“Αντιμετώπιση λειψυδρίας της Ρόδου”

του  Νι­κο­λά­ου Ευα­γό­ρα

Χη­μι­κού Παν. Αθη­νών – M.Sc. University of Manchester, επ. Διευ­θυ­ντής Γε­νι­κού Χη­μεί­ου του Κρά­τους (Χ.Υ. Ρόδου)

Το φράγ­μα του Γα­δου­ρά απο­τε­λεί κε­ντρι­κό άξονα μιας μα­κρο­χρό­νιας λύσης για την υδρο­δό­τη­σης της Ρόδου αλλά δεν μπο­ρεί να δώσει λύση από μόνο του

Η λει­ψυ­δρία, μια από τις σο­βα­ρό­τε­ρες απει­λές που αντι­με­τω­πί­ζουν οι χώρες της Με­σο­γεί­ου, κάνει όλο και πιο έντο­νη την πα­ρου­σία της και στη Ρόδο. Οι πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ριο­χές της Με­σο­γεί­ου έχουν επι­λύ­σει το πρό­βλη­μα, εμείς ακόμη αμ­φι­τα­λα­ντευό­μα­στε. Το πρό­βλη­μα είναι πολύ σο­βα­ρό και σαν τέ­τοιο πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­στεί άμεσα με τη συ­στρά­τευ­ση όλων των το­πι­κών Αρχών και των πα­ρα­γω­γι­κών τά­ξε­ων, χωρίς να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­με­νο αντι­πα­ρα­θέ­σε­ων. Για να έχου­με όμως τα κα­λύ­τε­ρα δυ­να­τά απο­τε­λέ­σμα­τα, θα πρέ­πει να τη­ρη­θούν απα­ρά­βα­τα δύο κα­νό­νες.

1. Να γίνει άμεσα μια τεκ­μη­ριω­μέ­νη επι­στη­μο­νι­κή αξιο­λό­γη­ση της κα­τά­στα­σης, με επι­σή­μαν­ση των απα­ραί­τη­των μέ­τρων που πρέ­πει να εφαρ­μο­στούν από σή­με­ρα, μέχρι την ορι­στι­κή επί­λυ­ση του προ­βλή­μα­τος, με γνώ­μο­να ότι καμιά πε­ριο­χή του νη­σιού δεν θα μεί­νει χωρίς νερό αν­θρώ­πι­νης κα­τα­νά­λω­σης από το κα­λο­καί­ρι του 2019. Με πλήρη δια­φά­νεια τα στοι­χεία να δο­θούν στον Ρο­δια­κό λαό.
2. Η Δη­μο­τι­κή Αρχή και η ΔΕΥΑΡ, να σε­βα­στούν τα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να και να κα­τα­στρώ­σουν άμεσα το με­σο­πρό­θε­σμο και μα­κρο­πρό­θε­σμο χρο­νο­διά­γραμ­μα των ενερ­γειών, που θα ακο­λου­θη­θούν, ανα­λαμ­βά­νο­ντας την πο­λι­τι­κή ευ­θύ­νη της επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος. Είναι αυ­το­νό­η­το ότι ένα τόσο σο­βα­ρό πρό­βλη­μα, από το οποίο εξαρ­τά­ται άμεσα η οι­κο­νο­μι­κή πο­ρεία της Ρόδου, θα τύχει της στή­ρι­ξης όλων των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων, κά­ποιος όμως θα πρέ­πει να πάρει την ευ­θύ­νη.

Είχα την ευ­και­ρία να δια­τυ­πώ­σω τις από­ψεις μου για το θέμα πριν από ένα χρόνο, με τεκ­μη­ριω­μέ­νη επι­στο­λή που πα­ρέ­δω­σα σε όλους τους αρ­μο­δί­ους και στη συ­νέ­χεια με δη­μο­σί­ευ­μά μου στον το­πι­κό τύπο. Από τότε η κα­τά­στα­ση μάλ­λον έχει χει­ρο­τε­ρέ­ψει. Επα­νέρ­χο­μαι, ένα χρόνο μετά, χωρίς να έχω ενη­μέ­ρω­ση αν κά­ποιος από τους απο­δέ­κτες διά­βα­σε την έκ­θε­σή μου. Ανη­συ­χώ όμως και αι­σθά­νο­μαι την υπο­χρέ­ω­ση να συμ­βά­λω επι­στη­μο­νι­κά στην απο­φυ­γή της δια­φαι­νό­με­νης επι­δεί­νω­σης της κα­τά­στα­σης με απρό­βλε­πτες συ­νέ­πειες για το νησί.

Μετά τη δη­μο­σί­ευ­ση της επι­στο­λής μου, διά­βα­σα στον το­πι­κό τύπο ότι η ΔΕΥΑΡ ετοι­μά­ζει ένα «Master Plan», που θα έλυνε το πρό­βλη­μα στη Νότια Ρόδο. Φι­λό­τι­μη η προ­σπά­θεια, όπως όμως ανα­κοι­νώ­θη­κε αρ­γό­τε­ρα το  «Master Plan» απέ­τυ­χε. Υπήρ­ξε επί­σης ανα­κοί­νω­ση, που ανέ­φε­ρε ότι όταν μια γε­ώ­τρη­ση φτά­σει να δίνει νερό με αγω­γι­μό­τη­τα 10.000 μs/cm, την εγκα­τα­λεί­που­με και ανοί­γο­νται άλλες. Αυτό με μα­θη­μα­τι­κή ακρί­βεια θα οδη­γή­σει στην κα­θο­λι­κή κα­τα­στρο­φή του υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα και οι επό­με­νες γε­νιές δεν θα έχουν καμιά πι­θα­νό­τη­τα να βρουν κα­τάλ­λη­λο νερό από γε­ώ­τρη­ση. Κα­τα­λα­βαί­νω τη δύ­σκο­λη θέση των αρ­μο­δί­ων της ΔΕΥΑΡ και την αγω­νία τους να εξυ­πη­ρε­τή­σουν τον κόσμο. Αυτό θα μπο­ρού­σε όμως να γίνει για μικρό χρο­νι­κό διά­στη­μα μέχρι να εφαρ­μο­στεί το «σχέ­διο B», αν υπάρ­χει.

Σε αντί­στοι­χη πε­ρί­πτω­ση, το Ισ­ρα­ήλ, όταν το 2008 μετά από μια μακρά πε­ρί­ο­δο ανομ­βρί­ας η στάθ­μη του νερού της με­γα­λύ­τε­ρης πηγής γλυ­κού νερού του Ισ­ρα­ήλ, της Λί­μνης Γεν­νη­σα­ρέτ γνω­στής και ως θά­λασ­σα της Γα­λι­λαί­ας, είχε φτά­σει στο χα­μη­λό­τε­ρο επί­πε­δό της, εκεί έχει τεθεί «κόκ­κι­νη γραμ­μή», που αν είχε ξε­πε­ρα­στεί θα είχε αρ­χί­σει μια μη ανα­στρέ­ψι­μη υφαλ­μύ­ρω­ση μέσω της δι­ή­θη­σης θα­λασ­σι­νού νερού και θα κα­τα­στρε­φό­ταν για πάντα. Άμεσα επι­βλή­θη­καν πε­ριο­ρι­σμοί στη χρήση νερού από τη Λίμνη, με απο­τέ­λε­σμα πολ­λοί αγρό­τες να χά­σουν τη σο­δειά ενός ολό­κλη­ρου χρό­νου, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λί­σουν νερά για τους κα­τοί­κους.

Εκεί όμως αντέ­δρα­σαν άμεσα και σή­με­ρα έφτα­σαν στο ση­μείο να πα­ρά­γουν 600 εκα­τομ­μύ­ρια κυ­βι­κά μέτρα νερό από αφα­λα­τώ­σεις ετη­σί­ως (δέκα φράγ­μα­τα του Γα­δου­ρά) και η στάθ­μη της λί­μνης Γεν­νη­σα­ρέτ άρ­χι­σε να ανε­βαί­νει και η γε­ωρ­γία να ανθεί.

Εμείς τι κά­νου­με; Ακού­με κάθε τόσο προ­βλή­μα­τα υδρο­δό­τη­σης σε πε­ριο­χές του νη­σιού, που δεν φα­ντα­ζό­μα­σταν ότι θα έχουν πρό­βλη­μα, αν και με τα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να που υπάρ­χουν θα έπρε­πε να το πε­ρι­μέ­να­με. Όσο φι­λό­τι­μες προ­σπά­θειες και να κάνει η ΔΕΥΑΡ, τα προ­βλή­μα­τα δεν πρό­κει­ται να λυ­θούν. Η πίτα είναι δε­δο­μέ­νη και αυτοί που την μοι­ρά­ζο­νται αυ­ξά­νο­νται.

Με αριθ­μη­τι­κά δε­δο­μέ­να, το Φράγ­μα του Γα­δου­ρά δεν μπο­ρεί να κα­λύ­ψει όλο το νησί και θα ήταν πα­ρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νο να το επι­χει­ρή­σου­με. Για να μπο­ρέ­σου­με να επι­κε­ντρω­θού­με στην εξεύ­ρε­ση λύσης, θα πρέ­πει πρώτα να δώ­σου­με απα­ντή­σεις σε κρί­σι­μα ερω­τή­μα­τα, όπως:

1. Αν δε­χθού­με ότι το Φράγ­μα του Γα­δου­ρά θα μπο­ρού­σε να κα­λύ­ψει προ­σω­ρι­νά όλο το νησί, πόσα χρό­νια απαι­τού­νται για να γί­νουν τα δί­κτυα ύδρευ­σης και ποιο το κό­στος κα­τα­σκευ­ής τους;
2. Στα χρό­νια που απαι­τού­ντα για την κα­τα­σκευή του δι­κτύ­ου, που με τα ελ­λη­νι­κά δε­δο­μέ­να μπο­ρεί και να δι­πλα­σια­στούν (μι­λά­με για δε­κα­ε­τία του­λά­χι­στον), στο διά­στη­μα αυτό τι θα γίνει στο υπό­λοι­πο νησί;
3. Επαρ­κεί ο υφι­στά­με­νος αγω­γός να κα­λύ­ψει το πα­ρα­λια­κό τρί­γω­νο από Αρ­χάγ­γε­λο μέχρι Σο­ρω­νή; Μάλ­λον όχι, αφού το φράγ­μα του Γα­δου­ρά, σύμ­φω­να με τα τε­χνι­κά στοι­χεία κα­τα­σκευ­ής του, έχει τα­μιευ­τή­ρα ωφέ­λι­μης χω­ρη­τι­κό­τη­τας 63.5 εκα­τομ­μύ­ρια m³ και η μέση ετή­σια από­λη­ψη για ύδρευ­ση είναι πε­ρί­που 18 εκα­τομ­μύ­ρια m3. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις απώ­λειες των δι­κτύ­ων από διαρ­ρο­ές, οι οποί­ες σύμ­φω­να με διε­θνείς με­λέ­τες είναι της τάξης του 20%, η ωφέ­λι­μη πο­σό­τη­τα νερού ετη­σί­ως, είναι 14,4 εκα­τομ­μύ­ρια κυ­βι­κά (39.500 πε­ρί­που κυ­βι­κά ημε­ρη­σί­ως). Δη­λα­δή μπο­ρεί να κα­λύ­ψει ανά­γκες 80.000 ατό­μων, πράγ­μα δύ­σκο­λο να γίνει ει­δι­κά την κα­λο­και­ρι­νή πε­ρί­ο­δο.
4. Αν οι Υπη­ρε­σί­ες πε­ρι­βάλ­λο­ντος της ΕΕ και του ΟΗΕ επα­λη­θευ­θούν (το πι­θα­νό­τε­ρο) και έχου­με τα επό­με­να χρό­νια, ένα διά­στη­μα 2-3 συ­νε­χό­με­να χρό­νια ανομ­βρία, τι θα γίνει με την πόλη της Ρόδου και το του­ρι­στι­κό τρί­γω­νο; Σκέ­φτη­κε κα­νείς τι θα συμ­βεί αν τα σπί­τια και τα ξε­νο­δο­χεία στο του­ρι­στι­κό τρί­γω­νο της Ρόδου μεί­νουν χωρίς νερό; Το υπό­λοι­πο νησί ούτως ή άλλως θα μεί­νει πολύ νω­ρί­τε­ρα χωρίς νερό.

Αυτοί οι προ­βλη­μα­τι­σμοί θα πρέ­πει να απα­σχο­λούν όλους τους κα­τοί­κους του νη­σιού, μα πε­ρισ­σό­τε­ρο τους αρ­μο­δί­ους, οι οποί­οι επω­μί­ζο­νται το βάρος του σο­βα­ρό­τα­του αυτού προ­βλή­μα­τος και φυ­σι­κά την πο­λι­τι­κή ευ­θύ­νη.

Οι δύ­σκο­λες οι­κο­νο­μι­κές κα­τα­στά­σεις που περνά η χώρα μας αλλά και ο Δήμος της Ρόδου, δεν πρέ­πει να απο­τε­λέ­σουν απο­τρε­πτι­κό πα­ρά­γο­ντα για την ορι­στι­κή επί­λυ­ση του προ­βλή­μα­τος, γιατί τότε τα προ­βλή­μα­τα που θα δη­μιουρ­γη­θούν θα είναι κα­τα­στρο­φι­κά.

Υπάρ­χει πρό­τα­ση; Πι­στεύω ναι, αυτό που έκα­ναν όσοι βρέ­θη­καν στη θέση μας, πολύ πριν από μας.

Απαι­τεί­ται άμεσα λήψη πο­λι­τι­κής από­φα­σης ώστε να προ­χω­ρή­σου­με:

1. Άμεση δράση, με κα­τα­σκευή δύο μο­νά­δων αφα­λά­τω­σης των 10.000 κ.μ. ημε­ρη­σί­ως η κάθε μια, με δυ­να­τό­τη­τα αύ­ξη­σης της πα­ρα­γω­γής, που θα κα­λύ­ψουν την πα­ρα­λια­κή ζώνη α) Από Μά­σα­ρι – Μα­λώ­να μέχρι Κατ­τα­βιά και β) Από Κρεμ­μα­στή μέχρι Κά­μει­ρο. Με τον τρόπο αυτό θα απε­λευ­θε­ρω­θούν τα απο­θέ­μα­τα του φράγ­μα­τος για την υπό­λοι­πη πα­ρα­λια­κή ζώνη του νη­σιού.
2. Με­σο­πρό­θε­σμος σχε­δια­σμός, που θα πρέ­πει να είναι η εκ­πό­νη­ση με­λέ­της για την κα­τα­σκευή μο­νά­δας αφα­λά­τω­σης κοντά στον αγωγό που τρο­φο­δο­τεί τη Ρόδο από τη μο­νά­δα επε­ξερ­γα­σί­ας του νερού από το Γα­δου­ρά, ώστε σε πε­ρί­πτω­ση έκτα­κτης ανά­γκης, να έχου­με έτοι­μη τη με­λέ­τη και να προ­χω­ρή­σου­με άμεσα στην εγκα­τά­στα­ση μο­νά­δας, η οποία θα τρο­φο­δο­τεί την πόλη της Ρόδου και τη γύρω πε­ριο­χή. Αξιο­ποιεί­ται έτσι ο υπάρ­χον αγω­γός και συν­δέ­ο­νται πα­ράλ­λη­λα η μο­νά­δα επε­ξερ­γα­σί­ας του φράγ­μα­τος και η μο­νά­δα αφα­λά­τω­σης. Μόνον τότε δεν θα φο­βά­ται κα­νείς ότι το νησί της Ρόδου μπο­ρεί να μεί­νει από νερό. Με δε­δο­μέ­νο το ότι οι μο­νά­δες αυτές κα­τα­σκευά­ζο­νται με αυ­το­χρη­μα­το­δό­τη­ση, όταν υπάρ­χει έτοι­μη με­λέ­τη και ο αγω­γός με­τα­φο­ράς του νερού, θα μπο­ρού­με πολύ σύ­ντο­μα να επι­λύ­σου­με το πρό­βλη­μα πριν εκ­δη­λω­θεί.

Οι μο­νά­δες αφα­λά­τω­σης, συ­νή­θως κα­τα­σκευά­ζο­νται και λει­τουρ­γούν με αυ­το­χρη­μα­το­δό­τη­ση και πα­ρα­δί­δουν με δική τους ευ­θύ­νη, νερό κα­τάλ­λη­λο για αν­θρώ­πι­νη κα­τα­νά­λω­ση στα δί­κτυα ύδρευ­σης των Εται­ριών (ΔΕΥΑ). Αυτό έκανε η Κύ­προς, το Ισ­ρα­ήλ, η Συρία και πολ­λές άλλες χώρες της πε­ριο­χής της Με­σο­γεί­ου. Η Κύ­προς πλη­ρώ­νει το νερό από την αφα­λά­τω­ση της Λάρ­να­κας πε­ρί­που 0,70 ευρώ το κυ­βι­κό. Ακόμη όμως και ακρι­βό­τε­ρα να το πλη­ρώ­σει η ΔΕΥΑΡ, επει­δή οι πο­σό­τη­τες πα­ρα­γω­γής άρα και οι μο­νά­δες θα είναι μι­κρό­τε­ρες, το κό­στος αυτό αν κα­τα­νε­μη­θεί στη συ­νο­λι­κή πο­σό­τη­τα νερού που δια­θέ­τει η ΔΕΥΑΡ στο νησί, θα έχει μικρή επί­πτω­ση στην τιμή διά­θε­σης του. Επι­πλέ­ον θα είναι ευ­κο­λό­τε­ρη και οι­κο­νο­μι­κό­τε­ρη η κα­τα­σκευή των δι­κτύ­ων. Το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο όμως όλων, είναι ότι διευ­κο­λύ­νε­ται η απρό­σκο­πτη ανά­πτυ­ξη όλου του νη­σιού.

Το ερώ­τη­μα προς όσους επι­κα­λού­νται το κό­στος του νερού από αφα­λα­τώ­σεις είναι: Τι προ­τι­μά­με, να έχου­με στα σπί­τια μας υφάλ­μυ­ρο νερό και να αλ­λά­ζου­με κάθε χρόνο βρύ­σες, θερ­μο­σί­φω­να, πλυ­ντή­ρια κτλ και να πί­νου­με και να μα­γει­ρεύ­ου­με με εμ­φια­λω­μέ­νο νερό ή να πλη­ρώ­νου­με μια μικρή επι­βά­ρυν­ση στο λο­γα­ρια­σμό του νερού και να μπο­ρού­με να ανοί­γου­με τη βρύση και να πί­νου­με άφοβα.

Το Ισ­ρα­ήλ παίρ­νει σή­με­ρα το 55% του πό­σι­μου νερού μέσω μο­νά­δων αφα­λά­τω­σης και ο μέσος λο­γα­ρια­σμός νερού για μια οι­κο­γέ­νεια είναι 25 ευρώ το μήνα, όσο πε­ρί­που και στις ΗΠΑ.

Δεν έχου­με χρόνο για άλλη κα­θυ­στέ­ρη­ση. Απαι­τεί­ται άμεσα η δρο­μο­λό­γη­ση λύσης.

Εύ­χο­μαι να μην είναι ήδη αργά.

 

Νι­κο­λά­ου Ευα­γό­ρας

Χη­μι­κός Παν. Αθη­νών – M.Sc. University of Manchester

επ. Διευ­θυ­ντής Γε­νι­κού Χη­μεί­ου του Κρά­τους (Χ.Υ. Ρόδου)