Γιάννης Βαληνάκης: Εφιαλτικό σενάριο η χρήση πυρηνικών στην Ουκρανία, το ύστατο χαρτί του Πούτιν

Αν δια­φα­νεί μια διευ­ρυ­μέ­νη απο­τυ­χία της ρω­σι­κής ει­σβο­λής, τότε το ακραίο και εφιαλ­τι­κό σε­νά­ριο ακόμη και της χρή­σης τα­κτι­κών πυ­ρη­νι­κών όπλων, δεν μπο­ρεί εντε­λώς να απο­κλει­σθεί. Τυχόν χρήση τους, όπως επί­σης χη­μι­κών ή βιο­λο­γι­κών όπλων, θα ήταν από μόνη της μια τε­ρά­στια αλ­λα­γή δε­δο­μέ­νων για το ΝΑΤΟ, πολλώ δε μάλ­λον αν έπλητ­ταν έμ­με­σα και γει­το­νι­κές προς την Ου­κρα­νία, χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, γε­γο­νός που θα ενερ­γο­ποιού­σε το άρθρο 5 του Βο­ρειο­α­τλα­ντι­κού Συμ­φώ­νου, δη­λα­δή την υπο­χρέ­ω­ση κάθε κρά­τους-μέ­λους να συν­δρά­μει τη χώρα που υπέ­στη το πλήγ­μα, όπως ανα­φέ­ρει στο Liberal ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, Γιάν­νης Βα­λη­νά­κης.

«Ένας εμ­μο­νι­κός και στρι­μωγ­μέ­νος Πού­τιν, μπρο­στά στο φάσμα μιας ήττας, είναι πι­θα­νό να κα­τα­φύ­γει ακόμη και σε χρήση χη­μι­κών ή τα­κτι­κών πυ­ρη­νι­κών όπλων», λέει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, θέ­λο­ντας να πι­στεύ­ει ότι το σε­νά­ριο συ­γκε­ντρώ­νει λι­γο­στές πι­θα­νό­τη­τες.

Βλέ­πει πίσω από τις ρω­σι­κές δη­λώ­σεις πως βα­σι­κός τους πλέον στό­χος είναι το Ντον­μπάς, υπο­χω­ρη­τι­κούς ελιγ­μούς και ανα­δί­πλω­ση ως προς τους αρ­χι­κούς στρα­τη­γι­κούς τους στό­χους, μιλά για τους κιν­δύ­νους που εγκυ­μο­νεί η απου­σία επι­κοι­νω­νί­ας με­τα­ξύ ΗΠΑ και Ρω­σί­ας που δυ­σχε­ραί­νει τη δυ­να­τό­τη­τα συ­νεν­νό­η­σης εφό­σον τα πράγ­μα­τα ξε­φύ­γουν, και θέλει να πι­στεύ­ει ότι έχουν ενερ­γο­ποι­η­θεί και άλλα κα­νά­λια συ­νεν­νό­η­σης.

Συ­νέ­ντευ­ξη στον Γιώρ­γο Φι­ντι­κά­κη

Η Ρωσία ανα­κοί­νω­σε ότι ει­σέρ­χε­ται στην 2η φάση του πο­λέ­μου, ότι ου­δέ­πο­τε είχε στόχο να κα­τα­λά­βει το Κίεβο, το Χάρ­κο­βο και άλλες πό­λεις, καθώς και ότι πλέον, ο βα­σι­κός της στό­χος είναι «η απε­λευ­θέ­ρω­ση του Ντον­μπάς». Αρ­κε­τοί δυ­τι­κοί ανα­λυ­τές ερ­μη­νεύ­ουν τα πα­ρα­πά­νω ως απόρ­ροια των δυ­σκο­λιών και της αντί­στα­σης την οποία συ­νά­ντη­σε στην Ου­κρα­νία. Ποια η γνώμη σας;

Γι­νό­μα­στε μάρ­τυ­ρες της εντυ­πω­σια­κής και πο­λύ­πλευ­ρης αδυ­να­μί­ας των ρω­σι­κών στρα­τευ­μά­των ει­σβο­λής να υλο­ποι­ή­σουν τους προ­φα­νώς υπερ­φί­α­λους στό­χους που είχαν τεθεί από τον Πού­τιν για κα­τά­λη­ψη με­γά­λου μέ­ρους της ου­κρα­νι­κής επι­κρά­τειας. Κατά τα φαι­νό­με­να ο Ρώσος ηγέ­της οδη­γεί­ται αδή­ρι­τα σε υπο­χω­ρη­τι­κούς ελιγ­μούς. Στο κα­τέ­βα­σμα του πήχη συ­νέ­βα­λαν αναμ­φί­βο­λα η ηρω­ι­κή και «έξυ­πνα» ορ­γα­νω­μέ­νη αν­θε­κτι­κό­τη­τα της ου­κρα­νι­κής αντί­στα­σης, αλλά και οι στο­χευ­μέ­νες δυ­τι­κές κυ­ρώ­σεις επί της ρω­σι­κής οι­κο­νο­μί­ας.

Μπρο­στά στην πα­ρα­λυ­τι­κή αδυ­να­μία του στρα­τού ει­σβο­λής και παρά τους ωμούς βομ­βαρ­δι­σμούς, ο Πού­τιν δεί­χνει να ανα­δι­πλώ­νε­ται και ως προς τους στρα­τη­γι­κούς του στό­χους στο τρα­πέ­ζι της άτυ­πης δια­πραγ­μά­τευ­σης. Οι νέες δια­τυ­πώ­σεις, εάν επι­βε­βαιω­θούν, θα ση­μαί­νουν λο­γι­κά και μεί­ω­ση των ρω­σι­κών απαι­τή­σε­ων ως προς τους βα­σι­κούς όρους επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος: δηλ. αφε­νός επι­στρο­φή στο Κίεβο πε­ρισ­σό­τε­ρων νε­ο­κα­τα­κτη­θέ­ντων εδα­φών και αφε­τέ­ρου λι­γό­τε­ρο αυ­στη­ρά όρια ου­δε­τε­ρό­τη­τας και απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης της Ου­κρα­νί­ας.

Χθες ο αντι­πρό­ε­δρος του Συμ­βου­λί­ου Ασφα­λεί­ας της Ρω­σί­ας Ντ. Με­ντ­βέ­ντεφ επα­νέ­φε­ρε την απει­λή των πυ­ρη­νι­κών, λέ­γο­ντας ότι η Ρωσία μπο­ρεί να τα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει και ενα­ντί­ον εχθρού που δια­θέ­τει μόνο συμ­βα­τι­κά όπλα. Είχαν προη­γη­θεί τη Πέμ­πτη, οι δη­λώ­σεις Στόλ­τεν­μπεργκ ότι η Μόσχα είναι πι­θα­νό να κάνει χρήση χη­μι­κών, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας το πρό­σχη­μα ότι η αντί­πα­λη πλευ­ρά προ­ε­τοι­μά­ζει ανά­λο­γη επί­θε­ση. Τι θα σή­μαι­νε χρήση χη­μι­κών ή και τα­κτι­κών πυ­ρη­νι­κών όπλων στην Ου­κρα­νία;

Η δυ­σκο­λία που συ­να­ντά η Ρωσία εξαι­τί­ας της αντί­στα­σης της Ου­κρα­νί­ας, σε συν­δυα­σμό με την από­φα­ση του ΝΑΤΟ να ενι­σχύ­σει πλέον στρα­τιω­τι­κά (με αμυ­ντι­κά συ­στή­μα­τα) το Κίεβο, έπει­τα από την από­φα­ση που έλαβε την Πέμ­πτη, μπο­ρεί να αλ­λά­ξει τον αρ­χι­κό συ­σχε­τι­σμό δυ­νά­με­ων και τα συ­να­φή δε­δο­μέ­να του πο­λέ­μου.

Οι απροσ­δό­κη­τες επι­τυ­χί­ες της ου­κρα­νι­κής αντί­στα­σης, λο­γι­κά, και εφό­σον συ­νε­χι­στούν, θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν σε ακόμη σο­βα­ρό­τε­ρες ήττες των ρω­σι­κών δυ­νά­με­ων ει­σβο­λής. Οι εξε­λί­ξεις αυτές όμως, κατά τρόπο οξύ­μω­ρο, προ­κα­λούν στη Δύση ανη­συ­χία, μήπως οδη­γή­σουν, αντί προς τη λήξη του πο­λέ­μου, στην γε­νι­κευ­μέ­νη κλι­μά­κω­σή του. Κι αυτό γιατί ένας εμ­μο­νι­κός και στρι­μωγ­μέ­νος Πού­τιν, μπρο­στά στο φάσμα μιας ήττας, είναι πι­θα­νό να κα­τα­φύ­γει ακόμη και σε χρήση χη­μι­κών ή τα­κτι­κών πυ­ρη­νι­κών όπλων.

Λο­γι­κά, ένας ει­σβο­λέ­ας θα προ­σερ­χό­ταν στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων εφό­σον η αδιέ­ξο­δη εξέ­λι­ξη των εχθρο­πρα­ξιών τον οδη­γού­σε σε αυτό. Στην πε­ρί­πτω­ση όμως του Πού­τιν, η Δύση φο­βά­ται ότι η αδυ­να­μία υλο­ποί­η­σης του σχε­δί­ου του μπο­ρεί να τον οδη­γή­σει σε ακόμη πιο ακραί­ες στρα­τιω­τι­κές ενέρ­γειες. Αυτό άλ­λω­στε προ­βλέ­πε­ται και στο ρω­σι­κό πυ­ρη­νι­κό δόγμα. Δη­λα­δή ότι αν η Ρωσία βρε­θεί σε δύ­σκο­λη θέση στο πεδίο, θα πρέ­πει υπο­χρε­ω­τι­κά να προ­σφύ­γει σε υψη­λό­τε­ρο επί­πε­δο κλι­μά­κω­σης, ακόμη δηλ. και στη χρήση χη­μι­κών ή πυ­ρη­νι­κών όπλων (escalate to de-escalate).

Πρό­κει­ται ασφα­λώς για εφιαλ­τι­κό σε­νά­ριο, που όμως δεν μπο­ρεί να απο­κλει­σθεί εντε­λώς, αν δια­φα­νεί διευ­ρυ­μέ­νη απο­τυ­χία των ρω­σι­κών δυ­νά­με­ων σε επί­πε­δο κα­θα­ρής ήττας για τον Πού­τιν. Τυχόν επι­βε­βαί­ω­ση τέ­τοιων σε­να­ρί­ων θα επέ­φε­ρε βέ­βαια τε­ρά­στιες επι­πτώ­σεις για την αν­θρω­πό­τη­τα, καθώς θα δια­βαί­να­με ένα κα­τώ­φλι κλι­μά­κω­σης, έστω και στο τα­κτι­κό (και άρα λι­γό­τε­ρο κα­τα­στρο­φι­κό) επί­πε­δο, που εί­χα­με να πα­ρα­βιά­σου­με από την εποχή του Να­γκα­σά­κι και της Χι­ρο­σί­μα.

Συμ­φω­νά πά­ντως με τον Στόλ­τεν­μπεργκ, αν η Μόσχα κάνει τε­λι­κά χρήση χη­μι­κών, δεν απο­κλεί­ε­ται να υπάρ­ξει δια­σπο­ρά και σε χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ στην Αν. Ευ­ρώ­πη. Σε ένα τέ­τοιο εφιαλ­τι­κό σε­νά­ριο μπο­ρεί να φτά­να­με ακόμη και σε στρα­τιω­τι­κή εμπλο­κή του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία;

Η τυχόν χρήση χη­μι­κών, βιο­λο­γι­κών ή τα­κτι­κών πυ­ρη­νι­κών όπλων από τη Ρωσία στην Ου­κρα­νία, θα ήταν από μόνη της μια τε­ρά­στια αλ­λα­γή των δε­δο­μέ­νων για το ΝΑΤΟ. Πολλώ δε μάλ­λον, αν η χρήση των όπλων αυτών έπλητ­τε έμ­με­σα και γει­το­νι­κές προς την Ου­κρα­νία, χώρες- μέλη του ΝΑΤΟ, γε­γο­νός που θα ενερ­γο­ποιού­σε το άρθρο 5 του Βο­ρειο­α­τλα­ντι­κού Συμ­φώ­νου. Δη­λα­δή την υπο­χρέ­ω­ση κάθε κρά­τους-μέ­λους να συν­δρά­μει την χώρα- μέλος που υπέ­στη το πλήγ­μα. Προ­φα­νώς θα επρό­κει­το για μια εφιαλ­τι­κή κα­τά­στα­ση.

Επα­να­λαμ­βά­νω κι εδώ, όσο πα­ρά­δο­ξο και αν ακού­γε­ται, ότι η απο­τυ­χία του Πού­τιν να πε­τύ­χει τους στό­χους του ένα μήνα μετά την έναρ­ξη της ει­σβο­λής, θα μπο­ρού­σε να φέρει πιο κοντά το σε­νά­ριο επι­δει­κτι­κής χρή­σης μη συμ­βα­τι­κών όπλων, προ­κει­μέ­νου το Κρεμ­λί­νο να απο­τρέ­ψει στρα­τιω­τι­κή εμπλο­κή της Δύσης και να επι­βά­λει στην Ου­κρα­νία μια λύση στα μέτρα του.

Διο­γκώ­νει την επι­κιν­δυ­νό­τη­τα της κα­τά­στα­σης, το γε­γο­νός ότι φαί­νε­ται να έχουν κοπεί ή να μην λει­τουρ­γούν απο­τε­λε­σμα­τι­κά οι γραμ­μές επι­κοι­νω­νί­ας με­τα­ξύ των δύο πλευ­ρών, ΗΠΑ και Ρω­σί­ας, για την απο­φυ­γή «ατυ­χη­μά­των» ή «εσφαλ­μέ­νων υπο­λο­γι­σμών»;

Η απου­σία επι­κοι­νω­νί­ας με­τα­ξύ των δύο χωρών είναι σί­γου­ρα πα­ρά­γο­ντας προ­βλη­μα­τι­σμού. Εάν πράγ­μα­τι συμ­βαί­νουν όσα με­τα­δί­δουν διε­θνή μέσα ενη­μέ­ρω­σης, δυ­σχε­ραί­νε­ται πολύ η δυ­να­τό­τη­τα συ­νεν­νό­η­σης, ιδίως εφό­σον τα πράγ­μα­τα ξε­φύ­γουν και ζή­σου­με μια κλι­μά­κω­ση σε τέ­τοιο επί­πε­δο. Πι­στεύω πά­ντως ότι έχουν ενερ­γο­ποι­η­θεί μέσω τρί­των και άλλα κα­νά­λια επι­κοι­νω­νί­ας με­τα­ξύ των δύο πλευ­ρών, τα οποία εν­δε­χο­μέ­νως θα μπο­ρέ­σουν να συμ­βάλ­λουν σε ένα δι­πλω­μα­τι­κό συμ­βι­βα­σμό. Μόσχα και Κίεβο λο­γι­κά επι­διώ­κουν -και πι­στεύω έχουν ήδη επι­τύ­χει κά­ποια βή­μα­τα- σμί­κρυν­ση της από­στα­σης που χω­ρί­ζει τις θέ­σεις τους. Υπο­γραμ­μί­ζω εδώ ότι μια δι­πλω­μα­τι­κή λύση προ­ϋ­πο­θέ­τει συ­νή­θως να μπο­ρούν να ισχυ­ρι­στούν αμ­φό­τε­ρες οι πλευ­ρές -αλλά ιδίως η ισχυ­ρό­τε­ρη- ότι έχουν πε­τύ­χει τους στό­χους τους.

Σε ένα άλλο μέ­τω­πο, αυτό του οι­κο­νο­μι­κού πο­λέ­μου, φαί­νε­ται ότι η Σύ­νο­δος Κο­ρυ­φής, μαζί με τη συμ­φω­νία ΗΠΑ-ΕΕ για ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση των ροών LNG στις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, βά­ζουν τα θε­μέ­λια για τη στα­δια­κή ενερ­γεια­κή απε­ξάρ­τη­ση από τη Ρωσία και απο­κλι­μά­κω­ση των τιμών. Ποια η γνώμη σας ;

Οι εξε­λί­ξεις των τε­λευ­ταί­ων ημε­ρών δεί­χνουν ότι η Ευ­ρώ­πη συ­νει­δη­το­ποί­η­σε, έστω με κα­θυ­στέ­ρη­ση, πόσο αδυ­να­τί­ζει τη θέση της η ενερ­γεια­κή της εξάρ­τη­ση από τη Μόσχα. Έκανε για αυτό τα πρώτα με­γά­λα βή­μα­τα. Το τε­λι­κό ανα­κοι­νω­θέν της Συ­νό­δου Κο­ρυ­φής δεί­χνει ότι η Ευ­ρώ­πη είναι απο­φα­σι­σμέ­νη να κάμ­ψει αυτή την ενερ­γεια­κή της εξάρ­τη­ση, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας πα­ράλ­λη­λα ότι το εγ­χεί­ρη­μα δεν είναι εύ­κο­λο. Η δια­φο­ρο­ποί­η­ση των ευ­ρω­παϊ­κών πηγών προ­μή­θειας, στο πλαί­σιο της οποί­ας έγινε και η συμ­φω­νία Μπάι­ντεν – Φον Ντερ Λάιεν, απο­τε­λεί ένα πρώτο βήμα. Όλα δεί­χνουν ότι θα συ­μπλη­ρω­θεί με ανά­λο­γες γε­νι­κό­τε­ρες κι­νή­σεις και προς άλλες χώρες πα­ρα­γω­γούς (Κατάρ, Αλ­γε­ρία, κ.ά) αλλά και ότι το LNG θα απο­τε­λέ­σει πλέον, λόγω και της τε­ρά­στιας ευ­ε­λι­ξί­ας που πα­ρέ­χει για τη με­τα­φο­ρά οπου­δή­πο­τε, βα­σι­κό ερ­γα­λείο για την ισχυ­ρο­ποί­η­ση της ευ­ρω­παϊ­κής ενερ­γεια­κής ασφά­λειας.

* Ο Γιάν­νης Βα­λη­νά­κης είναι κα­θη­γη­τής, Πρό­ε­δρος του Ευρωπ. Κέ­ντρου Αρι­στεί­ας /ΕΚΠΑ και πρ. υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών

Πηγή liberal.gr