«Ασφυξία», ένθεν και ένθεν της αγοράς, τόσο στην πλευρά των καταναλωτών, όσο και των επιχειρήσεων. Τα δάνεια που δεν εξυπηρετούνται για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών εκτοξεύτηκαν ήδη στα 33 δισ. ευρώ, ενώ το 2010 αυξήθηκαν κατά 10 δισ. Τα «κόκκινα» επιχειρηματικά δάνεια ανήλθαν σε 18,5 δισ. ευρώ, ενώ στα καταναλωτικά δάνεια το αντίστοιχο ποσό είναι 7 δισ. και στα στεγαστικά 8 δισ. ευρώ. Τα παραπάνω ποσά μεταφράζονται σε ποσοστό πάνω από 13% στο σύνολο των δανείων, ή το 10% στα στεγαστικά, το 15% στα επιχειρηματικά και το 20% στα καταναλωτικά δάνεια. Μάλιστα, στελέχη των τραπεζών εκτιμούν ότι τα καθυστερούμενα δάνεια θα συνεχίσουν την ανοδική τους πορεία και θα φτάσουν το 15% ή το 18% μέχρι το 2012 (πάνω από 40 δισ. ευρώ).
Ρευστότητα
Το πρόβλημα της ρευστότητας είναι το σημαντικότερο που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ελληνικές επιχειρήσεις, όπως επιβεβαιώνεται με εντυπωσιακό τρόπο και από την πανελλαδική έρευνα που πραγματοποίησε πρόσφατα η ΓΣΕΒΕΕ σε συνεργασία με την MARC Α.Ε. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το 84,3% των επιχειρήσεων εμφάνισαν επιδείνωση της ρευστότητας τους το δεύτερο εξάμηνο του 2010. Είναι το υψηλότερο ποσοστό που καταγράφηκε, καθώς επιδείνωση του κύκλου εργασιών εμφάνισε το 80,2% του δείγματος και επιδείνωση της ζήτησης το 78,3%.
Το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, επισημαίνουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές, είναι αυτό της ρευστότητας. Αυτό είναι αποτέλεσμα της ραγδαίας μείωσης της κατανάλωσης, καθώς και της συρρίκνωσης της πιστωτικής επέκτασης προς τον ιδιωτικό τομέα, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος του χρήματος που διαθέτουν οι τράπεζες διοχετεύεται στην αγορά ομολόγων και εντόκων γραμματίων του ελληνικού δημοσίου. Πράγματι, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας, το Δεκέμβριο του 2010 η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα σημείωσε περαιτέρω επιβράδυνση και διαμορφώθηκε στο -0,2% από 4,1% το Δεκέμβριο του 2009. Σπς επιχειρήσεις ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης υποχώρησε στο 1% (5,1 % ένα χρόνο πριν), με το αντίστοιχο ποσοστό στην βιομηχανία να φθάνει το – 2,9% και στο εμπόριο το -3,5%. Μειωμένος κατά -1,4% ήταν και ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης προς τους ιδιώτες, με το αντίστοιχο ποσοστό στα στεγαστικά oavaa να διαμορφώνεται στο -0,4% και στα καταναλωτικά δάνεια στο -4,2%.
Προβλέψεις
Αναφορικά με τις προβλέψεις για το 2011, με βάση τα ευρήματα της έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ, προκύπτει ότι η ρευστότητα θα εξακολουθήσει να είναι το σημαντικότερο πρόβλημα για τη συντριπτική πλειονότητα των μικρών ελληνικών επιχειρήσεων. Το 74,3% του δείγματος εκτιμά όη η ρευστότητα τους θα επιδεινωθεί περαιτέρω το πρώτο εξάμηνο του 2011, ενώ περαιτέρω επιδείνωση της ζήτησης προβλέπει το 70,5% και του τζίρου το 70%.
«Κορυφή του παγόβουνου» οι ακάλυπτες επιταγές
Μόνο την «κορυφή του παγόβουνου» αποτελούν οι σφραγισμένες ακάλυπτες επιταγές από την ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε., σύμφωνα με τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ, ενώ η μικρή (-2,1%) μείωση της αξίας τους τον περασμένο Ιανουάριο σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2010, κάθε άλλο παρά σημαίνει -οριακή έστω- βελτίωση της κατάστασης. Κι αυτό γιατί η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα του περιορισμού του αριθμού των μεταχρονολογημένων επιταγών που κυκλοφορούν στην αγορά και όχι στην αύξηση της ρευστότητας των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΣΕΕ, οι μεταχρονολογημένες επιταγές έχουν μειωθεί το 2010 περίπου κατά 35%, αλλά από τα στοιχεία της ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ προκύπτει ότι ο αριθμός των σφραγισμένων επιταγών τον Ιανουάριο αυξήθηκε οριακά κατά 0,92%. Επιπλέον, τα ευρήματα της έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ δείχνουν ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί, καθώς σήμερα:
Μόνο η μία στις δύο επιχειρήσεις του δείγματος (48,1%) χρησιμοποιεί στις συναλλαγές της επιταγές, εκ των οποίων οι 3 στις 10 πραγματοποιούν πάνω από το 50% των συναλλαγών τους μέσω επιταγών.
Το 51,1% των επιχειρήσεων δεν χρησιμοποιούν καθόλου επιταγές στις συναλλαγές τους. Η χρήση των επιταγών δείχνει να μειώνεται, αφού τον Ιούλιο του 2009 οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούνταν επιταγές ήταν 63% (μείωση περίπου κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε ενάμιση χρόνο).
Μετά την έκρηξη των ακάλυπτων επιταγών το 2009, σημειώνουν οι ερευνητές, επικράτησε μεγάλη επιφυλακτικότητα τόσο στην έκδοση όσο και στη λήψη επιταγών. Αλλά και τα στοιχεία του ΤΕΙΡΕΣΙΑ δεν αποτυπώνουν το σύνολο του προβλήματος, καθώς από την έρευνα προκύπτει ότι πολλές επιχειρήσεις αποφεύγουν να προσφεύγουν στις υπηρεσίες του ΤΕΙΡΕΣΙΑ. Το 45,2% των επιχειρήσεων που πραγματοποιούν συναλλαγές μέσω επιταγών, διατηρούν επιταγές στα συρτάρια τους που ήδη είναι ακάλυπτες (37,9%) και δεν τις σφραγίζουν ή διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να μην καλυφθούν (7,3%)
Συνέπειες
Η κατάσταση αυτή, που είναι επιπρόσθετη συνέπεια της έλλειψης ρευστότητας και της πτώσης της κατανάλωσης, έχει οδηγήσει στις επιχειρήσεις να επιθυμούν τη μείωση του χρονικού ορίου εξόφλησης των επιταγών: Το 36% των επιχειρήσεων επιθυμεί η μεταχρονολόγηση να μην ξεπερνά το όριο των 2 μηνών, το 19,5% επιθυμεί όριο μέχρι 4 μήνες, το 24,7% όριο έξι μηνών, και μόνο το 15,1% δεν επιθυμεί τη θέσπιση χρονικού ορίου μεταχρονολόγησης. Το απόλυτο ρεκόρ όλων των εποχών, σε ό,τι αφορά την αξία των ακάλυπτων επιταγών, το κατέχει το 2009, με 226,55 εκατομμύρια ευρώ τον Ιανουάριο. Ακολουθεί το 2010 με 176 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε μικρή απόσταση έπεται ο Ιανουάριος του 2011 με 172,3 εκατομμύρια ευρώ. Το ρεκόρ του 2009 (στο σύνολο του έτους οι ακάλυπτες επιταγές είχαν ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ και ο αριθμός τους τις 300.000), φαντάζει προς το παρόν ως πολύ δύσκολο να καταρριφθεί.
8 στις 10 επιχειρήσεις δεν απευθύνονται στις τράπεζες
Το κλείσιμο της στρόφιγγας της χρηματοδότησης από τις τράπεζες, φαίνεται να έχει απογοητεύσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αφού η συντριπτική πλειονότητα αυτών δηλώνει ότι το τελευταίο εξάμηνο του 2010 δεν μπήκε καν στον κόπο να κάνει μία αίτηση για δάνειο. Αυτή την τακτική τήρησαν, σύμφωνα με την έρευνα της ΓΣΕΒΕΕ, οι 8 στις 10 επιχειρήσεις του δείγματος, ενώ από το υπόλοιπο 20% που υπέβαλαν στη σχετική αίτηση, περισσότερες από τις μισές είδαν το αίτημα τους να απορρίπτεται.
Πιο συγκεκριμένα, από τις επιχειρήσεις που απευθύνθηκαν σε τράπεζα για χρηματοδότηση:
• Στο 54,3% το αίτημα απορρίφθηκε. Το ποσοστό απόρριψης στους αυτοαπασχολούμενους επιχειρηματίες εκτινάσσεται στο 75,8%.
• Στο 31,8% έγινε δεκτό το αίτημα.
• Στo 11,6% έγινε εν μέρει δεκτό, καθώς είτε εγκρίθηκε χαμηλότερο ποσό, είτε επιβλήθηκαν χειρότεροι όροι κ.λπ.
Ενδεικτικό της δυσπιστίας του επιχειρηματικού κόσμου απέναντι στις τράπεζες, είναι το γεγονός ότι το 85,8% των ερωτηθέντων θεωρούν ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα επιβάλλουν τις δικές τους απόψεις στα θέματα του ΤΕΜΠΜΕ και του ΕΤΕΑΝ, ενώ πάνω από το 60% των επιχειρήσεων θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία ενός ισχυρού κρατικού πυλώνα στο τραπεζικό σύστημα για τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.
