Τουρκικοί τυχοδιωκτισμοί επί χάρτου- Εξαφανίζουν την υφαλοκρηπίδα Ρόδου, Καρπάθου, Κάσου

Tις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες ο Tούρκος υπουρ­γός Aμυνας, Χου­λουσί Ακάρ, παρου­σιά­ζει διά­φο­ρους χάρτες με ακραίες τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις εις βάρος των ελλη­νι­κών θαλασ­σίων ζωνών. Οι χάρτες αυτοί δημιουρ­γή­θη­καν την περίοδο 2010-12. Είχε προη­γη­θεί η υπο­γραφή συμ­φω­νιών μεταξύ Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας με Αίγυπτο (2003), Λίβανο (2007) και Ισραήλ (2010). Με αυτές η Κύπρος οριο­θέ­τησε την απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη της στις νότιες και νοτιο­α­να­το­λι­κές της θάλασ­σες. Ακο­λού­θως, δια­χώ­ρισε το μεγα­λύ­τερο τμήμα των θαλάσ­σιων περιο­χών της σε 13 ερευ­νη­τικά τεμάχια και προ­χώ­ρησε σε διε­θνείς δια­γω­νι­σμούς. Η Τουρκία θεώρησε ότι οι συμ­φω­νίες είναι νομικά άκυρες και κατά συνέ­πεια μη δεσμευ­τι­κές. Διεκ­δί­κησε όλες τις θαλάσ­σιες περιο­χές δυτικά της Κύπρου ως τμήμα της τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Στην Κύπρο ανα­γνώ­ρισε μόνον τα χωρικά της ύδατα. Νοτίως και νοτιο­α­να­το­λι­κώς του νησιού η παρέμ­βαση της Τουρ­κίας υπο­τί­θε­ται ότι έγινε για λογα­ρια­σμό των Τουρ­κο­κυ­πρίων που απαί­τη­σαν ό,τι είχε απο­μεί­νει. Δικαιώ­ματα, όμως, επί της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ ασκού­νται από κράτη και όχι από ομάδες στο εσω­τε­ρικό των κρατών, όπως είναι οι Τουρ­κο­κύ­πριοι.

Τον Απρίλιο του 2012, λίγες ημέρες πριν από τις ελλη­νι­κές βου­λευ­τι­κές εκλογές, δημο­σιεύ­θη­καν στην τουρ­κική εφη­με­ρίδα της κυβερ­νή­σεως εκχω­ρή­σεις θαλασ­σίων περιο­χών δυτικώς της Κύπρου και νοτίως της Ρόδου και του Καστελ­λό­ρι­ζου στην κρατική τουρ­κική εται­ρεία πετρε­λαίου ΤΡΑΟ. Το τμήμα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου ανάμεσα στην Κύπρο και στη Ρόδο κατέστη και επι­σή­μως αντι­κεί­μενο διεκ­δι­κή­σεως από την Τουρκία. Ολα αυτά δεν απο­θάρ­ρυ­ναν τις ξένες πετρε­λαϊ­κές εται­ρείες που απο­φά­σι­σαν να επεν­δύ­σουν στα τεμάχια της κυπρια­κής ΑΟΖ.

Σε εκείνη τη φάση Tούρκοι στρα­τιω­τι­κοί προ­χώ­ρη­σαν σε ασκή­σεις επί χάρτου με ακραία σενάρια διεκ­δι­κή­σεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Βασικός εμπνευ­στής των περισ­σο­τέ­ρων είναι ο νυν υπο­ναύ­αρ­χος του γενικού επι­τε­λείου ναυ­τι­κού, Γιαϊτσί, που δημο­σί­ευσε και σχετική μελέτη (Cihat YAYCI, «Dogu Akdeniz’de Deniz Yetki Alanlarinin PaylasIlmasi Sorunu ve Türkiye»).

Τα βασικά σημεία αυτών των χαρτών είναι τα ακό­λουθα: (α) Η Τουρκία εμφα­νί­ζε­ται να είναι το κράτος με το οποίο πρέπει να γίνουν όλες οι οριο­θε­τή­σεις στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. (β) Οι χαρά­ξεις βασί­ζο­νται στη μέση γραμμή ανάμεσα στις ηπει­ρω­τι­κές ακτές της Τουρ­κίας και απέ­να­ντι κράτη. (γ) Κατά την οριο­θέ­τηση αγνο­ού­νται απο­λύ­τως όλα τα νησιά ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους. Eτσι αγνο­ού­νται η Ρόδος, η Κάρ­πα­θος, η Κρήτη, ακόμη και η Κύπρος που είναι κράτος. Στα νησιά «αφή­νο­νται» ως θαλάσ­σια ζώνη μόνον χωρικά ύδατα. (δ) Το δέλεαρ για τις παρά­κτιες χώρες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου είναι, ότι εάν υπο­γρά­ψουν συμ­φω­νίες με την Τουρκία, θα «κερ­δί­σουν» σημα­ντι­κές θαλάσ­σιες εκτά­σεις εν συγκρί­σει με οριο­θε­τή­σεις με Ελλάδα και Κύπρο.

Συνο­λική απει­κό­νιση της κατα­στά­σεως στην Αν. Μεσό­γειο

Με κίτρινο σημειώ­νο­νται οι επί­ση­μες τουρ­κι­κές εκχω­ρή­σεις δικαιω­μά­των έρευνας και εκμε­ταλ­λεύ­σεως επί της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της κυπρια­κής ΑΟΖ ήδη από τον Μάιο του 2012. Με την κόκκινη γραμμή απει­κο­νί­ζο­νται οι νέες διεκ­δι­κή­σεις που προ­βάλ­λει ο Tούρκος υπουρ­γός Aμυνας Χου­λουσί Ακάρ και εκτεί­νο­νται νοτίως της Κρήτης σε περιο­χές που η Ελλάδα έχει ήδη δια­χω­ρί­σει σε ερευ­νη­τικά τεμάχια.

Πρόταση οριο­θε­τή­σεως Τουρ­κίας με Λίβανο

Η Τουρκία προ­τεί­νει στον Λίβανο να καταγ­γεί­λει τη συμ­φω­νία που υπέ­γραψε με την Κύπρο (2007). Με πορ­το­καλί χρώμα σημειώ­νο­νται οι περιο­χές που θα κερ­δί­σει εν συγκρί­σει με τη σημε­ρινή οριο­θέ­τηση. Για τις ανάγκες της τουρ­κι­κής προ­τά­σεως αγνο­εί­ται η Κύπρος. Το ενδια­φέ­ρον είναι ότι η προ­τει­νό­μενη οριο­θέ­τηση παρα­βιά­ζει τη συριακή υφα­λο­κρη­πίδα, αφού εισέρ­χε­ται εμφανώς σε τμήμα της.

Πρόταση οριο­θε­τή­σεως Τουρ­κίας με Ισραήλ

Πρό­κει­ται για τον πιο ακραίο από πλευράς συλ­λή­ψεως χάρτη. Η Τουρκία βασί­ζε­ται σε ένα μικρό τμήμα της ακτο­γραμ­μής της για να αμφι­σβη­τή­σει την ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα και την κυπριακή ΑΟΖ. Η πρόταση παρα­βιά­ζει ελαφρώς και την υπο­τι­θέ­μενη πρόταση οριο­θε­τή­σεως Τουρ­κίας – Αιγύ­πτου. Το δέλεαρ για τους Ισραη­λι­νούς είναι ότι το προ­τει­νό­μενο όριο τοπο­θε­τεί­ται δεκάδες μίλια δυτι­κό­τερα του σημε­ρι­νού.

Πρόταση οριο­θε­τή­σεως Τουρ­κίας με Αίγυπτο

Η Τουρκία ζητεί από την Αίγυπτο να απο­κη­ρύ­ξει την κατα­τε­θει­μένη στον ΟΗΕ συμ­φω­νία της με την Κύπρο (2003). Προ­τεί­νει οριο­θέ­τηση ανάμεσα στις τουρ­κι­κές και αιγυ­πτια­κές ακτές, αγνο­ώ­ντας την Κύπρο. Επειδή επι­λέ­γει τη μέση γραμμή, αφήνει εκτός των διεκ­δι­κή­σεών της (δηλ. «εκχωρεί» στην Αίγυπτο) το επίμαχο τεμάχιο 10, όπου κάνει γεω­τρή­σεις η ExxonMobil. Η Αίγυ­πτος εμφα­νί­ζε­ται να «κερ­δί­ζει» πολλές χιλιά­δες τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα θαλάσ­σιας περιο­χής (με πορ­το­καλί χρώμα).

Τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις νοτίως της Κρήτης

Μέχρι το 2011 οι τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις ορί­ζο­νταν δυτικά από τα χωρικά ύδατα Ρόδου – Καρ­πά­θου – Κάσου και ανα­το­λικά από τα χωρικά ύδατα της Κύπρου. Οι Tούρκοι χαρ­το­γρά­φοι πρό­τει­ναν να μην περιο­ρι­στούν οι Τουρ­κο­κύ­πριοι στις περιο­χές βορείως και ανα­το­λι­κώς του νησιού (10.600 τετρ. χλμ.) αλλά να διεκ­δι­κή­σουν και τις θάλασ­σες νοτίως (24.500 τετρ. χλμ.). Αυτό έγινε τον Σεπτέμ­βριο του 2011. Ο χάρτης με τις τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις νοτίως της Κρήτης (8.900 τετρ. χλμ.) εμφα­νί­στηκε από τον Ακάρ τον Οκτώ­βριο του 2018.

Οι θαλάσ­σιες ζώνες των νησιών και το «δέλεαρ» για τη Λιβύη

Οι χάρτες αυτοί παρου­σιά­στη­καν από τον Ακάρ κατά την επί­σκεψή του στη Λιβύη. Στον χάρτη αρι­στερά οι Τούρκοι προ­τεί­νουν να αγνοη­θεί η υφα­λο­κρη­πίδα Ρόδου, Καρ­πά­θου, Κάσου και Κρήτης και να θεω­ρη­θούν ως αντι­κεί­με­νες ακτές για οριο­θέ­τηση αυτές της Τουρ­κίας. Ετσι η Λιβύη θα «κερ­δί­σει» 16.700 τετρ. χλμ. Στον χάρτη δεξιά οι Τούρκοι δεν περιο­ρί­ζο­νται στις περιο­χές που έχουν οι ίδιοι όφελος. Προ­τεί­νουν στους Λίβυους να συνε­χί­σουν την οριο­θε­τική γραμμή δυτικά σε όλο το μήκος της Κρήτης, αυξά­νο­ντας κατά 39.000 τετρ. χλμ. την περιοχή τους. Το σύνολο των προ­τει­νό­με­νων τουρ­κι­κών οριο­θε­τή­σεων παρα­βιά­ζει στοι­χειώ­δεις κανόνες του διε­θνούς δικαίου για τις θαλάσ­σιες ζώνες των νησιών. Κατ’ ανα­λο­γίαν, σύμφωνα με την τουρ­κική λογική, το Ηνωμένο Βασί­λειο και η Ιρλαν­δία ως νησιά δεν έπρεπε να έχουν θαλάσ­σιες ζώνες στον Ατλα­ντικό ωκεανό. Η επί­κληση των δικαιω­μά­των των Τουρ­κο­κυ­πρίων είναι εντελώς προ­σχη­μα­τική. Οι Τουρ­κο­κύ­πριοι έχουν «εκχω­ρή­σει» τα σχετικά δικαιώ­ματα στην τουρ­κική κρατική εται­ρεία πετρε­λαίου ΤΡΑΟ.

Οι χάρτες που υιο­θε­τεί με καθυ­στέ­ρηση 7-8 ετών από τη δημιουρ­γία τους ο Ακάρ, επι­χει­ρούν να ανα­τρέ­ψουν το σύνολο των συμ­φω­νιών οριο­θε­τή­σεως στις οποίες προ­χώ­ρησε η Κύπρος με τις γει­το­νι­κές της χώρες. Η αμφι­σβή­τηση συμπε­φω­νη­μέ­νων θαλασ­σίων ορίων δεν δια­φέ­ρει επί της ουσίας από την αμφι­σβή­τηση χαραγ­μέ­νων χερ­σαίων συνόρων. Η προ­σπά­θεια ανα­τρο­πής του πολι­τι­κού χάρτη της περιο­χής απο­τε­λεί εντελώς τυχο­διω­κτική επιλογή, που δυνα­μι­τί­ζει τη στα­θε­ρό­τητα όλης της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Το χει­ρό­τερο είναι ότι η Τουρκία αντι­με­τω­πί­ζει τις θαλάσ­σιες ζώνες της Ελλάδας και της Κύπρου ως λεία που προ­τεί­νει γεν­ναιό­δωρα να τη μοι­ρα­στεί με τα υπό­λοιπα κράτη της περιο­χής.

* Ο κ. Αγγελος Μ. Συρίγος είναι ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο.