• Κοινή δράση των Περιφερειακών Τμημάτων ΤΕΕ Δωδεκανήσου, Ανατολικής και Δυτικής Κρήτης και Βορειοανατολικού Αιγαίου, με αίτημα την άμεση θεσμική
αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων και την αποκατάσταση της διοικητικής νομιμότητας
Με πρωτοβουλία του ΤΕΕ Δωδεκανήσου, πραγματοποιήθηκε διαδικτυακή συνάντηση με τους προέδρους των Περιφερειακών Τμημάτων ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης, Ανατολικής Κρήτης και Βορειοανατολικού Αιγαίου, με αντικείμενο την υπέρβαση αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Αρχαιολογίας.
Στο πλαίσιο της συνάντησης συντάχθηκε κοινό υπόμνημα, με σαφείς θέσεις και συγκεκριμένες προτάσεις για την αποκατάσταση της θεσμικής τάξης. Το υπόμνημα τέθηκε στη συνέχεια ως θέμα στη συνάντηση των προέδρων του ΤΕΕ, όπου ζητήθηκε από τον πρόεδρο του ΤΕΕ κ. Γεώργιο Στασινό, η άμεση προώθησή του στην Ελληνική Κυβέρνηση, ενώ έτυχε καθολικής αποδοχής από όλους τους προέδρους των Περιφερειακών Τμημάτων.
Ακολουθεί αναλυτικά το περιεχόμενο του υπομνήματος
Οι Διοικούσες Επιτροπές των Περιφερειακών Τμημάτων του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας Ανατολικής Κρήτης, Δυτικής Κρήτης, Δωδεκανήσου και Βορειοανατολικού Αιγαίου, ενεργώντας στο πλαίσιο του θεσμικού ρόλου του ΤΕΕ ως τεχνικού συμβούλου της Πολιτείας, αναδεικνύουν με το υπόμνημά τους ένα ζήτημα που έχει λάβει, όπως επισημαίνουν, συστημικές διαστάσεις. Πρόκειται για πρακτική που επηρεάζει σοβαρά την άσκηση του επαγγέλματος του μηχανικού, την ασφάλεια δικαίου των πολιτών και τη λειτουργία της διοίκησης. Σε πλήθος περιπτώσεων που καταγράφονται σε νησιωτικές περιοχές αρμοδιότητας Υπηρεσιών Αρχαιολογίας, παρατηρείται, σύμφωνα με τα Τμήματα, υπέρβαση του θεσμικά καθορισμένου πεδίου αρμοδιοτήτων κατά την εξέταση αιτημάτων οικοδομικών δραστηριοτήτων.
Οι διαπιστώσεις των Περιφερειακών Τμημάτων
Ειδικότερα, στο υπόμνημα διαπιστώνεται ότι διενεργείται πολεοδομικός έλεγχος επί ζητημάτων αρτιότητας και οικοδομησιμότητας γηπέδων, ότι εξετάζονται ζητήματα προσώπου σε οδούς και χαρακτηρισμού οδών, ότι αξιολογείται η εφαρμογή πολεοδομικών διατάξεων οι οποίες ανήκουν στην αρμοδιότητα των Υπηρεσιών Δόμησης, ότι αμφισβητούνται ή ανατρέπονται προεγκρίσεις και διοικητικές πράξεις Υπηρεσιών Δόμησης και ότι επιστρέφονται φάκελοι για λόγους που δεν στηρίζονται σε ρητές διατάξεις της νομοθεσίας, αλλά σε ερμηνευτικές προσεγγίσεις ή εσωτερικές οδηγίες.
Το καθεστώς του άτυπου «διπλού ελέγχου»
Η πρακτική αυτή δημιουργεί, όπως επισημαίνεται, ένα ιδιότυπο καθεστώς διοικητικής επικάλυψης αρμοδιοτήτων και άτυπου «διπλού ελέγχου». Αποτέλεσμα είναι η σύγχυση ως προς τα όρια των αρμοδιοτήτων των διοικητικών υπηρεσιών, η έκδοση αντιφατικών διοικητικών κρίσεων, η σοβαρή καθυστέρηση στην ολοκλήρωση διαδικασιών αδειοδότησης και, εντέλει, η παράλυση οικοδομικών και επενδυτικών δραστηριοτήτων. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι χρόνοι εξέτασης φακέλων από αρχαιολογικές υπηρεσίες και συλλογικά όργανα υπερβαίνουν κατά πολύ τον εύλογο χρόνο διοικητικής δράσης, φθάνοντας ακόμη και σε καθυστερήσεις πολλών ετών, με σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Τα όρια της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς
Όπως υπογραμμίζεται στο υπόμνημα, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας και βασική αποστολή των αρχαιολογικών υπηρεσιών. Ο έλεγχος αυτός, όμως, οφείλει να ασκείται εντός των σαφών ορίων που θέτει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και χωρίς υπέρβαση αρμοδιοτήτων άλλων διοικητικών αρχών.
Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, οι Υπηρεσίες Δόμησης αποτελούν τις καθ’ ύλην αρμόδιες υπηρεσίες για τον έλεγχο εφαρμογής της πολεοδομικής νομοθεσίας. Ο έλεγχος αρτιότητας και οικοδομησιμότητας γηπέδων, καθώς και τα ζητήματα που σχετίζονται με το πρόσωπο σε οδούς και την εφαρμογή των όρων δόμησης, ανήκουν αποκλειστικά στην αρμοδιότητά τους. Οι Υπηρεσίες Αρχαιολογίας, βάσει του Ν. 3028/2002 και του Π.Δ. 104/2014, ασκούν αρμοδιότητες που αφορούν αποκλειστικά την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η θέση αυτή, όπως τονίζεται, επιβεβαιώνεται και από τη διοικητική πρακτική του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Ενδεικτικά, η Εγκύκλιος ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ του 2022, σχετικά με τη δόμηση σε εκτός σχεδίου περιοχές και την εφαρμογή του Ν. 4759/2020, διευκρινίζει τις προϋποθέσεις αρτιότητας και οικοδομησιμότητας γηπέδων και αποτελεί οδηγία εφαρμογής της πολεοδομικής νομοθεσίας από τις Υπηρεσίες Δόμησης. Παράλληλα, σύμφωνα με το άρθρο 96 παρ. 4 του Ν. 4842/2021, οι εγκύκλιοι και οδηγίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που αφορούν την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας είναι υποχρεωτικές για τις αρμόδιες Υπηρεσίες Δόμησης.
Η de facto μεταβολή εφαρμογής της πολεοδομικής νομοθεσίας
Η επέκταση του ελέγχου των αρχαιολογικών υπηρεσιών σε ζητήματα αρτιότητας, οικοδομησιμότητας ή πολεοδομικής ερμηνείας οδηγεί, στην πράξη, σε de facto μεταβολή του τρόπου εφαρμογής της πολεοδομικής νομοθεσίας, χωρίς σχετική νομοθετική εξουσιοδότηση. Ιδιαίτερη ανησυχία, όπως αναφέρεται στο υπόμνημα, προκαλεί επίσης η επίκληση εσωτερικών διοικητικών οδηγιών ή εγκυκλίων για την αιτιολόγηση αποφάσεων που υπεισέρχονται σε πολεοδομικά ζητήματα. Μια διοικητική εγκύκλιος, όπως επισημαίνεται, δεν μπορεί να υποκαθιστά τον νόμο ούτε να επεκτείνει αρμοδιότητες πέραν όσων προβλέπει το κανονιστικό πλαίσιο.
Οι συνέπειες στη διοικητική νομιμότητα
Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τα Περιφερειακά Τμήματα, παραβιάζει την αρχή της νομιμότητας της διοικητικής δράσης, προσκρούει στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του διοικουμένου, δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ πολιτών και περιοχών και επιβαρύνει υπέρμετρα τους μηχανικούς, οι οποίοι καλούνται να διαχειριστούν διοικητικές αντιφάσεις για τις οποίες δεν φέρουν καμία ευθύνη. Το ζήτημα, όπως τονίζεται, δεν αφορά μόνο στον τεχνικό κόσμο, αλλά επηρεάζει άμεσα την οικοδομική δραστηριότητα, την υλοποίηση επενδύσεων, τη λειτουργία της αγοράς ακινήτων και την αξιοπιστία της δημόσιας διοίκησης.
Η ιδιαίτερη επιβάρυνση των νησιωτικών περιοχών
Όλα τα παραπάνω, υπογραμμίζεται στο υπόμνημα, αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στις νησιωτικές περιοχές της χώρας. Στα νησιά του Αιγαίου και της Κρήτης, όπου το ποσοστό των περιοχών με αρχαιολογικό ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερα υψηλό, η διοικητική επικάλυψη αρμοδιοτήτων και οι παρατεταμένες καθυστερήσεις οδηγούν σε ουσιαστική αδυναμία υλοποίησης μικρών και μεσαίων επενδύσεων, αλλά και σε σημαντικά εμπόδια για την αξιοποίηση ιδιωτικής περιουσίας. Η πρακτική αυτή επιτείνει τα ήδη υφιστάμενα προβλήματα χωρικού σχεδιασμού και επιβαρύνει δυσανάλογα τις τοπικές κοινωνίες, σε περιοχές που αντιμετωπίζουν αυξημένες αναπτυξιακές και δημογραφικές προκλήσεις.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα που δημιουργείται ως προς την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας υπονομεύει τη λειτουργία της αγοράς ακινήτων και την ασφάλεια των συναλλαγών, καθώς πολίτες και επενδυτές βρίσκονται αντιμέτωποι με αντικρουόμενες διοικητικές κρίσεις μεταξύ υπηρεσιών της ίδιας της Πολιτείας.
Σε ένα περιβάλλον όπου η ανάγκη για βιώσιμη ανάπτυξη και ορθολογική διαχείριση του χώρου είναι περισσότερο επιτακτική από ποτέ, η ύπαρξη σαφών και διακριτών διοικητικών αρμοδιοτήτων αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία του κράτους δικαίου και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τη δημόσια διοίκηση.
Τα τέσσερα αιτήματα προς την Κυβέρνηση
Για τους λόγους αυτούς, τα Περιφερειακά Τμήματα ΤΕΕ ζητούν την άμεση έκδοση σαφούς κοινής ερμηνευτικής εγκυκλίου από τα συναρμόδια Υπουργεία Πολιτισμού και Περιβάλλοντος, με την οποία θα αποσαφηνίζεται το ακριβές πεδίο αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Αρχαιολογίας και των συλλογικών τους οργάνων σε σχέση με την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας. Ζητούν επίσης τη ρητή επιβεβαίωση ότι ο έλεγχος αρτιότητας, οικοδομησιμότητας, προσώπου σε οδό και εφαρμογής των όρων δόμησης αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των Υπηρεσιών Δόμησης. Επιπλέον, ζητούν τη θέσπιση σαφών και δεσμευτικών προθεσμιών για την εξέταση φακέλων από αρχαιολογικές υπηρεσίες και συμβούλια, καθώς και την ανάπτυξη θεσμικής συνεργασίας με το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.
Θεσμικός σεβασμός και διοικητική συνέπεια
Όπως καταλήγει το υπόμνημα, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η εύρυθμη εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Αντιθέτως, προϋποθέτουν σαφή όρια αρμοδιοτήτων, διοικητική συνέπεια και θεσμικό σεβασμό. Η αποκατάσταση της θεσμικής τάξης και της ασφάλειας δικαίου, τονίζεται, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της διοίκησης και την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών. Οι Διοικούσες Επιτροπές των τεσσάρων Τμημάτων δηλώνουν τέλος διαθέσιμες για θεσμική συνάντηση με την πολιτική ηγεσία, ώστε να συζητηθούν διεξοδικά τα ζητήματα και να διαμορφωθούν άμεσα οι αναγκαίες λύσεις.
Οι υπογράφοντες
Το υπόμνημα υπογράφουν οι πρόεδροι των Περιφερειακών Τμημάτων ΤΕΕ, Μαρία Παπανδρέου, πρόεδρος ΤΕΕ Δωδεκανήσου, Γεώργιος Ταβερναράκης, πρόεδρος ΤΕΕ Τμήμα Ανατολικής Κρήτης, Βασίλης Κοντεζάκης, πρόεδρος ΤΕΕ Τμήμα Δυτικής Κρήτης και Ευστράτιος Μανωλακέλλης, πρόεδρος ΤΕΕ Βορειοανατολικού Αιγαίου.
