Η χριστουγεννιάτικη προσάραξη στη βραχονησίδα Ίμια που οδήγησε μια ανάσα πριν τον πόλεμο με την Τουρκία

Ένα εξαι­ρε­τικά ύποπτο γεγονός που συνέβη τέτοιες μέρες πριν από 25 χρόνια, θα απο­τε­λούσε το πρε­λού­διο της σοβα­ρό­τα­της κρίσης των Ιμίων, οδη­γώ­ντας την Ελλάδα και την Τουρκία μια ανάσα πριν τον πόλεμο.

Γράφει ο Γεώρ­γιος Σαρρής

Είναι ανήμερα Χρι­στου­γέν­νων του 1995, βράδυ της 25ης Δεκεμ­βρίου. Ένα τουρ­κικό φορτηγό πλοίο κυπα­ρισσί χρώ­μα­τος με το όνομα «Figen Akat», προ­σα­ρά­ζει κατά λάθος (;) σε αβαθή ύδατα, μια ανάσα από τη Μικρή Ίμια (ή Μικρό Λημνί). Πρό­κει­ται για μια άσημη μέχρι τότε βρα­χο­νη­σίδα του νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, που η έκτασή της είναι περίπου όσο αυτή ενός ποδο­σφαι­ρι­κού αγω­νι­στι­κού χώρου. Δεν μπορεί να κατοι­κη­θεί, δεν έχει ομαλό έδαφος και φυσικά δεν παράγει τίποτα. Το ίδιο ισχύει και για τη διπλανή Μεγάλη Ίμια (ή Μεγάλο Λημνί) με τη μόνη διαφορά ότι σε αυτή βγαίνει λίγο χορτάκι, οπότε ένας ηλι­κιω­μέ­νος Καλύ­μνιος άφηνε εκεί τα περίπου 30 κατσί­κια του να βοσκή­σουν και την επι­σκε­πτό­ταν τακτικά για να προ­μη­θεύει τα ζώα με νερό και επι­πλέον ζωο­τρο­φές.

Η άρνηση του Τούρκου πλοί­αρ­χου για βοήθεια

Μόλις γίνεται γνωστή η προ­σά­ραξη, το κοντινό λιμε­ναρ­χείο της Καλύ­μνου, ετοι­μά­ζε­ται να στείλει ρυμουλκό για την απο­κόλ­λησή του, σύμφωνα με τους διε­θνείς κανο­νι­σμούς διά­σω­σης. Ο Τούρκος πλοί­αρ­χος όμως αρνεί­ται! Ισχυ­ρί­ζε­ται ότι βρί­σκε­ται σε ύδατα της πατρί­δας του και άρα πρέπει να τον βοη­θή­σει η εξ ανα­το­λών ακτο­φυ­λακή. Οι αρχές της Καλύ­μνου ανα­ζη­τούν λύση από τα υψη­λό­τερα κλι­μά­κια.

Ξημε­ρώ­νει η 26η Δεκεμ­βρίου, ημέρα Πέμπτη. Το λιμε­ναρ­χείο ενη­με­ρώ­νει την αρμόδια διεύ­θυνση του Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών για τα καθέ­κα­στα, η οποία με τη σειρά της επι­κοι­νω­νεί δια του γραμ­μα­τέα της ελλη­νι­κής πρε­σβείας στην Άγκυρα Ιωάννη Παπα­με­λε­τίου με τη Διεύ­θυνση Ελλη­νι­κών Υπο­θέ­σεων του τουρ­κι­κού ΥΠ.ΕΞ. «Ο καπε­τά­νιος και το πλήρωμα κιν­δυ­νεύ­ουν στη θάλασσα εάν δεν δεχθούν τη βοήθεια του ρυμουλ­κού μας που βρί­σκε­ται σε ετοι­μό­τητα για να απο­κολ­λή­σει το πλοίο» δηλώ­νουν. Σημειω­τέον ότι ο Άλκης Κούρ­κου­λας στο βιβλίο του «Ίμια, κριτική προ­σέγ­γιση του τουρ­κι­κού παρά­γο­ντα» (εκδό­σεις Ι. Σιδέρης) εξηγεί την άρνηση του καπε­τά­νιου κατα­θέ­το­ντας μια επι­πλέον ερμη­νεία. Εάν δεχόταν την απο­κόλ­ληση από ελλη­νικό ρυμουλκό θα έπρεπε να πλη­ρώ­σει 300.000 με 400.000 δολάρια.

Εγεί­ρε­ται θέμα κυριό­τη­τας των νησίδων

Η απά­ντηση που δίνει ο τμη­μα­τάρ­χης των ελλη­νι­κών υπο­θέ­σεων του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Αχμέτ Μπαν­γκου­γλού την επόμενη μέρα, 27 Δεκεμ­βρίου 1995, βάζει τους πάντες σε σκέψεις. Τηλε­φω­νεί στον σύμ­βουλο της ελλη­νι­κής πρε­σβείας στην Άγκυρα, Αλέ­ξαν­δρο Κουγιού και του δηλώνει ότι ανε­ξάρ­τητα από το ποιος θα ανα­λάμ­βανε τη διάσωση του πλοίου, υπάρχει γενι­κό­τερα θέμα κυριό­τη­τας των Ιμίων. Είναι ξεκά­θαρο ότι κάτι δεν πάει καλά.

Τελικά στις 28 Δεκεμ­βρίου, δύο ελλη­νικά ρυμουλκά απο­κολ­λούν πράγ­ματι το φορτηγό πλοίο, αλλά η διένεξη με την αντί­περα όχθη του Αιγαίου μόλις έχει ξεκι­νή­σει. Το επίμαχο φορτηγό «Figen Akat» συνο­δεύ­ε­ται από ελλη­νικά σκάφη μέχρι το λιμάνι Κιου­λούκ.

Πέφτει κατά σύμ­πτωση τουρ­κικό μαχη­τικό F-4 ανοικτά της Λέσβου

Κατά σύμ­πτωση το πρωί της ίδιας ημέρας ένα τουρ­κικό μαχη­τικό αερο­σκά­φος F-4 Phantom πέφτει πλήρως εξο­πλι­σμένο στα χωρικά ύδατα της Λέσβου. Μετείχε σε αερο­μα­χία με ελλη­νικά μαχη­τικά που υπε­ρα­σπί­ζο­νταν τον εναέριο χώρο μας τον οποίο είχε παρα­βιά­σει. Μάλιστα ο Τούρκος πιλότος δια­σώ­ζε­ται χάρις στην ελλη­νική βοήθεια.

Στην Αθήνα ο πρω­θυ­πουρ­γός νοση­λεύ­ε­ται βαριά ασθενής

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι το γεγονός ότι η πολι­τική κατά­σταση τόσο στην Αθήνα όσο και στην Άγκυρα είναι τετα­μένη. Ο πρω­θυ­πουρ­γός της χώρας Ανδρέας Παπαν­δρέου νοση­λεύ­ε­ται από τα μέσα Νοεμ­βρίου στο Ωνάσειο Καρ­διο­χει­ρουρ­γικό Κέντρο χωρίς να έχει τις περισ­σό­τε­ρες ημέρες επαφή με το περι­βάλ­λον και στο παρα­σκή­νιο έχει ξεκι­νή­σει ήδη η κούρσα δια­δο­χής από τους δελ­φί­νους του ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα η Νέα Δημο­κρα­τία εκδίδει ανα­κοί­νωση στην οποία επι­ση­μαί­νει πως η Ελλάδα δεν μπορεί να παρα­μέ­νει ακυ­βέρ­νητη επειδή τα στελέχη του κινή­μα­τος δεν τολμούν να ανα­λά­βουν τις ευθύνες τους.

Στην Άγκυρα ανα­ζη­τεί­ται κυβέρ­νηση

Από την άλλη πλευρά, στην Άγκυρα εκείνες της ημέρες κορυ­φώ­νο­νται οι δια­δι­κα­σίες μεταξύ των κομ­μά­των για τον σχη­μα­τι­σμό συμ­μα­χι­κής κυβέρ­νη­σης αφού κανένα κόμμα δεν έχει την απαι­τού­μενη πλειο­ψη­φία. Στις εκλογές που είχαν διε­νερ­γη­θεί στις 24 Δεκεμ­βρίου, το ισλα­μικό Κόμμα Ευη­με­ρίας του Νεζ­με­ντίν Ερμπα­κάν είχε λάβει 21,32%, το κόμμα της Μητέρας Πατρί­δας του Μεσούτ Γκιλμάζ 19,65%, το κόμμα του Ορθού Δρόμου της Τανσού Τσιλέρ 19,2%, η Δημο­κρα­τική Αρι­στερά του Μπου­λέντ Ετζεβίτ 14,66% και το Ρεπου­μπλι­κα­νικό Λαϊκό Κόμμα του Ντενίζ Μπαϊκάλ 10,71%.

Την 29η Δεκεμ­βρίου σε ρημα­τική δια­κοί­νωση του τουρ­κι­κού Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών προς το αντί­στοιχο ελλη­νικό, υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι οι δύο βρα­χο­νη­σί­δες τους ανήκουν και πως είναι κατα­χω­ρη­μέ­νες στο κτη­μα­το­λό­γιο του νομού Μπό­ντρουμ της Αλι­καρ­νασ­σού. Στην Αθήνα, συνέρ­χε­ται το Υπουρ­γικό Συμ­βού­λιο υπό την προ­ε­δρία του ανα­πλη­ρού­ντος τον πρω­θυ­πουργό, υπουρ­γού Εσω­τε­ρι­κών, Δημό­σιας Διοί­κη­σης και Απο­κέ­ντρω­σης Άκη Τσο­χα­τζό­που­λου το οποίο «ασχο­λή­θηκε με τον προ­γραμ­μα­τι­σμό του 1996» όπως ανα­φέ­ρε­ται σε σχετική ανα­κοί­νωση.

Οι ΗΠΑ αφήνουν ανοικτό το ενδε­χό­μενο ελλη­νο­τουρ­κι­κής σύρ­ρα­ξης

Λίγα εικο­σι­τε­τρά­ωρα αργό­τερα οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες προ­βαί­νουν στην πρώτη επίσημη παρέμ­βαση, Όπως θυμίζει ο δημο­σιο­γρά­φος Κώστας Μαρδάς στο δικό του βιβλίο υπό τον τίτλο «Προ-ίμια πολέμου: Από τα Σεπτεμ­βριανά στην κρίση των Ιμίων (1955-1996)» (εκδό­σεις Το Ποντίκι) στις 4 Ιανουα­ρίου του 1996 ο Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος Μπιλ Κλίντον με επι­στολή του προς τους φιλέλ­λη­νες γερου­σια­στές οι οποίοι δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για την πώληση αμε­ρι­κα­νι­κών πυραύ­λων τύπου ATCMS (Τακτι­κών Πυραυ­λι­κών Συστη­μά­των Στρατού) στην Τουρκία, τους ανέφερε ότι τα συγκε­κρι­μένα οπλικά συστή­ματα αφο­ρού­σαν την άμυνα έναντι του Ιράκ, της Συρίας και του Ιράν.

Επε­σή­μαινε ωστόσο το ενδε­χό­μενο ελλη­νο­τουρ­κι­κής σύρ­ρα­ξης. «Συνε­χί­ζουμε να παρα­κι­νούμε την Άγκυρα και την Αθήνα να υιο­θε­τή­σουν μέτρα οικο­δό­μη­σης εμπι­στο­σύ­νης που θα απέ­τρε­παν την πρό­κληση κλι­μά­κω­σης από ένα επει­σό­διο στο Αιγαίο» ανέφερε με νόημα.

Ο πόλεμος των σημαιών

Περίπου τρεις εβδο­μά­δες αργό­τερα, και ενώ στο μεσο­διά­στημα έχει επι­δο­θεί στην Τουρκία δια της διπλω­μα­τι­κής οδού η ελλη­νική απά­ντηση για την κτήση των Ιμίων, ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, συνο­δευό­με­νος από τον αστυ­νο­μικό διευ­θυ­ντή και δύο κατοί­κους του νησιού, πηγαί­νει στη Μικρή Ίμια και θορυ­βη­μέ­νος από τα όσα ακούει να λέγο­νται για την περιοχή του, υψώνει την ελλη­νική σημαία. Είναι 25 Ιανουα­ρίου του 1996. Λίγες ώρες αργό­τερα η γαλα­νό­λευκη κυμα­τί­ζει και στη Μεγάλη Ίμια.

Τα τουρ­κικά κανάλια μετα­δί­δουν τις εικόνες προ­κα­λώ­ντας ανα­στά­τωση στην κοινή γνώμη της γεί­το­νος. Δύο δημο­σιο­γρά­φοι της λαϊκής εφη­με­ρί­δας Hurriyet μετα­βαί­νουν στις 27 του μηνός με ναυ­λω­μένο ελι­κό­πτερο στη Μικρή Ίμια. Υπο­στέλ­λουν τη σημαία μας και υψώνουν την τουρ­κική. Το όλο γεγονός βιντε­ο­σκο­πεί­ται και κάνει το γύρο του κόσμου.

Η Αθήνα σύρεται ανα­γκα­στικά στο «παι­χνίδι» των σημαιών. Στέλνει στην περιοχή περι­πο­λικό του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού και υπο­στέλ­λει την ημι­σέ­ληνο. Το ένστολο πλήρωμα όμως δεν αρκεί­ται σε αυτό. Παίρνει την πρω­το­βου­λία να ξανα­το­πο­θε­τή­σει ελλη­νική σημαία, παρα­βαί­νο­ντας τις πολι­τι­κές εντολές. Οι Τούρκοι πολ­λα­πλα­σιά­ζουν τα παρα­πλέ­ο­ντα πλοία, οπότε το βράδυ της 28ης Ιανουα­ρίου Έλληνες βατρα­χάν­θρω­ποι ανε­βαί­νουν στη μια βρα­χο­νη­σίδα, ώστε να φυλάνε πλέον ανα­γκα­στικά τη σημαία μας.

Πρω­θυ­πουρ­γι­κές απειλές

Όσο γίνο­νται τα ανε­βο­κα­τε­βά­σματα των εθνικών συμ­βό­λων, στην κεντρική πολι­τική σκηνή της χώρας κατα­γρά­φο­νται σημα­ντι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις. Ο βαριά ασθενής Ανδρέας Παπαν­δρέου έχει παραι­τη­θεί από πρω­θυ­πουρ­γός και τη θέση του ανα­λαμ­βά­νει ο 60χρονος εκσυγ­χρο­νι­στής Κώστας Σημίτης.

Από­γευμα της Δευ­τέ­ρας 29 Ιανουα­ρίου ανα­γι­γνώ­σκει στην Ολο­μέ­λεια της Βουλής τις προ­γραμ­μα­τι­κές δηλώ­σεις της κυβέρ­νη­σής του και στέλνει μήνυμα στην Άγκυρα ότι θα αντι­δρά­σει άμεσα σε οποια­δή­ποτε περαι­τέρω πρό­κληση. Την Τρίτη η 50χρονη Τουρ­κάλα πρω­θυ­πουρ­γός Tansu Çiller θα ξεκα­θα­ρί­σει μέσα στην Εθνο­συ­νέ­λευση της χώρας της ότι «την επόμενη ημέρα δεν θα κυμα­τί­ζει η ελλη­νική σημαία στην Kardak (=Ίμια)». Η κατά­σταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Εάν δεν βρεθεί άμεσα λύση, ανα­μέ­νε­ται σύρραξη.

Η έξοδος του πάνο­πλου στόλου

Το ίδιο κιόλας από­γευμα τα ελλη­νικά κανάλια μετα­δί­δουν απευ­θείας την έξοδο του στόλου μας από τον δίαυλο του ναυ­στάθ­μου της Σαλα­μί­νας. Απο­πλέ­ουν πάνοπλα τα 4/5 των μεγάλων πλοίων μας και κατευ­θύ­νο­νται ταχέως στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο για να αντι­με­τω­πί­σουν τα τουρ­κικά που την ίδια ώρα απο­πλέ­ουν από την Σμύρνη βγά­ζο­ντας το 50% των δυνά­μεών τους. Η διαταγή που έχουν πάρει οι κυβερ­νή­τες από το Γενικό Επι­τε­λείο Ναυ­τι­κού είναι ξεκά­θαρη: «Στο­χο­ποι­ή­σατε κάθε τουρ­κική μονάδα». Στον Έβρο και στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου κηρύσ­σε­ται επι­στρά­τευση τοπικών εφε­δρειών.

Η μοιραία νύχτα

Τη νύχτα της 30ής προς την 31η Ιανουα­ρίου στρα­τιω­τική και πολι­τική ηγεσία βρί­σκο­νται σε διαρκή συνε­δρί­αση στο γραφείο του πρω­θυ­πουρ­γού στη Βουλή (και όχι στο ειδικά δια­μορ­φω­μένο Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων του Πεντα­γώ­νου όπως προ­βλέ­πε­ται σε τέτοιες περι­πτώ­σεις, προ­κει­μέ­νου… να δοθεί χαρα­κτή­ρας πολε­μι­κού συμ­βου­λίου), ενώ εκα­τομ­μύ­ρια πολίτες παρα­μέ­νουν άγρυ­πνοι αγω­νιώ­ντας για τις εξε­λί­ξεις.

Ώρα 01:40 το πρωί της 31ης Ιανουα­ρίου, τουρ­κι­κές ειδικές δυνά­μεις απο­βι­βά­ζο­νται στη Μεγάλη Ίμια, ενώ στις 05:30 π.μ. ελι­κό­πτερο του Ελλη­νι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού, που απο­νηώ­θηκε από τη φρεγάτα «Ναυα­ρίνο» για να δια­πι­στώ­σει την πλη­ρο­φο­ρία παρου­σίας Τούρκων στη βρα­χο­νη­σίδα κατα­πί­πτει την ώρα που επι­χει­ρεί να επι­στρέ­ψει στη βάση του κάτω από δυσμε­νείς και­ρι­κές συν­θή­κες.

Σκο­τώ­νο­νται και τα τρία μέλη του πλη­ρώ­μα­τος Ο υπο­πλοί­αρ­χος Χρι­στό­δου­λος Καρα­θα­νά­σης, ο υπο­πλοί­αρ­χος Πανα­γιώ­της Βλα­χά­κος και ο αρχι­κε­λευ­στής Έκτορας Για­λο­ψός. Ανα­φο­ρικά με τα αίτια της πτώσης του μοι­ραίου ελι­κο­πτέ­ρου έχουν δια­τυ­πω­θεί πολλές απόψεις.

Ωστόσο, η επίσημη θέση του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού είναι ότι κατέ­πεσε λόγω κακο­και­ρίας και απώ­λειας προ­σα­να­το­λι­σμού του πιλότου (το επο­νο­μα­ζό­μενο vertigo).

«No ships, no troops, no flags»

Η κρίση θα εκτο­νω­θεί με παρέμ­βαση των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών. Ο Αμε­ρι­κα­νός ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Ευρω­παϊ­κών και Κανα­δι­κών Υπο­θέ­σεων Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ όλες αυτές τις ώρες βρί­σκε­ται σε συνεχή τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία με τις πολι­τι­κές ηγεσίες Ελλάδας και Τουρ­κίας. Τα ξημε­ρώ­ματα η υπερ­δύ­ναμη επι­βάλ­λει τη θέλησή της. «No ships, no troops, no flags» («όχι πλοία, όχι στρα­τεύ­ματα, όχι σημαίες») θα δια­μη­νύ­σει. Αθήνα και Άγκυρα συναι­νούν. Λίγο πριν ανα­τεί­λει ο ήλιος, οι στόλοι απο­χω­ρούν από τη δια­κε­καυ­μένη ζώνη των Ιμίων.

 

 

*Ο Γεώρ­γιος Σαρρής είναι δημο­σιο­γρά­φος – μέλος της ΕΣΗΕΑ, τιμη­θείς από τον Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας με το Βραβείο Αθ. Μπότση για την αντι­κει­με­νική και με πλη­ρό­τητα παρου­σί­αση ιστο­ρι­κών πολι­τι­κών θεμάτων.