Στην Σαρδηνία, από τον κυκλώνα «Κλεοπάτρα», προκλήθηκαν καταστροφές και θάνατοι. Αμέσως ορίστηκαν πραγματογνώμονες, που ελέγχουν το γιατί οι Δήμοι δεν καθάρισαν τα ρέματα και δεν έλεγξαν τους δρόμους. Η αστυνομία είχε προειδοποιήσει το Δήμο, πριν μερικές μέρες αλλά ο Δήμος δεν έκανε τίποτε. Τρεις εισαγγελείς, υπό την εποπτεία του κ. Ρόσσι, ασχολούνται με την υπόθεση. Το βασικό στοιχείο είναι το έγγραφο της αστυνομίας στο οποίο δεν έδωσε σημασία ο Δήμος. Οι εισαγγελείς ερευνούν για τις ανθρωποκτονίες εκ προθέσεως.
Στη Ρόδο, τέτοια έγγραφα, οι αρμόδιες υπηρεσίες τα παίρνουν εδώ και 14 χρόνια, όμως η σιωπή των αμνών βασιλεύει. Καταργούν ρέματα, για να εξυπηρετήσουν την ανάπτυξη και παρεμβαίνουν με το έτσι θέλω σε άλλες περιπτώσεις. Το Τεχνικό Επιμελητήριο Δωδεκανήσου, σιωπά και μάλλον έχει τους λόγους του. Οι λόγοι αυτοί διαφαίνονται σε ένα έγγραφο ενός συναδέλφου. Μετά τις πλημμύρες του 2011, το ΤΕΕ, όρισε μια ομάδα εξειδικευμένων μηχανικών, για να διερευνήσει το πρόβλημα των ρεμάτων στην Ρόδο. Τελικά η ομάδα αυτή δεν ολοκλήρωσε το έργο της. Το μόνο σίγουρο είναι ότι ένα μέλος της, ο Νικόλαος Χατζηνικολάου, διαφώνησε. Η διαφωνία είναι αξιοπρόσεκτη και γι’ αυτό θα την αναφέρω όπως την παρουσίασε εκείνος σε επιστολή του, με αριθ. Πρωτ. 836/7.6.11:
«Διαπίστωσα λοιπόν ότι έχει εκδοθεί η ΚΥΑ με αριθμ. Η.Π. 31822/1542/Ε103/(ΦΕΚ 1108 Β)-21-07-2010 «Αξιολόγηση και διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2007/60/ΕΚ «για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας», του Ευρωπαїκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2007». Αμέσως ενημέρωσα το συντονιστή της ομάδας εργασίας για τα βασικά αναγραφόμενα της συγκεκριμένης διάταξης και κυρίως τους ορισμούς «πλημμύρα», «κίνδυνος πλημμύρας», «επικινδυνότητα πλημμύρας», τις αρμόδιες αρχές για εφαρμογή της απόφασης αυτής (Ειδική Γραμματεία Υδάτων και Διευθύνσεις Υδάτων των Περιφερειών). Βασικό στοιχείο αυτής αποτελεί ο ορισμός ως επιπέδου αναφοράς για τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, η λεκάνη αναφοράς ποταμού. Πρότεινα την εναρμόνιση εργασίας της ομάδας με την ισχύουσα αυτή διάταξη.
Ο συντονιστής της ομάδας εργασίας μου ανακοίνωσε ότι μετά από επικοινωνία με τα υπόλοιπα μέλη, αποφάσισαν η εργασία της ομάδας να μη συσχετιστεί με τη διάταξη αυτή…
Επειδή η μη τήρηση των ισχυουσών διατάξεων και προδιαγραφών δεν θεωρώ ότι συνάδει με το θεσμικό ρόλο αυτό του ΤΕΕ τμ. Δωδεκανήσου.
Επειδή η αποσπασματική θεώρηση του προβλήματος αντιπλημμυρικής προστασίας με βάση διοικητικά όρια και όχι το επιστημονικά τεκμηριωμένο επίπεδο της λεκάνης απορροής ποταμού μπορεί να οδηγήσει χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, σε άστοχες προτάσεις οικονομοτεχνικά και περιβαλλοντικά κι ενδεχομένως επικίνδυνες.
Υποχρεώνομαι να διαχωρίσω τη θέση μου από την ομάδα εργασίας του ΤΕΕ τμ. Δωδεκανήσου».
Ο ίδιος συνεχίζει δείχνοντας τα προβλήματα που δημιουργεί αυτή η στάση καθώς και τους υπόλογους:
«Ειδικότερα κατά τον Ν. 1650/85, προστατεύονται και διατηρούνται η φύση και το τοπίο, ώστε να διασφαλίζονται οι φυσικές διεργασίες, η αποδοτικότητα των φυσικών πόρων, η ισορροπία και η εξέλιξη των οικοσυστημάτων. Όποιος υποβαθμίζει το περιβάλλον με πράξη ή παράλειψη που αντιβαίνει στις διατάξεις του νόμου αυτού ή των κατ’ εξουσιοδότηση του εκδιδόμενων διαταγμάτων και υπουργικών ή νομαρχιακών αποφάσεων, τιμωρείται. Τα πρόσωπα που ασκούν τη διοίκηση ή τη διαχείριση νομικών προσώπων του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα έχουν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να μεριμνούν για την τήρηση των διατάξεων που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος. Για κάθε πράξη ή παράλειψη του νομικού προσώπου τα πρόσωπα αυτά τιμωρούνται ως αυτουργοί ανεξάρτητα από την τυχόν ποινική ευθύνη άλλου φυσικού προσώπου και την αστική ευθύνη του νομικού προσώπου, εφόσον από πρόθεση ή από αμέλεια δεν τήρησαν την ιδιαίτερη νομική τους υποχρέωση να μεριμνούν για την εφαρμογή των διατάξεων αυτού του νόμου».
¶ρα είναι πασιφανές γιατί το Τεχνικό Επιμελητήριο, μετά από μια τέτοια καταστροφή δεν μιλά, αφού θα έπρεπε πρώτα να μας εξηγήσει, γιατί δεν τελείωσε ποτέ αυτή η μελέτη, αφού όλοι μας γνωρίζουμε ότι το θέμα δεν έκλεισε.
Τα υδατορεύματα ή υδατορέματα ή ρέματα είναι οι φυσικές ή διευθετημένες διαμορφώσεις της επιφάνειας του εδάφους, που είναι κύριοι αποδέκτες των νερών της επιφανειακής απορροής και διασφαλίζουν την διόδευσή τους προς άλλους αποδέκτες σε χαμηλότερες στάθμες, κυρίως στη θάλασσα. Στην έννοια του υδατορέματος δεν περιλαμβάνονται οι πλεύσιμοι ποταμοί. Όταν λοιπόν έχουμε μια λεκάνη που δέχεται νερό, αυτό το νερό θα πρέπει να έχει μια ελεύθερη διόδευση, που να είναι ικανή να διοχετεύσει τα νερά της λεκάνης, χωρίς να δημιουργεί προβλήματα και την οποία εμείς πρέπει να κρατούμε «καθαρή». Ο υπολογισμός της διατομής αυτού του ρέματος, καθορίζεται από την μέγιστη τιμή βροχόπτωσης, που έχουμε σε μια πεντηκονταετία. Από αυτά τα λίγα καταλαβαίνουμε ότι τα ρέματα δεν είναι προβλήματα που μπορούμε να τα αντιμετωπίζουμε κατά την βούλησή μας, όπως επίσης, η βροχή της 22 Νοεμβρίου δεν είναι θεομηνία, αλλά ένα φυσικό γεγονός, που επαναλαμβάνεται και μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση, από ό,τι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία. Πολλές φορές διερωτήθηκα, πως είναι δυνατόν οι «αρμόδιες» υπηρεσίες να βεβαιώνουν πώς δεν υπάρχει κάποιο ρέμα. Δηλαδή πώς μπορούν να εξαφανίζουν μια λεκάνη απορροής, που είναι μεγάλη αρκετά τετραγωνικά χιλιόμετρα;
Επειδή εμείς, οι πολίτες δεν καταλαβαίνουμε από τέτοια θέματα, αφού χρειάζεται επαγγελματική εξειδίκευση, υπάρχουν οι νόμοι και οι αρμόδιες υπηρεσίες με ειδικούς για να τους επιβάλλουν. Κατ’ αρχήν ο νόμος επιβάλλει στην περιφέρεια, με τις τεχνικές της υπηρεσίες, να αστυνομεύει, ώστε κανείς να μην παρεμβαίνει και να μειώνει την διατομή των ρεμάτων, με έργα ή εναπόθεση υλικών. Επίσης ο ίδιος νόμος επιβάλλει στη περιφέρεια να αποξηλώνει τυχόν έργα που μειώνουν την απαραίτητη διατομή και να απομακρύνει υλικά που τυχόν έχουν εναποτεθεί, είτε από ανθρώπους είτε από τη φύση. Ο Νόμος για το περιβάλλον, επειδή δεν θέλει να διαχέονται οι ευθύνες, όπως αναφέρει και στην επιστολή του ο κ. Χατζηνικολάου, έδωσε την ευθύνη στο πρόσωπο που εκπροσωπεί τον αρμόδιο φορέα και μάλιστα αστική και ποινική.
Εκτός όμως από την αστυνομική λειτουργία του κράτους, ο νόμος προέβλεψε και την προληπτική. Ο Κτιριοδομικός Κανονισμός, (Υ.Α. ΠΕΧΩΔΕ 3046/304/88 – ΦΕΚ 59 Δ/89) με τις διατάξεις του άρθρου 6 ρυθμίζει τη δόμηση κοντά στα ρέματα. Βάσει των διατάξεων αυτών, η δόμηση απαγορεύεται απολύτως μέσα στην έκταση που περικλείεται από τις οριογραμμές του ρέματος, ενώ επιτρέπεται σε απόσταση από τις οριογραμμές (10 μ.) ή ακόμα και επί των οριογραμμών εάν έχουν εκτελεστεί έργα διευθέτησης στο ρέμα. Πέραν των ρυθμίσεων αυτών με τις διατάξεις του άρθρου αυτού – όλως καταχρηστικά – καθορίζεται διαδικασία καθορισμού «προσωρινών» οριογραμμών από τις Πολεοδομικές Υπηρεσίες προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα δόμησης σε απόσταση, μεγαλύτερη των 20 μ. από τις προσωρινές οριογραμμές. Η τελευταία περίπτωση αφορά σε όλα τα ρέματα της Ιαλυσού, Παστίδας και Κρεμαστής, εκτός από το σχέδιο πόλης Ιαλυσού. Δηλαδή, όλες οι οικοδομικές άδειες, που έχουν εκδοθεί στην περιοχή, δίπλα σε ρέματα, είναι παράνομες, και όσα παράνομα έχουν κατασκευαστεί, πρέπει να κατεδαφιστούν άμεσα.
Το ΣτΕ επίσης λέει ότι η ένταξη ρέματος σε πολεοδομική ρύθμιση είναι επιτρεπτή μόνο όταν τούτο επιβάλλουν οι ανάγκες ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού και μόνο εφόσον διασφαλίζεται η επιτέλεση της φυσικής τους λειτουργίας. Πρωταρχικός όρος για την ένταξη των ρεμάτων σε πολεοδομική ρύθμιση είναι η προηγούμενη αποτύπωσή τους και ο καθορισμός της οριογραμμής (όχθης) τους (βλ. ΣΕ 5930/96).
Από αυτά που είπαμε προκύπτουν και οι ευθύνες, για τις καταστροφές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και για τις ανθρωποκτονίες. ¶κουσα ότι κάποιοι έδωσαν εντολή να κλείσουν οι δρόμοι. Αυτό μου φαίνεται παράξενο, γιατί δεν καταλαβαίνω, πως κάποιος μπορεί να δώσει τέτοια εντολή. Ίσως, αυτό το δικαίωμα, να ανήκει σε κάποιο συλλογικό όργανο, που όμως έπρεπε να συνέλθει, για να εκδώσει τέτοιες αποφάσεις. Η επίκληση λοιπόν, τέτοιων δικαιολογιών είναι μετάθεση ευθυνών και σίγουρα δεν θα τολμήσω να πω και άλλα πράγματα που ειπώθηκαν, μεταβιβάζοντας τις ευθύνες στα θύματα, ώστε θύτες και θύματα να μπουν στο ίδιο επίπεδο.
Η αμέλεια είναι αδικαιολόγητη και όλοι μας γνωρίζουμε ότι, εκπορεύεται από την σκέψη, ότι δεν επιφέρει πολιτικά οφέλη η αστυνόμευση και ο καθαρισμός των ρεμάτων. Οι πολιτικοί μας άλλωστε, καταφέρνουν να μας πείσουν, κάθε φορά που μας δημιουργούν τεράστιες καταστροφές, πως έρχονται αρωγοί για να απαλύνουν το πόνο μας. Στην προκειμένη περίπτωση, ούτε αυτό το κατάφεραν, όπως μας δείχνουν τα γεγονότα στα Μούγλα. Αναφερόμαστε στον πόνο, που αυτοί δημιούργησαν.
Ξεκινώντας από τις υπηρεσίες λοιπόν, πρέπει να δούμε τι έγινε. Μια βροχή, από αυτές που έρχονται κάθε πέντε ή δέκα χρόνια, έπεσε στην περιοχή της Ιαλυσού – Κρεμαστής, όπου υπήρχαν από ανέκαθεν 11 ρέματα. Από αυτά τα μισά έχουν εξαφανιστεί με κατασκευές ξενοδοχείων, σπιτιών κλπ και στα άλλα μισά έχουν γίνει μια σειρά από παρεμβάσεις, όπως οχετοί, κλπ. Αν δούμε τους χάρτες της γεωγραφικής υπηρεσίας στρατού, που είναι του 1960, θα διαπιστώσουμε πως οι κοίτες των ρεμάτων, ήταν ικανές να διοχετεύσουν αυτά τα νερά. Πιστεύω λοιπόν, πως οι πραγματογνώμονες, που θα οριστούν από το δικαστήριο, θα μας δώσουν την πραγματική εικόνα των ρεμάτων, από όλες τις απόψεις. Δηλαδή ποιες πρέπει να είναι οι ελεύθερες διατομές τους, βάσει στατιστικών και προγενέστερων στοιχείων, τι έργα έγιναν και από ποιους και ποιες υπηρεσίες τα επέτρεψαν. Επίσης θα πρέπει να ελεγχτούν και όλες οι κατασκευές, που βρίσκονται σε απόσταση 20 μέτρων από τις όχθες. Βέβαια κάθε διοικητική πράξη έχει και μια υπογραφή, που θα μας οδηγήσει στους πραγματικούς υπεύθυνους της συγκεκριμένης καταστροφής.
Οι πιθανότητες να γίνει μια σωστή δουλειά, ώστε να βρεθούν οι αρμόδιοι, είναι μικρές. Όμως το οφείλουμε, στους περισσότερους από τέσσερεις νεκρούς, που μετράμε αυτές τις ημέρες και στο παρελθόν. Το οφείλουμε στους ανθρώπους, που βρίσκονται να κλαίγουν, πάνω στα ρημαγμένα υπάρχοντά τους και σε τόσους άλλους, που στο μέλλον θα βρεθούν σε αυτή τη κατάσταση. Αν και σήμερα δεν αποδώσουμε ευθύνες, όπως κάναμε επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια, το μόνο που θα μας μένει, θα είναι να κλαίμε πάνω στα μνήματα, που παρέσυραν τα νερά, όπως συνέβη στην ηλικιωμένη κυρία στ’ Αφάντου.
