Εικαστική αναβίωση του Μεσαιωνικού Δράκου της Ρόδου στα 45α γενέθλια του RODOS PALACE.

Με μια λα­μπε­ρή γιορ­τή στην οποία πα­ρευ­ρέ­θη­καν προ­σω­πι­κό­τη­τες της Ρόδου, πλή­θος Ρο­δι­τών και επι­σκε­πτών γιόρ­τα­σε το Rodos Palace, την Πα­ρα­σκευή 16 Αυ­γού­στου 2019, τα 45^α γε­νέ­θλιά του. Στο πλαί­σιο του εορ­τα­σμού, το ξε­νο­δο­χείο διά­λε­ξε ως κε­ντρι­κή εκ­δή­λω­ση την ει­κα­στι­κή ανα­βί­ω­ση του Δρά­κου της Ρόδου, “γε­φυ­ρώ­νο­ντας” το χρόνο ανά­με­σα σε ένα με­σαιω­νι­κό θρύλο και τη σύγ­χρο­νη καλ­λι­τε­χνι­κή δη­μιουρ­γία.

Η ιστο­ρία του δρά­κου γεν­νιέ­ται γύρω στο 1332 κai σύμ­φω­να με τον θρύλο ήταν ερ­πε­τό με­γά­λων δια­στά­σε­ων, ανί­κη­το και επι­κίν­δυ­νο.

Ζούσε στην πε­ριο­χή δυ­τι­κά από την Ακρό­πο­λη της Ρόδου, στο επο­νο­μα­ζό­με­νο σή­με­ρα λόφο του Μόντε Σμιθ, το οποίο τότε ονο­μα­ζό­ταν «Mal Paso» (κακό πέ­ρα­σμα) εξαι­τί­ας αυτού του λόγου και εκτει­νό­ταν ως το ση­μείο που βρί­σκε­ται κτι­σμέ­νο σή­με­ρα το ξε­νο­δο­χείο. Ο δρά­κος είχε τρο­μο­κρα­τή­σει τους κα­τοί­κους του νη­σιού λόγω των φο­νι­κών επι­θέ­σε­ων του σε βο­σκούς, παι­διά και ζώα ενώ οι ιπ­πό­τες που ανα­με­τρή­θη­καν μαζί του δεν είχαν κα­λύ­τε­ρη τύχη.

Τον δράκο τε­λι­κά σκο­τώ­νει κι ελευ­θε­ρώ­νει από το φόβο το νησί, η τόλμη του ιπ­πό­τη Dieudonne de Gozon, ο οποί­ος αφού πρώτα φυ­λα­κί­ζε­ται γιατί πα­ρά­κου­σε τις εντο­λές του Μέγα Μά­γι­στρου, στη συ­νέ­χεια γί­νε­ται ο ίδιος ο νέος Με­γά­λος Μά­γι­στρος των Ιπ­πο­τών. Μά­λι­στα, όταν πέ­θα­νε και έπει­τα από μια άρι­στη θη­τεία και αγα­πη­τός στο λαό το 1353, στην πλάκα του τάφου του χα­ρά­κτη­κε η επι­γρα­φή “EXTINCTOR DRACONIS” (Εξο­λο­θρευ­τής του δρά­κου).

 Η αφή­γη­ση αυτή που δια­τη­ρή­θη­κε ζω­ντα­νή στη Ρόδο μέχρι τις μέρες μας, ενέ­πνευ­σε τον ει­κα­στι­κό Νίκο Γιώρ­γο Πα­που­τσί­δη να φι­λο­τε­χνή­σει το έργο “Ο Δρά­κος της Ρόδου“, το οποίο πα­ρου­σιά­στη­κε για πρώτη φορά στο κοινό στο πλαί­σιο του εορ­τα­σμού.

Η κ. Μαίρη Κα­μπου­ρά­κη σε σχε­τι­κή δή­λω­σή της ση­μειώ­νει:

“Με πολλή χαρά γιορ­τά­σα­με τα γε­νέ­θλια του ξε­νο­δο­χεί­ου μας, και δια­λέ­ξα­με να ανα­βιώ­σου­με έναν θρύλο του τόπου μας, μέσα από τη σύγ­χρο­νη τέχνη. Η ιστο­ρία, η πα­ρά­δο­ση και ο πο­λι­τι­σμός, είναι πο­λύ­τι­μα πλε­ο­νε­κτή­μα­τά μας, για τον εμπλου­τι­σμό του του­ρι­στι­κού μας προ­ϊ­ό­ντος, την προ­σέλ­κυ­ση ποιο­τι­κού του­ρι­σμού, και την κα­το­χύ­ρω­ση της Ρόδου, ως μο­να­δι­κού πα­γκό­σμιου προ­ο­ρι­σμού“.

Ο ΔΡΑ­ΚΟΣ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ

Σπύ­ρος Συ­ρό­που­λος Κα­θη­γη­τής Αρ­χαί­ας Ελ­λη­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Τμήμα Με­σο­γεια­κών Σπου­δών Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου

Η ιστο­ρία αυτού του τόπου ξε­κι­νά­ει σαν πα­ρα­μύ­θι, σαν ένα μια φορά κι έναν καιρό… σαν αυτήν την ωραία ιστο­ρία που δι­η­γεί­ται ο Πίν­δα­ρος, όταν πε­ρι­γρά­φει τη γέν­νη­ση της Ρόδου από τα νερά της Με­σο­γεί­ου για να δοθεί ως δώρο από τον Δία στον Θεό Ήλιο.

Σε ένα τέ­τοιο νησί, δεν μπο­ρεί να λεί­ψουν οι ιστο­ρί­ες που μοιά­ζουν φα­ντα­σια­κές, αλλά μπο­ρεί να είναι και αλη­θι­νές. Το αλη­θο­φα­νές στην υπη­ρε­σία της ενί­σχυ­σης της ιστο­ρι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας ήταν πάντα ένα στοι­χείο ανά­δει­ξης της προ­σω­πι­κό­τη­τας. Το λιο­ντά­ρι της Νε­μέ­ας που σκό­τω­σε ο Ηρα­κλής ήταν ένα τέρας, όσο τέρας ήταν η Λερ­ναία Ύδρα ή όλα τα άλλα τέ­ρα­τα που πο­λέ­μη­σε ο με­γά­λος ήρωας:  δη­λα­δή ανύ­παρ­κτο. Όσο ανύ­παρ­κτο στην Ελ­λά­δα του­λά­χι­στον ήταν και το λιο­ντά­ρι που πο­λε­μά­ει ο Μέγας Αλέ­ξαν­δρος στο πε­ρί­φη­μο ψη­φι­δω­τό της Πέλ­λας, και τα λιο­ντά­ρια που φυ­λάσ­σουν την εί­σο­δο του ναού του Απόλ­λω­να στη Δήλο, και το λιο­ντά­ρια στην πύλη των Μυ­κη­νών… πολλά λιο­ντά­ρια. Η αρ­χαιο­λο­γι­κή σκα­πά­νη απέ­δει­ξε, όμως, ότι ποτέ δεν έζη­σαν λιο­ντά­ρια στην Ελ­λά­δα. Μόνο στην Αφρι­κή και στην Ασία έζη­σαν αυτά τα εντυ­πω­σια­κά θηρία. Εκτός κι αν κά­ποιο ξε­χα­σμέ­νο λιο­ντά­ρι από κά­ποιο πλα­νό­διο θίασο ξέ­φυ­γε και έγινε στό­χος του Ηρα­κλή. Πιο πι­θα­νό ήταν ότι τα λιο­ντά­ρια ήταν το σύμ­βο­λο ενός εντυ­πω­σια­κού κιν­δύ­νου, κάτι πολύ με­γα­λειώ­δες, που μόνο ένας ξε­χω­ρι­στός ήρωας μπο­ρού­σε να τι­θα­σεύ­σει.

Λιο­ντά­ρια δεν υπήρ­ξαν ποτέ λοι­πόν. Μήπως υπήρ­ξαν δρά­κοι; Πολ­λοί είναι οι δρά­κοι και τα με­γά­λα ερ­πε­τοει­δή που κό­σμη­σαν τις σε­λί­δες των το­πι­κών θρύ­λων και μύθων της Ελ­λά­δας. Ένας τέ­τοιος δρά­κος, συν­δέ­θη­κε με τη Ρόδο. Το 2013, το κα­νά­λι National Geographic αφιέ­ρω­σε ένα επει­σό­διο στους μυ­θι­κούς δρά­κους. Ένας από τους πιο δη­μο­φι­λείς ήταν ο Δρά­κος της Ρόδου. Πριν λίγες μέρες ένας πα­λιός Ρο­δί­της μου αφη­γή­θη­κε ότι στο ση­μείο όπου βρι­σκό­μα­στε τώρα, στο Rodos Palace, υπήρ­χε παλιό ιτα­λι­κό σπίτι, με έναν τοίχο δια­κο­σμη­μέ­νο με νω­πο­γρα­φία της ιστο­ρία του δρά­κου της Ρόδου που σκο­τώ­νε­ται από τον ιπ­πό­τη.

H βα­σι­κή πηγή αυτής της ιστο­ρί­ας είναι μία αφή­γη­ση του Bosio το 1594,[1] και μία μπα­λά­ντα του 1799 με τίτλο Der Kampf mit dem Drachen, του Schiller. Εκεί πε­ρι­γρά­φε­ται η μάχη του ιπ­πό­τη με τον δράκο που ζούσε στο Malpasso. Mία άλλη πηγή μας, έρ­χε­ται από τις πε­ρι­γρα­φές ενός πε­ρι­η­γη­τή του 1521 που πε­ρι­γρά­φει μία εκ­κλη­σία της Πα­να­γιάς του Malapason, ανά­με­σα σε Ρόδο και Φι­λέ­ρη­μο, η οποία πήρε το όνομά της από το επι­κίν­δυ­νο πέ­ρα­σμα (Malpasso).[2] Αυτή φαί­νε­ται ότι ήταν μία ελώ­δης πε­ριο­χή στον λόφο του Αγ. Στε­φά­νου, όπου ζούσε ένας δρά­κος κα­τα­σπα­ρά­ζο­ντας τα ζώα των αγρο­τών της πε­ριο­χής, αλλά σκο­τώ­νο­ντας συχνά και αν­θρώ­πους. Ένας άγνω­στος ως τότε ιπ­πό­της, ζή­τη­σε από τον τότε Με­γά­λο Μά­γι­στρο την άδεια να σκο­τώ­σει τον δράκο. Εκεί­νος του αρ­νή­θη­κε, λόγω του με­γά­λου κιν­δύ­νου. Ο ιπ­πό­της τότε γύ­ρι­σε στην πα­τρί­δα του, στο κά­στρο της οι­κο­γέ­νειάς του και επί έναν χρόνο εκ­παί­δευ­σε τα σκυ­λιά και το άλογό του με τη βο­ή­θεια ενός ομοιώ­μα­τος του δρά­κου, ώστε να μην φο­βού­νται την θέα του. Όταν γύ­ρι­σε στη Ρόδο, σκό­τω­σε τον δράκο και το κα­τόρ­θω­μά του του εξα­σφά­λι­σε τη θέση του Με­γά­λου Μα­γί­στρου. Ο ιπ­πό­της αυτός είναι υπαρ­κτό πρό­σω­πο και ονο­μά­ζε­ται Dieudonné De Gozon.

Στο Musee de Cluny στο Πα­ρί­σι, φυ­λάσ­σε­ται η επι­τύμ­βια μαρ­μά­ρι­νη πλάκα που φέρει το όνομά του και τον τίτλο Extinctor Draconis, δη­λα­δή «Εξο­λο­θρευ­τής Δρά­κου». Γεν­νη­μέ­νος από την έν­δο­ξη οι­κο­γέ­νεια των Languedoc της Γαλ­λί­ας, ο de Gozon βρέ­θη­κε στη Ρόδο και υπη­ρέ­τη­σε το τάγμα των Ιω­αν­νι­τών Ιπ­πο­τών ως ο τρί­τος Μέγας Μά­γι­στρος του Τάγ­μα­τος από το 1347 έως το 1353. Η θη­τεία του δεν ήταν δια­κο­σμη­τι­κή και φαί­νε­ται ότι ο Μέγας Μά­γι­στρος ήταν ένας εξαι­ρε­τι­κός πο­λε­μι­στής και στρα­τη­γι­κός νους. Το απέ­δει­ξε το 1347 και το 1348, όταν το Τάγμα του βο­ή­θη­σε με επι­τυ­χία τον βα­σι­λιά Κων­στα­ντί­νο Ε’ της Αρ­με­νί­ας, όταν τον πο­λιορ­κού­σε το στρα­τός του σουλ­τά­νου της Αι­γύ­πτου.[3] Δεν υπάρ­χουν ιπ­πο­τι­κά επί­ση­μα αρ­χεία που να κα­τα­γρά­φουν την ιστο­ρία. Ο Deotat (όπως είναι το λα­τι­νι­κό όνομά του) De Gozon, έγινε με­γά­λος μά­γι­στρος το 1346 και αρ­χεία αρ­χί­ζουν από τότε. Η μάχη με τον δράκο το­πο­θε­τεί­ται στα 1342., όταν Μ. Μά­γι­στρος ήταν ο Helion de Villeneuve. Καθώς, όπως είπα, καμία σύγ­χρο­νη προς τα γε­γο­νό­τα πηγή δεν τα πε­ρι­γρά­φει, και η πρώτη εκτε­νής είναι του 16oυ αιώνα, δεν μπο­ρού­με να εί­μα­στε σί­γου­ροι τι έγινε με τον δράκο. Οι πηγές μας λένε ότι το τέρας είχε κε­φά­λι σε σχήμα αλό­γου, φο­λι­δω­τό δέρμα και με­γά­λα νύχια. Άλλες προ­σθέ­τουν φτερά. Το κρα­νίο του είχε αναρ­τη­θεί σε μία από τις πύλες της Πα­λιάς Πόλης και έμει­νε εκεί για 200 χρό­νια, οπότε και κα­τα­στρά­φη­κε σε κά­ποια πε­ρί­ο­δο ερ­γα­σιών. Με­τα­γε­νέ­στε­ροι πε­ρι­η­γη­τές κά­νουν λόγο για ένα κρα­νίο τε­ρά­στιου κρο­κο­δεί­λου. Δεν έχει τόση ση­μα­σία να ορ­θο­λο­γι­κο­ποι­ή­σου­με την αφή­γη­ση. Είτε πρό­κει­ται για έναν τε­ρά­στιο κρο­κό­δει­λο που ξέ­φυ­γε από κά­ποιο πλα­νό­διο τσίρ­κο και τρο­μο­κρα­τού­σε την πε­ριο­χή, είτε, όπως έχει προ­τα­θεί, η ιστο­ρία προ­ήλ­θε από πα­ρα­δο­σια­κές γιορ­τές της Γαλ­λί­ας, που ανα­πα­ρι­στού­σαν μάχες ιπ­πο­τών με δρά­κους και προ­στέ­θη­κε στην ιστο­ρία του Με­γά­λου Μα­γί­στρου για να δεί­ξει πόσο ξε­χω­ρι­στός ήταν, το ση­μα­ντι­κό είναι η ίδια η ιστο­ρία. Αυτή υπάρ­χει στ’ αλή­θεια. Κι αυτή κάνει ξε­χω­ρι­στό τον ήρωα, αλλά και τον τόπο στον οποίο εντάσ­σε­ται η ιστο­ρία.

Το είπα λίγες μέρες πριν, στα πλαί­σια μίας άλλης εκ­δή­λω­σης: η Ρόδος είναι γυ­ναί­κα, όχι απλά επει­δή έχει θη­λυ­κό όνομα, αλλά επει­δή γεννά. Μέσα από την αχλή της γοη­τευ­τι­κής φα­ντα­σί­ας του μύθου και την ακόμη πιο γοη­τευ­τι­κή σα­γή­νη της αλη­θι­νής ιστο­ρί­ας η Ρόδος πά­ντο­τε γεν­νού­σε θρύ­λους. Τον θρύλο της δη­μιουρ­γί­ας του νη­σιού μέσα από τα κύ­μα­τα της αρ­χαί­ας Με­σο­γεί­ου, όπως την πε­ρι­γρά­φει ο Πίν­δα­ρος. Τους θρύ­λους που πλέ­χτη­καν γύρω από την κα­τα­σκευή του Κο­λοσ­σού του Ηλίου της. Τους το­πι­κούς θρύ­λους για πε­τρω­μέ­να κα­ρά­βια, πο­λε­μί­στριες όπως η Ανα­στα­σία … λε­πτο­μέ­ρειες για ηρω­ι­σμούς και πρά­ξεις μπλεγ­μέ­νες με το υπερ­φυ­σι­κό, με το ξε­χω­ρι­στό. Γιατί το πιο ξε­χω­ρι­στό κομ­μά­τι των θρύ­λων, είναι πάντα η αφε­τη­ρία τους. Αυτός ο τόπος που τους γεννά, τους κάνει ξε­χω­ρι­στούς, τους δίνει τη διά­στα­ση του μο­να­δι­κού. Ιστο­ρι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ή απο­κύ­η­μα μιας διαν­θι­σμέ­νης φα­ντα­σί­ας, ο δρά­κος της Ρόδου θα είναι ακόμη μία φο­λί­δα στο πα­ρελ­θόν του μο­να­δι­κού αυτού νη­σιού, που θα συ­νε­χί­σει να γεννά πο­λι­τι­σμό και αφε­τη­ρί­ες σκέ­ψης και δια­νό­η­σης, τόσο μα­γευ­τι­κής, που θα μοιά­ζουν πάντα σαν ένα μία φορά κι ένα καιρό…»

[1] Giacomo Bosio’s Dell’Istoria della sacra religione et ill.ma militia di San Giovanni Gierosolimitano di Iacomo Bosio parte …. 1. (Roma: Stamperia Apostolica Vaticana, 1594.

[2] Pfalzgraf Ottheinreich in R6hricht and Meissner’s Deutsche Pilgerreisen (Berlin, 188o), 392-4. The learned editors recognize in this the earliest record of the de Gozon legend.

[3] F. W. Hasluck, “Dieudonné de Gozon and the Dragon of Rhodes,” The Annual of the British School at Athens, Vol. 20, (1913/1914), pp. 70-79