Τ.Ε.Ε. Δωδ/σου: Υπόμνημα προς την κυβέρνηση για την υπέρβαση αρμοδιοτήτων της Αρχαιολογίας σε οικοδομικές δραστηριότητες!!!

• Κοινή δράση των Περι­φε­ρεια­κών Τμη­μά­των ΤΕΕ Δωδε­κα­νή­σου, Ανα­το­λι­κής και Δυτικής Κρήτης και Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, με αίτημα την άμεση θεσμική

απο­σα­φή­νιση των αρμο­διο­τή­των και την απο­κα­τά­σταση της διοι­κη­τι­κής νομι­μό­τη­τας

Με πρω­το­βου­λία του ΤΕΕ Δωδε­κα­νή­σου, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε δια­δι­κτυακή συνά­ντηση με τους προ­έ­δρους των Περι­φε­ρεια­κών Τμη­μά­των ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης, Ανα­το­λι­κής Κρήτης και Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, με αντι­κεί­μενο την υπέρ­βαση αρμο­διο­τή­των των Υπη­ρε­σιών Αρχαιο­λο­γίας.

Στο πλαίσιο της συνά­ντη­σης συντά­χθηκε κοινό υπό­μνημα, με σαφείς θέσεις και συγκε­κρι­μέ­νες προ­τά­σεις για την απο­κα­τά­σταση της θεσμι­κής τάξης. Το υπό­μνημα τέθηκε στη συνέ­χεια ως θέμα στη συνά­ντηση των προ­έ­δρων του ΤΕΕ, όπου ζητή­θηκε από τον πρόεδρο του ΤΕΕ κ. Γεώργιο Στασινό, η άμεση προ­ώ­θησή του στην Ελλη­νική Κυβέρ­νηση, ενώ έτυχε καθο­λι­κής απο­δο­χής από όλους τους προ­έ­δρους των Περι­φε­ρεια­κών Τμη­μά­των.

Ακο­λου­θεί ανα­λυ­τικά το περιε­χό­μενο  του υπο­μνή­μα­τος

Οι Διοι­κού­σες Επι­τρο­πές των Περι­φε­ρεια­κών Τμη­μά­των του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας Ανα­το­λι­κής Κρήτης, Δυτικής Κρήτης, Δωδε­κα­νή­σου και Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, ενερ­γώ­ντας στο πλαίσιο του θεσμι­κού ρόλου του ΤΕΕ ως τεχνι­κού συμ­βού­λου της Πολι­τείας, ανα­δει­κνύ­ουν με το υπό­μνημά τους ένα ζήτημα που έχει λάβει, όπως επι­ση­μαί­νουν, συστη­μι­κές δια­στά­σεις. Πρό­κει­ται για πρα­κτική που επη­ρε­ά­ζει σοβαρά την άσκηση του επαγ­γέλ­μα­τος του μηχα­νι­κού, την ασφά­λεια δικαίου των πολιτών και τη λει­τουρ­γία της διοί­κη­σης. Σε πλήθος περι­πτώ­σεων που κατα­γρά­φο­νται σε νησιω­τι­κές περιο­χές αρμο­διό­τη­τας Υπη­ρε­σιών Αρχαιο­λο­γίας, παρα­τη­ρεί­ται, σύμφωνα με τα Τμήματα, υπέρ­βαση του θεσμικά καθο­ρι­σμέ­νου πεδίου αρμο­διο­τή­των κατά την εξέταση αιτη­μά­των οικο­δο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των.

Οι δια­πι­στώ­σεις των Περι­φε­ρεια­κών  Τμη­μά­των

Ειδι­κό­τερα, στο υπό­μνημα δια­πι­στώ­νε­ται ότι διε­νερ­γεί­ται πολε­ο­δο­μι­κός έλεγχος επί ζητη­μά­των αρτιό­τη­τας και οικο­δο­μη­σι­μό­τη­τας γηπέδων, ότι εξε­τά­ζο­νται ζητή­ματα προ­σώ­που σε οδούς και χαρα­κτη­ρι­σμού οδών, ότι αξιο­λο­γεί­ται η εφαρ­μογή πολε­ο­δο­μι­κών δια­τά­ξεων οι οποίες ανήκουν στην αρμο­διό­τητα των Υπη­ρε­σιών Δόμησης, ότι αμφι­σβη­τού­νται ή ανα­τρέ­πο­νται προ­ε­γκρί­σεις και διοι­κη­τι­κές πράξεις Υπη­ρε­σιών Δόμησης και ότι επι­στρέ­φο­νται φάκελοι για λόγους που δεν στη­ρί­ζο­νται σε ρητές δια­τά­ξεις της νομο­θε­σίας, αλλά σε ερμη­νευ­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις ή εσω­τε­ρι­κές οδηγίες.

Το καθε­στώς του άτυπου «διπλού ελέγχου»

Η πρα­κτική αυτή δημιουρ­γεί, όπως επι­ση­μαί­νε­ται, ένα ιδιό­τυπο καθε­στώς διοι­κη­τι­κής επι­κά­λυ­ψης αρμο­διο­τή­των και άτυπου «διπλού ελέγχου». Απο­τέ­λε­σμα είναι η σύγχυση ως προς τα όρια των αρμο­διο­τή­των των διοι­κη­τι­κών υπη­ρε­σιών, η έκδοση αντι­φα­τι­κών διοι­κη­τι­κών κρίσεων, η σοβαρή καθυ­στέ­ρηση στην ολο­κλή­ρωση δια­δι­κα­σιών αδειο­δό­τη­σης και, εντέλει, η παρά­λυση οικο­δο­μι­κών και επεν­δυ­τι­κών δρα­στη­ριο­τή­των. Σε αρκετές περι­πτώ­σεις, οι χρόνοι εξέ­τα­σης φακέλων από αρχαιο­λο­γι­κές υπη­ρε­σίες και συλ­λο­γικά όργανα υπερ­βαί­νουν κατά πολύ τον εύλογο χρόνο διοι­κη­τι­κής δράσης, φθά­νο­ντας ακόμη και σε καθυ­στε­ρή­σεις πολλών ετών, με σημα­ντι­κές οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές συνέ­πειες.

Τα όρια της προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς

Όπως υπο­γραμ­μί­ζε­ται στο υπό­μνημα, η προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς απο­τε­λεί συνταγ­μα­τική υπο­χρέ­ωση της Πολι­τείας και βασική απο­στολή των αρχαιο­λο­γι­κών υπη­ρε­σιών. Ο έλεγχος αυτός, όμως, οφείλει να ασκεί­ται εντός των σαφών ορίων που θέτει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και χωρίς υπέρ­βαση αρμο­διο­τή­των άλλων διοι­κη­τι­κών αρχών.

Το ισχύον νομο­θε­τικό πλαίσιο

Σύμφωνα με το ισχύον νομο­θε­τικό πλαίσιο, οι Υπη­ρε­σίες Δόμησης απο­τε­λούν τις καθ’ ύλην αρμό­διες υπη­ρε­σίες για τον έλεγχο εφαρ­μο­γής της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας. Ο έλεγχος αρτιό­τη­τας και οικο­δο­μη­σι­μό­τη­τας γηπέδων, καθώς και τα ζητή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με το πρόσωπο σε οδούς και την εφαρ­μογή των όρων δόμησης, ανήκουν απο­κλει­στικά στην αρμο­διό­τητά τους. Οι Υπη­ρε­σίες Αρχαιο­λο­γίας, βάσει του Ν. 3028/2002 και του Π.Δ. 104/2014, ασκούν αρμο­διό­τη­τες που αφορούν απο­κλει­στικά την προ­στα­σία των αρχαιο­τή­των και της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Η θέση αυτή, όπως τονί­ζε­ται, επι­βε­βαιώ­νε­ται και από τη διοι­κη­τική πρα­κτική του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας. Ενδει­κτικά, η Εγκύ­κλιος ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ του 2022, σχετικά με τη δόμηση σε εκτός σχεδίου περιο­χές και την εφαρ­μογή του Ν. 4759/2020, διευ­κρι­νί­ζει τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις αρτιό­τη­τας και οικο­δο­μη­σι­μό­τη­τας γηπέδων και απο­τε­λεί οδηγία εφαρ­μο­γής της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας από τις Υπη­ρε­σίες Δόμησης. Παράλ­ληλα, σύμφωνα με το άρθρο 96 παρ. 4 του Ν. 4842/2021, οι εγκύ­κλιοι και οδηγίες του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας που αφορούν την εφαρ­μογή της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας είναι υπο­χρε­ω­τι­κές για τις αρμό­διες Υπη­ρε­σίες Δόμησης.

Η de facto μετα­βολή εφαρ­μο­γής της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας

Η επέ­κταση του ελέγχου των αρχαιο­λο­γι­κών υπη­ρε­σιών σε ζητή­ματα αρτιό­τη­τας, οικο­δο­μη­σι­μό­τη­τας ή πολε­ο­δο­μι­κής ερμη­νείας οδηγεί, στην πράξη, σε de facto μετα­βολή του τρόπου εφαρ­μο­γής της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας, χωρίς σχετική νομο­θε­τική εξου­σιο­δό­τηση. Ιδιαί­τερη ανη­συ­χία, όπως ανα­φέ­ρε­ται στο υπό­μνημα, προ­κα­λεί επίσης η επί­κληση εσω­τε­ρι­κών διοι­κη­τι­κών οδηγιών ή εγκυ­κλίων για την αιτιο­λό­γηση απο­φά­σεων που υπει­σέρ­χο­νται σε πολε­ο­δο­μικά ζητή­ματα. Μια διοι­κη­τική εγκύ­κλιος, όπως επι­ση­μαί­νε­ται, δεν μπορεί να υπο­κα­θι­στά τον νόμο ούτε να επε­κτεί­νει αρμο­διό­τη­τες πέραν όσων προ­βλέ­πει το κανο­νι­στικό πλαίσιο.

Οι συνέ­πειες στη διοι­κη­τική νομι­μό­τητα

Η κατά­σταση αυτή, σύμφωνα με τα Περι­φε­ρειακά Τμήματα, παρα­βιά­ζει την αρχή της νομι­μό­τη­τας της διοι­κη­τι­κής δράσης, προ­σκρούει στην αρχή της ασφά­λειας δικαίου και της προ­στα­τευό­με­νης εμπι­στο­σύ­νης του διοι­κου­μέ­νου, δημιουρ­γεί άνιση μετα­χεί­ριση μεταξύ πολιτών και περιο­χών και επι­βα­ρύ­νει υπέρ­με­τρα τους μηχα­νι­κούς, οι οποίοι καλού­νται να δια­χει­ρι­στούν διοι­κη­τι­κές αντι­φά­σεις για τις οποίες δεν φέρουν καμία ευθύνη. Το ζήτημα, όπως τονί­ζε­ται, δεν αφορά μόνο στον τεχνικό κόσμο, αλλά επη­ρε­ά­ζει άμεσα την οικο­δο­μική δρα­στη­ριό­τητα, την υλο­ποί­ηση επεν­δύ­σεων, τη λει­τουρ­γία της αγοράς ακι­νή­των και την αξιο­πι­στία της δημό­σιας διοί­κη­σης.

Η ιδιαί­τερη επι­βά­ρυνση των νησιω­τι­κών περιο­χών

Όλα τα παρα­πάνω, υπο­γραμ­μί­ζε­ται στο υπό­μνημα, απο­κτούν ακόμη μεγα­λύ­τερη βαρύ­τητα στις νησιω­τι­κές περιο­χές της χώρας. Στα νησιά του Αιγαίου και της Κρήτης, όπου το ποσοστό των περιο­χών με αρχαιο­λο­γικό ενδια­φέ­ρον είναι ιδιαί­τερα υψηλό, η διοι­κη­τική επι­κά­λυψη αρμο­διο­τή­των και οι παρα­τε­τα­μέ­νες καθυ­στε­ρή­σεις οδηγούν σε ουσια­στική αδυ­να­μία υλο­ποί­η­σης μικρών και μεσαίων επεν­δύ­σεων, αλλά και σε σημα­ντικά εμπόδια για την αξιο­ποί­ηση ιδιω­τι­κής περιου­σίας. Η πρα­κτική αυτή επι­τεί­νει τα ήδη υφι­στά­μενα προ­βλή­ματα χωρικού σχε­δια­σμού και επι­βα­ρύ­νει δυσα­νά­λογα τις τοπικές κοι­νω­νίες, σε περιο­χές που αντι­με­τω­πί­ζουν αυξη­μέ­νες ανα­πτυ­ξια­κές και δημο­γρα­φι­κές προ­κλή­σεις.

Παράλ­ληλα, η αβε­βαιό­τητα που δημιουρ­γεί­ται ως προς την εφαρ­μογή της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας υπο­νο­μεύει τη λει­τουρ­γία της αγοράς ακι­νή­των και την ασφά­λεια των συναλ­λα­γών, καθώς πολίτες και επεν­δυ­τές βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με αντι­κρουό­με­νες διοι­κη­τι­κές κρίσεις μεταξύ υπη­ρε­σιών της ίδιας της Πολι­τείας.

Σε ένα περι­βάλ­λον όπου η ανάγκη για βιώσιμη ανά­πτυξη και ορθο­λο­γική δια­χεί­ριση του χώρου είναι περισ­σό­τερο επι­τα­κτική από ποτέ, η ύπαρξη σαφών και δια­κρι­τών διοι­κη­τι­κών αρμο­διο­τή­των απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θεση για τη λει­τουρ­γία του κράτους δικαίου και για την απο­κα­τά­σταση της εμπι­στο­σύ­νης των πολιτών προς τη δημόσια διοί­κηση.

Τα τέσσερα αιτή­ματα προς την Κυβέρ­νηση

Για τους λόγους αυτούς, τα Περι­φε­ρειακά Τμήματα ΤΕΕ ζητούν την άμεση έκδοση σαφούς κοινής ερμη­νευ­τι­κής εγκυ­κλίου από τα συναρ­μό­δια Υπουρ­γεία Πολι­τι­σμού και Περι­βάλ­λο­ντος, με την οποία θα απο­σα­φη­νί­ζε­ται το ακριβές πεδίο αρμο­διο­τή­των των Υπη­ρε­σιών Αρχαιο­λο­γίας και των συλ­λο­γι­κών τους οργάνων σε σχέση με την εφαρ­μογή της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας. Ζητούν επίσης τη ρητή επι­βε­βαί­ωση ότι ο έλεγχος αρτιό­τη­τας, οικο­δο­μη­σι­μό­τη­τας, προ­σώ­που σε οδό και εφαρ­μο­γής των όρων δόμησης απο­τε­λεί απο­κλει­στική αρμο­διό­τητα των Υπη­ρε­σιών Δόμησης. Επι­πλέον, ζητούν τη θέσπιση σαφών και δεσμευ­τι­κών προ­θε­σμιών για την εξέταση φακέλων από αρχαιο­λο­γι­κές υπη­ρε­σίες και συμ­βού­λια, καθώς και την ανά­πτυξη θεσμι­κής συνερ­γα­σίας με το Τεχνικό Επι­με­λη­τή­ριο Ελλάδας, προ­κει­μέ­νου να δια­μορ­φω­θεί ένα σαφές και λει­τουρ­γικό πλαίσιο διοι­κη­τι­κής συνερ­γα­σίας μεταξύ των εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών.

Θεσμι­κός σεβα­σμός και διοι­κη­τική συνέ­πεια

Όπως κατα­λή­γει το υπό­μνημα, η προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και η εύρυθμη εφαρ­μογή της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας δεν απο­τε­λούν αντι­κρουό­με­νους στόχους. Αντι­θέ­τως, προ­ϋ­πο­θέ­τουν σαφή όρια αρμο­διο­τή­των, διοι­κη­τική συνέ­πεια και θεσμικό σεβασμό. Η απο­κα­τά­σταση της θεσμι­κής τάξης και της ασφά­λειας δικαίου, τονί­ζε­ται, απο­τε­λεί ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θεση για την εύρυθμη λει­τουρ­γία της διοί­κη­σης και την ανά­πτυξη των τοπικών κοι­νω­νιών. Οι Διοι­κού­σες Επι­τρο­πές των τεσ­σά­ρων Τμη­μά­των δηλώ­νουν τέλος δια­θέ­σι­μες για θεσμική συνά­ντηση με την πολι­τική ηγεσία, ώστε να συζη­τη­θούν διε­ξο­δικά τα ζητή­ματα και να δια­μορ­φω­θούν άμεσα οι ανα­γκαίες λύσεις.

Οι υπο­γρά­φο­ντες

Το υπό­μνημα υπο­γρά­φουν οι πρό­ε­δροι των Περι­φε­ρεια­κών Τμη­μά­των ΤΕΕ, Μαρία Παπαν­δρέου, πρό­ε­δρος ΤΕΕ Δωδε­κα­νή­σου, Γεώρ­γιος Ταβερ­να­ρά­κης, πρό­ε­δρος ΤΕΕ Τμήμα Ανα­το­λι­κής Κρήτης, Βασίλης Κοντε­ζά­κης, πρό­ε­δρος ΤΕΕ Τμήμα Δυτικής Κρήτης και Ευστρά­τιος Μανω­λα­κέλ­λης, πρό­ε­δρος ΤΕΕ Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου.