Έκτακτος διαχειριστικός έλεγχος στον Δήμο Ρόδου από το Γενικό Λογιστήριο για την σύμβαση των LED!

• Οι δημοσιονομικοί ελεγκτές ζητούν έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2026 ολόκληρο τον φάκελο του διαγωνισμού και τα εντάλματα πληρωμής του αναδόχου για τη 12ετή σύμβαση των 25,2 εκατ. ευρώ. Η ίδια σύμβαση είχε ήδη ελεγχθεί από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η οποία τον Απρίλιο του 2023 κατέγραψε άκυρα πρακτικά, καθυστερήσεις που χρεώνονται στον δήμο και μια διαδικασία έκπτωσης που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ

Έκτακτο διαχειριστικό έλεγχο διέταξε το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους στον Δήμο Ρόδου για τη σύμβαση παροχής υπηρεσιών για την ενεργειακή αναβάθμιση και αυτοματοποίηση του συστήματος ηλεκτροφωτισμού κοινόχρηστων χώρων και τις εφαρμογές έξυπνης πόλης, δηλαδή τη σύμβαση των LED, όπως έχει καθιερωθεί να αποκαλείται στο νησί.
Το στοιχείο που δίνει στην υπόθεση διαφορετική βαρύτητα είναι ότι η συγκεκριμένη σύμβαση δεν ελέγχεται για πρώτη φορά. Έχει ήδη περάσει από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η έκθεση της οποίας βρίσκεται από την άνοιξη του 2023 στα χέρια της δημοτικής αρχής. Και τα ευρήματα εκείνης της έκθεσης, όπως προκύπτει από το περιεχόμενό της, κάθε άλλο παρά ανώδυνα είναι για τον τρόπο με τον οποίο ο δήμος διαχειρίστηκε την εκτέλεση της σύμβασης στα πρώτα 3 χρόνια της ζωής της.
Τι ζητούν τώρα οι δημοσιονομικοί ελεγκτές
Έργο της ομάδας, όπως αναγράφεται, είναι να διαπιστωθεί η καταγγελία της 12ης Φεβρουαρίου 2019, με την οποία είχε ζητηθεί έκτακτος έλεγχος στον δήμο. Η χρονική συγκυρία έχει τη σημασία της. Η καταγγελία κατατέθηκε 1 μόλις μήνα μετά την υπογραφή της κύριας σύμβασης με την ανάδοχο ένωση εταιρειών, η οποία έγινε στις 11 Ιανουαρίου 2019, και 5 ημέρες μετά την υπογραφή της παράλληλης σύμβασης με τον ανεξάρτητο σύμβουλο του έργου.
Για την προετοιμασία του ελέγχου η υπηρεσία ζητά να τεθούν στη διάθεσή της, σε ηλεκτρονική μορφή και έως την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου 2026, το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας του δήμου που ίσχυε τα έτη 2018 και 2019, το θεσμικό πλαίσιο για τις δαπάνες της ίδιας περιόδου, οι αποφάσεις ορισμού των οργάνων διοίκησης και των θέσεων ευθύνης, τα πορίσματα ελέγχων από άλλα ελεγκτικά όργανα για τα ίδια έτη, εφόσον υπάρχουν, καθώς και το σύνολο των εγγράφων της διαγωνιστικής διαδικασίας. Στο τελευταίο περιλαμβάνονται οι αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, οι αποφάσεις συγκρότησης επιτροπών, οι μελέτες, τα τεύχη δημοπράτησης, οι προσφορές, η σύμβαση, η αλληλογραφία με το Ελεγκτικό Συνέδριο και οτιδήποτε άλλο στοιχειοθετεί τον διαγωνισμό. Ζητούνται, τέλος, τα χρηματικά εντάλματα εξόφλησης του αναδόχου με όλα τα συνημμένα δικαιολογητικά.
Η ελεγκτική ομάδα διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει οποιοδήποτε άλλο στοιχείο έως την παράδοση της έκθεσης, ενώ ο δήμος καλείται να διαθέσει το προσωπικό των αρμόδιων υπηρεσιών και κατάλληλο χώρο εργασίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το αίτημα για τα πορίσματα άλλων ελεγκτικών οργάνων. Το βασικότερο από αυτά είναι ήδη γνωστό και βρίσκεται στο αρχείο του δήμου.

Ο έλεγχος της Αρχής Διαφάνειας και το πεδίο του
Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας ξεκίνησε τον δικό της έλεγχο με εντολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2021 και τον ολοκλήρωσε με έκθεση της 12ης Απριλίου 2023. Αντικείμενό του ήταν η νομιμότητα των διαδικασιών της σύμβασης από την ανάθεση έως και την τροποποίησή της, δηλαδή η περίοδος από τον Μάιο του 2018 έως τον Ιούλιο του 2022. Η ίδια η έκθεση οριοθετεί τι δεν εξέτασε. Δεν ελέγχθηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές της διακήρυξης, η ορθότητα της μελέτης εφαρμογής, τα πιστοποιητικά εξοικονόμησης ενέργειας και η διαδικασία των ενταλμάτων πληρωμής μετά την τροποποίηση. Πρόκειται ακριβώς για τα σημεία στα οποία θα εστιάσει ο δημοσιονομικός έλεγχος του Γενικού Λογιστηρίου.
Καθαρή η ανάθεση, προβληματική η εκτέλεση
Ως προς την ανάθεση, το συμπέρασμα της Αρχής είναι απερίφραστο. Ο Δήμος Ρόδου τήρησε όλα τα προβλεπόμενα βήματα ως προς την ανάθεση, την αποσφράγιση και την κατακύρωση. Στον διαγωνισμό υποβλήθηκαν 8 προσφορές, οι 7 αποκλείστηκαν επειδή δεν κατατέθηκαν εντύπως τα πρωτότυπα στοιχεία που απαιτούσε η διακήρυξη, και η μοναδική που έγινε δεκτή ανήλθε σε 25.179.312,92 ευρώ με ΦΠΑ. Το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν βρήκε κώλυμα για την υπογραφή και καμία προδικαστική προσφυγή δεν ασκήθηκε. Στην εκτέλεση της σύμβασης, όμως, η εικόνα που καταγράφει η Αρχή είναι εντελώς διαφορετική και το βάρος των ευρημάτων πέφτει κυρίως στα ίδια τα όργανα του δήμου.

Καθυστερήσεις που χρεώνονται στον δήμο
Η σύμβαση όριζε ότι ο δήμος όφειλε εντός 15 και 30 ημερών αντίστοιχα να υπογράψει τις συμβάσεις ενεχυρίασης απαιτήσεων και μεσεγγύησης, από τις οποίες εξαρτιόταν η πληρωμή του αναδόχου μέσω ειδικού δεσμευμένου λογαριασμού. Υπογράφηκαν τελικά στις 12 και 25 Ιουλίου 2019, δηλαδή 6 μήνες μετά. Η Αρχή σημειώνει ότι δεν προσκομίστηκε κανένα έγγραφο που να δικαιολογεί την καθυστέρηση, την αποδίδει στον δήμο και επισημαίνει ότι η μη χορήγηση των συμβάσεων στην Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής δεν μπορούσε να προβληθεί ως λόγος έκπτωσης του αναδόχου, όπως εντούτοις έγινε.
Ο ανάδοχος, από την πλευρά του, υπέβαλε τη μελέτη εφαρμογής εκπρόθεσμα, στα τέλη Σεπτεμβρίου 2019 αντί για τον Μάρτιο, όμως η επιτροπή του δήμου δεν συνέταξε κανένα έγγραφο απόρριψης ή όχλησης. Το κενό αυτό αποκτά βαρύτητα λόγω του άρθρου 20 της αρχικής σύμβασης, το οποίο όριζε ότι κάθε έγγραφο που δεν απαντάται εντός 10 εργάσιμων ημερών θεωρείται αποδεκτό. Ο δήμος χαρακτήρισε εκ των υστέρων τον όρο απαράδεκτο, παράνομο και καταχρηστικό, η Αρχή όμως απαντά ότι όφειλε να τον είχε λάβει υπόψη, εφόσον ήταν μέρος της σύμβασης που ο ίδιος υπέγραψε. Σημειώνει, μάλιστα, ότι ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2019 η ίδια η επιτροπή είχε βεβαιώσει την καλή λειτουργία 2.101 φωτιστικών LED, απόδειξη ότι η σύμβαση εκτελούνταν εν γνώσει του δήμου.
Άκυρα πρακτικά και έκπτωση χωρίς νόμιμη βάση
Το βαρύτερο εύρημα αφορά στη συγκρότηση της Επιτροπής Παρακολούθησης και Παραλαβής. Τακτικό μέλος της μετακινήθηκε την 1η Νοεμβρίου 2019 σε δημοτική επιχείρηση για 2 χρόνια και ουδέποτε αντικαταστάθηκε. Το πρώτο πρακτικό υπογράφεται από 2 μόνο μέλη και κρίνεται άκυρο ελλείψει απαρτίας, ενώ τα επόμενα 3 υπογράφονται από αναπληρωματικό μέλος, κάτι που κατά την πάγια νομολογία δεν επιτρέπεται όταν τακτικό μέλος έχει εκλείψει. Το συμπέρασμα διατυπώνεται χωρίς περιστροφές. Η εκκίνηση της διαδικασίας έκπτωσης τόσο του αναδόχου, με πρακτικό της 20ής Ιανουαρίου 2020 για 9 αυτοτελείς λόγους, όσο και του ανεξάρτητου συμβούλου, στηρίζεται σε πρακτικά που πάσχουν νομιμότητας. Η Αρχή δεν εξετάζει καν τη βασιμότητα των λόγων έκπτωσης και προσθέτει ότι ουσιαστικά ποτέ δεν υπήρξε ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Τον Μάιο του 2020, ενώ ίσχυε παύση εργασιών λόγω πανδημίας, η επιτροπή συνέταξε νέο πρακτικό με το οποίο διαπίστωσε ότι ο ανάδοχος είχε θεραπεύσει τους λόγους έκπτωσης και ότι το έργο ήταν λειτουργικό, με 27.190 φωτιστικά και 458 μετρητές ήδη εγκατεστημένους. Έξι ημέρες αργότερα η Οικονομική Επιτροπή το κήρυξε άκυρο και όρισε νέα επιτροπή. Η Αρχή διαφωνεί, σημειώνοντας ότι η επιτροπή θα μπορούσε να είχε συνεδριάσει με τηλεδιάσκεψη και ότι η αιτιολογία της ακύρωσης συνιστά έμμεση παραδοχή ότι και το πρώτο πρακτικό έπασχε.

Ένας χρόνος αδράνειας και έλλειψη συντονισμού
Η έκθεση διαπιστώνει έλλειψη συνεργασίας ανάμεσα στις υπηρεσίες του δήμου και την επιτροπή, με αποτέλεσμα την πλημμελή παρακολούθηση της σύμβασης, χωρίς όμως να μπορεί να προσδιορίσει ποια υπηρεσία ευθύνεται, καθώς δεν της παρασχέθηκε το σύνολο της εσωτερικής αλληλογραφίας. Το πιο χαρακτηριστικό εύρημα αφορά το 2021. Από τις αρχές του έτους έως τον Νοέμβριο η επιτροπή αρνούνταν να παραλάβει τους τριμηνιαίους λογαριασμούς του αναδόχου με μόνη αιτιολογία ότι βρισκόταν σε εξέλιξη ο έλεγχος της Αρχής. Η απάντηση της Αρχής είναι κατηγορηματική. Ο έλεγχός της δεν συνιστά λόγο κωλύματος και οι λογαριασμοί δεν παραλαμβάνονταν χωρίς κανένα βάσιμο λόγο. Οκτώ διαδοχικές αποφάσεις της Οικονομικής Επιτροπής επανέλαβαν την ίδια άρνηση, με τον νομικό σύμβουλο και τον δήμαρχο να συναινούν κάθε φορά, ενώ την ίδια γραμμή είχε υιοθετήσει και εξωτερική συμβουλευτική εταιρεία στην οποία ο δήμαρχος είχε αναθέσει γνωμοδότηση. Λόγω ακριβώς αυτής της ομοφωνίας των οργάνων, η Αρχή δεν αποδίδει προσωπικές ευθύνες στα μέλη της επιτροπής για την εσφαλμένη, όπως τη χαρακτηρίζει, γνωμοδότηση. Επισημαίνει ακόμη ότι η ρήτρα διαιτησίας της διακήρυξης ουδέποτε ενεργοποιήθηκε, παρότι θα μπορούσε να είχε επιλύσει ταχύτερα τις διαφορές.
Η τροποποίηση του 2022 και η μοναδική πρόταση της Αρχής
Η έξοδος από το αδιέξοδο ήρθε τον Νοέμβριο του 2021, όταν η επιτροπή γνωμοδότησε ότι υπήρξε συμμόρφωση του αναδόχου, διατύπωση που η Αρχή χαρακτηρίζει γενική και ταυτόσημη με το ακυρωθέν πρακτικό του 2020, και με την τροποποίηση της σύμβασης, μετά την αποχώρηση 2 από τις 3 εταιρείες του σχήματος, την οποία το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε μη ουσιώδη. Η τροποποιητική σύμβαση υπογράφηκε στις 4 Ιουλίου 2022, κατήργησε τη σιωπηρή αποδοχή του άρθρου 20, περιόρισε τον ρόλο του ανεξάρτητου συμβούλου σε απλές γνωμοδοτικές εισηγήσεις και διευκρίνισε ότι η αμοιβή του αναδόχου δεν θα υπερβεί τα 25.179.312,92 ευρώ. Από τον Αύγουστο του 2022 οι λογαριασμοί παραλαμβάνονται κανονικά και εκδίδονται χρηματικά εντάλματα προς τον ανάδοχο, τα ίδια που ζητά τώρα το Γενικό Λογιστήριο.
Η σύμβαση με τον ανεξάρτητο σύμβουλο, ο οποίος είχε επίσης κηρυχθεί έκπτωτος με άκυρα πρακτικά και είχε προσφύγει στο Διοικητικό Εφετείο Πειραιά, ομαλοποιήθηκε επίσης, χωρίς όμως να τροποποιηθεί αντίστοιχα με την κύρια. Αυτή είναι και η μοναδική πρόταση της Αρχής προς τον δήμο, να μεριμνήσει εντός μηνός για την τροποποίησή της. Η έκθεση κλείνει με σύσταση προς την Οικονομική Επιτροπή να επιλύει άμεσα τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά την εκτέλεση των συμβάσεων και να μεριμνά έγκαιρα για τη νόμιμη συγκρότηση των επιτροπών.
Τι διαφορετικό αναζητά ο δημοσιονομικός έλεγχος
Ο νέος έλεγχος έχει διαφορετική αφετηρία και διαφορετικό εργαλείο. Η αφετηρία είναι η καταγγελία του Φεβρουαρίου 2019, όταν η σύμβαση είχε μόλις υπογραφεί και τη διοίκηση ασκούσε η προηγούμενη δημοτική αρχή. Το εργαλείο είναι ο δημοσιονομικός έλεγχος, ο οποίος δεν περιορίζεται στην τυπική νομιμότητα αλλά εξετάζει αν οι δαπάνες είναι νόμιμες και κανονικές, αν τα εντάλματα συνοδεύονται από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και αν λειτούργησε το σύστημα εσωτερικού ελέγχου. Στη σύμβαση των LED το ερώτημα έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς η αποπληρωμή γίνεται από τα ανταποδοτικά τέλη των δημοτών και εξαρτάται από τα πιστοποιητικά τριμηνιαίας εξοικονόμησης, το περιεχόμενο των οποίων η Αρχή Διαφάνειας δεν εξέτασε.