ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Αναπτυξιακό Συνέδριο Ιονίων Νήσων: Βιώσιμη ανάπτυξη, τουρισμός και στρατηγική για το μέλλον

news room 1 λεπτό ανάγνωση
ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ

Στο ιστο­ρικό κτήριο της Ιονίου Ακα­δη­μίας στην Κέρκυρα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από τις 17 έως τις 19 Οκτω­βρίου 2025 το Ανα­πτυ­ξιακό Συνέ­δριο Ιονίων Νήσων με θέμα «Ιόνια Νησιά: Πορεία και Στόχοι Ανά­πτυ­ξης». Σημα­ντι­κοί ομι­λη­τές φώτισαν πολλές πλευρές του σύγ­χρο­νου Του­ρι­σμού, ενώ στο πλαίσιο του συνε­δρίου παρου­σιά­στηκε το DMMO που δημιούρ­γησε η Περι­φέ­ρεια Ιονίων Νήσων, με αυτο­χρη­μα­το­δό­τηση!

Πιο ανα­λυ­τικά, το συνέ­δριο, που διορ­γα­νώ­θηκε από το Περι­φε­ρειακό Ταμείο Ανά­πτυ­ξης και την Ειδική Υπη­ρε­σία Δια­χεί­ρι­σης Ιονίων Νήσων υπό την αιγίδα του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου, συγκέ­ντρωσε κορυ­φαίες πολι­τι­κές, ακα­δη­μαϊ­κές και επι­χει­ρη­μα­τι­κές παρου­σίες. Στόχος ήταν να χαρα­χθεί ένας συνε­κτι­κός οδικός χάρτης που θα συνδέει την πρόοδο με τη βιω­σι­μό­τητα, την κοι­νω­νική συνοχή και την ανθε­κτι­κό­τητα των νησιών.

Ο Περι­φε­ρειάρ­χης Ιονίων Νήσων, Γιάννης Τρε­πε­κλής, άνοιξε τις εργα­σίες με μια εκτενή και εμπε­ρι­στα­τω­μένη τοπο­θέ­τηση. Από την αρχή ξεκα­θά­ρισε ότι το συνέ­δριο δεν είναι μια τυπική δια­δι­κα­σία, αλλά μια ευκαι­ρία συλ­λο­γι­κού σχε­δια­σμού για το μέλλον της Περι­φέ­ρειας. Έθεσε ως βασικό πλαίσιο την ανάγκη να συν­δε­θεί η ανά­πτυξη με τη βιω­σι­μό­τητα, προει­δο­ποιώ­ντας ότι τα Ιόνια Νησιά βρί­σκο­νται σε κρίσιμο σταυ­ρο­δρόμι.

Ο κ. Τρε­πε­κλής παρου­σί­ασε με συγκε­κρι­μένα στοι­χεία την τερά­στια ανα­ντι­στοι­χία ανάμεσα στον αριθμό των μόνιμων κατοί­κων (περίπου 205.000) και των επι­σκε­πτών που φτάνουν τα 6,5 εκα­τομ­μύ­ρια. Μίλησε για πίεση στις υπο­δο­μές, από την ύδρευση μέχρι τη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των, αλλά και για κοι­νω­νι­κές προ­κλή­σεις, όπως η έλλειψη στέγης και οι αυξη­μέ­νες ανάγκες κοι­νω­νι­κής μέρι­μνας. Γι’ αυτό, τόνισε την προ­τε­ραιό­τητα της κοι­νω­νι­κής κατοι­κίας και των έργων κοινής ωφέ­λειας που θα ενι­σχυ­θούν μέσω του νέου ΕΣΠΑ.

Στάθηκε ιδιαί­τερα στο θέμα των συγκοι­νω­νιών, επι­ση­μαί­νο­ντας τις ανε­πάρ­κειες τόσο σε ακτο­πλοϊ­κές όσο και σε αερο­πο­ρι­κές συν­δέ­σεις, που δυσχε­ραί­νουν την καθη­με­ρι­νό­τητα των κατοί­κων αλλά και την εμπει­ρία των επι­σκε­πτών. Στο ίδιο πλαίσιο, ανα­φέρ­θηκε στις μετα­φο­ρές και στην ανάγκη για ένα πιο σύγ­χρονο και ολο­κλη­ρω­μένο δίκτυο που να εξυ­πη­ρε­τεί όλα τα νησιά με ασφά­λεια και αξιο­πι­στία.

Ο Περι­φε­ρειάρ­χης δεν παρέ­λειψε να μιλήσει για την κλι­μα­τική κρίση, τονί­ζο­ντας ότι οι συνέ­πειες γίνο­νται ήδη αισθη­τές και πως η Περι­φέ­ρεια πρέπει να προ­ε­τοι­μα­στεί με σχέδια πρό­λη­ψης και ανθε­κτι­κό­τη­τας. Έφερε ως παρά­δειγμα τη νέα εποχή στη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των, ανα­λύ­ο­ντας τα έργα που προ­χω­ρούν σε Κεφα­λο­νιά, Ζάκυνθο και Κέρκυρα. Ιδιαί­τερα για το νησί της Κέρ­κυ­ρας, ανα­φέρ­θηκε στο μεγάλο εργο­στά­σιο που θα δώσει ορι­στική λύση στο χρόνιο πρό­βλημα του Τεμπλο­νίου.

Παράλ­ληλα, ανέ­δειξε τη σημασία της γαστρο­νο­μίας ως κομ­μα­τιού της ταυ­τό­τη­τας των Ιονίων Νήσων, επι­μέ­νο­ντας στη σύνδεση του του­ρι­σμού με την τοπική παρα­γωγή. Τόνισε ότι οι μικρο­με­σαίες του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις απο­τε­λούν τη ραχο­κο­κα­λιά της οικο­νο­μίας και πρέπει να στη­ρι­χθούν ώστε να αντα­πο­κρι­θούν στις νέες προ­κλή­σεις. Εξήγησε ότι η εξω­στρέ­φεια προς νέες διε­θνείς αγορές είναι απα­ραί­τητη, αλλά πρέπει να συνο­δευ­τεί από ανά­δειξη της τοπικής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και του αυθε­ντι­κού χαρα­κτήρα των νησιών.

Κλεί­νο­ντας, ο Γιάννης Τρε­πε­κλής υπο­γράμ­μισε ότι στόχος του είναι τα Ιόνια Νησιά να απο­τε­λέ­σουν πρότυπο ισόρ­ρο­πης ανά­πτυ­ξης. Μιας ανά­πτυ­ξης που θα βασί­ζε­ται στον κάτοικο, θα σέβεται το περι­βάλ­λον και θα ενι­σχύει την κοι­νω­νική συνοχή, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για μια δεκα­ε­τία ουσια­στι­κών αλλαγών.

Στέ­φα­νος Γκίκας: Βιω­σι­μό­τητα και ανθε­κτι­κό­τητα στα νησιά

Ο Υφυ­πουρ­γός Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής, Στέ­φα­νος Γκίκας, τόνισε ότι τέτοιες διορ­γα­νώ­σεις προ­ά­γουν τον εποι­κο­δο­μη­τικό διάλογο για θέματα κρί­σι­μης σημα­σίας για τις νησιω­τι­κές κοι­νω­νίες. Όπως είπε, η έννοια της βιω­σι­μό­τη­τας συνο­δεύει πλέον κάθε πολι­τική δράση και δεν αφορά μόνο το περι­βάλ­λον, αλλά και τον του­ρι­σμό, τις υπο­δο­μές, τις μετα­φο­ρές και τη δια­χεί­ριση των υδάτων.

Ανα­φέρ­θηκε στα Ιόνια Νησιά ως προ­ο­ρι­σμό με ιστο­ρική και πολι­τι­σμική παρα­κα­τα­θήκη και φυσικό κάλλος, ικανό να υπο­στη­ρί­ξει δια­φο­ρε­τι­κές μορφές του­ρι­σμού, από την κρουα­ζιέρα μέχρι τον οινο­του­ρι­σμό. Έθεσε στο επί­κε­ντρο τις δράσεις του Υπουρ­γείου για τις θαλάσ­σιες συγκοι­νω­νίες δημό­σιας υπη­ρε­σίας, επι­ση­μαί­νο­ντας την αύξηση του κόστους για τις άγονες γραμμές, την ανα­βάθ­μιση των λιμε­νι­κών υπο­δο­μών και την υλο­ποί­ηση έργων ανά­πτυ­ξης μαρίνων.

Όπως σημεί­ωσε, αν θέλουμε να μιλάμε για βιω­σι­μό­τητα, πρέπει να στη­ρί­ξουμε δρα­στη­ριό­τη­τες που παρά­γουν οικο­νο­μικά απο­τε­λέ­σματα και σέβο­νται το περι­βάλ­λον, στο πλαίσιο της Γαλά­ζιας Οικο­νο­μίας. Τόνισε ακόμη την προ­σπά­θεια να κατο­χυ­ρω­θεί η νησιω­τι­κό­τητα ως στρα­τη­γική προ­τε­ραιό­τητα της Ευρώπης στο νέο Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο 2028–2034, με μηχα­νι­σμούς καλύ­τε­ρης νομο­θέ­τη­σης και χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Άντζελα Βαρελά: Βιω­σι­μό­τητα και στρα­τη­γική προ­βο­λής

Η πρό­ε­δρος του ΕΟΤ κα. Άντζελα Βαρελά εξέ­φρασε τη χαρά της για τη συμ­με­τοχή της στο συνέ­δριο και τόνισε ότι η κατά­κτηση των αρχών της βιω­σι­μό­τη­τας απο­τε­λεί πλέον μονό­δρομο. Όπως σημεί­ωσε, ο του­ρι­σμός μπορεί να ευη­με­ρεί μόνο μέσα από σύνθεση δυνά­μεων, αλλη­λεγ­γύη και παρα­γω­γικό διάλογο.

Η ίδια υπο­γράμ­μισε ότι η στροφή προς τη βιω­σι­μό­τητα πρέπει να στη­ρί­ζε­ται σε ένα κοινά απο­δε­κτό στρα­τη­γικό σχέδιο, προ­σαρ­μο­σμένο στα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά κάθε προ­ο­ρι­σμού και με την αμέ­ρι­στη συμ­με­τοχή των τοπικών κοι­νω­νιών. Επι­σή­μανε ότι οι πολι­τι­κές της Ελλάδας για τον βιώσιμο του­ρι­σμό απο­τε­λούν κεντρικό άξονα της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για τον Του­ρι­σμό έως το 2030, με στόχο την περι­βαλ­λο­ντική, κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική και πολι­τι­στική βιω­σι­μό­τητα του προ­ϊ­ό­ντος σε όλη τη χώρα.

Όπως ανέφερε, υπάρ­χουν ήδη δια­θέ­σιμα εργα­λεία, όπως το Εθνικό Σχέδιο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, που στη­ρί­ζουν επεν­δύ­σεις και μεταρ­ρυθ­μί­σεις για τη βιώσιμη ανά­πτυξη και τον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό. Για τα Ιόνια Νησιά, τόνισε ότι έχουν εντα­χθεί επεν­δυ­τικά σχέδια του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού τα οποία βρί­σκο­νται σε φάση υλο­ποί­η­σης.

Η κα. Βαρελά εξήγησε ότι ο ΕΟΤ υλο­ποιεί ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο προ­βο­λής της Ελλάδας ως προ­ο­ρι­σμού υψηλής ποιό­τη­τας, μέσα από καμπά­νιες, συνερ­γα­σίες με διε­θνείς φορείς και tour operators, αλλά και με την αξιο­ποί­ηση ψηφια­κών εργα­λείων. Παρα­κο­λου­θεί τις τάσεις των αγορών, μετρά την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των δράσεων και προ­σαρ­μό­ζει στρα­τη­γικά το μήνυμα ώστε να φτάνει στις αγορές-στόχους.

Έδωσε ιδιαί­τερη έμφαση στην επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου, που όπως είπε απο­τε­λεί δια­χρο­νικό ζητού­μενο, επι­τυγ­χα­νό­μενο μέσα από στο­χευ­μέ­νες θεμα­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και συνερ­γα­σίες που ενι­σχύ­ουν την εικόνα της χώρας ως brand. Ανα­φε­ρό­μενη στα Ιόνια Νησιά, σημεί­ωσε ότι κάθε νησί έχει τη δική του προ­σω­πι­κό­τητα και συγκρι­τικά πλε­ο­νε­κτή­ματα, τα οποία μπορούν να συμ­βά­λουν σε ένα ισχυρό συνο­λικό brand για την Περι­φέ­ρεια.

Κλεί­νο­ντας, συνε­χάρη την Περι­φέ­ρεια και όλους τους συντε­λε­στές για την πρω­το­βου­λία του συνε­δρίου και ευχή­θηκε τα συμπε­ρά­σματα να απο­τε­λέ­σουν πολύ­τιμο εργα­λείο για την ανά­πτυξη.

Γιώργος Πετρά­κος: Σημα­ντική η συμβολή των ξενο­δο­χείων στην αει­φο­ρία

Στην παρου­σί­ασή του, με θέμα «Βιώσιμη Φιλο­ξε­νία, Μετρή­σεις και Προ­κλή­σεις στα Ελλη­νικά Ξενο­δο­χεία», ο κ. Πετρά­κος παρου­σί­ασε συγκρι­τικά στοι­χεία από την ετήσια ESG έρευνα βιω­σι­μό­τη­τας του ΙΤΕΠ  για την Επι­κρά­τεια και την Περι­φέ­ρεια Ιονίων Νήσων, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις προ­κλή­σεις και τις ευκαι­ρίες του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου στην πορεία προς ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανά­πτυ­ξης.

Η παρου­σί­αση του Γενικού Διευ­θυ­ντή του ΙΤΕΠ, Καθη­γητή κ. Γιώργου Πετρά­κου, βασί­ζε­ται στα απο­τε­λέ­σματα της ESG έρευνας βιω­σι­μό­τη­τας 2024 του ΙΤΕΠ και εστιά­ζει στη βιώσιμη λει­τουρ­γία των ελλη­νι­κών ξενο­δο­χείων, με συγκρι­τικά δεδο­μένα της Επι­κρά­τειας με την Περι­φέ­ρεια Ιονίων Νήσων. Ανα­λύ­ο­νται οι επεν­δύ­σεις, οι τεχνο­λο­γι­κές πρα­κτι­κές και οι δράσεις περι­βαλ­λο­ντι­κής ευαι­σθη­το­ποί­η­σης, καθώς και οι κύριες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν τα ξενο­δο­χεία στη μετά­βαση προς ένα πιο βιώσιμο μοντέλο φιλο­ξε­νίας. Παρου­σιά­ζο­νται, επίσης, οι τέσ­σε­ρις ομάδες ενερ­γεια­κής δια­χεί­ρι­σης που προ­κύ­πτουν από την ανάλυση των δεδο­μέ­νων. Η παρου­σί­αση αυτή πραγ­μα­το­ποιεί­ται λίγο μετά την έναρξη της νέας ESG έρευνας βιω­σι­μό­τη­τας 2025 του ΙΤΕΠ (17/10/2025), η οποία θα επι­και­ρο­ποι­ή­σει τους δείκτες βιω­σι­μό­τη­τας του κλάδου και θα ανα­δεί­ξει την δυνα­μική της προ­σαρ­μο­γής των ελλη­νι­κών ξενο­δο­χείων στις σύγ­χρο­νες απαι­τή­σεις και προ­κλή­σεις.

Ακόμη, παρου­σί­ασε συγκρι­τικά στοι­χεία για επεν­δύ­σεις, τεχνο­λο­γι­κές πρα­κτι­κές και δράσεις περι­βαλ­λο­ντι­κής ευαι­σθη­το­ποί­η­σης, ανα­δει­κνύ­ο­ντας παράλ­ληλα τις προ­κλή­σεις. Ιδιαί­τερη μνεία έκανε στις τέσ­σε­ρις ομάδες ενερ­γεια­κής δια­χεί­ρι­σης που προ­έ­κυ­ψαν από την ανάλυση, δεί­χνο­ντας δια­φο­ρε­τι­κούς βαθμούς ετοι­μό­τη­τας και προ­σαρ­μο­γής.

Όπως τόνισε, η μετά­βαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα φιλο­ξε­νίας απαιτεί επεν­δύ­σεις, στενή συνερ­γα­σία με τους τοπι­κούς φορείς και συνεχή εκπαί­δευση του προ­σω­πι­κού. Η νέα ESG έρευνα 2025, που ξεκί­νησε φέτος, θα επι­και­ρο­ποι­ή­σει τους δείκτες και θα απο­τυ­πώ­σει τη δυνα­μική προ­σαρ­μο­γής των ξενο­δο­χείων στις σύγ­χρο­νες απαι­τή­σεις.

Κώστας Μπί­μπλης (Angsana Corfu): Η πράξη της βιώ­σι­μης πολυ­τέ­λειας

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον συγκέ­ντρωσε η παρου­σί­αση του Κώστα Μπιμπλή γενικού διευ­θυ­ντή του Angsana Corfu Resort & Spa, ο οποίος μίλησε για την καθη­με­ρινή εφαρ­μογή της βιώ­σι­μης φιλο­ξε­νίας σε ένα από τα μεγα­λύ­τερα και πλέον πολυ­τελή του­ρι­στικά συγκρο­τή­ματα της χώρας. Όπως τόνισε, η πρό­κληση για κάθε μεγάλη ξενο­δο­χειακή μονάδα είναι να απο­δεί­ξει ότι η πολυ­τέ­λεια μπορεί να συν­δυα­στεί με τον σεβασμό στο περι­βάλ­λον.

Ο κ. Μπι­μπλής παρου­σί­ασε τις πρα­κτι­κές που εφαρ­μό­ζο­νται στο Angsana: επεν­δύ­σεις σε ενερ­γειακά απο­δο­τικά συστή­ματα, αξιο­ποί­ηση ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, περιο­ρι­σμός απορ­ριμ­μά­των μέσω κυκλι­κής οικο­νο­μίας, καθώς και εκτε­τα­μένα προ­γράμ­ματα ανα­κύ­κλω­σης και δια­χεί­ρι­σης νερού. Υπο­γράμ­μισε ότι η μείωση του ανθρα­κι­κού απο­τυ­πώ­μα­τος δεν είναι απλώς «μόδα», αλλά συνιστά στρα­τη­γικό πλε­ο­νέ­κτημα που καθιστά πιο αντα­γω­νι­στικό το ίδιο το προϊόν φιλο­ξε­νίας.

Εξήγησε ότι η βιω­σι­μό­τητα πρέπει να αγγίζει κάθε πτυχή λει­τουρ­γίας ενός ξενο­δο­χείου: από την ενέρ­γεια και τις μετα­κι­νή­σεις προ­σω­πι­κού, μέχρι τη γαστρο­νο­μία. Ανέφερε ως παρά­δειγμα τη χρήση τοπικών πρώτων υλών στη μαγει­ρική και την προ­ώ­θηση συνερ­γα­σιών με παρα­γω­γούς της Κέρ­κυ­ρας και των υπό­λοι­πων Ιονίων, ώστε οι επι­σκέ­πτες να απο­λαμ­βά­νουν αυθε­ντι­κές εμπει­ρίες και ταυ­τό­χρονα να ενι­σχύ­ε­ται η τοπική οικο­νο­μία.

Παράλ­ληλα, στάθηκε στον ρόλο των μεγάλων ξενο­δο­χείων ως παρα­δείγ­ματα προς μίμηση. Όπως είπε, οι μεγάλες μονάδες έχουν την ευθύνη να απο­τε­λέ­σουν οδηγό για τις μικρό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις, να μοι­ρα­στούν τεχνο­γνω­σία και να συμ­βά­λουν στη διάχυση μιας νέας κουλ­τού­ρας φιλο­ξε­νίας. Τόνισε, επίσης, ότι η κοι­νω­νική υπευ­θυ­νό­τητα είναι αλλη­λέν­δετη με τη βιω­σι­μό­τητα: μέσα από δράσεις που στη­ρί­ζουν την τοπική κοι­νω­νία, συνερ­γα­σίες με φορείς και προ­σφορά ευκαι­ριών απα­σχό­λη­σης.

Ο κ. Μπι­μπλής έκλεισε την τοπο­θέ­τησή του με τη δια­πί­στωση ότι η βιώσιμη φιλο­ξε­νία δεν είναι μια θεω­ρη­τική συζή­τηση, αλλά μια καθη­με­ρινή πρα­κτική. Είναι, όπως είπε, το «κλειδί» για να παρα­μεί­νει ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός αντα­γω­νι­στι­κός σε διεθνές επίπεδο, προ­σφέ­ρο­ντας εμπει­ρίες υψηλής ποιό­τη­τας με σεβασμό στο περι­βάλ­λον και τον άνθρωπο.

Χρι­στίνα Τετράδη: Η βιω­σι­μό­τητα δεν είναι πλέον επιλογή· είναι επι­τα­κτική ανάγκη

Η βιω­σι­μό­τητα δεν είναι πλέον επιλογή· είναι επι­τα­κτική ανάγκη, τόνισε στην ομιλία της στο συνέ­δριο η κα. Χρι­στίνα Τετράδη αντι­πρό­ε­δρος του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος και πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου Ξενο­δό­χων Λαγανά, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι “ο δρόμος για το καλύ­τερο αύριο περνάει από τη βιω­σι­μό­τητα”.

Περαι­τέρω η κα. Τετράδη τόνισε ότι η βιω­σι­μό­τητα “Είναι παγκό­σμιο και ευρω­παϊκό ζητού­μενο. Για την Ελλάδα είναι ένα μεγάλο εθνικό στοί­χημα. Στις επό­με­νες γενιές οφεί­λουμε να παρα­δώ­σουμε ένα βιώσιμο του­ρι­σμό, καλύ­τερο από ότι τον παρα­λά­βαμε. Σήμερα, ο του­ρι­σμός αλλάζει. Οι επι­σκέ­πτες ανα­ζη­τούν ουσια­στι­κές εμπει­ρίες, αυθε­ντι­κό­τητα και σύνδεση με τον τόπο. Τα Ιόνια Νησιά παρέ­χουν απλό­χερα πολι­τι­σμό, φύση, γαστρο­νο­μία και πάνω απ΄  όλα ανθρώ­πους που με αγάπη “υπη­ρε­τούν” τη φιλο­ξε­νία.

Όμως για να μετα­τρέ­ψουμε αυτό το πλε­ο­νέ­κτημα σε βιώσιμη ευη­με­ρία, χρειά­ζε­ται ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο που συνδέει όλους τους κρί­σι­μους πυλώνες της ανά­πτυ­ξης.

Όπως:

Πρω­το­γε­νής και Δευ­τε­ρο­γε­νής Τομέας:

Θέλουμε ξενο­δο­χεία να «ψωνί­ζουν από τον τόπο τους», ενσω­μα­τώ­νο­ντας τοπικά προ­ϊ­ό­ντα και στη­ρί­ζο­ντας τους παρα­γω­γούς μας.

Το πρό­γραμμα «Ελλη­νικό Πρωινό» του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος, απο­τε­λεί έναν από τους πιο σημα­ντι­κούς κρίκους που ενώνουν τη φιλο­ξε­νία με την ελλη­νική γαστρο­νο­μία.

Έτσι ο επι­σκέ­πτης γεύεται τον τόπο και ο τόπος κρατά τον πλούτο του.

Κλι­μα­τική Αλλαγή και Περι­βάλ­λον:

Ενερ­γειακή ανα­βάθ­μιση, νερό, απορ­ρίμ­ματα, βιο­ποι­κι­λό­τητα — δεν είναι τεχνι­κές λεπτο­μέ­ρειες, είναι η ουσία ενός προ­ο­ρι­σμού ανθε­κτι­κού, ασφα­λούς, ελκυ­στι­κού.

Ένας τόπος πρέπει να είναι καταρ­χήν βιώ­σι­μος και ποιο­τι­κός για τους κατοί­κους του.

Βιώ­σι­μος Του­ρι­σμός και Βιώσιμη Φιλο­ξε­νία:

Το ΙΤΕΠ έχει εκπο­νή­σει μελέτη για το ΞΕΕ που απο­τυ­πώ­νει τις επι­δό­σεις του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου για τη βιω­σι­μό­τητα, με κύριες παρα­μέ­τρους την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, την κοι­νω­νική ευθύνη και τη σύγ­χρονη εται­ρική δια­κυ­βέρ­νηση.

Κοι­νω­νική Συνοχή και Ανθρώ­πινο Δυνα­μικό

Οι Έλληνες ξενο­δό­χοι πάντα προ­σπα­θούμε με ενσυ­ναί­σθηση και ευθύνη να απα­ντάμε σε κοι­νω­νι­κές ανάγκες.

Όπως με την παροχή φιλο­ξε­νίας σε κακο­ποι­η­μέ­νες γυναί­κες, σε καρ­κι­νο­πα­θείς, σε πλη­γέ­ντες από φυσικές κατα­στρο­φές.

Πιο συγκε­κρι­μένα κατα­σκευά­σαμε ειδική πλατ­φόρμα και τη θέσαμε στη διάθεση της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, ώστε σε περι­πτώ­σεις φυσικών κατα­στρο­φών να δια­σφα­λί­ζε­ται άμεσα η φιλο­ξε­νία των πλη­γέ­ντων.

Εκπαί­δευση και Κατάρ­τιση

Η Φιλο­ξε­νία στη­ρί­ζε­ται στους ανθρώ­πους.

Για το λόγο αυτό η επέν­δυση στο ανθρώ­πινο δυνα­μικό είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική.

Σε αυτό το πλαίσιο σε συνερ­γα­σία με το Υπουρ­γείο Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού και το Υπουρ­γείο Του­ρι­σμού, έχουν εντα­χθεί στο εκπαι­δευ­τικό σύστημα της χώρας 3 δράσεις.

Η πρώτη, με τον τίτλο «Φιλο­ξε­νία Μου», απευ­θύ­νε­ται σε  μαθητές και μαθή­τριες Β’ και Γ’ Δημο­τι­κού για μια πρώτη γνω­ρι­μία με την έννοια της φιλο­ξε­νίας.

Η δεύτερη με τον τίτλο  «Μαθαίνω τα Επαγ­γέλ­ματα της Φιλο­ξε­νίας», απευ­θύ­νε­ται στους μαθητές και τις μαθή­τριες της  Γ’ Γυμνα­σίου, με στόχο την ενί­σχυση της συμ­βου­λευ­τι­κής και του επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού.

Η τρίτη, ο Πανελ­λή­νιος Μαθη­τι­κός Δια­γω­νι­σμός Ζωγρα­φι­κής «Ζωγρα­φίζω τη Φιλο­ξε­νία»,

που απευ­θυ­νό­ταν σε μαθητές και μαθή­τριες των δημο­τι­κών σχο­λείων όλης της χώρας και συγκέ­ντρωσε πάνω από 2.300 συμ­με­το­χές, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τη φιλο­ξε­νία ως αξία, βίωμα και πηγή δημιουρ­γι­κής έκφρα­σης για τα παιδιά.

Ενερ­γο­ποιώ­ντας με τις δράσεις μας τη νέα γενιά,  θωρα­κί­ζουμε το αύριο της ελλη­νι­κής φιλο­ξε­νίας.

Ψηφιακή Ανα­βάθ­μιση,

Και­νο­το­μία και Χρη­μα­το­δο­τικά Εργα­λεία:

Η ευφυής τεχνο­λο­γία μπορεί να μετα­τρα­πεί σε ένα σημα­ντικό εργα­λείο.

Είναι απο­λύ­τως κρίσιμο να φαντα­στούμε πώς θέλουμε να είναι τα Ιόνια Νησιά σε 10–15 χρόνια και να δου­λέ­ψουμε  από σήμερα, με σχέδιο, για να το πετύ­χουμε σε συνερ­γα­σία και συνέ­νωση δυνά­μεων σε περι­φε­ρειακό και εθνικό επίπεδο με δια­θέ­σι­μους πόρους”.

Και κατέ­ληξε: “Το βιώσιμο αύριο δεν θα έρθει μόνο του. Θα το φέρουμε με τις επι­λο­γές και τις απο­φά­σεις μας, μετα­τρέ­πο­ντας  τις δυνα­τό­τη­τες του σήμερα σε πραγ­μα­τι­κό­τητα του αύριο”.

Κ. Δερι­ζιώ­της: Η εποχή του “mass leisure” –του μαζικού, άκριτου του­ρι­σμού– υπο­χω­ρεί

Στην ομιλία του ο εκδότης του ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της KSD και μέλος της διοι­κού­σας επι­τρο­πής του ΕΒΕΑ και υπεύ­θυ­νος Του­ρι­σμού Κων­στα­ντί­νος Δερι­ζιώ­της, ανα­φέρ­θηκε στις αλλαγές που συντε­λού­νται στον παγκό­σμιο Του­ρι­σμό, τις εξε­λί­ξεις στον ελλη­νικό Του­ρι­σμό και την σημαί­νουσα θέση των Ιονίων Νήσων. Ιδιαί­τερη αναφορά δε έκανε στην ίδρυση DMMO στα Ιόνια Νησιά και στο όραμα του Περι­φε­ρειάρχη για το μέλλον του Του­ρι­σμού.

Όπως είπε ο κ. Δερι­ζιώ­της, “Ο του­ρι­σμός, στην Ελλάδα και διεθνώς, βρί­σκε­ται σε μια φάση βαθύ­τα­του μετα­σχη­μα­τι­σμού. Οι αλλαγές που ζούμε δεν είναι συγκυ­ρια­κές· είναι δομικές. Μιλούμε για έναν κλάδο που επα­να­προσ­διο­ρί­ζε­ται μέσα σε νέες γεω­πο­λι­τι­κές ισορ­ρο­πίες, υπό την πίεση της κλι­μα­τι­κής κρίσης, με νέες τεχνο­λο­γίες, νέα κοι­νω­νικά αιτή­ματα και μια δια­φο­ρε­τική φιλο­σο­φία ζωής. Ο παγκό­σμιος του­ρι­σμός το 2024 ξεπέ­ρασε επι­τέ­λους τα επίπεδα του 2019, φτά­νο­ντας περίπου τα 1,3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια διε­θνείς αφίξεις. Αλλά πίσω από αυτό τον αριθμό κρύ­βε­ται μια νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα:

οι ταξι­διώ­τες ανα­ζη­τούν πλέον περιε­χό­μενο, όχι απλώς προ­ο­ρι­σμό. Θέλουν εμπει­ρίες που να έχουν νόημα, αυθε­ντι­κό­τητα, σύνδεση με τον τόπο και σεβασμό στο περι­βάλ­λον.

 

Η εποχή του “mass leisure” –του μαζικού, άκριτου του­ρι­σμού– υπο­χω­ρεί.

Ανα­δύ­ε­ται ο του­ρι­σμός της ευθύνης, ο “authentic – experiential – sustainable tourism”. Και αυτή η μετα­τό­πιση δεν αφορά μόνο τους ταξι­διώ­τες. Αφορά τις επεν­δύ­σεις, τον τρόπο που σχε­διά­ζουμε υπο­δο­μές, τη λει­τουρ­γία των επι­χει­ρή­σεων, ακόμη και τη νοο­τρο­πία των τοπικών κοι­νω­νιών”.

Ανα­φε­ρό­με­νος στο διεθνές περι­βάλ­λον, τόνισε:

“Η τεχνητή νοη­μο­σύνη αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οργα­νώ­νο­νται οι ταξι­διω­τι­κές εμπει­ρίες. Η ανάλυση δεδο­μέ­νων, η εξα­το­μί­κευση και η αυτο­μα­το­ποί­ηση καθι­στούν πλέον δυνατή την πλήρη προ­σω­πο­ποί­ηση του ταξι­διού.

Η κλι­μα­τική κρίση καθο­ρί­ζει τις επεν­δυ­τι­κές απο­φά­σεις και τις στρα­τη­γι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες χωρών και ομίλων. Οι νέοι ταξι­διώ­τες επι­λέ­γουν προ­ο­ρι­σμούς με περι­βαλ­λο­ντική συνεί­δηση, ενώ το φαι­νό­μενο της υπερ­του­ρι­στι­κο­ποί­η­σης οδηγεί πολλές κυβερ­νή­σεις σε περιο­ρι­στικά μέτρα ή επα­να­σχε­δια­σμό πολι­τι­κών.

Παράλ­ληλα, ο παγκό­σμιος του­ρι­σμός εισέρ­χε­ται στην εποχή της συνεί­δη­σης. Οι επι­σκέ­πτες θέλουν να αφήνουν θετικό απο­τύ­πωμα, όχι μόνο να κατα­να­λώ­νουν. Και οι κοι­νω­νίες αρχί­ζουν να απαι­τούν αντα­πο­δο­τι­κό­τητα από τη δρα­στη­ριό­τητα αυτή”.

 

Και συνέ­χισε: “Μέσα σ’ αυτό το περι­βάλ­λον, η Ελλάδα έχει πετύχει κάτι εντυ­πω­σιακό: όχι μόνο δια­τή­ρησε την ανθε­κτι­κό­τητά της μέσα στις κρίσεις της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας, αλλά βρί­σκε­ται πια ανάμεσα στους δέκα κορυ­φαί­ους προ­ο­ρι­σμούς στον κόσμο.

Το 2023 και το 2024 κατα­γρά­ψαμε ρεκόρ αφίξεων και εσόδων. Όμως —και αυτό είναι κρίσιμο— το ζητού­μενο δεν είναι πλέον η ποσό­τητα, αλλά η ποιό­τητα. Δεν είναι το πόσοι έρχο­νται, αλλά ποιοι, πότε και με τι εμπει­ρία φεύγουν.

Η επο­χι­κό­τητα, η πίεση σε υπο­δο­μές και φυσι­κούς πόρους, οι κοι­νω­νι­κές ανι­σορ­ρο­πίες σε ορι­σμέ­νους προ­ο­ρι­σμούς δεί­χνουν τα όρια του σημε­ρι­νού μοντέ­λου.

Ο του­ρι­σμός μας χρειά­ζε­ται ανα­προ­σαρ­μογή, όχι για να μεγα­λώ­σει απλώς, αλλά για να ωρι­μά­σει.

Η στρα­τη­γική μετά­βα­σης στη νέα φάση πρέπει να στη­ρί­ζε­ται σε τρεις βασι­κούς πυλώνες:

Δια­φο­ρο­ποί­ηση του προ­ϊ­ό­ντος – με έμφαση στον θεμα­τικό, πολι­τι­στικό, γαστρο­νο­μικό, θαλάσ­σιο και του­ρι­σμό ευεξίας.

Επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου – με κίνητρα, συν­δέ­σεις και νέες μορφές εμπει­ρίας.

Περι­φε­ρειακή ισορ­ρο­πία – ώστε η ανά­πτυξη να δια­χέ­ε­ται σε όλες τις περιο­χές της χώρας, και όχι να συγκε­ντρώ­νε­ται μόνο σε πέντε ή έξι νησιά”.

Τα Ιόνια Νησιά σε Κρίσιμο Σταυ­ρο­δρόμι

Στη συνέ­χεια ανα­φέρ­θηκε στο “μεγάλο κεφά­λαιο”, όπως είπε χαρα­κτη­ρι­στικά, που είναι τα Ιόνια Νησιά.

Είπε: “Η Περι­φέ­ρεια Ιονίων Νήσων έχει κατορ­θώ­σει τα τελευ­ταία χρόνια να βρί­σκε­ται σταθερά ανάμεσα στους πιο δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς της χώρας. Κέρκυρα, Ζάκυν­θος, Κεφα­λο­νιά – αλλά και η Λευκάδα, οι Παξοί, τα Δια­πό­ντια – προ­σελ­κύ­ουν εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες κάθε χρόνο, κυρίως από τη Βρε­τα­νία, την Ιταλία, τη Γερ­μα­νία και τη Σκαν­δι­να­βία.

Όμως η επι­τυ­χία αυτή φέρνει και προ­κλή­σεις. Παρα­τη­ρεί­ται υπερ­συ­γκέ­ντρωση αφίξεων σε λίγους μήνες και σε λίγα νησιά, με απο­τέ­λε­σμα πίεση στις υπο­δο­μές, στο περι­βάλ­λον, αλλά και στην κοι­νω­νική συνοχή.

Η εξάρ­τηση από λίγες αγορές προ­έ­λευ­σης αυξάνει την ευα­λω­τό­τητα, όπως φάνηκε χαρα­κτη­ρι­στικά την περίοδο της παν­δη­μίας.

Από την άλλη πλευρά, τα Ιόνια δια­θέ­τουν πλε­ο­νε­κτή­ματα που δεν έχει σχεδόν καμία άλλη περιοχή της Μεσο­γείου:

πλούσια πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα, ξεχω­ρι­στό φυσικό περι­βάλ­λον, ισχυρή ιστο­ρική μνήμη, ποιο­τικό ανθρώ­πινο δυνα­μικό και έντονη επι­χει­ρη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα.

Αυτό το μίγμα προ­σφέ­ρει τη βάση για ένα νέο, πιο έξυπνο και βιώσιμο μοντέλο του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Τι χρειά­ζε­ται λοιπόν;

Πρώτον, επέν­δυση στην ποιό­τητα της εμπει­ρίας.

Οι υπο­δο­μές, η εξυ­πη­ρέ­τηση, η ψηφιακή μετά­βαση των προ­ο­ρι­σμών, η δια­χεί­ριση ροών και δεδο­μέ­νων — όλα αυτά συν­θέ­τουν τη νέα “ταυ­τό­τητα” του του­ρι­σμού. Δεν αρκεί να έχεις όμορφο τοπίο· πρέπει να έχεις οργα­νω­μένο προ­ο­ρι­σμό.

Δεύ­τε­ρον, ανά­πτυξη θεμα­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων που «ξεκλει­δώ­νουν» τη χαμηλή περίοδο:

πολι­τι­στι­κός του­ρι­σμός, περι­πα­τη­τι­κές και φυσιο­λα­τρι­κές δια­δρο­μές, ιστιο­πλοΐα, κατα­δυ­τι­κός του­ρι­σμός, γαστρο­νο­μι­κές εμπει­ρίες.

Ο πολι­τι­σμός και η φύση των Ιονίων είναι θησαυ­ροί που μπορούν να στη­ρί­ξουν έναν του­ρι­σμό δωδε­κά­μηνο.

Τρίτον, ενί­σχυση συνερ­γα­σιών.

Η σύγ­χρονη του­ρι­στική ανά­πτυξη δεν μπορεί να προ­κύ­ψει ούτε μόνο από την αγορά, ούτε μόνο από το κράτος. Χρειά­ζε­ται συμπρά­ξεις δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα, με κοινό όραμα και συνέρ­γειες ανάμεσα στα νησιά της ίδιας Περι­φέ­ρειας.

Τέταρ­τον, ενιαία ταυ­τό­τητα – brand “Ionian Islands”.

Η διεθνής αγορά δεν κατα­νοεί τα νησιά ως απο­μο­νω­μέ­νες οντό­τη­τες. Το brand πρέπει να είναι συνε­κτικό, να προ­βάλ­λει τη συνο­λική εμπει­ρία του Ιονίου, με σεβασμό στην ποι­κι­λο­μορ­φία του.

Από την Κέρκυρα και τη Λευκάδα έως τη Ζάκυνθο και τους Παξούς, υπάρχει κοινός πολι­τι­σμι­κός πυρήνας που αξίζει να εκφρα­στεί με ενιαίο αφήγημα”.

Και κατέ­ληξε: “Ο του­ρι­σμός των επό­με­νων ετών δεν θα μετριέ­ται μόνο σε αφίξεις. Θα μετριέ­ται σε αντοχή, ποιό­τητα και συνοχή.

Ο του­ρι­σμός που θέλουμε για τα Ιόνια —και συνο­λικά για την Ελλάδα— πρέπει να είναι ανθε­κτι­κός, κοι­νω­νικά ωφέ­λι­μος και περι­βαλ­λο­ντικά υπεύ­θυ­νος.

Δεν μιλάμε για ένα ρομα­ντικό όραμα, αλλά για ανα­γκαιό­τητα επι­βί­ω­σης.

Η υπε­ρε­ξάρ­τηση από τη μαζι­κό­τητα και η πίεση στους πόρους απει­λούν την ελκυ­στι­κό­τητα των ίδιων των προ­ο­ρι­σμών.

Αν δεν ανα­νε­ώ­σουμε το προϊόν, θα το απα­ξιώ­σουμε εμείς οι ίδιοι.

Αντί­θετα, αν επεν­δύ­σουμε σε ποιό­τητα, γνώση, εκπαί­δευση και και­νο­το­μία, τότε μπο­ρούμε να δημιουρ­γή­σουμε μια νέα, πιο ισχυρή σχέση μεταξύ του­ρι­σμού, κοι­νω­νίας και τοπικής οικο­νο­μίας.

Ο του­ρι­σμός είναι για την Ελλάδα κάτι πολύ περισ­σό­τερο από έναν οικο­νο­μικό κλάδο. Είναι πολι­τι­σμός, ταυ­τό­τητα, συλ­λο­γική ψυχο­λο­γία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η χώρα μας επι­κοι­νω­νεί με τον κόσμο.

Αν ο του­ρι­σμός είναι η μεγάλη δύναμη της Ελλάδας, τότε τα Ιόνια Νησιά μπορούν να είναι ο καθρέ­φτης του καλύ­τε­ρου της εαυτού:

ενός τόπου που σέβεται, ανα­νε­ώ­νε­ται και προ­ο­δεύει.

Αυτό που χρειά­ζε­ται είναι όραμα, τεκ­μη­ρί­ωση και συνερ­γα­σία.

Όραμα για να φαντα­στούμε το αύριο, τεκ­μη­ρί­ωση για να το σχε­διά­σουμε με βάση τα δεδο­μένα, και συνερ­γα­σία για να το υλο­ποι­ή­σουμε στην πράξη.

Ο του­ρι­σμός των Ιονίων Νήσων μπορεί να γίνει παρά­δειγμα για όλη τη χώρα:

πώς μια Περι­φέ­ρεια με έντονη φυσική ομορφιά και βαθιά ιστο­ρική ταυ­τό­τητα μετα­σχη­μα­τί­ζε­ται σε πρότυπο βιώ­σι­μης, ισόρ­ρο­πης και επεν­δυ­τικά ελκυ­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Γιατί ο πραγ­μα­τι­κός στόχος δεν είναι να φέρ­νουμε περισ­σό­τε­ρους επι­σκέ­πτες, αλλά να δημιουρ­γούμε καλύ­τε­ρους τόπους — για τους επι­σκέ­πτες, για τις επι­χει­ρή­σεις και κυρίως για τους ίδιους τους κατοί­κους”.

Ο Περι­φε­ρεια­κός DMMO Ιονίων Νήσων: Εργα­λείο ολι­στι­κής δια­χεί­ρι­σης

Σημα­ντική στιγμή του συνε­δρίου απο­τέ­λεσε η παρου­σί­αση του προ­σχε­δίου για τη δημιουρ­γία του Περι­φε­ρεια­κού DMMO Ιονίων Νήσων. Ο πρό­ε­δρος του Ανα­πτυ­ξια­κού Οργα­νι­σμού, Σπύρος Κρο­κί­δης, ανέ­δειξε το όραμα του Περι­φε­ρειάρχη Γιάννη Τρε­πε­κλή, το οποίο μετα­τρά­πηκε σε στρα­τη­γικό σχέδιο με γνώμονα την ολι­στική δια­χεί­ριση του προ­ο­ρι­σμού.

Ο καθη­γη­τής Σωτήρης Βαρελάς παρου­σί­ασε τη μελέτη και την έρευνα που προη­γή­θη­καν, ενώ η Εύη Τατούλη ανέλυσε τις πηγές χρη­μα­το­δό­τη­σης, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι ο DMMO θα είναι αυτο­χρη­μα­το­δο­τού­με­νος και θα προ­σελ­κύει επι­πλέον πόρους από συνέρ­γειες. Ο Βασίλης Κοντός από τη HATTA μίλησε για τη σημασία των υπο­δο­μών και της συντή­ρη­σής τους για την εμπει­ρία των επι­σκε­πτών.

Ο ειδικός Γιώργος Λυκαυ­γής τόνισε την ανάγκη ξεκά­θα­ρης ταυ­τό­τη­τας τόσο της Περι­φέ­ρειας όσο και κάθε προ­ο­ρι­σμού χωριστά, με ενεργό συμ­με­τοχή φορέων. Κλεί­νο­ντας, ο Περι­φε­ρειάρ­χης Γιάννης Τρε­πε­κλής σημεί­ωσε ότι ο DMMO απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητα για την Περι­φέ­ρεια, με στόχο να κατα­στεί αυτό­νο­μος και απο­τε­λε­σμα­τι­κός στη δια­χεί­ριση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος.

Στο συνέ­δριο χαι­ρε­τι­σμό απέ­στειλε και η υπουρ­γός Του­ρι­σμού κα. Όλγα Κεφα­λο­γιάννη.

Συμπέ­ρα­σμα

Το Ανα­πτυ­ξιακό Συνέ­δριο Ιονίων Νήσων κατέ­δειξε τη σημασία ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου σχε­δια­σμού για την ανά­πτυξη της Περι­φέ­ρειας. Από την αγωνία και το όραμα του Γιάννη Τρε­πε­κλή, τα δεδο­μένα του Γιώργου Πετρά­κου και την κυβερ­νη­τική διά­σταση του Στέ­φα­νου Γκίκα, μέχρι την ομιλία της Αγγε­λι­κής Βαρελά, την εμπει­ρία του Κώστα Μπιμπλή και το νέο εργα­λείο του DMMO, δια­μορ­φώ­θηκε μια πολυ­ε­πί­πεδη εικόνα.

Το μήνυμα όλων ήταν σαφές: ανά­πτυξη με κοι­νω­νική συνοχή, υπο­δο­μές ανθε­κτι­κές, βιώσιμο του­ρι­στικό προϊόν και ισχυρή ταυ­τό­τητα που θα καθιε­ρώ­σει τα Ιόνια Νησιά ως πρότυπο πρά­σι­νης και δίκαιης ανά­πτυ­ξης για την επόμενη δεκα­ε­τία.

Πηγή: money-tourism.gr

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.