Ο πόλεμος που κέρδισε η Ρόδος

Στα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του 1940 ο σκη­νο­θέ­της Μι­χά­λης Γα­ζιά­δης ήταν ο πρώ­τος άν­θρω­πος που έστη­σε κι­νη­μα­το­γρα­φι­κή μη­χα­νή στο νησί της Ρόδου για τα γυ­ρί­σμα­τα με­γά­λου μή­κους ται­νί­ας μυ­θο­πλα­σί­ας. Η ται­νία ήταν η «Αννα Ρο­δί­τη», της οποί­ας η δράση το­πο­θε­τεί­ται στα χρό­νια της ιτα­λι­κής κα­το­χής στη Ρόδο. Κε­ντρι­κός ήρωας είναι ένας έλ­λη­νας κα­τά­σκο­πος αξιω­μα­τι­κός (Λά­μπρος Κων­στα­ντά­ρας) που πα­ρι­στά­νει τον φα­σί­στα και τε­λι­κά ερω­τεύ­ε­ται μια αντι­στα­σια­κή (Καίτη Πάνου). Η «Αννα Ρο­δί­τη» παί­χθη­κε στις αί­θου­σες το 1948. Δώ­δε­κα χρό­νια αρ­γό­τε­ρα και ενώ είχαν με­σο­λα­βή­σει γυ­ρί­σμα­τα αρ­κε­τών ται­νιών στη Ρόδο, ελ­λη­νι­κών και ξένων, μια άλλη ται­νία, της οποί­ας η ιστο­ρία επί­σης εκτυ­λίσ­σε­ται στα χρό­νια του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου, θα γι­νό­ταν εκεί­νη που θα συν­δε­ό­ταν όσο καμία άλλη με το νησί των Δω­δε­κα­νή­σων: «Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε» του Τζέι Λι Τόμ­σον.

Το πόσο φι­λό­δο­ξη υπήρ­ξε αυτή η πα­ρα­γω­γή σε σχέση με την Ελ­λά­δα και την αντι­με­τώ­πι­σή της από το Χό­λι­γουντ δεν φαί­νε­ται μόνο από το υπέ­ρο­γκο κό­στος της (6 εκατ. δο­λά­ρια ήταν ποσό απί­στευ­τα με­γά­λο για εκεί­να τα χρό­νια) όσο από τις προ­θέ­σεις του στού­ντιο της Columbia που είχαν επι­σή­μως κα­τα­γρα­φεί ως εξής: «”Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε” φι­λο­δο­ξούν να γί­νουν ένας σύγ­χρο­νος μύθος ή, πιο σωστά, μια ανα­πα­ρά­στα­ση των αρ­χαί­ων ελ­λη­νι­κών μύθων σε σύγ­χρο­νη πε­ρι­πέ­τεια. Ας ανα­λο­γι­σθού­με την “Οδύσ­σεια”, την “Ιλιά­δα”, τον Ιά­σο­να και τους Αρ­γο­ναύ­τες, τον Θησέα και τον Μι­νώ­ταυ­ρο. Ο χώρος είναι ο ίδιος, το σκη­νι­κό υπέ­ρο­χο, τα εμπό­δια και οι επι­διώ­ξεις γι­γα­ντιαία. Οι τύποι είναι ηρω­ι­κοί στην κυ­ριο­λε­ξία της λέ­ξε­ως».

«Παιδί» του σπου­δαί­ου πα­ρα­γω­γού Καρλ Φόρ­μαν, ο οποί­ος έκανε ο ίδιος τη δια­σκευή σε σε­νά­ριο του μπεστ σέλερ του Αλι­στερ Μακ Λιν, «Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε» είναι μία από τις πιο άρτια φτιαγ­μέ­νες σε επαγ­γελ­μα­τι­κό επί­πε­δο ξένες ται­νί­ες που έχουν γυ­ρι­στεί ποτέ σε ελ­λη­νι­κό έδα­φος. Και όλα είχαν να κά­νουν με το είδος της πο­λε­μι­κής πε­ρι­πέ­τειας που εκ­προ­σω­πεί. Η πλοκή ανα­φέ­ρε­ται στη δράση μιας ομά­δας κο­μά­ντος των συμ­μα­χι­κών δυ­νά­με­ων (ανά­με­σά τους ο Γκρέ­γκο­ρι Πεκ, ο Ντέι­βιντ Νίβεν, ο Αντο­νι Κουίν και ο Στάν­λεϊ Μπέι­κερ) η οποία κατά τη διάρ­κεια του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου ανα­λαμ­βά­νει μια απο­στο­λή-αυ­το­κτο­νία ενα­ντί­ον των Γερ­μα­νών στο Αι­γαίο: να κυ­ριέ­ψει το οχυ­ρω­μέ­νο από τους Γερ­μα­νούς νησί Να­βα­ρό­νε (στοι­χείο μυ­θο­πλα­σί­ας φυ­σι­κά), τα κα­νό­νια του οποί­ου είναι πα­νί­σχυ­ρα. Ακο­λου­θούν σκλη­ρές μάχες, με­σο­λα­βεί ένα ει­δύλ­λιο και εν τέλει η νίκη ανή­κει στους Συμ­μά­χους.

Η τέ­λεια πο­λε­μι­κή επι­χεί­ρη­ση

«Ποτέ στην ιστο­ρία της Ρόδου ένας… πό­λε­μος δεν ωφέ­λη­σε τόσο πολύ το νησί όσο ο πό­λε­μος για “Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε”» έγρα­ψε ο «Τα­χυ­δρό­μος» στις 16 Απρι­λί­ου 1960, προ­τού ολο­κλη­ρω­θεί η ται­νία. «Και πρό­κει­ται για πραγ­μα­τι­κό πό­λε­μο, μια και με­τα­κι­νή­θη­καν προς τη Ρόδο, εκτός από τη στρα­τιω­τι­κή δύ­να­μη, άρ­μα­τα μάχης, αε­ρο­πλά­να, ελι­κό­πτε­ρα και πυ­ρο­βο­λι­κό πα­ντός εί­δους». Στο­χεύ­ο­ντας στην τε­λειό­τη­τα όλων των σκη­νών της ται­νί­ας, ο Καρλ Φόρ­μαν φρό­ντι­σε να εξα­σφα­λί­σει προ­νό­μια από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση αλλά και από το Αμε­ρι­κα­νι­κό Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό για την απο­στο­λή πο­λε­μι­κών σκα­φών του Εκτου Στό­λου. Επί­σης ο πα­ρα­γω­γός είχε την ευ­φυ­ΐα να εξα­σφα­λί­σει συμ­βού­λους οι οποί­οι κατά τη διάρ­κεια του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου είχαν εμπει­ρία και από τις δύο αντι­μα­χό­με­νες πλευ­ρές, των Συμ­μά­χων και των Γερ­μα­νών. Συ­νε­πώς κά­λε­σε ως συμ­βού­λους πρώτο τον βρε­τα­νό τα­ξί­αρ­χο Τέρν­μπελ, ο οποί­ος είχε πα­ρα­ση­μο­φο­ρη­θεί από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση για τη δράση του ως ορ­γα­νω­τή των επι­δρο­μών στα κα­τε­χό­με­να νησιά του Αι­γαί­ου στα χρό­νια του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου, και δεύ­τε­ρο τον γερ­μα­νό στρα­τη­γό Φριτς Μπό­γερ­λαϊν, ο οποί­ος στο διά­στη­μα του πο­λέ­μου υπη­ρε­τού­σε ως αρ­χη­γός του επι­τε­λεί­ου του στρα­τάρ­χη Ρόμελ στη Βό­ρεια Αφρι­κή. Η εμπει­ρία του Μπό­γερ­λαϊν άλ­λω­στε είχε ήδη βοη­θή­σει στην υλο­ποί­η­ση δη­μο­φι­λέ­στα­των πο­λε­μι­κών ται­νιών όπως «Η αλε­πού της ερή­μου» και «Πο­ντι­κοί της ερή­μου» που ανα­φέ­ρο­νταν στον πό­λε­μο της Αφρι­κής.

Στην πο­λε­μι­κή μη­χα­νή της πα­ρα­γω­γής δεν αγνο­ή­θη­κε το ελ­λη­νι­κό σκέ­λος. Ολοι οι γερ­μα­νοί στρα­τιώ­τες που εμ­φα­νί­ζο­νται στην ται­νία ήταν οπλί­τες του ελ­λη­νι­κού στρα­τού. Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έθεσε στη διά­θε­ση της πα­ρα­γω­γής πε­ρί­που 1.000 άντρες των ελ­λη­νι­κών στρα­τιω­τι­κών τμη­μά­των. Αυτό το στρα­τιω­τι­κό «από­σπα­σμα» βρι­σκό­ταν υπό τις δια­τα­γές των ταγ­μα­ταρ­χών Πέ­τρου Λα­ζα­ρί­δη και Γε­ωρ­γί­ου Μπα­λά­σκα, οι οποί­οι χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν επί­σης ως τε­χνι­κοί σύμ­βου­λοι. Δώ­δε­κα ελ­λη­νι­κά αντι­τορ­πι­λι­κά με­τεί­χαν στις επι­χει­ρή­σεις με σκη­νές που κι­νη­μα­το­γρα­φή­θη­καν στα ανοι­χτά του Λαυ­ρί­ου, ενώ άντρες των ΛΟΚ ήταν οι αντι­κα­τα­στά­τες των ηθο­ποιών σε δύ­σκο­λες σκη­νές όπως οι αναρ­ρι­χή­σεις στα από­το­μα βρά­χια του Να­βα­ρό­νε.

Το σε­νά­ριο προ­έ­βλε­πε επί­σης τρεις απο­βά­σεις συ­νο­δεία αμε­ρι­κα­νι­κών πο­λε­μι­κών πλοί­ων στην Κά­μει­ρο, στο Φα­λη­ρά­κι και στη Λίνδο, καθώς επί­σης και μια οδο­μα­χία στην πόλη της Ρόδου. Σε έναν λόφο της Κοι­νό­τη­τας Κα­λά­θου όπου τα πα­λαιό­τε­ρα χρό­νια είχαν υπάρ­ξει απο­θή­κες και αε­ρο­δρό­μιο κα­τα­σκευά­στη­κε ένα οχυρό.

Σε αυτόν τον ορ­γα­σμό δρα­στη­ριο­τή­των συμ­με­τεί­χαν και οι πο­λί­τες του νη­σιού. Στα ερ­γα­στή­ρια των δη­μο­τι­κών τε­χνι­κών σχο­λών της Ρόδου ετοι­μά­στη­καν γύ­ψι­να ομοιώ­μα­τα βρά­χων, μι­κρο­γρα­φί­ες βου­νών, πο­λε­μί­στρες γέ­φυ­ρες, ξύ­λι­να φυ­λά­κια, προ­σό­ψεις σπι­τιών, προ­χώ­μα­τα σε σχήμα αμ­μό­σα­κων και βε­βαί­ως ψεύ­τι­κα κα­νό­νια φτιαγ­μέ­να από γύψο. Επί­σης στο φι­νά­λε της ται­νί­ας ο λαός της Ρόδου έσειε τις ση­μαί­ες της πα­ρέ­λα­σης ραί­νο­ντας με λου­λού­δια τους νι­κη­τές.

Η υπο­στή­ρι­ξη της Ολυ­μπια­κής

Δη­μο­σιεύ­μα­τα της επο­χής ανα­φέ­ρουν ότι ο ρόλος της Ολυ­μπια­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας στα γυ­ρί­σμα­τα της ται­νί­ας στην Ελ­λά­δα υπήρ­ξε πολύ ση­μα­ντι­κός. Η πα­ρα­γω­γή των «Κα­νο­νιών» συ­νά­ντη­σε την άρ­νη­ση των ξένων αε­ρο­πο­ρι­κών εται­ρειών για τη με­τα­φο­ρά έμ­ψυ­χου και άψυ­χου υλι­κού από τα διά­φο­ρα μέρη του κό­σμου (και κυ­ρί­ως το Λον­δί­νο) προς την Ελ­λά­δα και συ­γκε­κρι­μέ­να τη Ρόδο. «Το πρό­βλη­μα ήταν τόσο σο­βα­ρό που παρ’ ολί­γον να μα­ταιω­θεί το γύ­ρι­σμα» δια­βά­ζου­με στο ρε­πορ­τάζ του «Τα­χυ­δρό­μου». «Η Ολυ­μπια­κή Αε­ρο­πο­ρία υπε­λό­γι­σε τότε την του­ρι­στι­κή ζημιά που θα είχε η Ελ­λά­δα και ιδιαί­τε­ρα η Ρόδος αν χα­νό­ταν η ευ­και­ρία και εδέ­χθη να βοη­θή­σει στο πρό­βλη­μα όχι μόνο της με­τα­φο­ράς αλλά και των τε­λω­νεια­κών και άλλων δια­τυ­πώ­σε­ων που προ­έ­κυ­πταν κάθε τόσο». Από την πλευ­ρά του το ξε­νο­δο­χεια­κό συ­γκρό­τη­μα «Μι­ρα­μά­ρε» στο οποίο εγκα­τα­στά­θη­κε το Γε­νι­κό Στρα­τη­γείο του κι­νη­μα­το­γρα­φι­κού συ­νερ­γεί­ου των «Κα­νο­νιών του Να­βα­ρό­νε» προ­σέ­φε­ρε κάθε άνεση «ένα­ντι μι­κρής σχε­τι­κώς δα­πά­νης» ανα­φέ­ρει το ρε­πορ­τάζ του Ορέ­στη Λα­ζα­ρί­δη. Οι πρω­τα­γω­νι­στές της ται­νί­ας διέ­μει­ναν στα μπάν­γκα­λο­ου υπερ­πο­λυ­τε­λεί­ας και οι ηθο­ποιοί των δεύ­τε­ρων ρόλων σε μι­κρό­τε­ρα.

Πε­ρί­που ενά­μι­ση χρόνο αρ­γό­τε­ρα η πρε­μιέ­ρα των «Κα­νο­νιών του Να­βα­ρό­νε» στην Αθήνα έλαβε δια­στά­σεις καλ­λι­τε­χνι­κού γε­γο­νό­τος πα­γκο­σμί­ου κλί­μα­κος. Πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στο κι­νη­μα­το­θέ­α­τρο «Παλ­λάς» την Πα­ρα­σκευή 3 Νο­εμ­βρί­ου 1961 και οι ει­σπρά­ξεις της προ­βο­λής δια­τέ­θη­καν υπέρ της «Βα­σι­λι­κής Πρό­νοιας» καθ’ ότι η προ­βο­λή τε­λού­σε υπό την προ­στα­σία των βα­σι­λέ­ων. Η αθη­ναϊ­κή πρε­μιέ­ρα των «Κα­νο­νιών» ήταν η πέμ­πτη βα­σι­λι­κή του έργου έπει­τα από αυτές που έγι­ναν στο Λον­δί­νο, στο Αμ­στερ­νταμ, στο Μο­να­κό και στις Βρυ­ξέλ­λες. Το φορ­τω­μέ­νο επαγ­γελ­μα­τι­κό πρό­γραμ­μα των Γκρέ­γκο­ρι Πεκ και Αντο­νι Κουίν τους ανά­γκα­σε να μην πα­ρευ­ρε­θούν στην πρε­μιέ­ρα. Απών ήταν επί­σης ο Ντ. Νίβεν, ο οποί­ος νο­ση­λευό­ταν στην Ελ­βε­τία λόγω της στα­φυ­λο­κοκ­κί­α­σης που έπαθε στα γυ­ρί­σμα­τα της Ρόδου. Πα­ρό­ντες όμως ήταν ο Φόρ­μαν, ο Στάν­λεϊ Μπέι­κερ, η Αν Βέρ­νον και η Μιλέν Ντε­μον­ζό.

Πα­ρα­λί­γο και η Κάλ­λας

Η πιο ευ­φά­ντα­στη ιδέα του Καρλ Φόρ­μαν, όμως, η οποία δεν υλο­ποι­ή­θη­κε, είχε να κάνει με τη δια­νο­μή του ενός από τους μόλις δύο βα­σι­κούς γυ­ναι­κεί­ους ρό­λους της ται­νί­ας, της αντι­στα­σια­κής Ρο­δί­τισ­σας Μα­ρί­ας. «Ο αγ­γλι­κός Τύπος πλη­ρο­φο­ρεί­ται ότι η διά­ση­μος αοι­δός Μαρία Κάλ­λας απε­δέ­χθη πρό­τα­σιν του αμε­ρι­κα­νού κι­νη­μα­το­γρα­φι­κού πα­ρα­γω­γού Καρλ Φόρ­μαν όπως πρω­τα­γω­νι­στή­ση εις την ται­νί­αν του “Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε”» δια­βά­ζου­με στο πρω­το­σέ­λι­δο του «Βή­μα­τος» της 6ης Αυ­γού­στου 1959. Στο ρε­πορ­τάζ ανα­φέ­ρε­ται ότι ο Φόρ­μαν είχε με­τα­βεί αε­ρο­πο­ρι­κώς στη Ρόδο για να συ­να­ντή­σει την Κάλ­λας, η οποία εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο βρι­σκό­ταν σε κρουα­ζιέ­ρα με τον Αρι­στο­τέ­λη Ωνάση. Μά­λι­στα ο αγ­γλι­κός Τύπος βιά­στη­κε να εντυ­πω­σιά­σει γρά­φο­ντας τί­τλους όπως π.χ. «Η πρώτη ται­νία της Κάλ­λας!».

Εν τέλει βέ­βαια η πρώτη (και τε­λευ­ταία) ται­νία της Μα­ρί­ας Κάλ­λας, η «Μή­δεια», θα γυ­ρι­ζό­ταν αρ­κε­τά χρό­νια αρ­γό­τε­ρα από έναν εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κής αντί­λη­ψης σκη­νο­θέ­τη, τον Πιερ Πάολο Πα­ζο­λί­νι. Ο Φόρ­μαν δεν κα­τά­φε­ρε να πεί­σει την υψί­φω­νο και έτσι ο ρόλος της Μα­ρί­ας δό­θη­κε στην Ει­ρή­νη Παπά.

Πηγή Το Βήμα