• Η Άγκυρα επιχειρεί να κατοχυρώσει νομοθετικά τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της, αρνούμενη ρητά κάθε επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας στο Αιγαίο, ενώ αναλυτές μιλούν ανοιχτά για «νομικό πόλεμο» σε βάρος της ελληνικής κυριαρχίας
Η Τουρκία παρουσίασε στις 12 Μαΐου 2026 σχέδιο νόμου που επιδιώκει να θεσμοθετήσει επίσημα τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Η παρουσίαση έγινε σε συνέντευξη Τύπου στο Εθνικό Κέντρο Δικαίου της Θάλασσας και Ναυτιλιακού Δικαίου του Πανεπιστημίου Άγκυρας, που και εκπόνησε το κείμενο, παρουσία του Τσαγκρί Ερχάν, συμβούλου εξωτερικής πολιτικής του Τούρκου προέδρου Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν και αντιπροέδρου του Συμβουλίου Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής της προεδρίας.
Το περιεχόμενο του σχεδίου νόμου δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας για τις προθέσεις της Άγκυρας. Το νομοσχέδιο επιδιώκει να επισημοποιήσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, εντείνοντας τις εδώ και καιρό εκκρεμείς διαφορές με Ελλάδα και Κύπρο για θαλάσσια σύνορα, δικαιώματα ενεργειακής εκμετάλλευσης και περιφερειακή επιρροή.
Το νομοσχέδιο και η ασύμμετρη λογική των ναυτικών μιλίων
Το σχέδιο νόμου ορίζει τα τουρκικά χωρικά ύδατα σε 12 ναυτικά μίλια στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο, διατηρώντας τα 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, όπου η Άγκυρα αντιτίθεται σε οποιαδήποτε ελληνική επέκταση πέραν του ισχύοντος ορίου. Η ασυμμετρία αυτή δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, αποτυπώνει με νομοθετική σαφήνεια μια πάγια τουρκική θέση που εκφράζεται εδώ και δεκαετίες στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις και στις αντιπαραθέσεις εντός του ΝΑΤΟ.
Το νομοσχέδιο θα παρέχει επίσης νομικό πλαίσιο για τις τουρκικές διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, συμπεριλαμβανομένων κανόνων που απαιτούν τουρκική έγκριση για οικονομικές, επιστημονικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες σε περιοχές που η Άγκυρα ορίζει ως εμπίπτουσες στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία. Αυτή η διάταξη έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης και συγκεκριμένα όπως ισχυρίστηκε η τουρκική εφημερίδα Milliyet, η Ελλάδα δεν θα μπορεί να διεξάγει ορισμένες θαλάσσιες δραστηριότητες χωρίς τουρκική έγκριση σε περιοχές που διεκδικεί η Άγκυρα.
Ο Ερχάν χαρακτήρισε το κείμενο ως «το έγγραφο που αποτυπώνει με τη μεγαλύτερη σαφήνεια τη θέση της Τουρκίας για τις θάλασσες», εκτιμώντας ότι το σχέδιο νόμου αναμένεται να κατατεθεί επίσημα στο κοινοβούλιο και να ψηφιστεί «σε σύντομο χρόνο», χωρίς ωστόσο να προσδιορίσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Καστελλόριζο: Ξανά στο επίκεντρο
Η αναφορά στα μικρά νησιά και ειδικά στο Καστελλόριζο δεν είναι τυχαία στο τουρκικό αφήγημα. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά της, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλόριζου που βρίσκεται περίπου 570 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας και ακριβώς έξω από τις νότιες ακτές της Τουρκίας, δικαιούνται χωρικά ύδατα και δικαιώματα υφαλοκρηπίδας ανεξάρτητα από την ηπειρωτική χώρα.
Η τουρκική πλευρά αντιτείνει ακριβώς το αντίθετο. Κατά πληροφορίες, το νομοσχέδιο ενσωματώνει τη θέση ότι τα μικρά νησιά που «κόβουν» την προβολή των τουρκικών ηπειρωτικών ακτών δεν δικαιούνται υφαλοκρηπίδα ούτε ΑΟΖ, μια ερμηνεία που αποκλίνει ριζικά από τη διεθνή νομολογία και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, στην οποία η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει.
Τουρκικοί αναλυτές που μίλησαν σε εγχώρια μέσα ενημέρωσης υποστήριξαν ότι ο νόμος θα ισχυροποιήσει τη στρατιωτική παρουσία της χώρας σε αμφισβητούμενα ύδατα, προσδίδοντας στις υφιστάμενες διεκδικήσεις τη νομική «στέγη» που τους έλειπε.
Νομικός πόλεμος ως εργαλείο στρατηγικής
Αναλυτές σε επιστημονικές και διπλωματικές πλατφόρμες επισημαίνουν ότι η τουρκική κίνηση δεν περιορίζεται στη διαχείριση μιας συγκεκριμένης διαφοράς. Η ανάλυση της νομοθετικής κινητικότητας στην Άγκυρα αποκαλύπτει στρατηγική χρήση του «Lawfare», δηλαδή του νομικού πολέμου, με σκοπό τη θεσμοθέτηση μονομερών διεκδικήσεων στην εσωτερική έννομη τάξη. Σύμφωνα με αυτές τις αναλύσεις, η πρόθεση δεν είναι απλώς η νίκη σε μια διαφορά, αλλά η αλλαγή του ίδιου του παραδείγματος διεθνούς νομιμότητας στη θαλάσσια νομοθεσία.
Πρόκειται δηλαδή για κάτι βαθύτερο από μια νομική τεχνικότητα. Η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα στο επίπεδο της εθνικής νομοθεσίας, αξιοποιώντας τα εσωτερικά νομοθετικά εργαλεία ως μέσο άσκησης γεωπολιτικής πίεσης.
Γεωπολιτικό πλαίσιο και η τριγωνική ισορροπία
Το σχέδιο νόμου παρουσιάζεται σε μια στιγμή που η Άγκυρα επιδιώκει να ισχυροποιήσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο εν μέσω αυξανόμενης συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, την οποία η Τουρκία αντιλαμβάνεται ως περικύκλωση στην περιφερειακή της επιρροή. Η Άγκυρα θεωρεί την αυξανόμενη ενεργειακή και αμυντική συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να περιθωριοποιηθεί η Τουρκία από τους ενεργειακούς άξονες και τις ασφαλειακές ρυθμίσεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Η κίνηση αυτή συμπληρώνει επίσης τη διαμφισβητούμενη τουρκολιβυκή συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019, η οποία επέτρεψε στην Άγκυρα να διεκδικεί δικαιώματα σε ένα ευρύ διάδρομο της Ανατολικής Μεσογείου. Ελλάδα και Κύπρος απορρίπτουν κατηγορηματικά τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Ιστορικό βάθος μιας χρόνιας αντιπαράθεσης
Η διαφορά πηγάζει από αντικρουόμενες τουρκικές και ελληνικές ερμηνείες για τα θαλάσσια δικαιώματα στο Αιγαίο. Η Άγκυρα θεωρεί την ελληνική διεκδίκηση 10 ναυτικών μιλίων εναέριου χώρου και τις προσπάθειες επέκτασης χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια ως μαξιμαλιστική θέση, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα έδινε στην Αθήνα έλεγχο σε ποσοστό άνω του 70% του Αιγαίου.
Το ζήτημα έχει φέρει τους δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ κοντά σε σύγκρουση στο παρελθόν. Το 1995, το τουρκικό κοινοβούλιο ψήφισε ψήφισμα που κήρυσσε οποιαδήποτε μονομερή ελληνική επέκταση χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των 6 ναυτικών μιλίων ως «casus belli», δηλαδή αιτία πολέμου. Τριάντα χρόνια αργότερα, η Άγκυρα δεν αναιρεί εκείνο το ψήφισμα. Αντιθέτως, φαίνεται να το θεμελιώνει νομοθετικά.
Αθήνα και Λευκωσία απαντούν με απόρριψη
Οι αντιδράσεις από Αθήνα και Λευκωσία ήρθαν γρήγορα και ήταν ξεκάθαρες. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης χαρακτήρισε το σχέδιο νόμου ως στοχευμένο «για εσωτερική κατανάλωση», σημειώνοντας ότι «κάθε μονομερής ενέργεια που πραγματοποιείται μέσω εθνικής νομοθεσίας, δηλαδή ένα νομοσχέδιο που ψηφίζεται από ένα κράτος, προφανώς δεν έχει κανένα απολύτως βάρος στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου».
Η Κυπριακή Δημοκρατία επίσης απέρριψε το σχέδιο νόμου ως αβάσιμο. «Εθνική νομοθεσία που θεσπίζεται από τρίτη χώρα και επιχειρεί μονομερώς να επαναπροσδιορίσει θαλάσσιες ζώνες είναι νομικά αβάσιμη», ανέφερε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης.
Η νέα νομοθετική κίνηση της Άγκυρας έρχεται σε μια συγκυρία που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί τυχαία. Τα ευρήματα από τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η επιστημονική ανάλυση για τη χρήση νομικής στρατηγικής ως γεωπολιτικού εργαλείου και η ρητή αναφορά στα μικρά νησιά αποκαλύπτουν μια Τουρκία που δεν αρκείται πλέον στη διπλωματική διαβεβαίωση, αλλά επιχειρεί να εδραιώσει με κοινοβουλευτική σφραγίδα ό,τι διεκδικεί εδώ και χρόνια στα ανοικτά νερά του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
