• Μετά από δεκαετίες καθυστερήσεων και διοικητικών αρρυθμιών σε επίπεδο δημοτικής διαχείρισης, η ανάληψη της ευθύνης από την ΠΝΑι και η ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης διασφάλισαν την οριστική επανεκκίνηση ολοκλήρωσης του έργου
Η απομάκρυνση των ικριωμάτων από το Εθνικό Θέατρο Ρόδου σηματοδοτεί ένα ορατό και συμβολικό βήμα στην πορεία αποκατάστασης του εμβληματικού μνημείου της πόλης. Με ανάρτησή του, ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου και πρόεδρος της ΕΝΠΕ Γιώργος Χατζημάρκος έκανε λόγο για «κιβωτό μνήμης» και «κόσμημα του νησιού», τονίζοντας ότι το θέατρο «επιστρέφει με την όψη και την αίγλη που του αξίζει». Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε συνέχεια της υπογραφής, τον Ιούνιο του 2023, της εργολαβικής σύμβασης ύψους 17.191.422,74 ευρώ για την πλήρη αποκατάσταση και επαναλειτουργία του θεάτρου. Την σύμβαση υπέγραψαν η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ο Δήμος Ρόδου και η ανάδοχος εταιρεία, επισφραγίζοντας μια διαδικασία που ουσιαστικά έβαλε τέλος σε έναν μεταπολιτευτικό κύκλο ημιτελών έργων και εργοταξίων-«φαντασμάτων» που για δεκαετίες ταλαιπωρούσαν το μνημείο.
Ένα μνημείο με βαρύ ιστορικό αποτύπωμα
Το Εθνικό Θέατρο Ρόδου καταλαμβάνει ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο και έχει χαρακτηριστεί ως «έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία» από το Υπουργείο Πολιτισμού ήδη από το 1988, ενώ είχε κηρυχθεί διατηρητέο από το 1987. Ανεγέρθηκε το 1937 ως «Teatro Giacomo Puccini», με σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Armando Bernabiti, και εγκαινιάστηκε την 1η Αυγούστου 1937 με την όπερα «Madama Butterfly». Χωρητικότητας 1.200 θέσεων, με σκηνή διαστάσεων που ξεχώριζαν για τα ευρωπαϊκά δεδομένα της εποχής, αποτέλεσε σημείο αναφοράς της πολιτιστικής ζωής του νησιού. Μετά την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων, το 1948, λειτούργησε πλέον ως Εθνικό Θέατρο.
Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα, το κτήριο υπέστη σοβαρές αλλά πρόχειρες επεμβάσεις, χωρίς ενιαία μελέτη και μακροπρόθεσμο σχέδιο συντήρησης. Τουλάχιστον οκτώ μηχανικοί και τέσσερις εργολάβοι ενεπλάκησαν σε εργασίες που παρέμειναν ανολοκλήρωτες επί σειρά ετών, οδηγώντας ακόμη και σε δικαστική διερεύνηση.
Μετά το 1981 δεν εφαρμόστηκε συστηματικό πρόγραμμα συντήρησης, ενώ οι αποσπασματικές παρεμβάσεις, οι αλλαγές χρήσεων και οι αυθαίρετες τροποποιήσεις ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων επιβάρυναν περαιτέρω το κτήριο. Η έλλειψη φροντίδας οδήγησε σε εκτεταμένες φθορές, ακόμη και σε καταρρεύσεις επιχρισμάτων και τμημάτων όψεων, με αποτέλεσμα το οριστικό κλείσιμο του θεάτρου το 2009.
Η οριστική μελέτη- σταθμός του 2018
Καθοριστική για την ανατροπή της πορείας υπήρξε η εκπόνηση της οριστικής μελέτης αποκατάστασης. Από το 2011, με πρωτοβουλία πολιτών και τη συμβολή του ΤΕΕ Δωδεκανήσου, συγκροτήθηκαν ομάδες εργασίας με τη συμμετοχή περίπου 60 εθελοντών-μηχανικών, πανεπιστημιακών, ανθρώπων του θεάτρου και ειδικών επιστημόνων.
Η οριστική μελέτη ολοκληρώθηκε το 2013 και μετά από αναδιαρθρώσεις και επανυποβολή, εγκρίθηκε ομόφωνα τον Απρίλιο του 2018 από τη Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης του ΥΠΠΟΑ, κατόπιν γνωμοδότησης του ΚΣΝΜ. Οι όροι της έγκρισης περιορίστηκαν σε ελάχιστες, στοχευμένες διευκρινίσεις τεχνικού χαρακτήρα (υαλοστάσια, φεγγίτες, ξυλότυποι, μονάδες κλιματισμού), γεγονός που επιβεβαίωσε την πληρότητα και την ωριμότητα της μελέτης. Η εγκεκριμένη αυτή μελέτη αποτέλεσε τη θεσμική και τεχνική εγγύηση για την ορθή αποκατάσταση του μνημείου και τη βάση πάνω στην οποία «έχτισε» την επόμενη φάση υλοποίησης.
Το 2022 το έργο «Αποκατάσταση και επαναλειτουργία Εθνικού Θεάτρου Ρόδου» εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Η θεσμική επιλογή του Φορέα Υλοποίησης
Το έργο υλοποιείται με τη μέθοδο «μελέτη–κατασκευή», διασφαλίζοντας ταχύτερους ρυθμούς και ενιαία ευθύνη. Η επιλογή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου ως φορέα υλοποίησης κρίνεται καθοριστική. Σε μια περίοδο κατά την οποία άλλα εμβληματικά έργα του Δήμου Ρόδου, όπως Προγραμματική Σύμβαση Μεσαιωνικής Πόλης, Ροδιακή Έπαυλη, Κτήριο Ακάβη, Δημοτικό Μέγαρο, Δημοτικά Λουτρά-Χαμάμ κλπ παραμένουν σε στασιμότητα, η πρόοδος στο Εθνικό Θέατρο αναδεικνύει τη σημασία της διοικητικής επάρκειας, της ωριμότητας μελετών και της εξασφαλισμένης χρηματοδότησης.
Το έργο αφορούσε στην ολοκλήρωση των μελετών εφαρμογής και στην εκτέλεση όλων των απαιτούμενων οικοδομικών και ηλεκτρομηχανολογικών εργασιών, ώστε το μνημείο να επαναλειτουργήσει ως σύγχρονο πολιτιστικό κέντρο. Προβλέπονται αίθουσες θεάτρου (λυρικού και πρόζας), χορού και μουσικής, χώροι εκθέσεων, πολλαπλών χρήσεων, πωλητήριο και χώρος αναψυχής.
Με την αποκατάστασή του, το Εθνικό Θέατρο Ρόδου δεν ανακτά μόνο την αρχιτεκτονική του ταυτότητα, αλλά και τον ρόλο του ως κεντρικού πυλώνα πολιτισμού στο Νότιο Αιγαίο. Και η σταδιακή αποκάλυψη της πρόσοψης, πίσω από τα ικριώματα που για χρόνια σκίαζαν την εικόνα του, λειτουργεί πλέον ως απτή απόδειξη ότι ένα έργο-σύμβολο βγήκε οριστικά από τη σκιά της εγκατάλειψης.
