“Τι συμβαίνει με τη διάθεση του ελαιοπυρήνα και των υγρών αποβλήτων από τα ελαιοτριβεία;”

Η διάθεση των υγρών απο­βλή­των των ελαιο­τρι­βείων (κατσί­γα­ρος) είναι ένα χρόνιο και δυσε­πί­λυτο πρό­βλημα όχι μόνο για το νησί μας. Φέτος όμως μεγε­θύν­θηκε και από το πρό­βλημα της διά­θε­σης του άλλου από­βλη­του των ελαιο­τρι­βείων, του ελαιο­πυ­ρήνα, λόγω μη λει­τουρ­γίας του υφι­στά­με­νου πυρη­νε­λαιουρ­γείου, μετά τα γνωστά προ­βλή­ματα που υπάρ­χουν τα τελευ­ταία χρόνια. Αυτό έχει επι­πτώ­σεις και στην εν γένει δια­δι­κα­σία παρα­γω­γής ελαιο­λά­δου σε ολό­κληρη τη Ρόδο.

Τι είναι ο ελαιο­πυ­ρή­νας και γιατί είναι επι­κίν­δυ­νος;

Ο ελαιο­πυ­ρή­νας είναι αλε­σμέ­νος ελαιό­καρ­πος από τον οποίο έχει ληφθεί το 90% περίπου του ελαιο­λά­δου με τη μέθοδο της φυγο­κέ­ντρι­σης στα ελαιο­τρι­βεία, είναι δηλαδή ένα μίγμα πυρη­νέ­λαιου, πυρη­νό­ξυ­λου και νερού, πλούσιο σε πολυ­φαι­νό­λες. Ο ελαιο­πυ­ρή­νας περιέ­χει υψηλό οργα­νικό και ανόρ­γανο φορτίο, το οποίο είναι δύσκολο στη δια­χεί­ρισή του και μπορεί να δημιουρ­γή­σει σημα­ντικά περι­βαλ­λο­ντικά προ­βλή­ματα. Η απόρ­ριψη αυτού αλλά και των υγρών απο­βλή­των στο περι­βάλ­λον δημιουρ­γεί κιν­δύ­νους μόλυν­σης του υπό­γειου υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα και υπο­βάθ­μι­σης του εδάφους και κατά συνέ­πεια ολό­κλη­ρου του περι­βάλ­λο­ντος. Πολύ επι­κίν­δυνη βέβαια είναι η κατά­ληξη αυτών σε υγρούς απο­δέ­κτες και σε πόσιμο νερό. Επο­μέ­νως η επε­ξερ­γα­σία αυτών των ελαιουρ­γι­κών απο­βλή­των , στερεών και υγρών, είναι απο­λύ­τως απα­ραί­τητη.

Στο νησί μας σήμερα υπάρ­χουν δύο τύποι ελαιο­τρι­βείων:

· τα διφα­σικά, που χρη­σι­μο­ποιούν φυγο­κέ­ντριση δύο φάσεων, η οποία απο­τε­λεί την πιο σύγ­χρονη και βέλ­τι­στη λύση καθώς υπάρχει εξοι­κο­νό­μηση νερού, μείωση των υγρών απο­βλή­των ενώ παρά­γε­ται καλύ­τε­ρης ποιό­τη­τας ελαιό­λαδο. Δεν είναι τυχαίο ότι σκοπός της πολι­τείας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης είναι στα­διακά όλα τα ελαιο­τρι­βεία να μετα­τρα­πούν σε διφα­σικά και μόνο αυτά επι­δο­τού­νται. Σήμερα στην Ελλάδα το ποσοστό των διφα­σι­κών ελαιο­τρι­βείων φτάνει σε κάποιες περιο­χές το 95%. Ταυ­τό­χρονα όμως ο ελαιο­πυ­ρή­νας που παρά­γε­ται από αυτά είναι πιο υδαρής καθώς περιέ­χει μεγα­λύ­τερη ποσό­τητα νερού (περ. 65%) σε σχέση με τη φυγο­κέ­ντριση τριών φάσεων . Στα διφα­σικά ελαιο­τρι­βεία τα υγρά από­βλητα μειώ­νο­νται κατά 85%.

· τα τρι­φα­σικά, δηλαδή αυτά που χρη­σι­μο­ποιούν φυγο­κέ­ντριση τριών φάσεων, όπου ο όγκος των υγρών απο­βλή­των είναι μεγα­λύ­τε­ρος, απαι­τεί­ται μεγα­λύ­τερη κατα­νά­λωση νερού για τη λει­τουρ­γία της φυγο­κέ­ντρι­σης αλλά η περιε­κτι­κό­τητα του ελαιο­πυ­ρήνα σε νερό είναι μικρό­τερη (περ. 55%).

Και οι δύο τρόποι έχουν αντι­κα­τα­στή­σει την παρα­δο­σιακή μέθοδο της έκθλι­ψης που πλέον δεν υφί­στα­ται στη Ρόδο.

Η χρη­σι­μό­τητα του πυρη­νε­λαιουρ­γείου

Σε κάθε περί­πτωση ο ελαιο­πυ­ρή­νας θα πρέπει να οδη­γεί­ται σε πυρη­νε­λαιουρ­γείο ενώ για τα υγρά από­βλητα θα πρέπει να υπάρχει κατάλ­ληλη επε­ξερ­γα­σία και διάθεση σύμφωνα με τη νομο­θε­σία (ΚΥΑ 127402/1487/Φ15/2016 – ΦΕΚΒ 3924/07-12-2016). Σε καμιά περί­πτωση δεν επι­τρέ­πε­ται η ανε­ξέ­λεγ­κτη διάθεση και απόρ­ριψη στο περι­βάλ­λον των στερεών και υγρών ελαιουρ­γι­κών απο­βλή­των.

Το πυρη­νε­λαιουρ­γείο επε­ξερ­γά­ζε­ται τον ελαιο­πυ­ρήνα ο οποίος παρα­μέ­νει μετά την αφαί­ρεση του ελαιο­λά­δου από τον ελαιό­καρπο στα ελαιο­τρι­βεία. Στο πυρη­νε­λαιουρ­γείο με τη δια­δι­κα­σία της ξήραν­σης θα εξα­τμι­σθεί το νερό και με την εκχύ­λιση (από­σταξη) και δια­χώ­ριση θα αφαι­ρε­θεί το λάδι, το πυρη­νέ­λαιο όπως ονο­μά­ζε­ται, το οποίο έχει διά­φο­ρες χρήσεις. Το ξηρό πλέον υπό­λειμμα που ονο­μά­ζε­ται πυρη­νό­ξυλο απο­τε­λεί καύσιμη ύλη με θερ­μα­ντική ικα­νό­τητα περίπου ίση με το ένα τρίτο (1/3) του πετρε­λαίου θέρ­μαν­σης και χρη­σι­μο­ποιεί­ται σε βιο­μη­χα­νίες, θερ­μο­κή­πια αλλά και σε οικια­κούς λέβητες. Το πυρη­νό­ξυλο είναι μια βιομάζα ιδιαί­τερα φτηνή και οικο­νο­μική για τις βιο­μη­χα­νίες και τις οικίες που παρά­γε­ται στον τόπο μας, δίνο­ντας δουλειά και κέρδος τοπικά με μικρό περι­βαλ­λο­ντικό απο­τύ­πωμα, είναι δηλαδή μια ανα­νε­ώ­σιμη φυσική βιομάζα που παρά­γε­ται σε ετήσια βάση από τα ελαιό­δε­ντρα.

Η κατά­σταση στο νησί μας σήμερα

Στο νησί της Ρόδου υπάρ­χουν αυτή τη στιγμή δώδεκα ελαιο­τρι­βεία. Τα πέντε πιο σύγ­χρονα είναι διφα­σικά (δύο στον Αρχάγ­γελο, Θεο­λό­γος, Μαλώνα, Μαριτσά) και κάποια από αυτά έχουν εκσυγ­χρο­νι­στεί μόλις πριν λίγα χρόνια με πόρους της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Υπάρ­χουν και έξι τρι­φα­σικά (δύο στον Απόλ­λωνα, Αφάντου, Καλυ­θιές, Έμπωνας, Μονό­λι­θος) ενώ ένα ελαιο­τρι­βείο σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες του Συλ­λό­γου μας που λει­τουρ­γούσε με φυγο­κέ­ντριση δύο φάσεων, πλέον λει­τουρ­γεί ως τρι­φα­σικό.

Αυτή τη στιγμή τα πέντε σύγ­χρονα διφα­σικά ελαιο­τρι­βεία δεν λει­τουρ­γούν καθώς όπως ανα­φέ­ρουμε παρα­πάνω δεν υπάρχει κατάλ­ληλη υποδομή για να δεχθεί τον ελαιο­πυ­ρήνα τους ο οποίος περιέ­χει υψη­λό­τερο ποσοστό νερού. Αντί­θετα τα τρι­φα­σικά ελαιο­τρι­βεία, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και του ενός που άλλαξε λει­τουρ­γία, λει­τουρ­γούν κανο­νικά, δια­θέ­το­ντας τον ελαιο­πυ­ρήνα τους στην ύπαιθρο και τα υγρά τους από­βλητα σε δεξα­με­νές χωμά­τι­νες, σε ρυάκια και δημό­σιες, δασικές και παρα­πο­τά­μιες εκτά­σεις παρα­βιά­ζο­ντας προ­φα­νώς την εθνική και κοι­νο­τική νομο­θε­σία. Υπάρ­χουν φόβοι ότι απο­δέ­κτες των απο­βλή­των μπορεί να είναι και εγκα­τα­στά­σεις πόσιμου νερού όπως το Φράγμα του Γαδουρά. Αδιά­ψευ­στος μάρ­τυ­ρας των παρα­πάνω είναι οι φωτο­γρα­φίες που επι­συ­νά­πτουμε.

Η κατά­σταση αυτή έχει δημιουρ­γή­σει και άλλα σοβα­ρό­τατα προ­βλή­ματα. Οι παρα­γω­γοί ελαιο­κάρ­που υφί­στα­νται μεγάλη ταλαι­πω­ρία καθώς τα πέντε πιο σύγ­χρονα ελαιο­τρι­βεία σε καίρια σημεία του νησιού δεν λει­τουρ­γούν με απο­τέ­λε­σμα όλη η παρα­γωγή να οδη­γεί­ται στα υπό­λοιπα επτά. Αυτό φυσικά οδηγεί σε οικο­νο­μική ασφυξία τους πέντε ιδιο­κτή­τες οι οποίοι εδώ και καιρό παρα­μέ­νουν κλει­στοί, χωρίς κανένας να μπορεί να δώσει διέξοδο στο πρό­βλημά τους. Το παρά­δοξο είναι πως αυτά τα ελαιο­τρι­βεία είναι ελεγ­μένα τα τελευ­ταία χρόνια καθώς υλο­ποιού­σαν τα επεν­δυ­τικά τους σχέδια και μέχρι πριν λίγο καιρό ήταν νόμιμα σύμφωνα με όλες τις υπη­ρε­σίες.

Η κατά­σταση του πυρη­νε­λαιουρ­γείου

Το πυρη­νε­λαιουρ­γείο είχε τελευ­ταία πολλά προ­βλή­ματα και λόγω παλαιό­τη­τας ή και για άλλους λόγους που έχουν να κάνουν με την κατά­σταση των εγκα­τα­στά­σεων και του ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κού του εξο­πλι­σμού, δεν μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει. Η σύμβαση με την εταιρία που το εκμε­ταλ­λευό­ταν τα τελευ­ταία χρόνια έληξε και παρ’ όλες τις προ­σπά­θειες τους προη­γού­με­νους μήνες δεν υπήρξε κανείς ενδια­φε­ρό­με­νος για αυτό.

Σήμερα βρί­σκε­ται σε μια φάση επα­να­λει­τουρ­γίας υπό νέο επι­χει­ρη­μα­τικό σχήμα. Στο σχήμα αυτό συμ­με­τέ­χουν ιδιο­κτή­τες ελαιο­τρι­βείων της Ρόδου καθώς και η Ένωση Αγρο­τι­κών Συνε­ται­ρι­σμών Δωδε­κα­νή­σου. Όμως λόγω δια­φό­ρων γρα­φειο­κρα­τι­κών προ­βλη­μά­των και των χρο­νο­βό­ρων δια­δι­κα­σιών έκδοσης άδειας εγκα­τά­στα­σης και λει­τουρ­γίας, η δια­δι­κα­σία απο­κα­τά­στα­σης των προ­βλη­μά­των είναι αργή και φυσικά ιδιαί­τερα δαπα­νηρή. Το ίδιο χρο­νο­βόρα και δαπα­νηρή είναι και η συντή­ρηση και αντι­κα­τά­σταση του ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κού του εξο­πλι­σμού. Να σημειω­θεί ότι το νέο σχήμα ξεκί­νησε τη δρα­στη­ριό­τητά του στα μέσα Σεπτεμ­βρίου του 2019 και έχει υπο­βάλ­λει αίτηση στο πρό­γραμμα CLLD (LEADER). Σύμφωνα με τα σχέδια η δυνα­μι­κό­τητα του πυρη­νε­λαιουρ­γείου θα αυξηθεί στο διπλά­σιο στο τμήμα της ξήραν­σης του υπο­προ­ϊ­ό­ντος την επομένη ελαιο­κο­μική περίοδο καθώς φαί­νε­ται ότι κατά τη φετινή ελαιο­κο­μική περίοδο είναι αδύ­να­τον να αδειο­δο­τη­θεί.

Επι­πλέον προ­βλή­ματα είναι:

· η ασφαλής φύλαξη των μεγάλων ποσο­τή­των εξανίου που αυτή τη στιγμή παρα­μέ­νουν στο πυρη­νε­λαιουρ­γείο. Το εξάνιο χρη­σι­μο­ποιεί­ται για τη από­σταξη του πυρη­νέ­λαιου από το ελαιο­πυ­ρήνα και η δια­χεί­ρισή του θα πρέπει να γίνεται με ιδιαί­τερη προσοχή.

· η φύλαξη του εργο­στά­σιου από τις λεη­λα­σίες αφού οι τεχνι­κοί που παρέ­με­ναν μέχρι πρό­τι­νος στο εργο­στά­σιο και ολο­κλή­ρω­ναν τις επι­σκευές των μηχα­νη­μά­των έχουν απο­χω­ρή­σει από τα μέσα του Δεκεμ­βρίου όταν και κόπηκε το ρεύμα. Χωρίς ρεύμα φυσικά είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να φυλα­χθεί απο­τε­λε­σμα­τικά το εργο­στά­σιο και οπωσ­δή­ποτε δεν μπορούν να προ­χω­ρή­σουν οι εργα­σίες συντή­ρη­σης, επι­σκευής και αντι­κα­τά­στα­σης του εξο­πλι­σμού και των άλλων υπο­δο­μών.

Τι θα πρέπει να γίνει

Ο Σύλ­λο­γος Προ­στα­σίας Περι­βάλ­λο­ντος Ρόδου πιστεύει ότι θα πρέπει να ανα­λη­φθούν κοινές πρω­το­βου­λίες, με επι­κε­φα­λής την Περι­φε­ρειακή Αυτο­διοί­κηση που έχει και την ευθύνη της ορθής λει­τουρ­γίας των εγκα­τα­στά­σεων και η οποία θα πρέπει νηφάλια να αντι­με­τω­πί­σει ένα υπαρκτό πρό­βλημα για εκα­το­ντά­δες αγρότες και επι­χει­ρη­μα­τίες του νησιού για το καλό του πρω­το­γε­νούς και δευ­τε­ρο­γε­νούς τομέα, της δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νης ανά­πτυ­ξης του τόπου μας και της συνει­σφο­ράς στην εθνική οικο­νο­μία.

Η λύση που θα προ­κρι­θεί θα πρέπει να είναι η καλύ­τερη δυνατή για το περι­βάλ­λον το οποίο κιν­δυ­νεύει και μαζί του κιν­δυ­νεύει η δημόσια υγεία. Ταυ­τό­χρονα όμως κιν­δυ­νεύει και η εικόνα του νησιού μας μιας και οι ελαιο­πυ­ρή­νες και τα υγρά από­βλητα θα είναι εστίες μόλυν­σης και ρύπαν­σης, έντονης δυσο­σμίας και αρνη­τι­κής προ­βο­λής του τόπου μας.

ΤΟ ΔΣ του Συλ­λό­γου Προ­στα­σίας Περι­βάλ­λο­ντος Ρόδου