμε ζωντανό μέσα μας» συνέ­χισε.

Κατέ­ληξε, δε, λέγο­ντας «ακόμα δεν ξέρουμε πως κατά­φερ­νες να δώσεις τόσα σε τόσους ανθρώ­πους και συγ­χρό­νως να κάνεις εμάς να νιώ­θουμε ότι τα έχουμε όλα. Σε ευχα­ρι­στούμε μαμά, σε αγαπώ».

Ο απο­χαι­ρε­τι­σμός της Αννας Δια­μα­ντο­πού­λου:

Μια πολύ ψηλή, ξανθιά, όμορφη γυναίκα. Μια τυπική Αμε­ρι­κα­νίδα. Η γυναίκα του Πρω­θυ­πουρ­γού της Ελλάδας.

Και όμως, αυτή η γυναίκα γυρίζει ολό­κληρη τη χώρα. Πηγαί­νει στις μεγάλες πόλεις, στις γει­το­νιές, στα χωριά, στους αγρο­τι­κούς οικι­σμούς. Κάθεται γύρω από τρα­πέ­ζια με αγρό­τισ­σες, εργά­τριες, επαγ­γελ­μα­τίες, επι­στή­μο­νες, νοι­κο­κυ­ρές. Με γυναί­κες από κάθε κοι­νω­νική τάξη και κάθε γενιά. Τις ακούει και τους μιλά. Τις καλεί να οργα­νω­θούν, να διεκ­δι­κή­σουν, να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους.

Μία από αυτές τις γυναί­κες ήμουν κι εγώ. Είναι πολλές από τις γυναί­κες που βρί­σκο­νται σήμερα εδώ. Είναι όλες εκείνες που αυτές τις ημέρες κατέ­κλυ­σαν τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης με τις προ­σω­πι­κές τους ανα­μνή­σεις.

Εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ και του Προ­έ­δρου Νίκου Ανδρου­λακη

Απο­χαι­ρε­τούμε σήμερα τη Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου. Τη γυναίκα που άφησε τη σφρα­γίδα της στη μεγα­λύ­τερη αλλαγή που έγινε ποτέ στη χώρα για τις γυναί­κες και, επο­μέ­νως, για ολό­κληρη την ελλη­νική κοι­νω­νία.

Η Ελλάδα έβγαινε τότε από μια σκο­τεινή περίοδο δικτα­το­ρίας και προ­σπα­θούσε να καλύψει μέσα σε λίγα χρόνια όσα είχαν αλλάξει στην Ευρώπη τις προη­γού­με­νες δεκα­ε­τίες.

Η Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου, πλαι­σιω­μένη από μερικές από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες γυναί­κες της εποχής, ιδρύει και οργα­νώ­νει την Ένωση Γυναι­κών Ελλάδας. Στην Αθήνα, στις πόλεις, στα χωριά. Μια οργά­νωση που έμελλε να απο­κτή­σει σαράντα χιλιά­δες μέλη και να αφήσει βαθύ απο­τύ­πωμα στην πολι­τική και κοι­νω­νική ζωή της χώρας.

Δεν ήταν μια κλειστή οργά­νωση δια­νο­ου­μέ­νων ή φεμι­νι­στριών. Ήταν μια λαϊκή γυναι­κεία οργά­νωση που ένωσε δια­φο­ρε­τι­κές γενιές.

Νέες γυναί­κες που ξεκι­νού­σαν τη ζωή τους. Γυναί­κες σαράντα και πενήντα ετών με οικο­γέ­νεια και δουλειά. Μεγα­λύ­τε­ρες γυναί­κες που είχαν δώσει μόνες τους δύσκο­λους προ­σω­πι­κούς αγώνες.

Γιατί τότε ο αγώνας κάθε γυναί­κας ήταν ακόμη ένας αγώνας για τα αυτο­νό­ητα: αν θα σπου­δά­σει, αν θα εργα­στεί, πώς θα παντρευ­τεί, αν θέλει και πότε θα απο­κτή­σει παιδιά.

Η Ένωση Γυναι­κών Ελλάδας μετέ­φερε στην ελλη­νική πολι­τική σκηνή και στο ΠΑΣΟΚ τα μεγάλα ζητή­ματα του ευρω­παϊ­κού και αμε­ρι­κα­νι­κού φεμι­νι­στι­κού κινή­μα­τος. Το ΠΑΣΟΚ δέχθηκε μια ισχυρή ένεση φεμι­νι­σμού, μαχη­τι­κό­τη­τας και διεκ­δί­κη­σης.

Το προ­σω­πικό έγινε πολι­τικό. Η βία, η κακο­ποί­ηση και η ανι­σό­τητα μέσα στο σπίτι έπαψαν να θεω­ρού­νται ιδιω­τι­κές υπο­θέ­σεις. Ο οικο­γε­νεια­κός προ­γραμ­μα­τι­σμός έγινε κοι­νω­νικό και πολι­τικό ζήτημα. Δημιουρ­γή­θη­καν γυναι­κείοι συνε­ται­ρι­σμοί σε ολό­κληρη την Ελλάδα, ώστε ακόμη και οι πιο ευά­λω­τες γυναί­κες να μπορούν να συμ­με­τέ­χουν συλ­λο­γικά και να απο­κτούν το δικό τους εισό­δημα.

Η συμ­με­τοχή στην πολι­τική δεν αντι­με­τω­πί­στηκε απλώς ως δικαί­ωμα, αλλά και ως ευθύνη. Δημιουρ­γή­θη­καν Τομέας Ισό­τη­τας και επι­τρο­πές ισό­τη­τας μέσα στο κόμμα, νομαρ­χια­κές και δημο­τι­κές επι­τρο­πές σε ολό­κληρη τη χώρα. Γυναί­κες έγιναν νομάρ­χες, μπήκαν στα ψηφο­δέλ­τια, στις οργα­νώ­σεις, στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων.

Μια μικρή επα­νά­σταση συντε­λέ­στηκε μέσα στο κόμμα και από εκεί μετα­φέρ­θηκε στην κοι­νω­νία.

Το νέο Οικο­γε­νειακό Δίκαιο κατάρ­γησε την προίκα, καθιέ­ρωσε την ισότητα των συζύγων και την κοινή γονική μέριμνα και έδωσε στη γυναίκα το δικαί­ωμα να δια­τη­ρεί το επώνυμό της. Κατο­χυ­ρώ­θη­καν η ίση αμοιβή και η ισότητα στην εργασία, οι γονικές άδειες, η προ­στα­σία της εγκύου και το δικαί­ωμα της γυναί­κας να απο­φα­σί­ζει για το σώμα της.

Δεν άλλαξαν απλώς κάποιοι νόμοι. Άλλαξε η θέση της γυναί­κας στην οικο­γέ­νεια, στην εργασία και στην κοι­νω­νία.

Γι’ αυτό επιμένω: ήταν η μεγα­λύ­τερη αλλαγή που έγινε ποτέ, από την ίδρυση του ελλη­νι­κού κράτους, για τις γυναί­κες.

Και σε αυτή την αλλαγή η συμβολή της Μαρ­γα­ρί­τας Παπαν­δρέου ήταν καθο­ρι­στική.

Πόσο εύκολο ήταν για μια Αμε­ρι­κα­νίδα εκείνης της εποχής να βρί­σκε­ται δίπλα σε έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους πολι­τι­κούς και δια­νο­ου­μέ­νους της εποχής του και να δια­τη­ρεί τη δική της αυτο­νο­μία, τη δική της φωνή;

Καθόλου εύκολο.

Πόσο εύκολο ήταν να ταξι­δεύει στα χωριά, να συνο­μι­λεί με αγρό­τισ­σες, εργά­τριες και νοι­κο­κυ­ρές, να φέρνει κοντά γυναί­κες που μέχρι τότε δεν είχαν βγει από το σπίτι τους;

Καθόλου εύκολο.

Οι αντι­δρά­σεις και οι επι­θέ­σεις ήταν πολλές, έντονες και συχνά χυδαίες. Η ζωή της υπήρξε λαμπερή και συγκλο­νι­στική, αλλά και πολύ δύσκολη. Πέρασε μέσα από τη δικτα­το­ρία, τη Μετα­πο­λί­τευση, τις μεγάλες νίκες και τις δρα­μα­τι­κές ήττες, τις ευτυ­χι­σμέ­νες και τις πιο οδυ­νη­ρές στιγμές. Και τις αντι­με­τώ­πισε πάντοτε με απα­ρά­μιλλη αξιο­πρέ­πεια.

Στη δική μου πορεία στην Ευρώπη συνά­ντησα πολλές φορές το όνομά της σε ανα­φο­ρές για την πρω­το­πο­ρία του φεμι­νι­στι­κού και του ειρη­νι­στι­κού κινή­μα­τος.

Η Μάργκοτ Βάλ­στρεμ, πρώην υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Σου­η­δίας και η πρώτη που θεσμο­θέ­τησε τη φεμι­νι­στική εξω­τε­ρική πολι­τική, είχε ανα­φέ­ρει δημόσια τη Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου ως μία από τις προ­δρό­μους της. Για τη WINPEACE και για την προ­σπά­θεια οικο­δό­μη­σης της ελλη­νο­τουρ­κι­κής φιλίας μέσα από τις γυναι­κείες οργα­νώ­σεις.

Η Μαρ­γα­ρίτα δεν στα­μά­τησε ποτέ να σκέ­φτε­ται και να πρω­το­πο­ρεί. Συνέ­χισε με ιδέες για την ειρήνη, την οικο­λο­γία και τον ρόλο των γυναι­κών. Τα γραπτά και τα κείμενά της αξίζει να συγκε­ντρω­θούν και να μελε­τη­θούν.

Σήμερα επέλεξα να απο­χαι­ρε­τήσω τη Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου γι’ αυτό που η ίδια ήταν. Γιατί τα σαράντα χρόνια της ζωής της με τον Ανδρέα Παπαν­δρέου θα μπο­ρού­σαν να γίνουν ένα συναρ­πα­στικό βιβλίο. Αυτή, όμως, είναι μια άλλη ιστορία.

Σήμερα μιλούμε για τη Μαρ­γα­ρίτα.

Οι γυναί­κες και οι άνδρες που συμ­με­τεί­χαμε, μέσα από το ΠΑΣΟΚ και την ΕΓΕ, σε εκείνη τη μεγάλη Αλλαγή γνω­ρί­ζουμε τι σήμαινε. Άλλαξε τον καθένα και την καθεμία από εμάς. Έβαλε τις βάσεις ώστε οι νεό­τε­ρες γυναί­κες να θεωρούν σήμερα αυτο­νό­ητα πολλά από εκείνα για τα οποία εμείς χρειά­στηκε να αγω­νι­στούμε.

Ο αγώνας, όμως, δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Έχουν γίνει μεγάλα βήματα, αλλά απέ­χουμε ακόμη πολύ από τη στιγμή που θα μπο­ρούμε να πούμε ότι η ισότητα έχει πραγ­μα­τικά επι­τευ­χθεί. Η νέα γενιά οφείλει να συνε­χί­σει.

Απο­χαι­ρε­τούμε σήμερα τη Μαρ­γα­ρίτα. Τη Μαρ­γα­ρίτα της μεγάλης Αλλαγής για τις γυναί­κες της Ελλάδας.

Και μπορώ κι εγώ να πω: «Ήμουν εκεί».

Και αυτό το «εκεί» φέρει ανε­ξί­τηλη τη δική της σφρα­γίδα.

Θέλω, τέλος, να απευ­θυνθώ στα παιδιά της.

Στον Γιώργο, όχι σήμερα ως πρώην Πρω­θυ­πουργό, αλλά ως γιο της Μαρ­γα­ρί­τας.

Στον Νίκο, όχι ως ευρω­βου­λευτή, αλλά ως γιο της Μαρ­γα­ρί­τας.

Στον σπου­δαίο καθη­γητή Αντρίκο, ως γιο της Μαρ­γα­ρί­τας.

Και στη μονα­χο­κόρη της, τη Σοφία.

Αλλά και σε όλα τα εγγόνια και τα δισέγ­γονά της.

Δεν μπορώ να φαντα­στώ πόσο περή­φα­νοι είστε και πόσο βαθιά σας επη­ρέ­ασε και σας καθο­δή­γησε η παρου­σία μιας τόσο σημα­ντι­κής μητέρας, γιαγιάς και προ­για­γιάς.

Μαρ­γα­ρίτα, σου οφεί­λουμε πολλά.

Μιλένα Απο­στο­λάκη: Έδωσε φωνή και ελευ­θε­ρία στις γυναί­κες

«Απο­χαι­ρε­τούμε μια γυναίκα που δεν αρκέ­στηκε να είναι η σκιά του σπου­δαίου συζύγου της αλλά πολλά για τις Ελλη­νί­δες. Παρά του ότι την έλεγαν “ξέν用, αγω­νί­στηκε για τις μητέρες και τις για­γιά­δες μας, για όλες τις γυναί­κες του τόπου και τους έδωσε φωνή και ελευ­θε­ρία» δήλωσε η βου­λευ­τής του ΠΑΣΟΚ, Μιλένα Απο­στο­λάκη

Η Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου έφυγε από τη ζωή την Παρα­σκευή 18 Σεπτεμ­βρίου, κλεί­νο­ντας έναν μεγάλο κύκλο ζωής που συν­δέ­θηκε με σημα­ντι­κές στιγμές της σύγ­χρο­νης ελλη­νι­κής ιστο­ρίας.

Υπήρξε συγ­γρα­φέας, κοι­νω­νική αγω­νί­στρια και μία από τις πιο ανα­γνω­ρί­σι­μες παρου­σίες του ελλη­νι­κού γυναι­κείου κινή­μα­τος, αφή­νο­ντας το δικό της στίγμα πέρα από τον ρόλο της ως συζύγου του Ανδρέα Παπαν­δρέου.

Από τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες στην Ελλάδα

Η Μαρ­γα­ρίτα Παπαν­δρέου γεν­νή­θηκε στις 30 Σεπτεμ­βρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόις των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών.

Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπαν­δρέου, με τον οποίο παντρεύ­τηκε το 1951. Η κοινή τους πορεία συν­δέ­θηκε με μια περίοδο έντονων πολι­τι­κών και κοι­νω­νι­κών αλλαγών, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Το ζευγάρι απέ­κτησε τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο. Ο γάμος τους διήρ­κεσε έως το 1989, όταν και χώρισαν.

Η ζωή της Μαρ­γα­ρί­τας Παπαν­δρέου βρέθηκε για δεκα­ε­τίες στο επί­κε­ντρο της δημό­σιας ζωής, ιδιαί­τερα μετά την πολι­τική άνοδο του Ανδρέα Παπαν­δρέου και την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ.

Ωστόσο, η ίδια δεν περιο­ρί­στηκε στον ρόλο της συζύγου ενός πολι­τι­κού ηγέτη. Με τη δράση της ως συγ­γρα­φέας και ακτι­βί­στρια, ανέ­πτυξε τη δική της ξεχω­ρι­στή παρου­σία, με ιδιαί­τερη έμφαση στα δικαιώ­ματα των γυναι­κών και την κοι­νω­νική ισότητα.

Συν­δέ­θηκε με το γυναι­κείο κίνημα στην Ελλάδα και συμ­με­τείχε ενεργά στις συζη­τή­σεις για τη θέση της γυναί­κας στην κοι­νω­νία, σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών.

Η κηδεία της απο­τε­λεί το τελευ­ταίο κεφά­λαιο μιας πολυ­κύ­μα­ντης ζωής, που διέ­σχισε έναν αιώνα γεμάτο πολι­τι­κές ανα­τρο­πές, κοι­νω­νι­κές μετα­βο­λές και προ­σω­πι­κές δια­δρο­μές που σημά­δε­ψαν τη νεότερη ελλη­νική ιστορία.

Πηγή: newmoney.gr