Γιάννης Σμαραγδής: «Ο Καποδίστριας μ’ επέλεξε. Αυτή η ταινία ήταν ιερό χρέος»

• Ο σκηνοθέτης μιλά στη «δ» για την οκταετή δημιουργική πορεία της ταινίας, τα εμπόδια, τη στήριξη της ελληνικής διασποράς και την προσωπική του δέσμευση να δώσει «φωνή» στον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας

Ο Γιάννης Σμαραγδής δεν ανήκει στους δημιουργούς που διαλέγουν απλώς θέματα, όπως λέει ο ίδιος, τα θέματα είναι εκείνα που τον επιλέγουν. Έτσι και ο Ιωάννης Καποδίστριας, μια προσωπικότητα που κουβαλά μέσα της το βάρος της ελληνικής ιστορίας και την αδιάκοπη πάλη για αξιοπρέπεια, ανεξαρτησία και ήθος, στάθηκε για οκτώ ολόκληρα χρόνια στο επίκεντρο της ζωής και της καλλιτεχνικής του διαδρομής. Με μια βαθιά πίστη ότι οι μεγάλες μορφές δεν «τελειώνουν», αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν ως πνευματικές οντότητες, ο σκηνοθέτης μιλά για τα «σημάδια» που τον οδήγησαν στην ταινία, για τις δυσκολίες, τα εμπόδια και την πολεμική από την επίσημη πολιτεία, αλλά και για τη δύναμη που του έδωσε η ελληνική διασπορά και η προσωπική του απώλεια, μετατρέποντας το έργο αυτό σε χρέος, ιερή υπόσχεση και εσωτερική ανάγκη.
Ο κορυφαίος Έλληνας σκηνοθέτης μιλά στη «δ» για έναν Καποδίστρια που δεν ήταν μόνο πολιτικός, αλλά στοχαστής, ιστορικός και οραματιστής, μια μορφή που προσπάθησε να οικοδομήσει μια Ελλάδα αξιοπρεπή και αυτάρκη-κι ακριβώς γι’ αυτό πολεμήθηκε. Παρά τις αντιξοότητες, ο κ. Σμαραγδής επιμένει να δημιουργεί ταινίες με απόλυτο έλεγχο και ελληνική ψυχή, απορρίπτοντας τη λογική του Χόλιγουντ και επιλέγοντας το δύσκολο, αλλά αυθεντικό μονοπάτι της δικής του κινηματογραφικής αλήθειας.
Και σε αυτή τη συνέντευξη στη «δ» μοιράζεται όχι μόνο την καλλιτεχνική διαδικασία, αλλά και το βαθύ ανθρώπινο βίωμα πίσω από μια ταινία που ο ίδιος χαρακτηρίζει σχεδόν ως «θαύμα».
Η ταινία που προβάλλεται στους κινηματογράφους από τα Χριστούγεννα, κάνει ρεκόρ εισιτηρίων παντού στις κατάμεστες αίθουσες, με τον κόσμο να χειροκροτά στο τέλος της προβολής, να τρέχουν δάκρυα από τα μάτια του και να νιώθει ηθική υπερηφάνεια ως Έλλην!
Προ ολίγων ημερών την εικόνα αυτή αντίκρισα κι εγώ στην κατάμεστη αίθουσα του σινεμά Pallas στην πόλη της Ρόδου, όπου ένα συνεχές χειροκρότημα από ανθρώπους όλων των ηλικιών, από έφηβα παιδιά μέχρι υπερήλικες -που κάποιοι ενδεχομένως να είχαν και χρόνια να βρεθούν σε κινηματογραφικές αίθουσες, έφυγαν με βουρκωμένα μάτια από συγκίνηση. Πρόκειται αναμφίβολα για την πιο πολυσυζητημένη ταινία των τελευταίων χρόνων, έχοντας ανοίξει ένας εθνικός διάλογος για την παραγωγή και την προσωπικότητα του Ιωάννη Καποδίστρια.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

• Τι σας ώθησε καταρχάς κ. Σμαραγδή για να κάνετε την ταινία «Καποδίστριας» και ν’ αφιερώσετε αυτά τα χρόνια για αυτή την παραγωγή;
Καταρχάς θεωρώ ότι ανήκω στους σκηνοθέτες που δεν επιλέγουμε εμείς τα θέματα, τα θέματα μας επιλέγουν. Επειδή εμείς είμαστε ένας μεγάλος πολιτισμός, οι βασικές περίοδοι της ακμής των αρχαίων Ελλήνων και της αθηναϊκής Δημοκρατίας, με κυρίαρχη προσωπικότητα τον Πλάτωνα σε συνέχεια με τον Πυθαγόρα, θεωρούν ότι οι ψυχές δεν τελειώνουν.
Αυτό σημαίνει ότι οι ψυχές υπάρχουν κάπου στον υπερουράνιο τόπο. Είχα διάφορα σημάδια και όλο αυτό το διάστημα μιλούσα με την απόγονο του Καποδίστρια, την Ναταλία Καποδίστρια που είναι και αυτή καλλιτέχνης, άρα είναι ευαίσθητο πλάσμα, και από εκείνη καταλάβαινα πόσο πλησιάζω ή όχι τον ψυχισμό του Καποδίστρια.

• Ως προς τη μελέτη της ταινίας κ. Σμαραγδή, πρέπει να σας πήρε πολλά χρόνια…
Ναι, οκτώ χρόνια! Οκτώ χρόνια από τη ζωή μου ζούσα σαν κοσμοκαλόγερος, δουλεύοντας τα στοιχεία αυτής της οντότητας.
• Πρόκειται για μία προσωπικότητα, η σημαντικότερη της εποχής, όπως εκτιμούν πολλοί, έχοντας ν’ αντιμετωπίσει και όλες τις αντίξοες καταστάσεις των μεγάλων δυνάμεων. Ήταν σε μία διαρκή πάλη ο Καποδίστριας.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας αντιπροσώπευε όλες τις αρετές των Ελλήνων, τις εμπεριείχε χωρίς τα ελαττώματά μας. Αυτό ενοχλούσε! Κι επιπλέον ήταν μέγας πατριώτης κι αυτό ενοχλούσε. Επιπλέον ήταν ένας άνθρωπος που πίστευε βαθιά στον Θεό, κι αυτό ενοχλούσε..! Κι όταν πας να κάνεις αυτή την ανώτερη οντότητα ταινία, η άλλη πλευρά που πάντα υπάρχει κι ενισχύεται με το αρνητικό στοιχείο, την αρνητικότητα δηλ, είναι δεδομένο ότι θα κυνηγούσε τον άνθρωπο που θα πήγαινε να του δώσει ζωή, εμένα δηλαδή. Ήταν απαράδεκτα πολλά τα εμπόδια από την επίσημη Ελλάδα, από την πολιτεία δηλ. Όχι μόνο ήταν αρνητικοί, όχι μόνο δεν συνεργάσθηκαν, αλλά λίγο ή πολύ εμπόδισαν την ταινία να γίνει.

• Κάθε φορά που ετοιμάζετε μία ταινία, η αλήθεια είναι ότι περνάτε πολλά εμπόδια. Ακούω να λέτε πολύ έντονα κ. Σμαραγδή ότι σας στήριξε η διασπορά για να γίνει πραγματικότητα αυτή η ταινία.
Γι΄ αυτό κι εγώ πήγα και τους την έδειξα την ταινία, πρώτα σε εκείνους (σημ: η ταινία έκανε πρεμιέρα στην Νέα Υόρκη, όπου ήταν παρούσα και η Ναταλία Καποδίστρια, τελευταία απόγονος του Καποδίστρια). Πρέπει να αγαπάμε αυτούς που αγαπάνε τη μέσα ανώτερη Ελλάδα. Ο Καποδίστριας είναι ο μεγαλύτερος Έλληνας πολιτικός, αλλά δεν ήταν μόνο αυτό, ήταν και ιστορικός και στοχαστής κι έβλεπε μπροστά. Ο μεγαλύτερος Έλληνας πολιτικός μετά τον Περικλή της αρχαίας Αθήνας. Αυτός είναι το μεγάλο πρόσωπο και οι ξένοι και οι υποτακτικοί τους εδώ δεν ήθελαν να κάνει μία χώρα μήτρα όπως είχε αποφασίσει. Ήθελε να φτιάξει ένα κράτος αυτόνομο και σεβαστό απ’ όλη την παγκόσμια κοινότητα, ώστε να μπορεί να γεννάει τα καινούργια πράγματα και να τα μιμούνται οι ξένοι, όπως συνέβαινε όταν η Ελλάδα ήταν σε ακμή. Φτάσαμε να καταπίνουμε τις μόδες αμάσητες, που οδηγούν τον Έλληνα να είναι υποταγμένος στα ξένα θέλω. Αυτή την αξιοπρέπεια πάνε να μας τσαλακώσουν. Κι επειδή ο Καποδίστριας αντιπροσωπεύει την αντίσταση σ’ αυτό και κυνηγήθηκε εν ζωή, κυνηγούμαι κι εγώ επειδή πάω να το θέσω σε κίνηση. Το πείσμα και η ιερή υποχρέωση που είχα στον Ιωάννη Καποδίστρια για να βρει τη φωνή του, και η υπόσχεσή μου στη γυναίκα μου την Ελένη που έφυγε στο μέσο αυτής της διαδικασίας ότι αυτή η ταινία θα ήθελε να γίνει όπως την είχε ονειρευθεί η ίδια που ήταν και ο άγγελός μου, να ολοκληρωθεί για να της την αφιερώσω. Αυτό με κρατούσε ζωντανό, γιατί σε μεγάλη ηλικία «ορφάνεψα». Ήθελα να καταθέσω στην πατρίδα μου ό,τι μπορώ να καταθέσω και η πίστη μου σε αυτό, με έκαναν άτρωτο! Καταφέραμε να κάνουμε την ταινία, που είναι στην ουσία ένα θαύμα. Ένα κράτος συνεχώς εναντίον σου, να κόβουν συνεχώς χρηματοδοτήσεις όπου πήγαινα να ζητήσω, έτρεχαν πιο μπροστά για να τ’ αποκλείσουν και να μην γίνει η ταινία. Ήθελε φαίνεται ο Καποδίστριας να γίνει… Και ίσως βοηθάει και η Ελένη από πάνω. Ή και οι δύο μαζί!

• Πάντως είναι από τα παράδοξα ένας τόσο επιτυχημένος σκηνοθέτης που έχει κάνει τόσες δουλειές για τις οποίες είναι υπερήφανοι οι Έλληνες που περιμένουν πώς και πώς τη μία μετά την άλλη, γιατί πέρα από την ιστορική προσέγγιση κ. Σμαραγδή το πώς κανείς προσεγγίζει μία ταινία τεχνικά, υπάρχει και η αισθητική του πώς αποτυπώνει ένας σκηνοθέτης να του δίνει ψυχή. Επίσης, ως προς την επιλογή των προσώπων, βλέπουμε π.χ. τον πρωταγωνιστή τον Αντώνη Μυριαγκό να είναι καταπληκτικός. Πώς έγινε το κάστινγκ;
Δεν ξέρω!… Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι όταν είδε ντυμένο αυτό τον ηθοποιό η οικογένεια Καποδίστρια, μου έστειλαν ένα μήνυμα ότι «αυτός ο ηθοποιός είναι συγγενής μας πια!». Εμείς ζήσαμε στο Ναύπλιο τη σκηνή της δολοφονίας. Όταν γυρίζαμε αυτή τη σκηνή, όσοι συμμετείχαν εκεί, όλοι ήταν συγκινημένοι. Κι εγώ δεν το κρύβω, από τα πλάνα και τους λυγμούς, έφυγα από την καρέκλα και ήμουν μέσ’ τη μέση του δρόμου και σπάραζα…
• Το γεγονός ότι έχουμε την ιστορία να εκτυλίσσεται εκεί που γράφτηκε, όπου υπάρχει η αυθεντικότητα, στους δρόμους του Ναυπλίου, στον Άγιο Σπυρίδωνα, στο Παλαμίδι κλπ. αυτό δίνει μεγαλύτερη ένταση;
Είναι λογικό.

• Θα ήθελα να μου πείτε πώς κι εσάς δεν σας κέρδισε το Χόλυγουντ;
Στις ταινίες που κάνω εγώ, έχω τον έλεγχο στο 100% της ταινίας. Το σενάριο το γράφω εγώ κι έχω ένα συγκεκριμένο άξονα που θέλω να έχουν ένα συγκεκριμένο χαρακτήρα. Προσπαθώ με τις μικρές μου δυνάμεις να αναδείξω τα ελληνικά στοιχεία που διαμορφώνουν αυτές τις προσωπικότητες και που προστίθενται στο παλίμψηστο του ελληνικού πολιτισμού. Αν πας στο Χόλυγουντ μπαίνουν οι σεναριογράφοι, οι παραγωγοί, κλπ και στο τέλος θα σου δώσουν ένα άλλο σενάριο, με άλλες προοπτικές και δεν θα αναγνώριζα τον εαυτό μου μέσα σ’ αυτές τις ταινίες. Προτίμησα λοιπόν να τις κάνω εδώ στην Ελλάδα, έχοντας τον απόλυτο έλεγχο, με όλες τις δυσκολίες που θα έβρισκα.