Δημοσίευμα του τουρκικού πρακτορείου Anadolu για τη Μουσουλμανική Βιβλιοθήκη της Ρόδου

Η εκτενής αναφορά του κρα­τι­κού τουρ­κι­κού πρα­κτο­ρείου Anadolu στη Μου­σουλ­μα­νική βιβλιο­θήκη Hafız Ahmed Ağa στη Ρόδο επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο ένα θέμα που, αν και εμφα­νί­ζε­ται ως πολι­τι­στικό, αποκτά ευρύ­τερη σημασία.

Το δημο­σί­ευμα της 28ης Μαρτίου, το οποίο συνε­χί­ζει να ανα­πα­ρά­γε­ται σε τουρ­κικά και διεθνή δίκτυα, δίνει ιδιαί­τερο βάρος στο περιε­χό­μενο της συλ­λο­γής και στη σημασία του ιδρύ­μα­τος για την οθω­μα­νική κλη­ρο­νο­μιά στη Ρόδο.

Σύμφωνα με το Anadolu, η βιβλιο­θήκη ιδρύ­θηκε το 1792 από τον Hafız Ahmed Ağa μέσω βακου­φίου στην Κων­στα­ντι­νού­πολη και σήμερα δια­θέ­τει περίπου 2.000 έργα, εκ των οποίων τα 1.265 είναι χει­ρό­γραφα στην οθω­μα­νική, αραβική και περσική γλώσσα.

Η αναφορά συνο­δεύ­ε­ται από ανα­λυ­τική περι­γραφή της συλ­λο­γής, η οποία καλύ­πτει 20 δια­φο­ρε­τικά επίπεδα, από τη θεο­λο­γία και το ισλα­μικό δίκαιο έως την αστρο­νο­μία, την ιατρική και τη φιλο­σο­φία. Ιδιαί­τερη θέση στο κείμενο κατα­λαμ­βά­νει ένα χει­ρό­γραφο Κοράνι του 15ου αιώνα, το οποίο παρου­σιά­ζε­ται ως το σημα­ντι­κό­τερο τεκ­μή­ριο της βιβλιο­θή­κης.

Το στοι­χείο που ξεχω­ρί­ζει δεν είναι μόνο το ίδιο το θέμα, αλλά ο τρόπος που παρου­σιά­ζε­ται αφού το τουρ­κικό πρα­κτο­ρείο πέρα από την πολι­τι­στική αξία της βιβλιο­θή­κης επι­μέ­νει στη σπα­νιό­τητα των χει­ρο­γρά­φων, στην ιστο­ρική δια­δρομή τους, στην πρό­σφατη ψηφιο­ποί­ηση του αρχείου και στη σημασία του ιδρύ­μα­τος ως φορέα συνέ­χειας της οθω­μα­νι­κής παρου­σίας στο νησί. Με αυτόν τον τρόπο, ένα τοπικό πολι­τι­στικό θέμα αποκτά μεγα­λύ­τερη συμ­βο­λική αξία.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η είδηση ξεπερνά τα στενά όρια ενός πολι­τι­στι­κού ρεπορ­τάζ καθώς οι καλά γνω­ρί­ζο­ντες επι­ση­μαί­νουν ότι η έμφαση του Anadolu εντάσ­σε­ται σε μια ευρύ­τερη τουρ­κική πρα­κτική ανά­δει­ξης οθω­μα­νι­κών μνη­μείων, ιδρυ­μά­των και αρχείων εκτός των σημε­ρι­νών τουρ­κι­κών συνόρων. Η πρα­κτική αυτή δεν είναι και­νούρ­για, αλλά η επιλογή της Ρόδου και η ένταση της προ­βο­λής δεί­χνουν ότι η Άγκυρα συνε­χί­ζει να επεν­δύει μεθο­δικά στην πολι­τι­στική της παρου­σία σε περιο­χές με ιδιαί­τερο ιστο­ρικό βάρος.

Στο υπό­βα­θρο αυτής της πολι­τι­κής βρί­σκο­νται κρα­τι­κοί φορείς όπως η Γενική Διεύ­θυνση Βακου­φίων, που έχουν ανα­λά­βει τα τελευ­ταία χρόνια την κατα­γραφή, τεκ­μη­ρί­ωση και προβολή οθω­μα­νι­κών ιδρυ­μά­των και τεκ­μη­ρίων στα Βαλ­κά­νια και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Τυπικά πρό­κει­ται για μια πολι­τι­στική και επι­στη­μο­νική δρα­στη­ριό­τητα στην πράξη, όμως, η συστη­μα­τική αυτή παρου­σία δημιουρ­γεί ένα σταθερό πεδίο επιρ­ροής, μέσα από το οποίο η Τουρκία δια­τη­ρεί ενεργό ενδια­φέ­ρον για χώρους και μνημεία που συν­δέ­ο­νται με το οθω­μα­νικό παρελ­θόν.

Η ανά­δειξη της βιβλιο­θή­κης Hafız Ahmed Ağa πέρα από τη διάσωση ενός αρχείου ή την προβολή ενός μνη­μείου όπως παρου­σιά­ζε­ται, αφορά και στη δια­τή­ρηση μιας συγκε­κρι­μέ­νης αφή­γη­σης για τη θέση της Ρόδου στον οθω­μα­νικό κόσμο και για τη συνέ­χεια αυτής της κλη­ρο­νο­μιάς μέχρι σήμερα.

Σε αυτό το σημείο βρί­σκε­ται και η ουσία της υπό­θε­σης. Η Άγκυρα, μέσα σε ένα ευρύ­τερο πλαίσιο στο­χευ­μέ­νων κινή­σεων, επι­λέ­γει και μια χαμη­λό­τε­ρης έντασης δια­δρομή, μέσα από την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά, τα αρχεία, τα βακού­φια και τη δημόσια προβολή τους. Πρό­κει­ται για μια προ­σέγ­γιση ήπιας ισχύος, η οποία δεν δημιουρ­γεί άμεση ένταση, αλλά δια­μορ­φώ­νει στα­διακά ένα πλαίσιο παρου­σίας και επιρ­ροής.

Αυτό δεν σημαί­νει ότι κάθε τέτοια αναφορά συνιστά αυτο­μά­τως διπλω­μα­τικό επει­σό­διο ωστόσο είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι η προβολή μνη­μείων και συλ­λο­γών γίνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις παρα­μέ­νουν εύθραυ­στες και η δια­χεί­ριση της ιστο­ρίας έχει απο­δει­χθεί επα­νει­λημ­μένα τομέας συμ­βο­λι­κής πίεσης.

Η ελλη­νική πλευρά απαντά θεσμικά, μέσω της δια­χεί­ρι­σης και προ­στα­σίας των μνη­μείων από τις αρμό­διες υπη­ρε­σίες και με βάση το εθνικό και διεθνές πλαίσιο προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και των διεθνών δεσμεύ­σεων που απορ­ρέ­ουν από την UNESCO. Η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου ασκεί την απο­κλει­στική δια­χεί­ριση και συντή­ρηση όλων των μνη­μείων, αντι­με­τω­πί­ζο­ντας την οθω­μα­νική περίοδο ως ανα­πό­σπα­στο τμήμα της πολυ­ε­πί­πε­δης ιστο­ρίας του νησιού.

Ωστόσο, η «διπλω­μα­τία των χει­ρο­γρά­φων» κατα­δει­κνύει ότι η Άγκυρα δια­τη­ρεί ανοιχτά ζητή­ματα στη θεσμική «πίσω πόρτα». Η συστη­μα­τική επα­νά­ληψη τέτοιων ανα­φο­ρών απο­σκο­πεί στη στα­διακή δια­μόρ­φωση ενός πλαι­σίου διεκ­δι­κή­σεων που, αν και ξεκινά από τον πολι­τι­σμό, κατα­λή­γει στην αμφι­σβή­τηση του ενιαίου και αδιαί­ρε­του χαρα­κτήρα του ελλη­νι­κού αφη­γή­μα­τος στην περιοχή.

Η νέα προβολή της βιβλιο­θή­κης Hafız Ahmed Ağa από το Anadolu είναι, επο­μέ­νως, από μόνη της μια είδηση όχι επειδή αλλάζει άμεσα κάτι αλλά επειδή κατα­γρά­φει με σαφή­νεια τη συνέ­χιση μιας τουρ­κι­κής στρα­τη­γι­κής που χρη­σι­μο­ποιεί την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά ως μέσο παρου­σίας, επιρ­ροής και συμ­βο­λι­κής διεκ­δί­κη­σης χώρου στον δημόσιο λόγο. Σε μια συγκυ­ρία όπου οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις ανα­ζη­τούν μια εύθραυ­στη στα­θε­ρό­τητα, η εργα­λειο­ποί­ηση της ιστο­ρίας παρα­μέ­νει ένας από τους πιο λεπτούς και επι­κίν­δυ­νους μοχλούς πίεσης.