ΟΟΣΑ: Η υψηλή ανεργία μπορεί να γίνει η νέα κανονικότητα

Οι πραγ­μα­τι­κοί μι­σθοί μειώ­θη­καν στην Ελ­λά­δα με­τα­ξύ του 2007 και του 2015 κατά 10,4%, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση του ΟΟΣΑ για την απα­σχό­λη­ση το 2016. Πρό­κει­ται για τε­ρά­στια μεί­ω­ση των πραγ­μα­τι­κών απο­δο­χών (στον πραγ­μα­τι­κό μισθό, σε αντί­θε­ση με τον ονο­μα­στι­κό υπο­λο­γί­ζε­ται η επί­δρα­ση του πλη­θω­ρι­σμού στο ύψος του μι­σθού) η οποία ανα­δει­κνύ­ει τις πρω­το­φα­νείς δυ­σκο­λί­ες που αντι­με­τω­πί­ζουν τα τε­λευ­ταία χρό­νια οι Ελ­λη­νες ερ­γα­ζό­με­νοι σε συν­δυα­σμό με την εκρη­κτι­κή αύ­ξη­ση της ανερ­γί­ας, του ύψους της φο­ρο­λο­γί­ας και τον πε­ριο­ρι­σμό των λι­γο­στών και χα­μη­λής ποιό­τη­τας κοι­νω­νι­κών υπη­ρε­σιών που προ­σέ­φε­ρε το ελ­λη­νι­κό κρά­τος στους πο­λί­τες του ήδη πριν από το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης. Κατά τον ΟΟΣΑ το πο­σο­στό απα­σχό­λη­σης στην Ελ­λά­δα εξα­κο­λου­θεί να είναι κατά 9% χα­μη­λό­τε­ρο απ’ ό,τι ήταν το 2007, ενώ στο με­σο­διά­στη­μα ο ρυθ­μός αύ­ξη­σης της απα­σχό­λη­σης μειώ­θη­κε στην Ελ­λά­δα κατά 17%, πο­σο­στά που είναι και τα δύο αστρο­νο­μι­κά υψηλά.

Συ­γκρι­τι­κά στο σύ­νο­λο των χωρών-μελών του ΟΟΣΑ το κενό της απα­σχό­λη­σης ανα­μέ­νε­ται να έχει κα­λυ­φθεί πλή­ρως στα τέλη του 2017, δη­λα­δή δέκα χρό­νια μετά το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης. Μόνο στη Βρε­τα­νία και στην Πορ­το­γα­λία έχει κα­τα­γρά­ψει ο ΟΟΣΑ μεί­ω­ση των πραγ­μα­τι­κών μι­σθών, κατά 10,4% στην πρώτη και κατά 3,7% στη δεύ­τε­ρη. Σύν­θε­τα φαι­νό­με­να όπως η άνο­δος του ευ­ρω­σκε­πτι­κι­σμού, η έλ­λει­ψη εμπι­στο­σύ­νης προς τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα και γε­νι­κό­τε­ρα προς την πο­λι­τι­κή και προς τους κοι­νω­νι­κούς φο­ρείς ασφα­λώς δεν μπο­ρούν να απο­δο­θούν σε ένα μόνο αίτιο.

Ο ΟΟΣΑ προ­βλέ­πει ότι μέχρι το τέλος του 2017 η απα­σχό­λη­ση θα έχει επι­στρέ­ψει στο επί­πε­δο όπου είχε βρε­θεί στα τέλη του 2007. Αντι­θέ­τως, η ανερ­γία θα είναι ακόμη κατά 0,6% υψη­λό­τε­ρη απ’ ό,τι ήταν πριν από την κρίση. «Αν και είναι κα­λο­δε­χού­με­να τα νέα, το γε­γο­νός ότι η με­γά­λη ύφεση πε­ριό­ρι­σε την απα­σχό­λη­ση επί σχε­δόν δέκα χρό­νια απο­τε­λεί δείγ­μα της σφο­δρό­τη­τάς της και του τι­μή­μα­τος το οποίο πλή­ρω­σαν οι ερ­γα­ζό­με­νοι» ανα­φέ­ρει ο κ. Στέ­φα­νο Σκαρ­πέ­τα, διευ­θυ­ντής του ΟΟΣΑ για την απα­σχό­λη­ση.

Αν τα κράτη δεν κα­τα­φέ­ρουν να με­τα­βούν στην ψη­φια­κή οι­κο­νο­μία και να αντι­με­τω­πί­σουν τις δη­μο­γρα­φι­κές απει­λές που έχουν μπρο­στά τους μέσω της εφαρ­μο­γής πο­λι­τι­κής που να οδη­γεί σε αύ­ξη­ση της ανά­πτυ­ξης και των ποιο­τι­κών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας που συ­νο­δεύ­ο­νται από επαρ­κείς μι­σθούς, τότε τα προ­βλή­μα­τα που έπλη­ξαν τις αγο­ρές ερ­γα­σί­ας μετά την κρίση θα μπο­ρού­σαν να γί­νουν «η νέα κα­νο­νι­κό­τη­τα», προει­δο­ποιεί ο ΟΟΣΑ. Ει­δι­κά για χώρες που εξα­κο­λου­θούν να έχουν υψηλό πο­σο­στό ανερ­γί­ας, όπως η Ελ­λά­δα και η Ισπα­νία, οι ανα­λυ­τές του ΟΟΣΑ προει­δο­ποιούν πως είναι πι­θα­νό να μην κα­τα­φέ­ρουν να την μειώ­σουν προ­τού χτυ­πή­σει ο επό­με­νος υφε­σια­κός κύ­κλος.

Ο με­γά­λος χα­μέ­νος

Το ότι η Ελ­λά­δα είναι ο με­γά­λος χα­μέ­νος από τις δια­δο­χι­κές κρί­σεις που έπλη­ξαν την πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία και ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο την Ευ­ρω­ζώ­νη τα τε­λευ­ταία χρό­νια είναι σαφές εδώ και καιρό. Ωστό­σο, τα στοι­χεία που πα­ρου­σιά­ζει ο ΟΟΣΑ έχουν ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία επει­δή στην πλειο­νό­τη­τα των πε­ρι­πτώ­σε­ων κα­λύ­πτουν μέχρι και το 2015, προ­σφέ­ρο­ντας συ­νο­λι­κή ει­κό­να της κα­τά­στα­σης. Πολ­λοί Ευ­ρω­παί­οι πο­λι­τι­κοί και αξιω­μα­τού­χοι έχουν επι­πλή­ξει τους Ελ­λη­νες τα τε­λευ­ταία χρό­νια κα­τη­γο­ρώ­ντας τους ότι δεν έχουν επι­τύ­χει πρό­ο­δο και ότι αντι­δρούν αναί­τια. Σε καμία άλλη χώρα του ΟΟΣΑ δεν είδαν οι πο­λί­τες τους πραγ­μα­τι­κούς τους μι­σθούς να μειώ­νο­νται κατά 10,4% και ταυ­τό­χρο­να την απα­σχό­λη­ση να μειώ­νε­ται κατά 9%. Συ­γκρι­τι­κά στη Βρε­τα­νία οι μι­σθοί μειώ­θη­καν στο ίδιο πο­σο­στό, αλλά του­λά­χι­στον η απα­σχό­λη­ση αυ­ξή­θη­κε κατά 0,6%. Στην Πορ­το­γα­λία οι πο­λί­τες είδαν τον πραγ­μα­τι­κό τους μισθό να μειώ­νε­ται κατά 3,7% και την απα­σχό­λη­ση να μειώ­νε­ται κατά 5,4%, πο­σο­στά πολύ άσχη­μα, αλλά όχι τόσο τρο­μα­κτι­κά όσο της Ελ­λά­δας. Στην Ιρ­λαν­δία, μία ακόμη «μνη­μο­νια­κή» χώρα, η απα­σχό­λη­ση μειώ­θη­κε επί­σης σε πολύ με­γά­λο πο­σο­στό, 7,9%, αλλά του­λά­χι­στον οι μι­σθοί αυ­ξή­θη­καν κατά 1,6%. Πε­ρί­που ανά­λο­γη είναι και η ει­κό­να στην Ισπα­νία, όπου επί­σης κα­τα­γρά­φε­ται πολύ με­γά­λη μεί­ω­ση της απα­σχό­λη­σης (-8,5%), αλλά αντι­σταθ­μί­ζε­ται κάπως από μικρή αύ­ξη­ση των πραγ­μα­τι­κών μι­σθών.

Γερ­μα­νι­κή υπε­ρο­χή

Στον αντί­πο­δα βρί­σκε­ται η Γερ­μα­νία, όπου κα­τα­γρά­φτη­κε με­γά­λη (για τη Γερ­μα­νία) αύ­ξη­ση του πραγ­μα­τι­κού μι­σθού κατά 13,9% και πα­ράλ­λη­λα αύ­ξη­ση της απα­σχό­λη­σης κατά 5,1%.

Ο ΟΟΣΑ πα­ρα­θέ­τει ένα ακόμη στα­τι­στι­κό στοι­χείο που απο­κα­λύ­πτει τη σφο­δρό­τη­τα της κρί­σης που πέ­ρα­σαν πολ­λές χώρες τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Πρό­κει­ται για το αθροι­στι­κό έλ­λειμ­μα στην αύ­ξη­ση των πραγ­μα­τι­κών ωρο­μι­σθί­ων αλλά και της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας. Δυ­στυ­χώς, η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται ψηλά και στις δύο κα­τη­γο­ρί­ες. Αν τα ωρο­μί­σθια είχαν εξα­κο­λου­θή­σει να αυ­ξά­νο­νται από τα τέλη του 2007 με τον ίδιο ρυθμό με τον οποί­ον αυ­ξά­νο­νταν το διά­στη­μα 2000 – 2007, τότε στα τέλη του 2015 το πραγ­μα­τι­κό ωρο­μί­σθιο που θα λάμ­βα­νε κατά μέσον όρο ο Ελ­λη­νας ερ­γα­ζό­με­νος θα ήταν κατά 22,5% υψη­λό­τε­ρο και η πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τα κατά 21,1% υψη­λό­τε­ρη. Μόνο στη Βρε­τα­νία και στις χώρες της Βαλ­τι­κής και της κε­ντρι­κής Ευ­ρώ­πης κα­τα­γρά­φο­νται πα­ρό­μοια ή υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά.

Στην πα­γί­δα της χα­μη­λής ανά­πτυ­ξης η οι­κο­νο­μία

Οι κύ­ριοι λόγοι για τους οποί­ους η βελ­τί­ω­ση της κα­τά­στα­σης στις αγο­ρές ερ­γα­σί­ας είναι τόσο αργή είναι σε με­γά­λο βαθμό απο­τέ­λε­σμα της «πα­γί­δας χα­μη­λής ανά­πτυ­ξης» στην οποία έχει πέσει η πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία μετά τη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κή κρίση του 2008 – 2009, σύμ­φω­να με τον ΟΟΣΑ.

Τα βα­σι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά μιας «πα­γί­δας χα­μη­λής ανά­πτυ­ξης» είναι το χα­μη­λό επί­πε­δο των επεν­δύ­σε­ων, η αναι­μι­κή αύ­ξη­ση της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας, η μικρή αύ­ξη­ση της απα­σχό­λη­σης και η στα­σι­μό­τη­τα των μι­σθών.

Στην πε­ρί­πτω­ση της Ελ­λά­δας, η κα­τά­στα­ση είναι δρα­μα­τι­κή και στους τέσ­σε­ρις το­μείς.

Η προ­ο­πτι­κή για τα­χεία ανά­καμ­ψη της απα­σχό­λη­σης και μεί­ω­ση της ανερ­γί­ας στην Ελ­λά­δα θα εξαρ­τη­θεί σε με­γά­λο βαθμό από την πο­λι­τι­κή και τις απο­φά­σεις που λαμ­βά­νο­νται στο εσω­τε­ρι­κό της χώρας, αλλά και από τις εξε­λί­ξεις στην ευ­ρω­παϊ­κή οι­κο­νο­μία και γε­νι­κό­τε­ρα στην πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία. Οι οιω­νοί δεν είναι ευ­νοϊ­κοί. Οι οι­κο­νο­μο­λό­γοι του ΟΟΣΑ προ­βλέ­πουν πως η ανερ­γία στην Ελ­λά­δα θα έχει μειω­θεί στα τέλη του 2016 στο 23,9% και στο 22,6% στα τέλη του 2017. Δυ­στυ­χώς, η Ελ­λά­δα θα εξα­κο­λου­θή­σει και τα επό­με­να χρό­νια να έχει το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό ανερ­γί­ας με­τα­ξύ των χωρών- μελών του ΟΟΣΑ (όπως και της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης και της Ευ­ρω­ζώ­νης), με εξαί­ρε­ση τη Νότιο Αφρι­κή.

Η βα­σι­κή σύ­στα­ση του ΟΟΣΑ προς τις κυ­βερ­νή­σεις ώστε να πε­ριο­ρί­σουν την ανερ­γία είναι να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν όλα τα δια­θέ­σι­μα ερ­γα­λεία, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων «πιο φι­λό­δο­ξης δη­μο­σιο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής και επι­πρό­σθε­των διαρ­θρω­τι­κών με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων». Στην πε­ρί­πτω­ση της Ελ­λά­δας αλλά και της Ευ­ρω­ζώ­νης τα πε­ρι­θώ­ρια για επε­κτα­τι­κή δη­μο­σιο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή είτε δεν υπάρ­χουν είτε δεν υπάρ­χει η πο­λι­τι­κή βού­λη­ση να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν. Η έν­νοια της διαρ­θρω­τι­κής με­ταρ­ρύθ­μι­σης έχει κα­κο­ποι­η­θεί στην Ελ­λά­δα, όπου πλέον είναι σχε­δόν ταυ­τό­ση­μη απλώς με την πλήρη απορ­ρύθ­μι­ση της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας. Το πρό­βλη­μα με τις διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, επι­ση­μαί­νει ο ΟΟΣΑ, είναι πως αν και μα­κρο­πρό­θε­σμα οδη­γούν σε αύ­ξη­ση της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας και του βιο­τι­κού επι­πέ­δου, βρα­χυ­πρό­θε­σμα οδη­γούν σε ανα­δια­νο­μή ει­σο­δή­μα­τος.

Οπως είναι λο­γι­κό, αντι­με­τω­πί­ζε­ται εχθρι­κά από όσους πλήτ­το­νται. Για πα­ρά­δειγ­μα η ανα­σφά­λεια στην ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας, δη­λα­δή ο φόβος ότι κά­ποιος θα βρε­θεί άνερ­γος και ότι το επί­δο­μα ανερ­γί­ας δεν θα επαρ­κεί ώστε να κα­λύ­ψει τις βα­σι­κές του ανά­γκες, εκτο­ξεύ­τη­κε με­τα­ξύ 2007 και 2013, με την Ελ­λά­δα να κα­τρα­κυ­λά­ει από την 31η στην 33η και τε­λευ­ταία θέση. Για την ακρί­βεια η ανα­σφά­λεια στην ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας εκτο­ξεύ­τη­κε από το 7% το 2007 στο 33% το 2013. Ανα­με­νό­με­νο, δε­δο­μέ­νου ότι το 36% των ερ­γα­ζο­μέ­νων θε­ω­ρεί ότι κιν­δυ­νεύ­ει να χάσει τη θέση ερ­γα­σί­ας του τη στιγ­μή που επί­δο­μα ανερ­γί­ας λαμ­βά­νει μόλις το 10% των ανέρ­γων. «Στην Ελ­λά­δα η ποιό­τη­τα της ερ­γα­σί­ας ήταν σχε­τι­κά χα­μη­λή ήδη πριν από την κρίση και η έντο­νη ύφεση επι­δεί­νω­σε πε­ραι­τέ­ρω την ποιό­τη­τα των εσό­δων και των ανα­σφά­λεια στην αγορά ερ­γα­σί­ας» ανα­φέ­ρε­ται στην έκ­θε­ση.

«Εξυ­πνες» με­ταρ­ρυθ­μί­σεις

Ο ΟΟΣΑ προ­τεί­νει οι κυ­βερ­νή­σεις να προ­σεγ­γί­σουν «έξυ­πνα» τις διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις. Ο πε­ριο­ρι­σμός της προ­στα­σί­ας που απο­λαμ­βά­νουν οι ερ­γα­ζό­με­νοι οδη­γεί βρα­χυ­πρό­θε­σμα σε μεί­ω­ση της απα­σχό­λη­σης, λέει ο ΟΟΣΑ, αλλά αυτό μπο­ρεί να απο­φευ­χθεί αν εφαρ­μο­στεί η με­ταρ­ρύθ­μι­ση όταν ανα­πτύσ­σε­ται η οι­κο­νο­μία και αν συ­νο­δευ­τεί από πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κά επι­δό­μα­τα ανερ­γί­ας. Στην πε­ρί­πτω­ση της Ελ­λά­δας, δεν μπο­ρεί κα­νείς να είναι ιδιαί­τε­ρα αι­σιό­δο­ξος ότι θα συμ­βούν σύ­ντο­μα αυτά τα δύο. Μια τρίτη λύση είναι να υπάρ­ξει κα­λύ­τε­ρη εκ­με­τάλ­λευ­ση των δε­ξιο­τή­των των ερ­γα­ζο­μέ­νων, κάτι που οδη­γεί σε αύ­ξη­ση της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας και των μι­σθών. Με­τα­ξύ δύο ερ­γα­ζο­μέ­νων που δια­θέ­τουν το ίδιο επί­πε­δο εκ­παί­δευ­σης και δε­ξιο­τή­των αυτοί που χρη­σι­μο­ποιούν πε­ρισ­σό­τε­ρο τις γνώ­σεις τους στην ερ­γα­σία τους είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο πα­ρα­γω­γι­κοί, απο­λαμ­βά­νουν υψη­λό­τε­ρο μισθό και τε­λι­κά απο­κο­μί­ζουν με­γα­λύ­τε­ρη ικα­νο­ποί­η­ση από την ερ­γα­σία τους, σύμ­φω­να με τον ΟΟΣΑ. Δυ­στυ­χώς, στην Ελ­λά­δα πο­λι­τι­κοί, επι­χει­ρή­σεις και ερ­γα­ζό­με­νοι έχουν πολλή δου­λειά μπρο­στά τους και σε αυτόν τον τομέα. Η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται στην προ­τε­λευ­ταία θέση όσον αφορά στο κατά πόσον οι ερ­γα­ζό­με­νοι δια­βά­ζουν στο πλαί­σιο της ερ­γα­σί­ας τους, ενώ στην τε­λευ­ταία θέση βρί­σκε­ται η Τουρ­κία. Σύμ­φω­να με τον ΟΟΣΑ, η πιο πε­ριο­ρι­σμέ­νη χρήση γνω­στι­κών δε­ξιο­τή­των στον χώρο ερ­γα­σί­ας γί­νε­ται σε Τουρ­κία, Ελ­λά­δα, Χιλή και Ιτα­λία. Σε μια κλί­μα­κα από το 1 μέχρι το 5, το 3 ση­μαί­νει ότι ένας ερ­γα­ζό­με­νος χρη­σι­μο­ποιεί το διά­βα­σμα «πιο σπά­νια από μία φορά την εβδο­μά­δα, αλλά πιο συχνά από μία φορά τον μήνα». Φυ­σι­κά, το κατά πόσο δια­βά­ζει ένας ερ­γα­ζό­με­νος στον χώρο ερ­γα­σί­ας εξαρ­τά­ται και από πολ­λούς άλ­λους πα­ρά­γο­ντες, όπως κατά πόσον υπάρ­χει αντι­στοι­χία με­τα­ξύ των γνώ­σε­ών του και της θέσης ερ­γα­σί­ας στην οποία απα­σχο­λεί­ται. Από το κατά πόσον ο ερ­γο­δό­της είναι αρ­κε­τά ευ­έ­λι­κτος ώστε να ανα­γνω­ρί­σει και τε­λι­κά να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τις δε­ξιό­τη­τες του υπαλ­λή­λου του, από το μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο των ερ­γα­ζο­μέ­νων αλλά και από το είδος των επαγ­γελ­μά­των που κυ­ριαρ­χούν σε μια οι­κο­νο­μία.