Στην είσοδο του λιμανιού στο Μανδράκι, τα δύο ελάφια, αποτελούν σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα του νησιού, συνδέοντας τον μύθο με την ιστορία και την πολιτική του 20ού αιώνα. Παρά τη διαχρονική τους παρουσία, η ανάθεση της δημιουργίας των ελαφιών παραμένει έως σήμερα ασαφής. Η πρώτη σχετική αναφορά γίνεται το 1975, χωρίς όμως να συνοδεύεται από τεκμηριωμένα στοιχεία. Εκτιμάται ότι ο δημιουργός τους, ο Ιταλός γλύπτης Ρενάτο Μπρότσι (Renato Brozzi) ενδέχεται να κατέστρεψε έγγραφα που τον συνέδεαν με το φασιστικό καθεστώς, ιδιαίτερα μετά την πτώση του.
Στην Πάρμα το γύψινο εκμαγείο
Το γύψινο εκμαγείο που διασώζεται σήμερα στο Μουσείο Μπρότσι στην Πάρμα, αποτελεί το αρχικό πρότυπο για τα χάλκινα αγάλματα που τοποθετήθηκαν το 1939 στην κύρια είσοδο του λιμανιού. Το σημείο, ωστόσο, φέρει πολύ παλαιότερο συμβολισμό καθώς σύμφωνα με την παράδοση (ουσιαστικά, ήταν αυθαίρετη προσέγγιση του χαράκτη Witdoeck «Άσπρο Μαντήλι» του Ρωτιέ) εκεί που υψώνονται οι κίονες με τα ελάφια, βρισκόταν ο Κολοσσός. Παράλληλα, ο θρύλος θέλει τα ελάφια να έχουν «εκδιώξει» τα φίδια από το νησί, ενισχύοντας τον συμβολικό τους ρόλο. Η πιθανότερη εκδοχή συνδέει το έργο με την αλλαγή διοίκησης στα Δωδεκάνησα στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Το 1936, ο πιο μετριοπαθής διοικητής (Mario Lago) Μάριο Λάγκο αντικαταστάθηκε από τον σκληροπυρηνικό φασίστα (Cesare Maria De Vecchi) Ντε Βέκι ο οποίος ανέλαβε να ενισχύσει την ιταλική ταυτότητα των νησιών.
Η ανάθεση των ελαφιών εντάσσεται σε αυτή την ευρύτερη πολιτική πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής παρέμβασης. Ο Ντε Βέκι, πρώην υπουργός Εθνικής Παιδείας, ανήκε σε μια εύπορη οικογένεια του Πιεμόντε, αφοσιωμένη στις πατριωτικές και δυναστικές παραδόσεις. Παθιασμένος μελετητής της ιστορίας της Σαβοΐας, συνηθισμένος στις ριζικές αναπαλαιώσεις των κάστρων του παλιού Πιεμόντε, άρχισε αμέσως να ανακατασκευάζει το Κάστρο των Ιπποτών της Ρόδου από την αρχή – του οποίου ο φασισμός, ως υπερασπιστές της Μεσογείου, θεωρούσε τον εαυτό του άμεσο κληρονόμο, ώστε να είναι έτοιμο, εντός τριών ετών, να φιλοξενήσει τον βασιλιά και τον Δούκα. Διακόσιοι λιθοξόοι μεταφέρθηκαν από την Απουλία, ενώ έμπειροι ψηφιδογράφοι έφτασαν από τη Βενετία και τη Φλωρεντία για να αποκαταστήσουν τα ρωμαϊκά ψηφιδωτά που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο νησί της Κω, τοποθετώντας τα στα δάπεδα του Παλατιού. Για τη διακόσμηση των τοιχογραφιών των δωματίων, προσλήφθηκε ο ζωγράφος Pietro Gaudenzi, Πιέτρο Γκαουντέντσι. Ήταν καλός φίλος του Ρενάτο Μπρότσι και του Αμεντέο Μπόκι. Ίσως μέσω του Γκαουντέτσι, ο οποίος -26 Φεβρουαρίου 1938- υπέγραψε τη σύμβαση με τον «Governatorato delle Isole Italiane dell ‘Aegeo» για τη δημιουργία των ροδιακών τοιχογραφιών (στα δωμάτια του Κάστρου και στην αψίδα της εκκλησίας του Αγίου Φραγκίσκου) ο Μπρότσι έλαβε την παραγγελία για την τοποθέτηση των δύο ελαφιών στην είσοδο της αρχαίας αποβάθρας του λιμανιού. Με το ξέσπασμα του πολέμου, το τέλος του καθεστώτος, την ήττα της Ιταλίας και την απώλεια του ελέγχου των Δωδεκανήσων, τα οποία πέρασαν οριστικά στην Ελλάδα μετά από στρατιωτική κατοχή, πρώτα από τους Γερμανούς (Σεπτέμβριος 1943-Μάιος 1945) και στη συνέχεια από τους Βρετανούς (Μάιος 1945-Φεβρουάριος 1947), ακόμη και τα σύμβολα και οι εικόνες της ιταλικής παρένθεσης έπεσαν στο πλαίσιο μιας άτυπης «διαγραφής μνήμης». Κάποια αφαιρέθηκαν, σβήστηκαν όπως οι δημιουργοί τους. Ωστόσο, τα ελάφια του Μανδρακίου παρέμειναν στη θέση τους, αποκτώντας με την πάροδο του χρόνου νέο νόημα, καθώς όπως διαπιστώθηκε υπήρχαν από την αρχαιότητα στο νησί. Σήμερα, αποκομμένα από το πολιτικό τους παρελθόν, στέκονται ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Ρόδου, γεφυρώνοντας την αρχαιότητα, τον μύθο και τη σύγχρονη ιστορία του νησιού.
