Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν ανήκουν μόνο στα βιβλία της Ιστορίας. Ανήκουν στη συλλογική μνήμη ενός τόπου. Στιγμές που άλλαξαν τη μοίρα της Ρόδου και άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στις ζωές των ανθρώπων της.
Γράφει ο Χρήστος Μυστιλιάδης – enlefko
Η 16η Μαΐου 1912 είναι μία από αυτές τις ημέρες.
Στην ορεινή Ψίνθο, μέσα σε καπνούς, πυροβολισμούς και την αγωνία ενός ολόκληρου νησιού, γράφτηκε το τελευταίο κεφάλαιο της οθωμανικής κυριαρχίας στη Ρόδο. Εκεί όπου συγκρούστηκαν στρατοί, αυτοκρατορίες και ιστορικές εποχές, ξεκινούσε μια νέα περίοδος για τα Δωδεκάνησα.
Σαν σήμερα 16 Μαΐου 1912 έγινε η παράδοση της τουρκικής φρουράς στον Ιταλό στρατηγό Giovanni Ameglio στην Ψίνθο, και μπήκε τέλος στη σύντομη αλλά καθοριστική Μάχη της Ρόδου κατά τον Ιταλοτουρκικό Πόλεμο. Οι ιταλικές δυνάμεις αριθμούσαν περίπου 9.000-10.400 άνδρες, υποστηριζόμενοι από τα πλοία του στόλου του Ιταλικού Βασιλικού Ναυτικού.
Η καθοριστική αυτή στιγμή της τοπικής ιστορίας εκτυλίχθηκε ως εξής:
Μετά την επιτυχημένη απόβαση των ιταλικών στρατευμάτων στην Καλλιθέα στις 4 Μαΐου, οι Οθωμανοί στρατιώτες υποχώρησαν και οχυρώθηκαν στο ορεινό χωριό της Ψίνθου, όπου και έδωσαν την τελευταία τους αντίσταση.
Η περικύκλωση
Στις 15 Μαΐου, ο στρατηγός Αμέλιο εξαπέλυσε αποφασιστική επίθεση, περικυκλώνοντας τις τουρκικές δυνάμεις από τρεις πλευρές, με την υποστήριξη πυρών από το ιταλικό ναυτικό. Η περιοχή μετατράπηκε σε πεδίο σφοδρών συγκρούσεων. Οι κάτοικοι του χωριού παρακολουθούσαν με φόβο και αγωνία τις εξελίξεις, γνωρίζοντας πως η έκβαση της μάχης θα καθόριζε το μέλλον της Ρόδου.
Η παράδοση
Στις 16 Μαΐου, έπειτα από εννέα ώρες σκληρών μαχών, η τουρκική φρουρά υπέκυψε. Οι Τούρκοι στρατιώτες παρέδωσαν τον έλεγχο του νησιού στους Ιταλούς, γεγονός που σηματοδότησε την αρχή της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα.
Ογδόντα τρεις Τούρκοι σκοτώθηκαν στην Ψίνθο, είκοσι έξι τραυματίστηκαν και 983 παραδόθηκαν. Από την ιταλική πλευρά αναφέρθηκαν τέσσερις νεκροί και είκοσι έξι τραυματίες στην τελική μάχη.
Μετά από σχεδόν τέσσερις αιώνες μουσουλμανικής κυριαρχίας, η Ρόδος περνούσε πλέον σε χριστιανικό κράτος, ανοίγοντας ένα νέο και σύνθετο ιστορικό κεφάλαιο για το νησί και τα Δωδεκάνησα.
Σήμερα, 114 χρόνια μετά, η Ψίνθος δεν είναι απλώς ένα όμορφο χωριό της Ρόδου.
Είναι τόπος ιστορικής μνήμης. Ένας τόπος όπου ακούστηκε ο απόηχος μιας εποχής που έσβηνε και μιας άλλης που γεννιόταν.
Κάθε πέτρα, κάθε μονοπάτι και κάθε παλιά φωτογραφία εκείνων των ημερών κουβαλά ακόμη τη σιωπηλή μαρτυρία των γεγονότων. Και ίσως αυτό να είναι το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της Ιστορίας: ότι συνεχίζει να ζει μέσα στους τόπους και στους ανθρώπους που θυμούνται.
Για τη Ρόδο, η 16η Μαΐου 1912 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι μια στιγμή βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του τόπου.
