Η κλιματική κρίση και η σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων της Μεσογείου αλλάζουν ριζικά τον θαλάσσιο χάρτη, φέρνοντας στα ελληνικά νερά ξενικά, θερμόφιλα είδη, λεσεψιανούς «μετανάστες» που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες δεν μπορούσαν να επιβιώσουν. Ο λαγοκέφαλος, το λεοντόψαρο και το μπλε καβούρι αποτελούν πλέον μόνιμους «εισβολείς», με δραματικές συνέπειες για τη θαλάσσια πανίδα και την παράκτια αλιεία. Στα Δωδεκάνησα, ωστόσο, το πρόβλημα έχει προσλάβει πλέον ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Από την Κάλυμνο έως τη Ρόδο και την Κάρπαθο, οι αλιείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πρωτοφανή οικολογική και οικονομική κρίση.
Ο λαγοκέφαλος, ένα ιδιαίτερα τοξικό είδος με νευροπαραλυτική δράση, όχι μόνο δεν καταναλώνεται, αλλά καταστρέφει τα πάντα στο πέρασμά του, μικρά ψάρια, γαρίδες, καλαμάρια και χταπόδια.
Σύμφωνα με επιστημονικές καταγραφές, το είδος εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις ελληνικές θάλασσες στις αρχές της δεκαετίας του 2000 – με πρώτες καταγραφές το 2005 σε Ρόδο και Κρήτη λόγω της εγγύτητας στη Διώρυγα του Σουέζ. Σήμερα, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, οι πληθυσμοί του έχουν εκτοξευθεί, ιδιαίτερα στο Νότιο Αιγαίο, όπου οι θερμότερες θάλασσες ευνοούν την αναπαραγωγή του.
Η Κάλυμνος, με τον μεγαλύτερο παράκτιο στόλο στα Δωδεκάνησα, καταγράφει τις μεγαλύτερες απώλειες, με τις οικογένειες των ψαράδων να βλέπουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται δραματικά.
Αλλεπάλληλες είναι οι παρεμβάσεις του αρμόδιου αντιπεριφερειάρχη Πρωτογενούς Τομέα Φιλήμονα Ζαννετίδη για το θέμα που απασχολεί τις αλιείς της περιοχής μας.
Καθυστερημένη κινητοποίηση και πολιτικές παρεμβάσεις
Το ζήτημα έχει φτάσει επανειλημμένα στη Βουλή, με παρεμβάσεις από βουλευτές των Δωδεκανήσων και όχι μόνο. Επίκαιρες ερωτήσεις έχουν καταθέσει το τελευταίο χρονικό διάστημα, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Νικητιάδης και ο Μάνος Κόνσολας, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν γίνει από πολιτικά πρόσωπα διαφορετικών κομμάτων, αναδεικνύοντας το πρόβλημα σε εθνικό επίπεδο.
Παράλληλα, το θέμα έχει απασχολήσει περιφερειακά όργανα και την Ευρωβουλή, ενώ πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις με τη συμμετοχή αλιευτικών συλλόγων από Ρόδο, Κάλυμνο και Κάρπαθο, καθώς και τοπικών κομματικών φορέων. Ωστόσο, οι πολιτικές πρωτοβουλίες παραμένουν αποσπασματικές.
Ενδεικτικό είναι ότι σε κρίσιμες συσκέψεις δεν υπήρξε διακομματική εκπροσώπηση, ενώ η ευθύνη μετακυλίεται μεταξύ υπουργείων, με το Υπουργείο Περιβάλλοντος να εμφανίζεται ως επισπεύδον και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σε επικουρικό ρόλο. Την ώρα που χώρες όπως η Κύπρος και η Τουρκία εφαρμόζουν συστήματα επιδότησης για την αλίευση λαγοκέφαλου, αποζημιώνοντας τους ψαράδες ανά κιλό, στην Ελλάδα οι δράσεις παραμένουν σε «πιλοτικό» στάδιο. Σχεδιασμοί για επιδοτούμενη αλίευση, με ενδεικτική τιμή τα 6,5 ευρώ ανά κιλό, εξετάζονται για την Κρήτη και δευτερευόντως για τα Δωδεκάνησα, χωρίς όμως να έχουν ακόμη ενεργοποιηθεί σε ευρεία κλίμακα.
Την ίδια στιγμή, εκκρεμούν κρίσιμα ζητήματα, όπως η διαχείριση και αποτέφρωση των τοξικών αλιευμάτων, η δημιουργία υποδομών (ψυκτικοί θάλαμοι, αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις), η προμήθεια εξειδικευμένων εργαλείων αλιείας. Ακόμη και οι επιστημονικές προσπάθειες, όπως αυτές του ΕΛΚΕΘΕ για αξιοποίηση του είδους σε ιχθυάλευρο, βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο.
Οικονομική ασφυξία και εγκατάλειψη του επαγγέλματος
Οι συνέπειες για τους αλιείς είναι ήδη βαριές. Οι ζημιές σε δίχτυα και εξοπλισμό, οι χαμένες ψαριές και η ανάγκη αλλαγής πρακτικών (νυχτερινή αλιεία, μεγαλύτερα βάθη) μειώνουν δραστικά την παραγωγικότητα. Οι απώλειες εκτιμώνται έως και 7.500 ευρώ ετησίως ανά σκάφος, ενώ δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα καμία άμεση αποζημίωση για τις ζημιές που προκαλεί ο λαγοκέφαλος. Την ίδια ώρα, αυξάνονται οι ψαράδες που εγκαταλείπουν το επάγγελμα, καθώς τα έξοδα συσσωρεύονται και η κρατική στήριξη παραμένει ανύπαρκτη. Η παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες δεν είναι νέα.
Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, επιστήμονες και αλιείς προειδοποιούσαν για την εξάπλωσή του και τις επιπτώσεις του. Ωστόσο, η ουσιαστική πολιτική κινητοποίηση ήρθε με καθυστέρηση. Και σήμερα, τη στιγμή που το πρόβλημα έχει φτάσει στο αποκορύφωμά του, ιδιαίτερα στα Δωδεκάνησα, η Πολιτεία αναζητά ακόμη χρηματοδοτικά εργαλεία και θεσμικές λύσεις. Με άλλα λόγια, χρειάστηκαν σχεδόν 20 χρόνια για να αναγνωριστεί πλήρως η έκταση της απειλής. Και τώρα που αυτό συνέβη, οι αλιείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σκληρή πραγματικότητα, χωρίς επαρκείς πόρους, χωρίς άμεσες αποζημιώσεις και χωρίς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στήριξης.
