«Καθηλωμένα» τα 23 δημόσια αεροδρόμια

Ετοιμοι να προ­χω­ρή­σουν στην αξιο­ποί­ηση των 23 δημό­σιων περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων που δεν έχουν ακόμα ιδιω­τι­κο­ποι­η­θεί εμφα­νί­ζο­νται υπουρ­γείο Μετα­φο­ρών και υπερ­τα­μείο.

Καθώς περι­φέ­ρειες, τοπικές κοι­νω­νίες και φορείς του του­ρι­σμού όπως ο ΣΕΤΕ ζητούν πλέον επι­τα­κτικά την ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών σε όλα τα αερο­δρό­μια, όπως γίνεται στα 14 που πέρασαν στην κυριό­τητα της Fraport, προ­κει­μέ­νου να ενι­σχυ­θούν οι τοπικές οικο­νο­μίες και να δια­χυ­θεί η του­ρι­στική ανά­πτυξη σε ολό­κληρη τη χώρα, οι υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Μετα­φο­ρών αλλά και η Ελλη­νική Εται­ρεία Συμ­με­το­χών και Περιου­σίας (ΕΕΣΥΠ ή υπερ­τα­μείο) αξιο­λο­γούν τις επι­λο­γές τους.

Θλιβερά απο­μει­νά­ρια μιας άλλης εποχής, δεκάδες τέτοια αερο­δρό­μια παρα­μέ­νουν ανα­ξιο­ποί­ητα με εγκα­τα­στά­σεις που χρειά­ζο­νται άμεσα τόσο μηχα­νο­λο­γι­κές όσο και κτι­ρια­κές ανα­βαθ­μί­σεις, αλλά και στους δια­δρό­μους προσ/απο­γειώ­σεων που δεν αντα­πο­κρί­νο­νται πλέον στις σύγ­χρο­νες απαι­τή­σεις. Και επειδή το Δημόσιο δεν δια­θέ­τει τα απα­ραί­τητα κεφά­λαια για να χρη­μα­το­δο­τή­σει τέτοιες επεν­δύ­σεις, η προ­σφυγή στον ιδιω­τικό τομέα εμφα­νί­ζε­ται ανα­πό­φευ­κτη. Σε αυτό συμ­φω­νούν ακόμα και στελέχη της κυβέρ­νη­σης που τάσ­σο­νται επί της αρχής κατά των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων, τα οποία πρό­σφατα ξεκί­νη­σαν να κάνουν λόγο για συμπρά­ξεις δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα. Η είσοδος ιδιωτών έχει έτσι εδραιω­θεί στην αντί­ληψη όλων ως μονό­δρο­μος, ειδικά μετά τα επι­τυ­χη­μένα παρα­δείγ­ματα των παρα­χω­ρή­σεων των άλλων 14 περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων στη Fraport-Greece και του αερο­δρο­μίου «Ελ. Βενι­ζέ­λος». Δύο ιδιω­τι­κές εται­ρείες, που έχουν επεν­δύ­σει δισε­κα­τομ­μύ­ρια εκσυγ­χρο­νί­ζο­ντας υπο­δο­μές και υπη­ρε­σίες και, ενώ απο­δί­δουν γενναία μισθώ­ματα και μερί­σματα στο κράτος ετησίως, είναι κερ­δο­φό­ρες.

Ομως οι ειδικοί υπο­γραμ­μί­ζουν πως δεν είναι όλα τα αερο­δρό­μια οικο­νο­μι­κώς βιώσιμα ούτε μπορούν να γίνουν, ακόμα και εάν διο­χε­τευ­θούν σε αυτά χρήματα, ίσως με λίγες εξαι­ρέ­σεις. Και αυτό, διότι η επι­βα­τική κίνηση δεν έχει την κρίσιμη μάζα η οποία απαι­τεί­ται για να μπο­ρέ­σει ένα επι­χει­ρη­σιακό σχέδιο να δώσει κέρδη.

Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που το 2012, οπότε και ξεκί­νησε ο δια­γω­νι­σμός για τα άλλα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια που είχαν σαφώς υψη­λό­τερη επι­βα­τική κίνηση, δεν περιε­λή­φθη­σαν και αυτά. Μάλιστα τότε οι σύμ­βου­λοι του ΤΑΙΠΕΔ, στο χαρ­το­φυ­λά­κιο του οποίου βρί­σκο­νταν όλα μαζί, είχαν κατα­λή­ξει στο συμπέ­ρα­σμα πως ούτε λίγο ούτε πολύ το Δημόσιο θα πρέπει να πλη­ρώ­νει τους επεν­δυ­τές για να έρθουν να κάνουν τις απα­ραί­τη­τες επεν­δύ­σεις και να ανα­λά­βουν τη δια­χεί­ριση και την προ­σέλ­κυση νέων αερο­πο­ρι­κών γραμμών. Πηγές του υπερ­τα­μείου ανα­φέ­ρουν χαρα­κτη­ρι­στικά πως μελε­τή­θηκε μοντέλο ελά­χι­στης εγγυ­η­μέ­νης από το Δημόσιο επι­βα­τι­κής κίνησης: με αυτό, μέχρι να φτάσει ένα αερο­δρό­μιο ένα συγκε­κρι­μένο επίπεδο επι­βα­τι­κής κίνησης για να είναι βιώσιμο οικο­νο­μικά, λόγου χάριν τις 500.000 επι­βά­τες, το Δημόσιο θα έπρεπε να εγγυ­η­θεί πως θα κατα­βάλ­λει αυτό τη διαφορά μεταξύ πραγ­μα­τι­κής κίνησης και στόχου έως ότου αυτός επι­τευ­χθεί και αρχί­σουν οι επεν­δυ­τές να πλη­ρώ­νουν αυτοί το δημόσιο ετήσιο μίσθωμα. Ομως αυτό, τόσο για δημο­σιο­νο­μι­κούς και πολι­τι­κούς λόγους όσο και λόγω επι­φυ­λά­ξεων από τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους που σχε­τί­ζο­νται με το δίκαιο του αντα­γω­νι­σμού, μπήκε στο συρτάρι. Ξανα­βγαί­νουν όμως τώρα και αυτό αλλά και όλες οι μελέτες αυτές από τα συρ­τά­ρια, καθώς αφενός οι υπο­δο­μές έχουν πλέον σοβαρές ανάγκες και ελλεί­ψεις και αφε­τέ­ρου προ­κει­μέ­νου η χώρα να μπο­ρέ­σει να εκμε­ταλ­λευ­τεί την καλή της θέση ως διεθνής του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός και να μπο­ρέ­σει να ανα­πτύ­ξει και άλλες περι­φέ­ρειες ώστε να πάψει η συγκέ­ντρωση της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης σε λιγο­στές περιο­χές όπως είναι το Νότιο Αιγαίο, η Κρήτη, η Χαλ­κι­δική και η Αττική. Η δια­δι­κα­σία βέβαια δεν θα ανοίξει επι­σή­μως μέχρι τις εθνικές εκλογές, καθώς εμπε­ριέ­χει σημα­ντικό πολι­τικό κόστος για την παρούσα κυβέρ­νηση εάν ξεκι­νή­σει η συζή­τηση για την είσοδο ιδιωτών στη λει­τουρ­γία δεκάδων επι­πλέον αερο­δρο­μίων.

Σενάρια ανά­πτυ­ξης είτε με σύμβαση παρα­χώ­ρη­σης είτε με ΣΔΙΤ

Το υπουρ­γείο Υπο­δο­μών και Μετα­φο­ρών προ­χώ­ρησε προ ολίγων εβδο­μά­δων στην ανάθεση έργου χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού συμ­βού­λου στη «Λάμδα Χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κοί Σύμ­βου­λοι» για την υπο­βο­ή­θηση της Διεύ­θυν­σης Συγκοι­νω­νια­κών Υπο­δο­μών του υπουρ­γείου για την αξιο­ποί­ηση των υπό­λοι­πων 23 κρα­τι­κών περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων της χώρας. Η αξιο­ποί­ηση προ­βλέ­πε­ται ότι θα μπορεί να γίνει είτε με σύμβαση παρα­χώ­ρη­σης είτε με ΣΔΙΤ. Πρό­κει­ται για τα αερο­δρό­μια Αλε­ξαν­δρού­πο­λης, Ιωαν­νί­νων, Κοζάνης, Καστο­ριάς, Νέας Αγχιά­λου, Καλα­μά­τας, Αραξου, Λήμνου, Χίου, Ικαρίας, Σκύρου, Μήλου, Νάξου, Πάρου, Σύρου, Καλύ­μνου, Αστυ­πά­λαιας, Σητείας, Λέρου, Κάσου, Καρ­πά­θου, Κυθήρων και Καστελ­λό­ρι­ζου. Κύκλοι του υπουρ­γείου ανα­φέ­ρουν πως «για λόγους δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος, που συν­δέ­ο­νται με την του­ρι­στική ανά­πτυξη και την αύξηση του Ακα­θά­ρι­στου Εθνικού Προ­ϊ­ό­ντος, είναι ανα­γκαία η διε­ρεύ­νηση των δυνα­το­τή­των ανά­πτυ­ξης των 23 περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων της χώρας, των οποίων η δια­χεί­ριση και λει­τουρ­γία γίνεται από την Υπη­ρε­σία Πολι­τι­κής Αερο­πο­ρίας». Στόχος αυτής της διε­ρεύ­νη­σης είναι η προ­ε­τοι­μα­σία και η κατάρ­τιση ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου σχεδίου ανά­πτυ­ξης των ως άνω αερο­δρο­μίων, λαμ­βά­νο­ντας υπόψιν τα λει­τουρ­γικά στοι­χεία τους καθώς και τις προ­ο­πτι­κές περαι­τέρω ανά­πτυ­ξης και εκσυγ­χρο­νι­σμού τους.

«Στο πλαίσιο αυτής της διε­ρεύ­νη­σης κρί­νε­ται ανα­γκαία και η εξέταση εναλ­λα­κτι­κών σχεδίων αξιο­ποί­η­σης, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και σενα­ρίων παρα­χώ­ρη­σης, καθώς και μέσω ανά­θε­σης σύμ­βα­σης αξιο­ποί­η­σης με τη μορφή ΣΔΙΤ», προ­σθέ­τουν οι ίδιες πηγές.

Ο σύμ­βου­λος της Διεύ­θυν­σης Συγκοι­νω­νια­κών Υπο­δο­μών του υπουρ­γείου καλεί­ται να προβεί, μεταξύ άλλων, στην κατα­γραφή και ανάλυση των στόχων του Δημο­σίου σε σχέση με την ανά­πτυξη και αξιο­ποί­ηση των αερο­δρο­μίων και τον ρόλο των εμπλε­κό­με­νων φορέων του, στην κατα­γραφή και ανάλυση των ελά­χι­στων σχε­δια­ζό­με­νων επεν­δύ­σεων που το Δημόσιο έχει προ­γραμ­μα­τί­σει, στην κατα­γραφή και ανάλυση των ελά­χι­στων τεχνι­κών και λει­τουρ­γι­κών απαι­τή­σεων ανά αερο­δρό­μιο, στην αξιο­λό­γηση της χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής βιω­σι­μό­τη­τας ανά­πτυ­ξης των αερο­δρο­μίων με βάση τους στόχους της ανα­θέ­του­σας αρχής, τις ελά­χι­στες επεν­δύ­σεις και τις ελά­χι­στες απαι­τή­σεις και στη διε­ρεύ­νηση, σε συνερ­γα­σία με τους νομι­κούς συμ­βού­λους, εναλ­λα­κτι­κών τρόπων συμ­με­το­χής της ανα­θέ­του­σας αρχής στο πλαίσιο ενδε­χό­με­νης συνερ­γα­σίας με τον ιδιω­τικό τομέα (με τη μορφή παρα­χώ­ρη­σης για την ανά­πτυξη και αξιο­ποί­ηση των αερο­δρο­μίων), με στόχο τη δια­σφά­λιση του δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος.

Επίσης, επι­φορ­τί­ζε­ται με τη διε­ρεύ­νηση, από χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής άποψης, εναλ­λα­κτι­κών σχεδίων ομα­δο­ποί­η­σης και δομών παρα­χώ­ρη­σης.

Τρία μοντέλα αξιο­ποί­η­σης στο τραπέζι, ανάλογα με τις προ­ο­πτι­κές κάθε περιο­χής

Ολα δεί­χνουν πως τόσο στην ΕΕΣΥΠ, το απο­κα­λού­μενο υπερ­τα­μείο, όσο και στις υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Μετα­φο­ρών τείνουν προς τρία μοντέλα αξιο­ποί­η­σης των 23 περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων που βρί­σκο­νται στο χαρ­το­φυ­λά­κιο της πρώτης. Καθένα από αυτά τα μοντέλα θα εφαρ­μο­στεί με βάση τα συγκε­κρι­μένα χαρα­κτη­ρι­στικά του κάθε αερο­δρο­μίου.

Και αυτό για τέσ­σε­ρις λόγους: πρώτον, η επι­βα­τική κίνηση έχει μεγάλες δια­φο­ρές από αερο­δρό­μιο σε αερο­δρό­μιο. Δεύ­τε­ρον, διότι οι δυνα­τό­τη­τες ομα­δο­ποί­η­σης αερο­δρο­μίων εξα­ντλή­θη­καν με τα 14 (7+7) περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια που παρα­χω­ρή­θη­καν στη Fraport. Τρίτον, διότι άλλες ομα­δο­ποι­ή­σεις απέ­τυ­χαν να προ­σελ­κύ­σουν δεσμευ­τικό οικο­νο­μικό ενδια­φέ­ρον. Ειδι­κό­τερα, ανα­φέ­ρε­ται η εμπει­ρία από την περί­πτωση παρα­χώ­ρη­σης της μαρίνας Αλίμου, όπου βγήκε σε δια­γω­νι­σμό μαζί με άλλες μαρίνες του Σαρω­νι­κού και της Αργο­λί­δας, για τις οποίες δεν υπήρχε ενδια­φέ­ρον και τελικά επα­να­προ­κη­ρύ­χθηκε δια­γω­νι­σμός μεμο­νω­μένα για τον Αλιμο. Το ίδιο συνέβη και με τη μαρίνα της Χίου. Ο τέταρ­τος λόγος είναι το στοι­χείο της εντο­πιό­τη­τας: Είναι σημα­ντικό κάθε αερο­δρό­μιο να παρα­χω­ρη­θεί μεμο­νω­μένα έτσι ώστε να επι­τρέ­ψει την εκδή­λωση ενδια­φέ­ρο­ντος σε επι­χει­ρη­μα­τίες και επι­χει­ρή­σεις συν­δε­δε­μέ­νες με τη συγκε­κρι­μένη περιοχή, αφού τα μεγέθη τους δεν είναι ελκυ­στικά για επεν­δύ­σεις των οποίων η απόδοση δεν συνο­μο­λο­γεί­ται με ευρύ­τε­ρες συνέρ­γειες, όπως π.χ. με την του­ρι­στική ανά­πτυξη συγκρο­τη­μά­των ή άλλες οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες. Ομως ακόμα και αυτά, με βάση τη διεθνή εμπει­ρία, είναι δύσκολο να είναι οικο­νο­μικά βιώσιμα:

Σύμφωνα με το Διεθνές Συμ­βού­λιο Αερο­δρο­μίων (Airport Council International), ένα αερο­δρό­μιο για να παρου­σιά­σει κερ­δο­φο­ρία πρέπει να ξεπε­ρά­σει σε συνο­λική κίνηση (αφίξεις/ανα­χω­ρή­σεις) το 1.000.000 αφίξεις και ανα­χω­ρή­σεις επι­βα­τών. Συγκε­κρι­μένα, το 92,2% των αερο­δρο­μίων με επι­βα­τική κίνηση μικρό­τερη από 1 εκα­τομ­μύ­ριο επι­βά­τες παρου­σιά­ζει σημα­ντι­κές ζημίες. Για να γίνει καλύ­τερα αντι­λη­πτό τι σημαί­νει αυτό, αξίζει να ανα­φερ­θεί ως σύγκριση πως στο αερο­δρό­μιο της Καλα­μά­τας, το οποίο βρί­σκε­ται στην κορυφή της κατά­τα­ξης των 23 περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων που έχουν περάσει προς αξιο­ποί­ηση στην ΕΕΣΥΠ, το 2017 δια­κι­νή­θη­καν 279.750 επι­βά­τες, ενώ το 2018, 291.800. Παρεμ­φερή συμπε­ρά­σματα περι­λαμ­βά­νει και η απόρ­ρητη έκθεση «Hellenic Republic – National Airports Policy» του 2012, βάσει της οποίας προ­χώ­ρησε την αξιο­ποί­ηση των άλλων αερο­δρο­μίων το ΤΑΙΠΕΔ.

Τα τρία δια­φο­ρε­τικά μοντέλα αξιο­ποί­η­σης του καθενός εξ αυτών που έχουν παρου­σια­στεί στους αρμο­δί­ους, είναι τα εξής:

Πρώτον, η σύναψη «Σύμ­βα­σης Παρα­χώ­ρη­σης» κατά τα πρότυπα που έγινε με τα πρώτα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια. Δηλαδή κατα­βολή ενός εφάπαξ τιμή­μα­τος και ετήσιου ανταλ­λάγ­μα­τος/μερί­σμα­τος ανάλογα με κλί­μα­κες επι­βα­τι­κής κίνησης. Θεω­ρεί­ται η πλέον ενδε­δειγ­μένη για εκείνα τα ελλη­νικά αερο­δρό­μια που έχουν συγκρι­τικά υψηλή επι­βα­τική κίνηση. Σύμφωνα με το Airport Council International, από 555 αερο­δρό­μια διεθνώς, το 46% λει­τουρ­γεί υπό «Σύμβαση Παρα­χώ­ρη­σης», όπως φαί­νε­ται και στο διά­γραμμα.

Το δεύτερο μοντέλο είναι οι «Συμ­βά­σεις Δια­χεί­ρι­σης» που ενδεί­κνυ­νται σε περι­πτώ­σεις που δεν υπάρχει ενδια­φε­ρό­με­νος επεν­δυ­τής, το αερο­δρό­μιο είναι ζημιο­γόνο και άρα υπάρχει δυσκο­λία ανά­λη­ψης των κεφα­λαια­κών δαπανών τις οποίες και πρέπει να επω­μι­στεί το Δημόσιο.

Το τρίτο είναι ένα μεικτό μοντέλο στο οποίο το κράτος πρέπει να δεσμευ­θεί για μια ελά­χι­στη εγγυ­η­μένη επι­βα­τική κίνηση. Μέχρι να επι­τευ­χθεί αυτή θα πρέπει να κατα­βά­λει στον επεν­δυτή τα ποσά που θα εισέ­πραττε εάν υπήρχε αυτή η κίνηση (διαφορά πραγ­μα­τι­κής με εγγυ­η­μένη) και ο επεν­δυ­τής από την πλευρά του να δεσμευ­θεί χρονικά και οικο­νο­μικά για τις απα­ραί­τη­τες επεν­δύ­σεις σε υπο­δο­μές και υπη­ρε­σίες ώστε να ανα­βαθ­μι­στεί το αερο­δρό­μιο. Και τα τρία προ­βλέ­πουν αυστη­ρές ρήτρες που να δια­σφα­λί­ζουν την καλή εκτέ­λεση και δια­χεί­ριση, ώστε να υπάρ­χουν ποινές για ολι­γω­ρία των επεν­δυ­τών.

Η Fraport

Συνο­λικά, το πρώτο τετρά­μηνο του 2019 η επι­βα­τική κίνηση στα 14 αερο­δρό­μια που δια­χει­ρί­ζε­ται η Fraport Greece παρου­σί­ασε αύξηση της τάξεως του 7,8% (3,35 εκα­τομ­μύ­ρια επι­βά­τες) κυρίως λόγω της ανόδου των διεθνών αφίξεων κατά 13,1%, ενώ και η εγχώρια κυκλο­φο­ρία εμφά­νισε αύξηση της τάξεως του 3,4%.

Το «Ελ. Βενι­ζέ­λος»

Η επι­βα­τική κίνηση του διε­θνούς αερο­δρο­μίου Αθηνών «Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος» κατά τους πρώτους τέσ­σε­ρις μήνες του έτους έφθασε τα 6,36 εκατ. επι­βά­τες, σημειώ­νο­ντας άνοδο της τάξης του 8,5%. Η επι­βα­τική κίνηση τόσο του εσω­τε­ρι­κού όσο και του εξω­τε­ρι­κού παρου­σί­ασε ανά­πτυξη της τάξης του 6,3% και 9,6%, αντί­στοιχα.

Τα οφέλη

Το όφελος από την παρα­χώ­ρηση των 14 αερο­δρο­μίων στη Fraport περι­λαμ­βά­νει εφάπαξ προ­κα­τα­βολή 1,234 δισ. ευρώ, υπο­χρε­ω­τι­κές επεν­δύ­σεις 400 εκατ., ετήσια αμοιβή παρα­χώ­ρη­σης 22,9 εκατ., ετήσια μετα­βλητή αμοιβή 28,5% των λει­τουρ­γι­κών κερδών, 1 ευρώ ανά ανα­χω­ρού­ντα στην Αρχή Πολι­τι­κής Αερο­πο­ρίας, και 13 εκατ. ετησίως για Πυρο­σβε­στικό και Πολε­μική Αερο­πο­ρία.