Διπλό χτύπημα στο ΣτΕ ετοιμάζουν οι δήμοι

Σε διπλή προ­σφυγή στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας ετοι­μά­ζο­νται να προ­χω­ρή­σουν οι δήμοι, βάζο­ντας στο στό­χα­στρο τόσο το καθε­στώς του περι­βαλ­λο­ντι­κού ισο­δύ­να­μου που συνο­δεύει τα «πράσινα μπόνους» του ΝΟΚ όσο και τη μετα­φορά των πολε­ο­δο­μι­κών αρμο­διο­τή­των από τις δημο­τι­κές Υπη­ρε­σίες Δόμησης στο Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο.

Τη «γραμμή» αυτή περι­γρά­φει ο Γρη­γό­ρης Κων­στα­ντέλ­λος, δήμαρ­χος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και Α’ Αντι­πρό­ε­δρος της Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ), μιλώ­ντας στο mononews.gr.

Ο κ. Κων­στα­ντέλ­λος εμφα­νί­ζε­ται κατη­γο­ρη­μα­τι­κός απέ­να­ντι στη λογική της νομι­μο­ποί­η­σης περι­βαλ­λο­ντι­κών παρεκ­κλί­σεων μέσω οικο­νο­μι­κού ανταλ­λάγ­μα­τος. Όπως τονίζει, δεν θα πρέπει να προ­βλέ­πε­ται καμία μορφή δόμησης –ούτε καν με οικο­νο­μικό αντάλ­λαγμα– όταν αυτή αντι­βαί­νει σε περι­βαλ­λο­ντι­κούς κανόνες, ξεκα­θα­ρί­ζο­ντας πως τα περι­βαλ­λο­ντικά ζητή­ματα δεν μπορούν να απο­τε­λούν αντι­κεί­μενο συναλ­λα­γής.

Στην προ­σφυγή στο ΣτΕ έχουν, προς το παρόν, συντα­χθεί τέσ­σε­ρις ακόμη δήμαρ­χοι —Αλίμου, Κηφι­σιάς, Αμα­ρου­σίου και Φιλο­θέης–Ψυχικού— ενώ εξε­τά­ζε­ται και η εμπλοκή της ΚΕΔΕ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η προ­σφυγή των δήμων θα γίνει με την έκδοση της πρώτης διοι­κη­τι­κής πράξης εφαρ­μο­γής της νέας νομο­θε­σίας, η οποία θα κληθεί να εγκρι­θεί από το Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ). Από εκείνη τη στιγμή, οι δήμοι θα έχουν περι­θώ­ριο 60 ημερών για την κατά­θεση της προ­σφυ­γής στο ΣτΕ.

Παράλ­ληλα, ανα­γνω­ρί­ζει ότι πράγ­ματι ιδιώτες και επεν­δυ­τές υπέ­στη­σαν οικο­νο­μική ζημία, καθώς κινή­θη­καν βάσει των όρων του ΝΟΚ πριν από τις σχε­τι­κές απο­φά­σεις του ΣτΕ. Για τις περι­πτώ­σεις αυτές, ο κ. Κων­στα­ντέλ­λος υπο­στη­ρί­ζει ότι η απο­ζη­μί­ωση θα έπρεπε να κατα­βλη­θεί από το Ελλη­νικό Δημόσιο, το οποίο προέβη στην παρά­λειψη, και όχι να μετα­κυ­λί­ε­ται στους δήμους με περι­βαλ­λο­ντικό κόστος.

Όπως σημειώ­νει, το βασικό πρό­βλημα εντο­πί­ζε­ται στο γεγονός ότι η αρχική απόφαση του ΣτΕ, αν και σημα­ντική, δεν υπήρξε κατα­λυ­τική, αφή­νο­ντας περι­θώ­ρια ερμη­νειών και τρο­πο­ποι­ή­σεων που οδή­γη­σαν στο σημε­ρινό πλαίσιο.

Ιδιαί­τερη αιχμή ασκεί και στο περι­βαλ­λο­ντικό ισο­δύ­ναμο, θέτο­ντας το ερώτημα γιατί το προ­βλε­πό­μενο ποσοστό ανέρ­χε­ται μόλις στο 8% της αξίας των πρό­σθε­των τετρα­γω­νι­κών και όχι στο 100% της αντι­κει­με­νι­κής αξίας του τμή­μα­τος που καλεί­ται να δομηθεί κατά παρά­βαση.

Τι έχει προη­γη­θεί: τα «πράσινα μπόνους» και το περι­βαλ­λο­ντικό ισο­δύ­ναμο

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι το ΣτΕ άνοιξε τον δρόμο για τη νομι­μο­ποί­ηση των «πρά­σι­νων» κτιρίων που είχαν προ­χω­ρή­σει με τα μπόνους του ΝΟΚ και κρί­θη­καν αντι­συ­νταγ­μα­τικά στις αρχές του 2025. Για τις άδειες που έμειναν «μετέ­ω­ρες», προ­βλέ­πε­ται δια­δι­κα­σία τακτο­ποί­η­σης μέσω περι­βαλ­λο­ντι­κού ισο­δύ­να­μου, είτε με χρη­μα­τικό τέλος είτε με τη λήψη θετικών μέτρων που εξει­δι­κεύ­ο­νται στο Ειδικό Σχέδιο Περι­βαλ­λο­ντι­κού Ισο­δύ­να­μου Ανα­βάθ­μι­σης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ).

Με τη γνω­μο­δό­τηση 135/2025 του Ε΄ Τμή­μα­τος, το ΣτΕ έκρινε συνταγ­μα­τικό και νόμιμο το σχέδιο Προ­ε­δρι­κού Δια­τάγ­μα­τος του ΥΠΕΝ, δίνο­ντας το «πράσινο φως» –με αστε­ρί­σκους– για την επα­νε­νερ­γο­ποί­ηση οικο­δο­μι­κών αδειών σε έργα όπου είχαν ξεκι­νή­σει εργα­σίες πριν από τις 11 Δεκεμ­βρίου 2024. Η απόφαση αφορά χιλιά­δες νέες οικο­δο­μές που είχαν λάβει άδειες με βάση τα «πράσινα» κίνητρα του ΝΟΚ.

Η εξέλιξη αυτή ήρθε μετά από μια παρα­τε­τα­μένη περίοδο αβε­βαιό­τη­τας στην αγορά ακι­νή­των και στον κατα­σκευα­στικό κλάδο. Πολλές άδειες βρέ­θη­καν σε εκκρε­μό­τητα, έργα στα­μά­τη­σαν και η οικο­δο­μική δρα­στη­ριό­τητα επι­βρα­δύν­θηκε. Είναι ενδει­κτικό ότι, σύμφωνα με στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ, η επι­φά­νεια των νέων οικο­δο­μι­κών αδειών μειώ­θηκε κατά 54% τον Μάρτιο και κατά 43,5% στο πρώτο τρίμηνο του 2025.

Πρα­κτικά, το νέο ΠΔ θεσπί­ζει μηχα­νι­σμό αντι­στάθ­μι­σης: οι άδειες μπορούν να προ­χω­ρή­σουν με περι­βαλ­λο­ντική προ­ε­κτί­μηση και κατα­βολή τέλους περι­βαλ­λο­ντι­κού ισο­δυ­νά­μου, ύψους 8% της αξίας των πρό­σθε­των τετρα­γω­νι­κών – ή 15% για έργα που εντάσ­σο­νται σε προ­γράμ­ματα του Ταμείου Ανά­καμ­ψης ή του ΕΣΠΑ. Τα ποσά κατα­τί­θε­νται στο Ταμείο Παρα­κα­τα­θη­κών και Δανείων και απο­δί­δο­νται στους δήμους για έργα περι­βαλ­λο­ντι­κής ανα­βάθ­μι­σης.

Παρά τη θετική γνω­μο­δό­τηση του ΣτΕ, η αγορά παρα­μέ­νει συγκρα­τη­μένη, καθώς δεν έχουν απο­σα­φη­νι­στεί πλήρως οι όροι εφαρ­μο­γής ούτε η τύχη των εκκρε­μών προ­σφυ­γών, ενώ η ρύθμιση δεν καλύ­πτει όσους δεν είχαν ξεκι­νή­σει εργα­σίες πριν από τα μέσα Δεκεμ­βρίου 2024.

«Αφαι­ρούν από τους δήμους τα εργα­λεία ελέγχου της δόμησης»

Το δεύτερο σκέλος του «διπλού χτυ­πή­μα­τος» αφορά τη μετα­φορά των αρμο­διο­τή­των των πολε­ο­δο­μιών από τους δήμους στο Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο. Ο κ. Κων­στα­ντέλ­λος δίνει ιδιαί­τερη έμφαση στο νέο σύστημα έκδοσης οικο­δο­μι­κών αδειών, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η μεταρ­ρύθ­μιση αυτή δεν είναι τεχνική αλλά βαθιά πολι­τική.

Όπως είχε ανα­φέ­ρει σε δηλώ­σεις του στο mononews.gr, οι δήμοι, μέσω των Υπη­ρε­σιών Δόμησης και με εντέλ­λε­σθαι δημάρ­χων, αξιο­ποί­η­σαν τις απο­φά­σεις του ΣτΕ για να στα­μα­τή­σουν αυθαι­ρε­σίες στη δόμηση. Κατά την άποψή του, αυτό οδήγησε στην επιλογή να αφαι­ρε­θούν από τους δήμους τα εργα­λεία ελέγχου.

«Ο στόχος είναι να αφαι­ρε­θούν από τους δήμους τα εργα­λεία που μπορούν να ανα­κό­ψουν την αυθαι­ρε­σία σε επίπεδο δόμησης και να μετα­φερ­θεί ο έλεγχος σε έναν κεντρικό μηχα­νι­σμό, ελεγ­χό­μενο από διο­ρι­σμέ­νους και όχι από εκλεγ­μέ­νους», σημειώ­νει.

Παράλ­ληλα, απο­κα­λύ­πτει ότι η ΚΕΔΕ έχει ήδη απο­φα­σί­σει να προ­σφύ­γει εκ νέου στο ΣτΕ μόλις εκδοθεί η πρώτη διοι­κη­τική πράξη εφαρ­μο­γής της νέας νομο­θε­σίας, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντας τη μεταρ­ρύθ­μιση «επι­ζή­μια και επι­κίν­δυνη».

Όπως προει­δο­ποιεί, η αντί­ληψη που προ­ω­θεί­ται οδηγεί σε ανε­ξέ­λεγ­κτη δόμηση: «να τα τσι­με­ντά­ρουμε όλα», από βουνά και δάση μέχρι παρα­λίες και αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, απο­συν­δέ­ο­ντας τον πολε­ο­δο­μικό έλεγχο από την τοπική κοι­νω­νία και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε περιο­χής.

Τι δρο­μο­λο­γεί το ΥΠΕΝ – ο ΕΟΚΕΔ και το νέο μοντέλο

Η μετα­φορά των αρμο­διο­τή­των εντάσ­σε­ται σε έναν ευρύ­τερο σχε­δια­σμό του ΥΠΕΝ, υπό τον υπουργό Σταύρο Παπα­σταύ­ρου και τον υφυ­πουργό Νίκο Ταγαρά, με στόχο την προ­στα­σία και αξιο­ποί­ηση της ιδιο­κτη­σίας με δια­φά­νεια και ισο­νο­μία, αφή­νο­ντας πίσω τη γρα­φειο­κρα­τία.

Το χρο­νο­διά­γραμμα προ­βλέ­πει ψήφιση του νέου πλαι­σίου έως το τέλος του πρώτου τρι­μή­νου του 2026, πιλο­τική λει­τουρ­γία τον Ιούνιο του 2026 και πλήρη εφαρ­μογή στις αρχές του 2027. Την ίδια περίοδο ολο­κλη­ρώ­νο­νται 245 Τοπικά και Ειδικά Πολε­ο­δο­μικά Σχέδια που καλύ­πτουν 831 δημο­τι­κές ενό­τη­τες.

Στον νέο Εθνικό Οργα­νι­σμό Κτη­μα­το­λο­γίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ) μετα­φέ­ρο­νται όλες οι αρμο­διό­τη­τες έκδοσης και ελέγχου οικο­δο­μι­κών αδειών, ενώ οι ΥΔΟΜ καταρ­γού­νται ως δημο­τι­κές υπη­ρε­σίες. Το νέο σύστημα υπό­σχε­ται ταχύ­τερη αδειο­δό­τηση, πλήρη ψηφιο­ποί­ηση, μητρώο ανε­ξάρ­τη­των ελεγ­κτών και δειγ­μα­το­λη­πτι­κούς ελέγ­χους με τεχνητή νοη­μο­σύνη στο 30% των πράξεων.

Για την ΚΕΔΕ, ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παρα­μέ­νει αν η επι­τά­χυνση και η κεντρι­κο­ποί­ηση της δόμησης θα γίνει εις βάρος του δημο­κρα­τι­κού ελέγχου, της τοπικής αυτο­νο­μίας και της ουσια­στι­κής προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος – ένα ερώτημα που ανα­μέ­νε­ται να απα­ντη­θεί εκ νέου στις αίθου­σες του ΣτΕ.

Πηγή: mononews.gr