Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως επιταχυντής παραπληροφόρησης και δοκιμασία για τη Δημοκρατία

Η εσπε­ρίδα της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου και του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου άνοιξε τον διάλογο για τις δυνα­τό­τη­τες της AI, τα όριά της και τον κίνδυνο χει­ρα­γώ­γη­σης του δημό­σιου χώρου

Μια συζή­τηση για την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη σπάνια μένει μόνο στην τεχνο­λο­γία. Πολύ γρήγορα ακουμπά την ενη­μέ­ρωση, την κοι­νω­νική συνοχή και τελικά τον τρόπο με τον οποίο συγκρο­τεί­ται η κοινή πραγ­μα­τι­κό­τητα. Σε αυτό ακριβώς το σημείο στάθηκε η εσπε­ρίδα με θέμα την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη, που συν­διορ­γά­νω­σαν η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου και το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μέσω ΚΕΔΙΒΙΜ, επι­χει­ρώ­ντας να φέρουν στο ίδιο τραπέζι την επι­στη­μο­νική γνώση και τις αγωνίες της εποχής.

Γράφει ο κ. Χρήστος Μυστι­λιά­δης, enlefko

Η διορ­γά­νωση και το πλαίσιο της εσπε­ρί­δας

Η εκδή­λωση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο Νεστο­ρί­δειο Μέλαθρο, στη Νέα Πτέρυγα, σε ένα περι­βάλ­λον που ευνόησε τον διάλογο και την ανταλ­λαγή ερω­τη­μά­των. Κεντρι­κός ομι­λη­τής ήταν ο κ. Δρ. Κώστας Τσο­λα­κί­δης, ομό­τι­μος καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, ο οποίος ανέ­πτυξε το απο­τύ­πωμα της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης στη σύγ­χρονη πλη­ρο­φο­ρία και ταυ­τό­χρονα εστίασε στους κιν­δύ­νους της παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης και στις συνέ­πειές της στη δημο­κρα­τική λει­τουρ­γία και στον δημόσιο διάλογο. Η θεμα­το­λο­γία, όπως ανα­δεί­χθηκε, δεν αντι­με­τώ­πισε την AI ως ουδέ­τερο τεχνο­λο­γικό εργα­λείο, αλλά ως παρά­γο­ντα που ανα­δια­μορ­φώ­νει τη σχέση πολιτών και πλη­ρο­φο­ρίας.

Τι είναι η AI και γιατί βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο

Η συζή­τηση ξεκί­νησε από τα βασικά, από το τι είναι τελικά η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη και ποια χαρα­κτη­ρι­στικά την καθι­στούν καθο­ρι­στική για την εποχή μας. Το ενδια­φέ­ρον, όπως ανα­δεί­χθηκε στην εισή­γηση, δεν σχε­τί­ζε­ται μόνο με την εντυ­πω­σιακή ταχύ­τητα επε­ξερ­γα­σίας δεδο­μέ­νων ή με τη δυνα­τό­τητα αυτο­μα­το­ποί­η­σης, αλλά με το εύρος των εφαρ­μο­γών και το γεγονός ότι η AI εισχω­ρεί σε όλο και περισ­σό­τε­ρες πλευρές της καθη­με­ρι­νό­τη­τας, συχνά χωρίς να γίνεται αντι­λη­πτό σε πρώτο χρόνο.

Ο κ. Δρ. Κώστας Τσο­λα­κί­δης ανέ­δειξε τις δυνα­τό­τη­τες που προ­σφέ­ρει η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη σε πεδία όπως η έρευνα, η εκπαί­δευση, η υγεία, η βιο­μη­χα­νία, το εμπόριο, η ρομπο­τική, η ενέρ­γεια και η προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος. Η εικόνα που σχη­μα­τί­στηκε ήταν αυτή μιας τεχνο­λο­γίας που δεν περιο­ρί­ζε­ται σε ένα κλειστό εργα­στή­ριο, αλλά επη­ρε­ά­ζει απο­φά­σεις, ροές εργα­σίας και τρόπο οργά­νω­σης υπη­ρε­σιών.

Οι προ­κλή­σεις που συνο­δεύ­ουν την εξέλιξη της τεχνο­λο­γίας

Παράλ­ληλα με τις δυνα­τό­τη­τες, τέθηκαν στο τραπέζι και οι δυσκο­λίες που ακο­λου­θούν την εξά­πλωση της AI. Στην εισή­γηση παρου­σιά­στη­καν ως κεντρι­κές προ­κλή­σεις η απειλή απώ­λειας θέσεων εργα­σίας, η ενερ­γειακή επι­βά­ρυνση, η μερο­λη­ψία των αλγο­ρίθ­μων, η αυξα­νό­μενη εξάρ­τηση του ανθρώ­που από ψηφιακά συστή­ματα, καθώς και η δυνα­τό­τητα εξα­πά­τη­σης και παρα­πλά­νη­σης μέσω τεχνο­λο­γι­κών εφαρ­μο­γών.

Η συζή­τηση, όπως απο­τυ­πώ­θηκε, δεν κινή­θηκε στη λογική μιας απλής αντι­πα­ρά­θε­σης υπέρ ή κατά. Αντί­θετα, ανέ­δειξε ότι το κρίσιμο ερώτημα βρί­σκε­ται στη δια­χεί­ριση, στην κατα­νό­ηση των περιο­ρι­σμών και στην ευθύνη με την οποία η κοι­νω­νία επι­λέ­γει να αξιο­ποι­ή­σει ή να ανεχθεί τη χρήση τέτοιων εργα­λείων.

Ψευδείς ειδή­σεις, παρα­πλη­ρο­φό­ρηση και κίν­δυ­νοι για τη Δημο­κρα­τία

Ιδιαί­τερη αναφορά έγινε στο πεδίο των ψευδών ειδή­σεων και της παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης, με έμφαση στους λόγους για τους οποίους οι άνθρω­ποι πιστεύ­ουν ή δια­δί­δουν ψευδείς πλη­ρο­φο­ρίες. Στο επί­κε­ντρο βρέθηκε ο κίν­δυ­νος που δημιουρ­γεί­ται για τη Δημο­κρα­τία, όταν το περιε­χό­μενο που δια­κι­νεί­ται μαζικά αλλοιώ­νει το πλαίσιο του δημό­σιου δια­λό­γου ή μετα­τρέ­πει τη δια­φω­νία από ανταλ­λαγή επι­χει­ρη­μά­των σε σύγκρουση πάνω σε δια­φο­ρε­τι­κές εκδοχές της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας.

Σύμφωνα με όσα παρου­σιά­στη­καν, η AI λει­τουρ­γεί ως πολ­λα­πλα­σια­στής ισχύος. Μπορεί να ενι­σχύ­σει την παρα­γωγή περιε­χο­μέ­νου, να επι­τα­χύ­νει τη διάδοση και να διευ­κο­λύ­νει τη μίμηση μορφών λόγου και εικόνας που μοιά­ζουν πει­στι­κές. Αυτό, στην πράξη, σημαί­νει ότι το πρό­βλημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη ψευδών ειδή­σεων, αλλά και η κλίμακα, η ταχύ­τητα και η δυσκο­λία διά­κρι­σης του αυθε­ντι­κού από το τεχνητά κατα­σκευα­σμένο.

Ο ρόλος του συντο­νι­σμού και τα ερω­τή­ματα που τέθηκαν δημόσια

Τον συντο­νι­σμό της συζή­τη­σης δια­χει­ρί­στηκε η δημο­σιο­γρά­φος η κ. Ρένα Παυλάκη, η οποία καλω­σό­ρισε το κοινό και έθεσε τον τόνο της βραδιάς, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοη­μο­σύνη γράφει κείμενα, δημιουρ­γεί εικόνες, μιμεί­ται ανθρώ­πι­νες φωνές, συν­θέ­τει μουσική, παράγει βίντεο και επε­ξερ­γά­ζε­ται πλη­ρο­φο­ρίες με ταχύ­τη­τες που μέχρι πρό­σφατα φάντα­ζαν αδια­νό­η­τες.

Στο πλαίσιο αυτό, η κ. Παυλάκη δια­τύ­πωσε μια σειρά από ερω­τή­ματα που άνοιξαν τη συζή­τηση πέρα από το τεχνικό κομμάτι και την έφεραν στο πεδίο της κοι­νω­νίας και των θεσμών. Αν η AI θα βοη­θή­σει την καθη­με­ρι­νό­τητα ή θα αντι­κα­τα­στή­σει επαγ­γέλ­ματα. Αν θα λει­τουρ­γή­σει ως εργα­λείο γνώσης ή ως μηχα­νι­σμός χει­ρα­γώ­γη­σης. Πώς μπορεί πλέον να δια­πι­στω­θεί αν μια εικόνα, ένα βίντεο ή μια φωνή είναι αληθινά. Πόσο ασφα­λείς είναι οι προ­σω­πι­κές πλη­ρο­φο­ρίες. Ποιος ελέγχει δεδο­μένα, αλγο­ρίθ­μους και τη ροή της πλη­ρο­φο­ρίας. Και κυρίως τι συμ­βαί­νει σε μια κοι­νω­νία όταν αρχίζει να αμφι­σβη­τεί όχι απλώς τις απόψεις, αλλά την ίδια την πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Η ίδια, με έμφαση, ανα­φέρ­θηκε και στο ζήτημα της πολι­τι­κής χει­ρα­γώ­γη­σης, θέτο­ντας ως κεντρικό προ­βλη­μα­τι­σμό το κατά πόσο μπορεί μια δημο­κρα­τία να παρα­μεί­νει πραγ­μα­τικά ελεύ­θερη, όταν η αντί­ληψη της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας μπορεί να κατα­σκευά­ζε­ται. Στη συνέ­χεια, η κ. Ρένα Παυλάκη έκλεισε την εισή­γησή της με τη δια­τύ­πωση ότι ίσως το πραγ­μα­τικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοη­μο­σύνη είναι καλή ή κακή, αλλά αν οι κοι­νω­νίες, οι θεσμοί και οι ίδιοι οι άνθρω­ποι δια­θέ­τουν την ωρι­μό­τητα, τη σοφία και τα αντα­να­κλα­στικά να δια­χει­ρι­στούν υπεύ­θυνα τη δύναμη που απο­κτούν.

Η ευθύνη του πολίτη και το νέο περι­βάλ­λον ενη­μέ­ρω­σης

Μέσα στο κλίμα της εκδή­λω­σης έγινε σαφές ότι η συζή­τηση για την AI δεν είναι απο­κομ­μένη από την καθη­με­ρινή ζωή, ούτε αφορά μόνο ειδι­κούς. Η γνώση, η κριτική σκέψη, η σωστή ενη­μέ­ρωση και η προ­σω­πική ευθύνη ανα­δεί­χθη­καν ως βασικά εργα­λεία του σύγ­χρο­νου πολίτη σε ένα περι­βάλ­λον όπου η παρα­γωγή και η ανα­πα­ρα­γωγή περιε­χο­μέ­νου μπορεί να είναι εντυ­πω­σιακά εύκολη, αλλά η αξιο­πι­στία ολοένα πιο δύσκολη υπόθεση.

Το βάρος, όπως απο­τυ­πώ­θηκε, δεν πέφτει μόνο στο να υπάρ­χουν τεχνο­λο­γίες, αλλά στο πώς οι κοι­νω­νίες εκπαι­δεύ­ο­νται να τις δια­βά­ζουν, να τις ελέγ­χουν και να μην παρα­σύ­ρο­νται από την πει­στι­κό­τητα της μορφής, όταν το περιε­χό­μενο μπορεί να είναι παρα­πλα­νη­τικό.

Οι συντε­λε­στές της βραδιάς και το πολι­τι­στικό κλεί­σιμο

Την εκδή­λωση οργά­νωσε η κ. Δρ. Δέσποινα Χατζη­διά­κου, Επι­στη­μο­νική Συνερ­γά­τρια Aegean Skills. Χορηγός επι­κοι­νω­νίας ήταν ο Real Voice 99,5. Η βραδιά έκλεισε μουσικά με την κ. Μεμνουνέ Κιαζίμ στο πιάνο, προ­σθέ­το­ντας έναν πολι­τι­στικό τόνο στην εσπε­ρίδα και δίνο­ντας ένα δια­φο­ρε­τικό, πιο ανθρώ­πινο κλεί­σιμο σε μια θεμα­το­λο­γία που κινεί­ται συχνά σε ένταση και προ­βλη­μα­τι­σμό.

Η συνο­λική εικόνα που προ­έ­κυψε από την εκδή­λωση ήταν αυτή ενός δημό­σιου δια­λό­γου που δεν περιο­ρί­στηκε στη γοητεία της τεχνο­λο­γίας, αλλά επέ­μεινε στο πιο δύσκολο κομμάτι, στις επι­πτώ­σεις της παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης, στην αντοχή των θεσμών και στην ανάγκη μιας κοι­νω­νίας που θα μπορεί να ξεχω­ρί­ζει την πλη­ρο­φο­ρία από την κατα­σκευή της.