Νίκος Οικονόμου: «Το νησιωτικό περιβάλλον απαιτεί ένα μοντέλο υγείας ευέλικτο, αποκεντρωμένο και πολυεπίπεδο»

Ο κ. Νίκος Οι­κο­νό­μου MD, MSc, PhD είναι Ιδιώ­της Γε­νι­κός – Οι­κο­γε­νεια­κός Ια­τρός, Κα­θη­γη­τής-ΣΕΠ ΜΠΣ «Διοί­κη­σης Μο­νά­δων Υγεί­ας» Ελ­λη­νι­κού Ανοι­κτού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Δι­δά­κτωρ Ια­τρι­κής Σχο­λής Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών.

• Η συ­ζή­τη­ση για την Υγεία είναι πάντα ανοι­χτή. Στην πε­ριο­χή μας που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από την πολύ-νη­σιω­τι­κό­τη­τα, το πρό­βλη­μα πα­ρα­μέ­νει το ίδιο σε στε­λέ­χω­ση ια­τρι­κού και νο­ση­λευ­τι­κού προ­σω­πι­κού στις δομές Υγεί­ας. Αν και γί­νο­νται προ­κη­ρύ­ξεις, δεν υπάρ­χει αντα­πό­κρι­ση. Τι πρέ­πει να γίνει;

Πράγ­μα­τι η στε­λέ­χω­ση των υγειο­νο­μι­κών δομών στα νησιά μας απο­τε­λεί εδώ και χρό­νια ένα από τα με­γα­λύ­τε­ρα και πιο επί­μο­να προ­βλή­μα­τα. Η ανι­σο­κα­τα­νο­μή του ια­τρι­κού προ­σω­πι­κού στην Ελ­λά­δα είναι γνω­στή: ενώ η χώρα μας δια­θέ­τει την υψη­λό­τε­ρη ανα­λο­γία για­τρών ανά πλη­θυ­σμό στην Ευ­ρώ­πη, η κα­τα­νο­μή τους είναι εξαι­ρε­τι­κά άνιση, με σο­βα­ρή υπο­στε­λέ­χω­ση στα νησιά. Στο Νότιο Αι­γαίο, όπου βρί­σκο­νται 52 κα­τοι­κη­μέ­να νησιά (24 στα Δω­δε­κά­νη­σα και 28 στις Κυ­κλά­δες), υπη­ρε­τεί μόλις ένα πολύ μικρό πο­σο­στό για­τρών του συ­νό­λου της χώρας. Αυτό ση­μαί­νει ότι τα νο­σο­κο­μεία λει­τουρ­γούν με με­γά­λες ελ­λεί­ψεις, ενώ σε πολλά μι­κρό­τε­ρα νησιά οι ανά­γκες κα­λύ­πτο­νται ορια­κά, με προ­σω­ρι­νές λύ­σεις ή απο­σπα­σμέ­νους για­τρούς, κάτι που δεν μπο­ρεί να δια­σφα­λί­σει τη συ­νέ­χεια και την ποιό­τη­τα των υπη­ρε­σιών υγεί­ας.

Η αλή­θεια είναι ότι παρά τις προ­σπά­θειες που έγι­ναν και γί­νο­νται, η απου­σία μό­νι­μου προ­σω­πι­κού, τα προ­βλή­μα­τα στις δια­κο­μι­δές, ο υπερ­βο­λι­κά με­γά­λος φόρ­τος ερ­γα­σί­ας στα νο­σο­κο­μεία και η τε­ρά­στια ευ­θύ­νη που επω­μί­ζε­ται συχνά ένας μόνος για­τρός στα μι­κρό­τε­ρα νησιά, λει­τουρ­γούν ως ισχυ­ρά αντι­κί­νη­τρα για την πα­ρα­μο­νή και την προ­σέλ­κυ­ση νέων συ­να­δέλ­φων. Σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις μι­κρών νη­σιών υφί­στα­ται δυ­σκο­λία των για­τρών να λά­βουν ακόμη και τις νό­μι­μες άδειές τους, καθώς συχνά δεν υπάρ­χει δια­θέ­σι­μος αντι­κα­τα­στά­της για να κα­λύ­ψει τη θέση τους. Το απο­τέ­λε­σμα είναι χρό­νια σω­μα­τι­κή και ψυ­χι­κή κα­τα­πό­νη­ση, που οδη­γεί συχνά σε πρό­ω­ρες πα­ραι­τή­σεις. Πα­ράλ­λη­λα, οι πά­γιες ανε­πάρ­κειες στη διοι­κη­τι­κή υπο­στή­ρι­ξη – από τη κα­τα­γρα­φή, δια­χεί­ρι­ση και συ­ντή­ρη­ση του ια­τρο­τε­χνο­λο­γι­κού εξο­πλι­σμού, ιδιαί­τε­ρα όταν προ­έρ­χε­ται από δω­ρε­ές, μέχρι την ομαλή επι­κοι­νω­νία με τα νο­σο­κο­μεία υπο­δο­χής στις δια­κο­μι­δές – ανα­γκά­ζει τον για­τρό να ανα­λαμ­βά­νει βάρη και ευ­θύ­νες που ξε­περ­νούν τον κα­θα­ρά ια­τρι­κό του ρόλο.

Γι’ αυτό η λύση δεν μπο­ρεί να είναι μόνο οι προ­κη­ρύ­ξεις.

Χρειά­ζε­ται ένα συν­δυα­στι­κό πλέγ­μα πα­ρεμ­βά­σε­ων:

• Βελ­τί­ω­ση των συν­θη­κών ερ­γα­σί­ας και εκ­παί­δευ­σης των ια­τρών απο­μο­νω­μέ­νων και νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών και της υγειο­νο­μι­κής πε­ρί­θαλ­ψης με κα­τα­γρα­φή των ανα­γκών σε όλες τις δομές υγεί­ας.

• Θέ­σπι­ση κα­τάλ­λη­λων οι­κο­νο­μι­κών, επι­στη­μο­νι­κών και κοι­νω­νι­κών κι­νή­τρων για να κα­τα­στεί η υπη­ρε­σία στις νη­σιω­τι­κές δομές υγεί­ας ελ­κυ­στι­κή και βιώ­σι­μη.

• Θε­σμο­θέ­τη­ση του­λά­χι­στον δύο ια­τρών ανά νησί ώστε κα­νείς για­τρός να μην ερ­γά­ζε­ται μόνος και να δια­σφα­λί­ζε­ται η κά­λυ­ψη σε επεί­γο­ντα πε­ρι­στα­τι­κά.

• Εν­δυ­νά­μω­ση της νο­σο­κο­μεια­κής πε­ρί­θαλ­ψης με υιο­θέ­τη­ση θε­ρα­πευ­τι­κών πρω­το­κόλ­λων και έμ­φα­ση στην ενί­σχυ­ση κρί­σι­μων ει­δι­κο­τή­των, ώστε τα νο­σο­κο­μεία να αντα­πο­κρί­νο­νται τόσο στις κα­θη­με­ρι­νές ανά­γκες όσο και στις αυ­ξη­μέ­νες πιέ­σεις πε­ριό­δων του­ρι­στι­κής αιχ­μής.

Πα­ράλ­λη­λα, η ενί­σχυ­ση του νο­ση­λευ­τι­κού και πα­ραϊ­α­τρι­κού προ­σω­πι­κού είναι εξί­σου κρί­σι­μη. Οι δομές των μι­κρό­τε­ρων νη­σιών χρειά­ζο­νται προ­σω­πι­κό με 24ωρη δια­θε­σι­μό­τη­τα και αρ­μο­διό­τη­τες που θα τους επι­τρέ­πουν να συμ­βάλ­λουν ου­σια­στι­κά στη λει­τουρ­γία και συ­ντή­ρη­ση του εξο­πλι­σμού στην αντι­με­τώ­πι­ση των επει­γό­ντων πε­ρι­στα­τι­κών. Για να είναι αυτό εφι­κτό, πρέ­πει να θε­σμο­θε­τη­θεί ει­δι­κό επί­δο­μα 24ωρης ετοι­μό­τη­τας.

• Ποιο μο­ντέ­λο για την Υγεία θα ταί­ρια­ζε στα νησιά μας; Πώς θα μπο­ρού­σαν να λει­τουρ­γή­σουν οι δομές κα­λύ­τε­ρα κατά την άποψή σας;

Το νη­σιω­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον απαι­τεί ένα μο­ντέ­λο υγεί­ας ευ­έ­λι­κτο, απο­κε­ντρω­μέ­νο και πο­λυ­ε­πί­πε­δο. Στα με­γά­λα νησιά, όπως η Ρόδος, τα νο­σο­κο­μεία πρέ­πει να έχουν τον ρόλο του «κόμ­βου» (hub), ενώ τα μι­κρό­τε­ρα Κέ­ντρα Υγεί­ας και Πε­ρι­φε­ρεια­κά Ια­τρεία λει­τουρ­γούν ως «δο­ρυ­φό­ροι» (spokes) που συν­δέ­ο­νται ορ­γα­νι­κά με αυτό.

Βα­σι­κά στοι­χεία αυτού του μο­ντέ­λου:

• Δη­μιουρ­γία πραγ­μα­τι­κών πο­λυ­δύ­να­μων Κέ­ντρου Υγεί­ας, με δυ­να­τό­τη­τα διεκ­πε­ραί­ω­σης όλων των βα­σι­κών εξε­τά­σε­ων ώστε να απο­συμ­φο­ρη­θεί το νο­σο­κο­μείο Ρόδου και τα άλλα νο­σο­κο­μεία από πε­ρι­στα­τι­κά που θα μπο­ρού­σαν να αντι­με­τω­πι­στούν στην κοι­νό­τη­τα.

• Ενί­σχυ­ση των νο­σο­κο­μεί­ων των με­γά­λων νη­σιών, όπως της Ρόδου και της Κω, σε κρί­σι­μες ει­δι­κό­τη­τες (αναι­σθη­σιο­λό­γους, ακτι­νο­λό­γους, πα­θο­λό­γους) ώστε να μπο­ρούν να λει­τουρ­γούν όχι μόνο ως νο­σο­κο­μεία το­πι­κής εμ­βέ­λειας αλλά και ως κέ­ντρα ανα­φο­ράς για τα γύρω μι­κρό­τε­ρα νησιά και να κρα­τούν τα πε­ρι­στα­τι­κά, μειώ­νο­ντας τις δια­κο­μι­δές προς Κρήτη και Αθήνα.

• Εφαρ­μο­γή πρω­το­κόλ­λων επει­γό­ντων πε­ρι­στα­τι­κών που θα δια­σφα­λί­ζουν ομοιο­γε­νή και ασφα­λή δια­χεί­ρι­ση και θα προ­στα­τεύ­ουν νο­μι­κά τον για­τρό.

• Αξιο­ποί­η­ση τη­λεϊ­α­τρι­κής. Συ­στή­μα­τα τη­λεϊ­α­τρι­κής σε νησιά όπως Κάρ­πα­θος, Κάσος, Κα­στελ­λό­ρι­ζο, Σύμη, Χάλκη και Τήλος είναι αδή­ρι­τη ανά­γκη, ώστε να μειω­θούν οι αναί­τιες δια­κο­μι­δές και να αυ­ξη­θεί το αί­σθη­μα ασφά­λειας των πο­λι­τών. Τα ανω­τέ­ρω νησιά μπο­ρεί να συν­δέ­ο­νται ιδα­νι­κά με το ΕΚΑΒ και εξει­δι­κευ­μέ­νους για­τρούς σε νο­σο­κο­μεία ανα­φο­ράς, αλλά και με ιδιώ­τες ια­τρούς μέσω συμ­βά­σε­ων. Δεν μας λεί­πουν οι εξο­πλι­σμοί, χρεια­ζό­μα­στε κα­τάλ­λη­λο νο­μι­κό πλαί­σιο και εξα­σφά­λι­ση της 24ώρης δια­θε­σι­μό­τη­τας κα­τάλ­λη­λα εκ­παι­δευ­μέ­νων ια­τρών.

• Βελ­τί­ω­ση της ορ­γά­νω­σης των δια­κο­μι­δών. Το ΕΚΑΒ πρέ­πει να απο­κτή­σει πε­ρισ­σό­τε­ρους πό­ρους, μό­νι­μες βά­σεις στα νησιά, με πλήρη στε­λέ­χω­ση και μέσα (χερ­σαία, θα­λάσ­σια, αε­ρο­δια­κο­μι­δές) και να μπο­ρεί να ανα­λαμ­βά­νει πλή­ρως την επι­κοι­νω­νία με τα νο­σο­κο­μεία ανα­φο­ράς και την συ­νο­λι­κή διεκ­πε­ραί­ω­ση της δια­κο­μι­δής.

• Μέ­ρι­μνα ώστε οι εθε­λο­ντι­κές επι­σκέ­ψεις ια­τρών δια­φό­ρων μη κερ­δο­σκο­πι­κών φο­ρέ­ων να γί­νο­νται ορ­γα­νω­μέ­να, σε τα­κτι­κά χρο­νι­κά δια­στή­μα­τα, να βα­σί­ζο­νται στις πραγ­μα­τι­κές ανά­γκες των πο­λι­τών και να κα­τα­γρά­φο­νται στον ηλε­κτρο­νι­κό φά­κε­λο του ασθε­νούς.

Η εμπει­ρία από άλλες χώρες με απο­μο­νω­μέ­νες πε­ριο­χές δεί­χνει ότι όπου υπάρ­χει σω­στός συν­δυα­σμός μό­νι­μης στε­λέ­χω­σης, δυ­να­τής πρω­το­βάθ­μιας φρο­ντί­δας υγεί­ας και ύπαρ­ξης αξιό­πι­στου συ­στή­μα­τος τη­λεϊ­α­τρι­κής και δια­κο­μι­δής ασθε­νών, οι κά­τοι­κοι αι­σθά­νο­νται ασφα­λείς και οι για­τροί είναι πιο πρό­θυ­μοι να πα­ρα­μεί­νουν.

• Η κυ­βέρ­νη­ση δη­λώ­νει ότι γί­νε­ται προ­σπά­θεια να προ­χω­ρή­σουν ου­σια­στι­κές αλ­λα­γές στον τρόπο λει­τουρ­γί­ας του Εθνι­κού Συ­στή­μα­τος Υγεί­ας – το οποίο φέρει τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ενός μο­ντέ­λου που δη­μιουρ­γή­θη­κε πριν από 60-70 χρό­νια. Ποιες θα πρέ­πει να είναι οι προ­τε­ραιό­τη­τες για αυτές τις αλ­λα­γές;

Όντως είναι γε­γο­νός ότι το ΕΣΥ, παρά τις με­γά­λες του κα­τα­κτή­σεις, έχει οι­κο­δο­μη­θεί σε ένα πλαί­σιο που αντα­πο­κρι­νό­ταν σε ανά­γκες άλλων δε­κα­ε­τιών. Σή­με­ρα απαι­τού­νται τομές. Κατά την άποψή μου, τέσ­σε­ρις πρέ­πει να είναι οι προ­τε­ραιό­τη­τες:

• Ενί­σχυ­ση της Πρω­το­βάθ­μιας Φρο­ντί­δας Υγεί­ας. Ο οι­κο­γε­νεια­κός για­τρός και τα Κέ­ντρα Υγεί­ας πρέ­πει να γί­νουν το πραγ­μα­τι­κό πρώτο ση­μείο επα­φής του πο­λί­τη με το σύ­στη­μα. Αυτό ση­μαί­νει επαρ­κείς γε­νι­κούς ια­τρούς, πα­θο­λό­γους, παι­διά­τρους, καθώς και ανα­βάθ­μι­ση εξο­πλι­σμού για βα­σι­κές εξε­τά­σεις.

• Ψη­φια­κός με­τα­σχη­μα­τι­σμός. Η ηλε­κτρο­νι­κή δια­σύν­δε­ση δομών και η αξιο­ποί­η­ση του ηλε­κτρο­νι­κού φα­κέ­λου υγεί­ας (MyHealth) -ο οποί­ος πρέ­πει να είναι ενιαί­ος για όλους τους για­τρούς και δομές υγεί­ας και υπο­χρε­ω­τι­κός- θα δια­σφα­λί­σουν συ­νέ­χεια στη φρο­ντί­δα και κα­λύ­τε­ρο έλεγ­χο των υπη­ρε­σιών. Η τη­λεϊ­α­τρι­κή, οι πλατ­φόρ­μες τη­λε­πα­ρα­κο­λού­θη­σης και η χρήση σύγ­χρο­νων ερ­γα­λεί­ων τε­χνο­λο­γί­ας μπο­ρούν να αλ­λά­ξουν ρι­ζι­κά την ει­κό­να.

• Ανα­βάθ­μι­ση του αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού. Χρειά­ζο­νται στα­θε­ρές προ­σλή­ψεις, βελ­τί­ω­ση μι­σθών και συν­θη­κών ερ­γα­σί­ας, αλλά και ου­σια­στι­κή συ­νε­χι­ζό­με­νη εκ­παί­δευ­ση. Ο σχε­δια­σμός του Υγειο­νο­μι­κού Χάρτη με βάση πραγ­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να πλη­θυ­σμού και ανα­γκών θα επι­τρέ­ψει κα­λύ­τε­ρη κα­τα­νο­μή.

• Υιο­θέ­τη­ση σύγ­χρο­νων πρα­κτι­κών διοί­κη­σης και δια­κυ­βέρ­νη­σης στην Υγεία. Το Εθνι­κό Σύ­στη­μα Υγεί­ας χρειά­ζε­ται να λει­τουρ­γή­σει με αρχές σύγ­χρο­νου management, κάτι που προ­ϋ­πο­θέ­τει νο­μο­θε­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις. Αυτό ση­μαί­νει σαφή στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό, απο­τε­λε­σμα­τι­κή εφαρ­μο­γή, διαρ­κή έλεγ­χο και αξιο­λό­γη­ση των δρά­σε­ων, καθώς και συ­στη­μα­τι­κή βελ­τί­ω­ση με βάση το feedback από τους επαγ­γελ­μα­τί­ες υγεί­ας και τους πο­λί­τες. Μόνο έτσι μπο­ρεί να υπάρ­ξει πραγ­μα­τι­κή λο­γο­δο­σία, απο­δο­τι­κό­τη­τα και συ­νε­χής ανα­βάθ­μι­ση των υπη­ρε­σιών.

Ει­δι­κό­τε­ρα για τα νησιά του Αι­γαί­ου χρειά­ζε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο απο­κε­ντρω­μέ­νο μο­ντέ­λο, με διοι­κη­τι­κή και οι­κο­νο­μι­κή αυ­το­τέ­λεια των νη­σιω­τι­κών δομών.

• Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, κα­τα­γρά­φε­ται ένα «brain drain» από για­τρούς και επι­στή­μο­νες. Μπο­ρεί να ανα­στρα­φεί αυτή η δια­μορ­φω­μέ­νη κα­τά­στα­ση κατά την άποψή σας και με ποιον τρόπο;

Η «διαρ­ροή εγκε­φά­λων» απο­τε­λεί πληγή για τη χώρα μας. Χι­λιά­δες για­τροί, νο­ση­λευ­τές και επι­στή­μο­νες έχουν επι­λέ­ξει να ερ­γα­στούν στο εξω­τε­ρι­κό, κυ­ρί­ως για λό­γους κα­λύ­τε­ρων συν­θη­κών ερ­γα­σί­ας, αμοι­βών και επι­στη­μο­νι­κής εξέ­λι­ξης. Το ζή­τη­μα υπερ­βαί­νει αυτό της στε­λέ­χω­σης στα νησιά και εστιά­ζε­ται στο πώς θα γίνει η Ελ­λά­δα ελ­κυ­στι­κή για τους νέους επι­στή­μο­νες. Η απά­ντη­ση κατά τη γνώμη μου βρί­σκε­ται στην αξιο­πρε­πή αμοι­βή, στη στα­θε­ρό­τη­τα, στην προ­ο­πτι­κή εξέ­λι­ξης και στην ου­σια­στι­κή επι­στη­μο­νι­κή υπο­στή­ρι­ξη. Χρειά­ζε­ται λοι­πόν ένα συν­δυα­στι­κό πα­κέ­το πο­λι­τι­κών:

• Αξιο­πρε­πείς αμοι­βές και συν­θή­κες ερ­γα­σί­ας, ώστε οι νέοι συ­νά­δελ­φοι να μην αι­σθά­νο­νται ότι η μόνη τους διέ­ξο­δος είναι η με­τα­νά­στευ­ση.

• Οι­κο­νο­μι­κά κί­νη­τρα ισχυ­ρό­τε­ρα από τα ση­με­ρι­νά, που θα πε­ρι­λαμ­βά­νουν αυ­ξη­μέ­νες απο­δο­χές, φο­ρο­α­παλ­λα­γές, πα­ρο­χή ή στή­ρι­ξη στέ­γα­σης (π.χ. επι­δό­τη­ση ενοι­κί­ου ή αγο­ράς κα­τοι­κί­ας) και εφά­παξ μπό­νους εγκα­τά­στα­σης.

• Επι­στη­μο­νι­κά κί­νη­τρα, όπως η συμ­με­το­χή σε συ­νέ­δρια και σε­μι­νά­ρια, η εξ απο­στά­σε­ως εκ­παί­δευ­ση, η δυ­να­τό­τη­τα rotation σε πα­νε­πι­στη­μια­κές κλι­νι­κές για τη δια­τή­ρη­ση δε­ξιο­τή­των.

• Κοι­νω­νι­κή στή­ρι­ξη, όπως συ­νυ­πη­ρέ­τη­ση συ­ζύ­γων, εκ­παι­δευ­τι­κή μέ­ρι­μνα για τα παι­διά των για­τρών, διευ­κο­λύν­σεις στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα.

• Στα­θε­ρό­τη­τα και προ­ο­πτι­κή. Οι νέοι για­τροί χρειά­ζο­νται να γνω­ρί­ζουν ότι δεν θα ερ­γά­ζο­νται σε κα­θε­στώς προ­σω­ρι­νό­τη­τας και αβε­βαιό­τη­τας, αλλά ότι το κρά­τος επεν­δύ­ει μα­κρο­πρό­θε­σμα σε αυ­τούς.

Θεωρώ ότι η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει υψη­λού επι­πέ­δου επι­στη­μο­νι­κό δυ­να­μι­κό. Αν δη­μιουρ­γη­θούν οι συν­θή­κες που θα δώ­σουν κύρος, αξιο­πρέ­πεια και προ­ο­πτι­κή στο έργο του, τότε είναι βέ­βαιο ότι πολ­λοί από αυ­τούς που σή­με­ρα βρί­σκο­νται στο εξω­τε­ρι­κό θα επέ­στρε­φαν, ενώ οι νε­ό­τε­ροι δεν θα είχαν κί­νη­τρο να φύ­γουν.