Νέο παιχνίδι της Τουρκίας στο Αιγαίο

Μια πρα­κτι­κή από το μα­κρι­νό πα­ρελ­θόν έχουν επα­να­φέ­ρει σε χρήση τους τε­λευ­ταί­ους μήνες οι τουρ­κι­κές αρχές. Σκο­πός, όπως φαί­νε­ται από την ανά­λυ­ση των δε­δο­μέ­νων, είναι να δο­κι­μα­στεί στο πεδίο η πι­θα­νό­τη­τα κλει­σί­μα­τος των κόλ­πων της Μι­κράς Ασίας και των νη­σί­δων που ανή­κουν στη Τουρ­κία, με σκοπό την προ­βο­λή των μα­ξι­μα­λι­στι­κών θέ­σε­ων της Αγκυ­ρας. Δεν είναι σαφές γιατί γί­νο­νται τέ­τοια βή­μα­τα από την Τουρ­κία, δίχως να απο­κλεί­ε­ται το εν­δε­χό­με­νο η Αγκυ­ρα να επι­θυ­μεί να δεί­ξει κά­ποια ση­μά­δια αντί­δρα­σης στην –κα­θα­ρά φι­λο­λο­γι­κή– συ­ζή­τη­ση που έχει ανοί­ξει τους τε­λευ­ταί­ους μήνες περί πι­θα­νής τμη­μα­τι­κής επέ­κτα­σης των χω­ρι­κών υδά­των από τα 6 στα 12 ν.μ. σε τμή­μα­τα της ελ­λη­νι­κής επι­κρά­τειας.

Από πού όμως ξε­κι­νά­ει το συ­γκε­κρι­μέ­νο θέμα; Ηδη από το πε­ρα­σμέ­νο φθι­νό­πω­ρο του 2022 συχνά τα πλη­ρώ­μα­τα εμπο­ρι­κών πλοί­ων, αλιευ­τι­κών και άλλων σκα­φών με ση­μαί­ες τρί­των χωρών –πάντα όμως τουρ­κι­κών συμ­φε­ρό­ντων– απα­ντούν σε κλή­σεις για υπο­βο­λή ανα­φο­ράς (hailing) από το Λι­με­νι­κό Σώμα (Λ.Σ.) ισχυ­ρι­ζό­με­να ότι κι­νού­νται εντός τουρ­κι­κών χω­ρι­κών υδά­των ή διε­θνών υδά­των. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα αυτά τα σκάφη κι­νού­νταν πέρα από τη μέση γραμ­μή ανά­με­σα σε Μικρά Ασία και νησιά και κά­ποιες φορές εντός ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Η επα­νά­λη­ψη του φαι­νο­μέ­νου καλ­λιέρ­γη­σε υπο­ψί­ες στην ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά για προ­σπά­θεια της Τουρ­κί­ας να αμ­φι­σβη­τή­σει πε­ραι­τέ­ρω ακόμα και τα διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­να χω­ρι­κά ύδατα της Ελ­λά­δας και το ση­μείο έναρ­ξης των διε­θνών. Αυτή η δρα­στη­ριό­τη­τα δεν συ­νά­δει με τις συ­νή­θεις επι­θε­τι­κές ενέρ­γειες, όπως οι πα­ρε­νο­χλή­σεις σκα­φών του Λ.Σ. από ακταιω­ρούς της Τουρ­κι­κής Ακτο­φυ­λα­κής, αλλά κι­νεί­ται σε εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή κα­τεύ­θυν­ση.

Ατύ­πως, σύμ­φω­να με καλά πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες πηγές σε δι­πλω­μα­τι­κό και στρα­τιω­τι­κό επί­πε­δο, οι Τούρ­κοι φαί­νε­ται να κι­νού­νται με βάση ένα Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα του 1964, το οποίο δεν συμ­βα­δί­ζει με τη Σύμ­βα­ση των Ηνω­μέ­νων Εθνών για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας του 1982 (UNCLOS).

Βάσει εκεί­νου του Προ­ε­δρι­κού Διά­ταγ­μα­τος, το οποίο ακο­λού­θη­σε την –κα­θυ­στε­ρη­μέ­νη– επέ­κτα­ση των χω­ρι­κών υδά­των της Τουρ­κί­ας από τα 3 στα 6 ν.μ., το σύ­νο­λο των κόλ­πων της Μι­κράς Ασίας στο Αι­γαίο και το μέρος της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου που αφορά την Ελ­λά­δα (από το Ξηρό απέ­να­ντι από τη Σα­μο­θρά­κη και τη Ζου­ρά­φα μέχρι το Κας απέ­να­ντι από το Κα­στελ­λό­ρι­ζο) «κλεί­νο­νταν» με ευ­θεί­ες γραμ­μής βάσης. Πέρα από τους με­γά­λους κόλ­πους της μι­κρα­σια­τι­κής ακτής (Αδραμ­μυ­τί­ου, Κε­ρα­μει­κού, Σμύρ­νης κ.ά.) κλεί­νο­νταν με ευ­θεί­ες γραμ­μές βάσης και μι­κροί κολ­πί­σκοι απέ­να­ντι από τη Λέσβο και τη Χίο. Επι­πλέ­ον, με βάση αυτή την αντί­λη­ψη δη­μιουρ­γού­νταν ένα τρί­γω­νο στα Δαρ­δα­νέλ­λια με προ­βο­λές της Ιμ­βρου και της Τε­νέ­δου, που με­τέ­φε­ρε ση­μα­ντι­κά την επή­ρεια αυτών των νη­σιών προς τα δυ­τι­κά.

Πρα­κτι­κά αυτό ση­μαί­νει ότι οι Τούρ­κοι με­τρούν τα χω­ρι­κά ύδατα της ακτής τους από την ευ­θεία γραμ­μή βάσης που κλεί­νει τον κόλπο, με­τα­το­πί­ζο­ντας την επή­ρεια της Μι­κράς Ασίας ένα­ντι των ελ­λη­νι­κών νη­σιών με τρόπο που πα­ρα­βιά­ζει από κάθε άποψη το υφι­στά­με­νο στά­τους κβο της αι­για­λί­τι­δας ζώνης των 6 ν.μ. στο Αι­γαίο Πέ­λα­γος. Το γε­γο­νός ότι οι τουρ­κι­κές αρχές δεν έχουν προ­βεί σε κά­ποια δή­λω­ση που να υπο­στη­ρί­ζει αυτή την άποψη με οποιο­δή­πο­τε επί­ση­μο έγ­γρα­φο οδη­γεί την Αθήνα στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι η Αγκυ­ρα δο­κι­μά­ζει τα νερά. Ενα εν­δια­φέ­ρον στοι­χείο είναι ότι τα σκάφη του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού δεν κι­νού­νται με βάση αυτές τις συ­ντε­ταγ­μέ­νες. Την πρα­κτι­κή αυτή ακο­λου­θούν απο­κλει­στι­κά σκάφη της τουρ­κι­κής ακτο­φυ­λα­κής, αλιευ­τι­κά και εμπο­ρι­κά πλοία τουρ­κι­κών συμ­φε­ρό­ντων με ση­μαί­ες τρί­των χωρών.

Ου­δείς εξ όσων έχουν ασχο­λη­θεί με το θέμα θε­ω­ρεί ότι είναι δυ­να­τόν σο­βα­ρά η Αγκυ­ρα να επι­στρέ­ψει σε μια πρα­κτι­κή την οποία είχε εγκα­τα­λεί­ψει ήδη από τις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 1970, σχε­δόν πριν από μισό αιώνα. Πρα­κτι­κά οι Τούρ­κοι μετά το 1973 –όταν ξε­κί­νη­σαν οι συ­ζη­τή­σεις για την UNCLOS, οι οποί­ες ολο­κλη­ρώ­θη­καν το 1982– ου­δέ­πο­τε χρη­σι­μο­ποί­η­σαν ως βάση έναρ­ξης για τον υπο­λο­γι­σμό των χω­ρι­κών υδά­των της μι­κρα­σια­τι­κής ακτής την υπό­θε­ση ύπαρ­ξης κλει­στών κόλ­πων ή γραμ­μών βάσης που πε­ρι­λαμ­βά­νουν και τις νη­σί­δες τους. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι η UNCLOS τέ­θη­κε σε ισχύ το 1994, η Ελ­λά­δα την κύ­ρω­σε τον Μάιο του 1995 και τον επό­με­νο μήνα η τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση προ­χώ­ρη­σε στην υιο­θέ­τη­ση του λε­γό­με­νου casus belli σε πε­ρί­πτω­ση επέ­κτα­σης των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των.

Επει­δή η Τουρ­κία δεν είναι συμ­βαλ­λό­με­νο κρά­τος στην UNCLOS, ου­δείς μπο­ρεί να απο­κλεί­σει το εν­δε­χό­με­νο επι­ση­μο­ποί­η­σης αυτής της αντί­λη­ψης. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι οι προ­βλέ­ψεις της πα­ρά­τυ­πης συμ­φω­νί­ας Αγκυ­ρας – Τρί­πο­λης (το απο­κα­λού­με­νο τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο) απο­τε­λούν κα­τά­φω­ρη πα­ρα­βί­α­ση κάθε έν­νοιας της UNCLOS, όπως άλ­λω­στε και οι διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κί­ας στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο ένα­ντι της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας.

Ως εκ τού­του, στην Αθήνα υπάρ­χει μια εύ­λο­γη διε­ρώ­τη­ση σχε­τι­κά με το αν η Αγκυ­ρα θα επι­χει­ρή­σει κά­ποια στιγ­μή να επι­ση­μο­ποι­ή­σει αυτές τις αντι­λή­ψεις. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι μετά το απο­κα­λού­με­νο τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, η Αγκυ­ρα εγ­γρά­φως και στο πλέον επί­ση­μο φό­ρουμ, αυτό του ΟΗΕ, έχει δη­μο­σιο­ποι­ή­σει από­ψεις που η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία θε­ω­ρού­σε στο πα­ρελ­θόν εξαι­ρε­τι­κά δύ­σκο­λο να κα­τα­τε­θούν με επί­ση­μο τρόπο (λ.χ. η σύν­δε­ση της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου με την κυ­ριαρ­χία τους από την Ελ­λά­δα). Βέ­βαια, σε πε­ρί­πτω­ση που η Τουρ­κία ακο­λου­θή­σει μια τέ­τοια στάση, η Ελ­λά­δα δεν μπο­ρεί παρά να ακο­λου­θή­σει προς την ίδια κα­τεύ­θυν­ση της αύ­ξη­σης των χω­ρι­κών υδά­των.

Στο μι­κρο­σκό­πιο

Αυτές οι λε­πτές γραμ­μές που προ­κύ­πτουν από τις με­τα­βο­λές της κα­θη­με­ρι­νής ναυ­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στο Αι­γαίο δεν μπο­ρεί παρά να πα­ρα­κο­λου­θού­νται από πολύ κοντά εκ μέ­ρους της Αθή­νας. Γε­γο­νός απο­λύ­τως φυ­σιο­λο­γι­κό καθώς η Αθήνα και η Αγκυ­ρα δια­νύ­ουν πα­ράλ­λη­λες προ­ε­κλο­γι­κές πε­ριό­δους και κα­θε­τί που γί­νε­ται αυτή τη στιγ­μή στην Τουρ­κία μπαί­νει εκ των πραγ­μά­των στο ελ­λη­νι­κό μι­κρο­σκό­πιο. Την ίδια στιγ­μή, πά­ντως, στην Αθήνα πα­ρα­κο­λου­θού­νται στενά οι εξε­λί­ξεις στη Λιβύη, όπου όπως όλα δεί­χνουν (επα­φές υπουρ­γού Πε­τρε­λαί­ου στην Ουά­σιγ­κτον, επί­σκε­ψη διευ­θυ­ντή CIA στη Λιβύη) ο αμε­ρι­κα­νι­κός πα­ρά­γο­ντας επι­χει­ρεί να πιέ­σει την κα­τά­στα­ση στη χώρα προς την κα­τεύ­θυν­ση της εξο­μά­λυν­σης, ήτοι της δη­μιουρ­γί­ας συν­θη­κών για τη διε­νέρ­γεια εκλο­γών.

Ο Μπλίν­κεν στην Αθήνα

Σε τε­λι­κή φάση ορι­στι­κο­ποί­η­σης βρί­σκε­ται η επί­σκε­ψη του Αμε­ρι­κα­νού υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών, Αντο­νι Μπλίν­κεν, στην Αθήνα. Ο κ. Μπλίν­κεν θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει πε­ριο­δεία στην πε­ριο­χή και είναι πι­θα­νό να βρί­σκε­ται στην Ελ­λά­δα για επα­φές την 21η Φε­βρουα­ρί­ου. Στους σταθ­μούς του τα­ξι­διού του θε­ω­ρεί­ται βέ­βαιο ότι θα πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η Τουρ­κία. Από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά αξιο­λο­γεί­ται ως ιδιαι­τέ­ρως ση­μα­ντι­κό το γε­γο­νός ότι ο επι­κε­φα­λής της αμε­ρι­κα­νι­κής δι­πλω­μα­τί­ας θα βρε­θεί σε Ελ­λά­δα και Τουρ­κία πριν από τις κάλ­πες στις δύο χώρες, επι­λο­γή που αντα­να­κλά την επι­θυ­μία των ΗΠΑ να μην συν­δυα­στεί η εκλο­γι­κή πε­ρί­ο­δος με κι­νή­σεις απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης στην πε­ριο­χή.

Πηγή kathimerini.gr