«Οι πρόσφατοι σεισμοί έγιναν σε τεκτονικά ενεργή περιοχή»

«Η συνεχής  παρακολούθηση της σεισμικής δραστηριότητας  από τις τοπικές αρχές  και  η επαγρύπνηση του πληθυσμού είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση του φαινομένου που έχει κάνει αρκετές φορές την εμφάνισή του στη Ρόδο  και τα άλλα νησιά του νομού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα».
Αυτό υπογραμμίζει μεταξύ άλλων, σε συνέντευξή του στη  «δ»,  ο σεισμολόγος Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου  Τεχνικής Σεισμολογίας & Αντισεισμικών Κατασκευών κ. Χρήστος Παπαϊωάννου και προσθέτει, πως οι πρόσφατοι σεισμοί έγιναν σε τεκτονικά ενεργή περιοχή η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή σεισμικότητα.
«Οι σεισμοί αυτοί σχετίζονται με γνωστά ρήγματα, τα οποία έχουν δώσει στο παρελθόν καταστροφικούς σεισμούς οι οποίοι έχουν πλήξει το νησί της Ρόδου και τις γύρω περιοχές», τονίζει ο κ. Παπαϊωάννου, που αναφέρεται και στα κύματα τσουνάμι, που είναι, όπως υπογραμμίζει, λιγότερο συχνά από τους καταστρεπτικούς σεισμούς.
Ο  σεισμολόγος, Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου  Τεχνικής Σεισμολογίας & Αντισεισμικών Κατασκευών αναφέρεται και στη δραστηριότητα  που  έχει αναπτύξει το  ΙΤΣΑΚ  από το 1987 μέχρι σήμερα.
Η  συνέντευξη  του Σεισμολόγου,  Διευθυντή  Ερευνών του Ινστιτούτου  Τεχνικής Σεισμολογίας & Αντισεισμικών Κατασκευών κ. Χρήστου Παπαϊωάννου, αναλυτικά:
• Ποιός ήταν ο λόγος της πρόσφατης επίσκεψης που πραγματοποιήσατε στη Ρόδο;
Το Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας & Αντισεισμικών Κατασκευών (ΙΤΣΑΚ), το οποίο με τον Ν4002/2011 συγχωνεύτηκε με τον ΟΑΣΠ λειτουργεί το μεγαλύτερο δίκτυο επιταχυνσιογράφων στον ελληνικό χώρο.
Κατά το διάστημα 15-22 Ιουλίου 2012 κλιμάκιο του ΙΤΣΑΚ αποτελούμενο από τους Στρ. Ζαχαρόπουλο Πολιτικό Μηχανικό, Νίκο Αδάμ Τεχνικό και Χρ. Παπαϊωάννου Σεισμολόγο, Διευθυντή Ερευνών, προχώρησε στην εγκατάσταση στη Ρόδο  δικτύου 7 επιταχυνσιογράφων αυξημένων δυνατοτήτων. Οι επιταχυνσιογράφοι αυτοί εγκαταστάθηκαν πλέον των 4 ήδη εγκατεστημένων οι οποίοι όμως είναι παλιάς τεχνολογίας και περιορισμένων δυνατοτήτων. Συγκεκριμένα εγκαταστάθηκαν δύο στη Ρόδο (Κτήριο Δημαρχείου και Παλιό Νοσοκομείο) στη Σορωνή, τις Καλυθιές, τη Λίνδο, την Κατταβιά και το Γεννάδι.
• Γιατί  τοποθετήθηκαν νέοι  επιταχυνσιογράφοι  στο νησί της Ρόδου;
Το πρώτο δίκτυο τεσσάρων επιταχυνσιογράφων εγκαταστάθηκε στο νησί της Ρόδου το 1988 ύστερα από προσπάθειες του τ. Νομάρχη και νυν Περιφερειάρχη Ι. Μαχαιρίδη. Οι επιταχυνσιογράφοι αυτοί ήταν αναλογικοί πολύ χαμηλής ανάλυσης και δυνατοτήτων, ωστόσο, ήταν οι πλέον χρησιμοποιούμενοι σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 2001 το ΙΤΣΑΚ με δικούς του πόρους αντικατέστησε τους υπάρχοντες με χαμηλής ανάλυσης ψηφιακούς επιταχυνσιογράφους. Οι επιταχυνσιογράφοι αυτοί λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων τους δεν παρείχαν δεδομένα (καταγραφές) από σεισμούς οι οποίοι γινόταν αισθητοί στη Ρόδο. Για τους λόγους αυτούς και στα πλαίσια επιχορήγησής του το ΙΤΣΑΚ ξεκίνησε το 2009 την επέκταση και πύκνωση του δικτύου του.  Λόγω της γειτνίασης της Ρόδου σε ζώνες υψηλής σεισμικότητας και πολύπλοκου σεισμοτεκτονικού καθεστώτος κρίθηκε αναγκαία η πύκνωση του δικτύου με τα νέα μηχανήματα. Πρόσθετοι λόγοι απετέλεσαν η πολιτιστική κληρονομιά, το δομημένο περιβάλλον αλλά και άλλοι λόγοι.

• Πώς θα λειτουργούν τα μηχανήματα που εγκατέστησε το ΙΤΣΑΚ  και με ποιο τρόπο θα γίνονται  γνωστά τα στοιχεία που θα παρέχουν;
Οι επιταχυνσιογράφοι, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν, παρέχουν τη δυνατότητα συνεχούς ροής δεδομένων προς τις εγκαταστάσεις του ΟΑΣΠ-ΙΤΣΑΚ στη Θεσσαλονίκη.
Τα δεδομένα μεταφέρονται, μέσω του δικτύου SYZEFXIS του ΥΔΜΗΔ χωρίς κόστος. Σε περίπτωση ισχυρού σεισμού τα δεδομένα θα είναι διαθέσιμα μέσω της ιστοσελίδας του ΟΑΣΠ-ΙΤΣΑΚ (www.itsak.gr) αλλά θα ενημερώνονται και οι τοπικές αρχές μέσω emails. Καταβάλλεται προσπάθεια να γίνεται η ενημέρωση σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Η σύνδεση με το δίκτυο SYZEFXIS ολοκληρώθηκε την 3η Αυγούστου εκτός από το σταθμό της Κατταβιάς, όπου αναμένεται να γίνει η σύνδεση με την εγκατάσταση νέας γραμμής.  • Ποια είναι η διαφορά τους με τα μηχανήματα που είχαν εγκατασταθεί παλαιότερα;
Όπως προαναφέρθηκε ένα σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η συνεχής ροή δεδομένων σε αντίθεση με τα προηγούμενα μηχανήματα τα οποία κατέγραφαν τη σεισμική κίνηση όταν αυτή ξεπερνούσε ένα επίπεδο. Αποτέλεσμα είναι να υπάρχουν δεδομένα ακόμα και από μικρού μεγέθους σεισμούς τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν για σενάρια εκτίμησης των συνεπειών ισχυρών σεισμών από την ίδια περιοχή. Τα όργανα είναι εξοπλισμένα με συστήματα απολύτου χρόνου και οι καταγραφές μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στον ακριβέστερο καθορισμό  των επικέντρων των σεισμών σε συνδυασμό με τα δεδομένα του Εθνικού Δικτύου Σεισμογράφων. Λόγω της υψηλής ανάλυσης (24 bits) των ψηφιοποιητών και του ευρέως φάσματος των αισθητήρων τους μπορούν να εξαχθούν σημαντικές επιστημονικές πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των σεισμικών κινήσεων η αξιοποίηση των οποίων μπορεί να συμβάλει στην προστασία των νέων κατασκευών αλλά και στον έλεγχο υφισταμένων κατασκευών.
• Θα γίνουν με τον τρόπο αυτό πιο  αποτελεσματικές οι υπηρεσίες που έχουν την ευθύνη πολιτικής προστασίας;
Τα δεδομένα από το νέο αυτό δίκτυο μπορεί να συμβάλουν σημαντικά στις υπηρεσίες οι οποίες εμπλέκονται, σε θέματα πολιτικής προστασίας. Για παράδειγμα η παραγωγή χαρτών κατανομής της ισχυρής σεισμικής κίνησης, σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, στην περίπτωση ισχυρών σεισμών, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην άμεση διαχείριση κρίσεων.
• Από πότε έχει παρουσία στη Ρόδο το ΙΤΣΑΚ; Τι μπορεί να προσφέρει με το επιστημονικό του δυναμικό και την τεχνολογία που διαθέτει το Ινστιτούτο;
Το ΙΤΣΑΚ ξεκίνησε την εμπλοκή του με τη Ρόδο μετά τη σεισμική ακολουθία του Οκτωβρίου του 1987 με τη σημαντική βοήθεια του τότε Νομάρχη Δωδεκάνησου Ι. Μαχαιρίδη. Το επιστημονικό και τεχνικό δυναμικό μπορεί να συμβάλει σε διάφορους τομείς όπως η εκτίμηση σεισμικών ακολουθιών, συνδρομή σε προσεισμικούς ελέγχους, μελέτες προστασίας ιστορικών κατασκευών ή άλλων κρίσιμων υφισταμένων ή μελλοντικών υποδομών κα.
• Πόσο σημαντική είναι η καταγραφή της σεισμικής δραστηριότητας σε μια περιοχή που  διαθέτει αρκετά ενεργά ρήγματα;
Είναι αρκετά σημαντική,  γιατί μπορεί να συμβάλλει στην αντισεισμική προστασία και στη λήψη μέτρων σε ενδεχόμενη παρατεταμένη έξαρση της σεισμικής δράσης.
• Πόσο κοντά στη δυνατότητα πρόβλεψης ενός σεισμού βρίσκονται οι επιστήμονες με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας;
Δυστυχώς, η βραχείας διάρκειας πρόγνωση σεισμών, δεν φαίνεται να είναι άμεσα εφικτή. Οι πρόσφατοι σεισμοί στη Ν. Ζηλανδία, Ιαπωνία και Ιταλία δεν είχαν προβλεφθεί. Ωστόσο έχει γίνει σημαντική προσπάθεια με επιτυχείς μεσοπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες προγνώσεις (σεισμοί Κυθήρων, Καρπάθου κα.)
• Οι πρόσφατες σεισμικές δονήσεις που σημειώθηκαν με επίκεντρο κοντά στη Ρόδο σας ανησυχούν;
Οι πρόσφατοι σεισμοί έγιναν σε τεκτονικά ενεργή περιοχή η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή σεισμικότητα. Οι σεισμοί αυτοί σχετίζονται με γνωστά ρήγματα, τα οποία έχουν δώσει στο παρελθόν καταστροφικούς σεισμούς οι οποίοι έχουν πλήξει το νησί της Ρόδου και τις γύρω περιοχές. Τα φαινόμενα παρακολουθούνται ωστόσο η επαγρύπνηση του πληθυσμού και των αρχών πρέπει να είναι συνεχής.
• Είναι τελείως ακίνδυνο για τους σεισμολόγους το ηφαίστειο της Σαντορίνης;
Το ηφαίστειο της Σαντορίνης είναι ενεργό και παρουσιάζει σεισμική δράση. ¶ρα δεν είναι ακίνδυνο.
• Τα νησιά κινδυνεύουν περισσότερο από ένα ισχυρό σεισμό ή από κύματα τσουνάμι και με ποιο τρόπο μπορεί να προβλεφθεί το δεύτερο φαινόμενο;
Το φαινόμενο των tsunamis είναι υπαρκτό στον Αιγιακό χώρο και tsunami περιγράφονται από τα αρχαία χρόνια. Ωστόσο είναι ιδιαίτερα λιγότερο συχνά, τα καταστροφικά tsunamis από τους καταστρεπτικούς σεισμούς. Το τελευταίο καταστροφικό tsunami στο χώρο έγινε το 1956 με τον σεισμό της Αμοργού. Λόγω της άμεσης γειτνίασης των σεισμογόνων και τσουναμογόνων χώρων με νησιά στο Αιγαίο, αυτά κινδυνεύουν και από τα δύο φυσικά φαινόμενα αλλά περισσότερο από τους σεισμούς.
• Τι μπορεί να γίνει στα δημόσια και κυρίως τα ιδιωτικά κτήρια για την αντισεισμική προστασία;
Ταχύς προσεισμικός έλεγχος και καθορισμός κτηρίων τα οποία πρέπει να ελεγχθούν λεπτομερέστερα κατά προτεραιότητα. Στη συνέχεια ύστερα από καθορισμό αυτών τα οποία είναι μεταξύ του 5-10% του δομημένου περιβάλλοντος και αποτελούν κρίσιμες κατασκευές θα πρέπει να ελεγχθούν και υπολογιστικά σύμφωνα με τις οδηγίες του ΟΑΣΠ οι οποίες εφαρμόζονται  στα δημόσια κτήρια. Για τα ιδιωτικά υπάρχει επίσης το σχετικό έντυπο προσεισμικού ελέγχου στην ιστοσελίδα τoυ ΟΑΣΠ (www.oasp.gr) και μπορεί να εφαρμοστεί από ιδιώτες Πολιτικούς Μηχανικούς σε επίπεδο Δήμου ή άλλης διοικητικής διαίρεσης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι μέθοδες αυτές είναι εφαρμόσιμες κυρίως σε επίπεδο ομάδων κτηρίων (Δήμοι, Δημοτικά διαμερίσματα κλπ). Το επιστημονικό δυναμικό του ΟΑΣΠ-ΙΤΣΑΚ μπορεί να συνδράμει σε μία τέτοια προσπάθεια εφΆ όσον του ζητηθεί και υπάρξει κάλυψη των εξόδων.
• Ποια είναι η σύστασή σας προς τους πολίτες που ζουν σε μια σεισμογενή περιοχή;
Θα πρέπει να ακολουθούν τις συστάσεις οι οποίες έχουν εκδοθεί από τον ΟΑΣΠ και υπάρχουν στην ιστοσελίδα του. Θα πρέπει να αποφεύγουν τις αυθαίρετες επεμβάσεις σε κατασκευές χωρίς τη γνώμη-μελέτη Πολιτικού Μηχανικού. Θα πρέπει να μεριμνούν για την αποφυγή παρκαρισμένων αυτοκινήτων, σε δρόμους οι οποίοι οδηγούν σε Νοσοκομεία, Κλινικές αλλά και παρεμποδίζουν την έξοδο/διέλευση αυτοκινήτων όπως Πυροσβεστικά η Νοσοκομεικά. Ο σεισμός είναι απρόβλεπτο φαινόμενο και οι γραμμές μεταφοράς θα πρέπει  να είναι συνεχώς ανοιχτές.