Τήλος: Αυτό είναι το πραγματικό success story

Και μιλώ­ντας για ανα­πτυ­ξιακά εργα­λεία, εφέτος έγινε και το μπαμ στον του­ρι­σμό: “Αυτό το καλο­καίρι είχαμε τη μεγα­λύ­τερη του­ρι­στική κίνηση, αγγίζει τα ποσοστά της προ κρίσης εποχής.

Οι 25000 αφίξεις μαζί με τα κότερα, πιστέψτε με, δεν είναι μεγάλο νούμερο. Μπο­ρούμε καλύ­τερα, ειδικά για μία του­ρι­στική περίοδο που αρχίζει τον Μάιο και ολο­κλη­ρώ­νε­ται τον Οκτώβρη. Μπο­ρούμε και τις 50.000 αφίξεις!”

Ο στόχος όμως δεν είναι να ζει το νησί μόνο από τον του­ρι­σμό: “Θέλουμε να πετύ­χουμε αύξηση του πλη­θυ­σμού που ζει μόνιμα πάνω στο νησί. Αυτό μπορεί να επι­τευ­χθεί μόνο με μόνιμες θέσεις εργα­σίας σε επι­χει­ρή­σεις του πρω­το­γε­νούς τομέα αλλά και στον του­ρι­σμό, εφόσον εξα­σφα­λι­στεί η επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής σεζόν. Ο του­ρι­σμός όμως πρέπει να στα­μα­τή­σει να είναι μονο­καλ­λιέρ­γεια, όχι μόνο για την Τήλο αλλά για όλη την Ελλάδα. Η κατα­στροφή της χώρας είναι ότι δεν έχουμε παρα­γωγή. Δεν υπήρχε μεγα­λύ­τερη μπα­να­νό­φλουδα από αυτή που μας έριξαν με τις επι­δο­τή­σεις που εν τέλει έγιναν πολυ­τελή αυτο­κί­νητα και τίποτα άλλο”.

Και αναλύει ένα πραγ­μα­τικά επα­να­στα­τικό στόχο: “Έχουμε κάνει ήδη άνοιγμα για καλ­λιέρ­γειες αρω­μα­τι­κών φυτών, βοτάνων κτλ. Ένα μεγάλο μου όνειρο είναι η καθο­λική απα­γό­ρευση των φυτο­φαρ­μά­κων στο νησί. Δεν υπάρχει όμως νομο­θε­τικό πλαίσιο.

Πρέπει να το υιο­θε­τή­σει η κοι­νω­νία και αυτό είναι πολύ δύσκολο. Και πρέπει επι­τέ­λους η τοπική αυτο­διοί­κηση να λει­τουρ­γεί ως μικρό κυβερ­νείο. Να παίρ­νουμε τα ποσοστά που πρέπει από αυτά που παρά­γο­νται στο νησί και να τα κάνουμε έργα. Και να μου επι­τρέ­πεις, κυρία κεντρική εξουσία, να νομο­θετώ”. Αλήθεια, ποιος μπορεί να δια­φω­νή­σει μ’ όλα αυτά;

Πίσω στο νησί, μπήκαμε στο αυτο­κί­νητο του Στάθη Κοντού, του ανθρώ­που που είναι το δεξί χέρι της Μαρίας Καμμά στο δήμο της Τήλου. Ειρήσθω εν παρόδω, άλλη μία “λοξή” περί­πτωση. Κάτοι­κος Τήλου έγινε τα τελευ­ταία τρία χρόνια. Έστειλε το βιο­γρα­φικό του στη δήμαρχο, η Καμμά τον κάλεσε και τον προ­σέ­λαβε. Ο ίδιος παντρεύ­τηκε εν συνε­χεία ντόπια και έγινε ένα σώμα-μια ψυχή με το νησί.

Στα βόρεια της Τήλου, πάνω σ’ ένα μικρό ύψωμα, βρί­σκε­ται η ανε­μο­γεν­νή­τρια, το έργο το οποίο θα εξα­σφα­λί­σει την ενερ­γειακή αυτο­νο­μία του τόπου και έκανε να ακου­στεί το όνομα του νησιού στα πέρατα της Ευρώπης.

Ο Στάθης μας εξηγεί: “Η κατα­σκευή τελεί­ωσε πέρυσι και το συνο­λικό κόστος έφτασε τα 15 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Τα 11 από αυτά δόθηκαν από τα ευρω­παϊκά ταμεία, τα υπό­λοιπα από ιδιώτη, συγκε­κρι­μένα από ελλη­νική εταιρία που έχει τοπο­θε­τή­σει και τα φωτο­βολ­ταϊκά στο νησί. Ήταν προ­ϋ­πό­θεση για να προ­χω­ρή­σει το έργο. Έπρεπε κάποιο ποσό να καλυ­φθεί από ιδιω­τική πρω­το­βου­λία αλλιώς δεν θα μπο­ρού­σαμε να πάρουμε τα χρήματα από την Ευρω­παϊκή Ένωση. Η εταιρία πήρε ένα ρίσκο από την άποψη ότι το έργο έχει ένα πει­ρα­μα­τικό χαρα­κτήρα και μάλιστα σε περίοδο κρίσης”.

Τι ακριβώς δίνει το έργο από άποψη ενέρ­γειας; “Στο πικ της η ανε­μο­γεν­νή­τρια θα δίνει στο νησί 0,8 μεγαβάτ ενέρ­γεια το χρόνο και μαζί με τα φωτο­βολ­ταϊκά θα μπορεί να καλύψει σχεδόν το 100% των ενερ­γεια­κών αναγκών. Κατά το χειμώνα επίσης η ενέρ­γεια που θα παράγει θα είναι περισ­σό­τερη σε σχέση με αυτή που θα χρεια­ζό­μα­στε. Από εκεί και πέρα είναι θέμα του ΔΕΔΔΗΕ πως θα κάνει την κατα­νομή της παρα­γό­με­νης ενέρ­γειας.

Στο μικρο­δί­κτυο της Τήλου ανήκουν επίσης η Κως και η Νίσυρος. Οπότε, ότι ενέρ­γεια παρά­γουμε εμείς, ο ΔΕΔΔΗΕ μπορεί να τη δια­νεί­μει στα άλλα δύο νησιά ανάλογα με τις ανάγκες τους. Το σημα­ντικό είναι ότι επειδή θα υπάρ­χουν μεγάλα απο­θέ­ματα από πηγές ανα­νε­ώ­σι­μες ενέρ­γειας, οι ντι­ζε­λο­μη­χα­νές στη Κω θα δου­λεύ­ουν λιγό­τερο”.

Θέσεις εργα­σίας; “Μέχρι αυτή τη στιγμή το έργο έχει χαρίσει και δύο θέσεις εργα­σίας σε Τηλια­κούς. Όταν “απλωθεί”, φιλο­δο­ξούμε να χαρίσει και άλλες αφού οι ανάγκες θα μεγα­λώ­σουν. Αυτό το καιρό το σύστημα βρί­σκε­ται στη φάση του τεστα­ρί­σμα­τος, πόσο γρήγορα φορ­τί­ζει, πόσο γρήγορα απο­φορ­τί­ζει, πόση ενέρ­γεια παράγει, τι συμ­βαί­νει σε μία ενδε­χό­μενη διακοπή ρεύ­μα­τος.

Η ανε­μο­γεν­νή­τρια είναι τόσο εξε­λιγ­μένη που μπορούν ακόμα και να την φρε­νά­ρουν ανε­ξάρ­τητα από το πόσο φυσάει στο νησί. Η όλη ρύθμιση γίνεται αυτό­ματα σχεδόν από την Αθήνα, τα πάντα είναι αυτο­μα­το­ποι­η­μένα άλλωστε”.

Ο τρόπος με τον οποίο η Τήλος απέ­κτησε πρό­σβαση στο σχετικό ευρω­παϊκό κονδύλι συνιστά από μόνος του ένα μικρό success story! “Για να πάρουμε το ευρω­παϊκό κονδύλι, η πρόταση της Τήλου βγήκε πρώτη ανάμεσα σε 70! Το φοβερό είναι ότι την ίδια πρόταση- και μαλιστα σε μεγα­λύ­τερη κλίμακα- την είχαμε κατα­θέ­σει και στο ΕΣΠΑ στην Ελλάδα αλλά δεν μας αξιο­λό­γη­σαν καλά. Μικρύ­ναμε λίγο την κλίμακα, πήγαμε κατευ­θείαν στην Ευρω­παϊκή Ένωση και βγήκαμε πρώτοι. Οταν έγινε η συν­διά­σκεψη στο Παρίσι για την κλι­μα­τική αλλαγή πριν από περίπου δύο χρόνια, η Ελλάδα το μόνο χει­ρο­πια­στό που είχε να παρου­σιά­σει ήταν αυτό το έργο. Εμείς δεν κλη­θή­καμε ποτέ βέβαια”.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στις βρα­βεύ­σεις αλλά και στην καθο­λική ανα­γνώ­ριση: “Το έργο έχει συγκε­ντρώ­σει ήδη πολλά βραβεία. Η ευρω­παϊκή επι­τροπή χωρίζει τα έργα για τις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειες σε τέσ­σε­ρις κατη­γο­ρίες και δέχεται προ­τά­σεις. Ειδική επι­τροπή τα αξιο­λο­γεί και ξεχω­ρί­ζει 4 από κάθε κατη­γο­ρία. Από εκεί και πέρα ψηφίζει ηλε­κτρο­νικά ο κόσμος. Εμείς το 2017 πήραμε το πρώτο βραβείο της επι­τρο­πής αλλά και το βραβείο του κοινού με πολύ μεγάλο ποσοστό. Ο επί­τρο­πος δεν το πίστευε! Πάνω από το 50% ήταν το ποσοστό.

Ήρθε και έλεγξε το έργο κλι­μά­κιο της ευρω­παϊ­κής επι­τρο­πής. Τους είδαμε ευχα­ρι­στη­μέ­νους. Ο αρμό­διος επί­τρο­πος μας είπε ότι τον ενδια­φέ­ρει να γίνουν στην Ελλάδα έργα 100 φορές μεγα­λύ­τερα από αυτό της Τήλου. Έτσι, μας ανέλυσε, θα συγκρο­τη­θεί μία πολύ ενδια­φέ­ρουσα νέα οικο­νο­μία. Θα ανα­πτυ­χθεί, ας πούμε, στην Ευρώπη η τεχνο­λο­γία της μπα­τα­ρίας στην οποία προς το παρόν πρω­τεύ­ουν οι Ιάπωνες. Μια νέα αγορά μέσα στην Ευρώπη”. Μία νέα αγορά που θα έχει ως σημείο ανα­φο­ράς τη μικρή Τήλο, συμπλη­ρώ­νουμε.

Πολύ κοντά στην ανε­μο­γεν­νή­τρια βρί­σκε­ται το μονα­στήρι του Αγίου Παντε­λε­ή­μονα. Είναι ουσια­στικά η κουκίδα του τέλους στην Τήλο, ο δρόμος εκεί τελειώ­νει. Δεν κατοι­κεί­ται πλέον αλλά το φρο­ντί­ζει, σχεδόν σε καθη­με­ρινή βάση,ο παπάς του Μεγάλου Χωριού.

Τα κελιά παρα­μέ­νουν σε πολύ καλή κατά­σταση, δείγμα της φρο­ντί­δας, ενώ τα έργα συντή­ρη­σής του συνε­χί­ζο­νται παρά το γεγονός ότι το μονα­στήρι δεν φιλο­ξε­νεί καλό­γε­ρους. Ηδη δύο αρχαιο­λό­γοι έχουν ανα­λά­βει τη δύσκολη δουλειά και εργά­ζο­νται με αυτα­πάρ­νηση όλη τη διάρ­κεια του χρόνου.

Το μονα­στήρι, που ιδρύ­θηκε μόλις τρία χρόνια μετά την άλωση της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, απο­τέ­λεσε κέντρο ζωής για το νησί τα χρόνια της ακμής του. Ουσια­στικά η κάθε οικο­νο­μική συναλ­λαγή γινόταν με νόμισμα που είχε κόψει το μονα­στήρι το οποίο εξε­λί­χθηκε σε σημείο ανα­φο­ράς.

“Καρ­φω­μένο” πάνω στα βράχια, επι­χεί­ρησε να βρει πολλές φορές πρό­σβαση στη θάλασσα έτσι ώστε να βελ­τιω­θεί η επαφή του με τον έξω κόσμο χωρίς όμως ποτέ να τα κατα­φέ­ρει. Τα σχέδια για πρό­σβαση στη λωρίδα της θάλασ­σας που “αγγίζει” το ύψωμα έμειναν σχέδια και έτσι στα­διακά το μονα­στήρι οδη­γή­θηκε σε παρακμή και μαρασμό.

Πλέον όμως τα πράγ­ματα αρχί­ζουν και αλλά­ζουν. Οι ντόπιοι οργα­νώ­νουν ανήμερα του Αγίου Παντε­λε­ή­μονα ένα πανη­γύρι που γράφει ιστορία ενώ ολοένα και περισ­σό­τε­ροι του­ρί­στες το επι­σκέ­πτο­νται για να πάρουν λίγα από τα vibes ηρεμίας που αυτός ο τόπος χαρίζει απλό­χερα.

Επι­στροφή στα Λιβάδια, στο λιμάνι του νησιού. Το καμπ των προ­σφύ­γων απέχει ελά­χι­στα από το κέντρο, μόλις μερικές εκα­το­ντά­δες μέτρα. Η πύλη ανοίγει, αντι­κρί­ζουμε ένα καμπ σχεδόν έρημο. Δύο μικρά παιδιά παίζουν αμέ­ρι­μνα αλλά είναι Ελλη­νό­πουλα που μένουν ακριβώς δίπλα.

Είναι Παρα­σκευή και οι πρό­σφυ­γες, οι περισ­σό­τε­ροι του­λά­χι­στον, έχουν μεταβεί στη Ρόδο για δου­λειές. Η Ανα­στα­σία, επι­κε­φα­λής του καμπ που εργά­ζε­ται για τη ΜΚΟ “SolidarityNow” μας εξηγεί: “Αυτή την περίοδο βρί­σκο­νται στο καμπ 12 άτομα τα έξι από αυτά παιδιά. Το μεγα­λύ­τερο εξ αυτών σε ηλικία νηπίου. Άλλοι βρί­σκο­νται ένα χρόνο εδώ, άλλοι λιγό­τερο. Οι περισ­σό­τερο τώρα έχουν ταξι­δέ­ψει για προ­σω­πι­κές ανάγκες τους στη Ρόδο.

Στις δομές έχουν δικαί­ωμα να μείνουν για ένα χρόνο αφότου πάρουν τη θετική απά­ντηση για το άσυλο. Η κάθε οικο­γέ­νεια βέβαια, εφόσον έρχεται και η θετική απά­ντηση, έχει δια­φο­ρε­τικά σχέδια για το μέλλον. Κάποιοι έχουν εφο­δια­στεί με δια­βα­τή­ρια ας πούμε, οπότε έχουν μεγα­λύ­τερο περι­θώ­ριο κινή­σεων. Οι περισ­σό­τε­ροι που έφυγαν από μας πήγαν κατά κύριο λόγο στη Γερ­μα­νία. Εδώ έχουμε μόνο Σύρους, πρό­σφυ­γες πολέμου”.

Με τα παιδιά τι γίνεται; “Πέρυσι είχαμε 14 παι­δά­κια στο δημο­τικό σε τμήμα ένταξης. Και εδώ προ­σπα­θούμε πολύ να απα­σχο­λούμε τα παιδιά και όχι μόνο. Κάνουμε ζωγρα­φική, χει­ρο­τε­χνία, μουσική. Για τις γυναί­κες πλέξιμο και κέντημα. Πέρυσι το καλο­καίρι με μία εθε­λό­ντρια οργα­νώ­σαμε μαθή­ματα κολύμ­βη­σης”.

Η Τήλος τους έχει αγκα­λιά­σει; “Οι σχέσεις με την τοπική κοι­νω­νία είναι καλές, δεν έχει παρα­τη­ρη­θεί κάποιο πρό­βλημα όλα αυτά τα τελευ­ταία χρόνια”.

Και όσο για την ίδια; “Βρί­σκο­μαι εδώ δύο χρόνια και δύο μήνες, δεν κατά­γο­μαι από το νησί, ήρθα για τη δουλειά στο καμπ. Έχω προ­σαρ­μο­στεί πλήρως, η ζωή εδώ μ’ αρέσει, δεν θα μπο­ρούσα να μείνω και δια­φο­ρε­τικά. Δυσκο­λίες βέβαια υπάρ­χουν, κυρίως το χειμώνα με τα απα­γο­ρευ­τικά όταν απο­κό­βε­ται το νησί, αλλά είναι δια­χει­ρί­σι­μες. Στο νησί εκ των πραγ­μά­των υπάρχει παρε­ΐ­στικη ατμό­σφαιρα. Ανε­κτί­μητο να πηγαί­νεις στη δουλειά σου το πρωί και να περ­πα­τάς κατά μήκος της παρα­λίας, να βλέπεις συνέ­χεια θάλασσα”.

Εκεί γνω­ρί­σαμε και τον Αμπουαχ­μέντ την ιστορία του οποίου δια­βά­σατε την προη­γού­μενη εβδο­μάδα στο news247.gr. Εκεί υπάρ­χουν δεκάδες τέτοιες ιστο­ρίες που δεν θα μάθετε ποτέ τίποτα γι’ αυτές. Εκεί όμως οι πρό­σφυ­γες ελπί­ζουν. Μπορούν του­λά­χι­στον να ονει­ρεύ­ο­νται ότι θα αφήσουν στο παρελ­θόν τους εφιάλ­τες που τους στοι­χειώ­νουν. Και η Τήλος τους δίνει αυτή τη δυνα­τό­τητα.

Το Μεγάλο Χωριό είναι τρόπον τινά η πρω­τεύ­ουσα της Τήλου. Εκεί εδρεύει ο Δήμος του νησιού, εκεί υπάρχει το Γυμνά­σιο και το Λύκειο (Δημο­τικό και Νηπια­γω­γείο στα Λιβάδια).

Στο εν λόγω σχολείο φοιτούν 26 παιδιά σε όλες τις τάξεις του Γυμνα­σίου και του Λυκείου. Μην σπεύ­σετε να χαρα­κτη­ρί­σετε τον αριθμό μικρό, για τα δεδο­μένα του νησιού των 400, συνο­λικά, ψυχών, είναι αρκετά μεγάλος.

Σφύζει από ζωή το γυμνά­σιο. Τη βιβλιο­θήκη του θα την ζήλευαν πολλά σχολεία των Αθηνών και των άλλων μεγάλων αστικών κέντρων. Λογο­τε­χνία, ιστορία, ποίηση, τα πάντα μπορεί να βρει σ’ αυτήν ένας ανή­συ­χος, πνευ­μα­τικά, μαθητής.

Το προκάτ κτίριο δεν είναι ότι καλύ­τερο βέβαια. Τοπο­θε­τή­θηκε με έξοδα του δήμου στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 90, κάνει τη δουλειά του αλλά είναι φανερό ότι πρέπει να γίνει κάτι καλύ­τερο σ’ αυτόν τον τομέα.

Οι καθη­γη­τές, στην πλειο­ψη­φία τους ανα­πλη­ρω­τές που διο­ρί­ζο­νται την τελευ­ταία στιγμή, δίνουν και την ψυχή τους για να κρα­τή­σουν ψηλά το φρόνημα και το γνω­στικό επίπεδο των παιδιών. Ο Ιάσονας Θηλυκός, φιλό­λο­γος από τη Θεσ­σα­λο­νίκη διανύει ήδη την έκτη χρονιά του στο νησί με το οποίο έχει δεθεί.

Στις πρόβες για τη γιορτή της 28ης Οκτω­βρίου ο Ιάσονας παίζει κιθάρα και τα παιδιά τρα­γου­δούν. Τα αντι­φα­σι­στικά τρα­γού­δια δίνουν και παίρ­νουν αλλά εκεί που πραγ­μα­τικά τα παιδιά τα δίνουν όλα είναι στο Bella Ciao, στο ιταλικό αντι­στα­σιακό τρα­γούδι του Β’ παγκο­σμίου πολέμου.

Από τα τείχη φαί­νε­ται ολο­κά­θαρα και η παραλία της Ερίστου, ένα από τα θέρετρα του νησιού, με φρι-κάμπινγκ δυνα­τό­τητα αλλά και αρκετά ξενο­δο­χεία. Είναι ο τόπος μέσα από τον οποίο συν­δέ­θηκε με την Τήλο ο Αλέξης Τσίπρας. Στα μετε­φη­βικά του χρόνια ο Πρω­θυ­πουρ­γός είχε προ­τι­μή­σει πολλές φορές την Εριστο για κάμπινγκ απο­κτώ­ντας μία σχέση ζωής με το νησί. Δεν είναι τυχαίο προ­φα­νώς το γεγονός ότι και το περσινό Πάσχα ο Τσίπρας το πέρασε οικο­γε­νεια­κώς στην Τήλο όπου προ­σπα­θούσε να απαλ­λα­χθεί (μάταια όμως) από το άγρυπνο βλέμμα της φρουράς του. Έντονη σχέση με το νησί έχει και ο έτερος κυβερ­νη­τι­κός εταίρος, ο Πάνος Καμ­μέ­νος.

Η Τήλος δεν δια­θέ­τει μόνο ποδο­σφαι­ρική ομάδα (που αγω­νί­ζε­ται στην 2η ερα­σι­τε­χνική κατη­γο­ρία της Δωδε­κα­νή­σου) αλλά έχει και ποδο­σφαι­ρική ακα­δη­μία. Και πολύ καλά κάνει.

Τα παιδιά στην προ­πό­νηση εκείνης της ηλιό­λου­στης Κυρια­κής δεν χόρ­ται­ναν να κυνη­γούν την μπάλα στο γήπεδο με το συν­θε­τικό χλο­ο­τά­πητα (μια χαρά για τα τα δεδο­μένα του νησιού). Μαζί αγόρια και κορί­τσια έκαναν άσκηση στην ντρίπλα, στο σουτ και στο τελεί­ωμα των φάσεων με ένα κέφι που μόνο ανάταση ψυχής θα μπο­ρούσε να σου προ­κα­λέ­σει.

Με το θερ­μό­με­τρο στους 28 βαθμούς κελσίου η θάλασσα μας κάλεσε μετά την προ­πό­νηση. Οκτώ­βρης ήταν, μέσα του μήνα για την ακρί­βεια αλλά στην Τήλο ο χρόνος κυλά πιο αργά. Με τους δικούς του ρυθμούς.

Ο Ιάσονας έκανε την αρχή, βούτηξε στην πανέ­μορφη παραλία της Πλάκας εκεί που μπορείς να κολυ­μπάς και να θαυ­μά­ζεις μέσα από τη θάλασσα την ομορφιά των… παγω­νιών που κατα­κλύ­ζουν την παραλία. Παγώνια, ναι καλά δια­βά­σατε. Που κάνουν μάλιστα εξαι­ρε­τική παρέα με τα…κατσί­κια που έτσι και αλλιώς υπάρ­χουν διά­σπαρτα στο νησί κατά χιλιά­δες.

Το νερό, ακόμα και τον Οκτώβρη, είναι υπέροχο. Ζεστό όπως τον Ιούλιο και κρυ­στάλ­λινα καθαρό. Δίπλα μας δύο Αγγλί­δες απο­λαμ­βά­νουν τον ήλιο σαν να ήταν ντάλα καλο­καίρι. Αλλά προ­φα­νώς για τις ίδιες ήταν. Τι άλλο να ζητήσει κανείς από τη ζωή του;

Η περι­ή­γηση έφτανε σιγά σιγά στο τέλος της αλλά θα ήταν μισή αν δεν επι­σκε­πτό­μα­σταν και τον οικισμό του Μικρού Χωριού, του χωριού-φάντασμα το οποίο δεν κατοι­κεί­ται αλλά συγκε­ντρώ­νει όλους τους ξενύ­χτη­δες του­ρί­στες το καλο­καίρι. Σας μπερ­δέ­ψαμε; Σ’ αυτό λοιπόν το χωριό-φάντασμα λει­τουρ­γεί το πιο…οργιώ­δες μπαρ του νησιού το καλο­καίρι, στη μέση του πουθενά! Το οποίο μάλιστα μπο­ρείτε να προ­σεγ­γί­σετε με λεω­φο­ρείο αν δεν θέλετε να οδη­γή­σετε.

Μέσα στα χαλά­σματα (όρθια, εκτός από το σπίτι του μπαρ, έχουν μείνει ελά­χι­στα οική­ματα) ανα­κα­λύ­πτει κανείς την Τήλο των προη­γού­με­νων χρόνων, μία Τήλο που δεν είχε κατέβει ακόμη στα Λιβάδια. Στις πέτρες δια­βά­ζει κανείς τα ονόματα των ιδιο­κτη­τών οι οποίοι πάντως δεν έχουν προς το παρόν ενδια­φέ­ρον να “σηκώ­σουν” ξανά τα σπίτια τους. Ζωή στον τόπο δίνει το καλο­καίρι το επι­χει­ρη­μα­τικό δαι­μό­νιο του ιδιο­κτήτη του μπαρ.

Για το τέλος, ένας ακόμη περί­πα­τος στον παρα­λιακό πεζό­δρομο στα Λει­βά­δια, φαγητό στον πάντα φιλό­ξενο “Κρητικό”, μία μπύρα στο “Ινό”, το μπαρ με την εξαι­ρε­τική δια­κό­σμηση και τα ροκ ακού­σματα, ένας καφές στο χέρι από τις καφε­τέ­ριες της πλα­τείας και τακτο­ποί­ηση των ανα­μνή­σεων στο σκληρό δίσκο του μυαλού λίγο πριν πιάσει λιμάνι το “Πάτμος” για να μας μετα­φέ­ρει, μετά από 15 ώρες, στον γκρίζο Πειραιά. Οι σχεδόν 3700 λέξεις που γρά­φτη­καν είναι η σταγόνα στον ωκεανό όσων είδαμε και όσων νιώσαμε σ’ αυτήν την άκρως ερω­τεύ­σιμη κουκίδα του χάρτη. Πότε φεύγει, ρε παιδιά, το επόμενο πλοίο για Τήλο;