Κορωνοϊός και οικονομικές ανισότητες: Ποιοι χτυπήθηκαν περισσότερο

Από το 2000 έως το 2019 τα μεσαία εισο­δή­ματα στις φτω­χό­τε­ρες χώρες αυξή­θη­καν ταχύ­τερα απ’ ό,τι στις πλού­σιες, ενώ ο αριθμός των ανθρώ­πων που ζουν σε συν­θή­κες ακραίας φτώ­χειας μειώ­θηκε από περισ­σό­τε­ρους από έναν στους τέσ­σε­ρις σε λιγό­τε­ρους από έναν στους 10.

Μετά όμως, γράφει το Bloomberg, ήρθε ο Covid-19 απει­λώ­ντας να αναι­ρέ­σει αυτή την πρόοδο. Στην αρχή φαι­νό­ταν προ­φα­νές ότι το οικο­νο­μικό κόστος -απώλεια θέσεων εργα­σίας, φτώχεια, απώλεια ανθρώ­πι­νων ζωών- θα βάραινε δυσα­νά­λογα τους φτωχούς. Οι πλού­σιοι δεν μπορούν να απο­φύ­γουν τις ασθέ­νειες και τη θνη­σι­μό­τητα, αλλά προ­στα­τεύ­ο­νται από την πληθώρα των πόρων τους.

Υπήρξαν όμως και δείκτες που αμφι­σβή­τη­σαν ή διέ­ψευ­σαν αυτό το προ­φα­νές σε κάποιες περιο­χές, χωρίς να αναι­ρεί­ται πως το πλήγμα για πολλούς ήταν βαρύ. Δεν αυξή­θηκε παντού η ανι­σό­τητα, αν και τα δεδο­μένα ακόμη είναι απο­σπα­σμα­τικά και οι οικο­νο­μο­λό­γοι δεν έχουν κατα­λή­ξει στο τι ακριβώς συνέβη το 2020 και το 2021 – πόσο μάλλον που ενσκή­πτουν νέες κρίσεις, όπως ο πόλεμος και ο πλη­θω­ρι­σμός, που θα μπο­ρού­σαν να επη­ρε­ά­σουν τις ανι­σό­τη­τες στο μέλλον.

Ωστόσο, μπορούν να εξα­χθούν κάποια πρώιμα συμπε­ρά­σματα. Για να ανα­κάμ­ψουμε από την οικο­νο­μική ζημιά της παν­δη­μίας, πρέπει να κατα­λά­βουμε ποιος υπο­φέ­ρει. Ετσι, θα μπο­ρούσε κανείς να ελπίζει ότι θα χαρα­χτούν οικο­νο­μι­κές πολι­τι­κές -για τους φόρους, το εμπόριο, τις δαπάνες για υπο­δο­μές, τις προ­σπά­θειες για την κατα­πο­λέ­μηση του πληθωρισμού- που ίσως ευνο­ή­σουν την ευη­με­ρία των ανθρώ­πων.

Πρώτο καθαρό συμπέ­ρα­σμα είναι ότι σχεδόν όλοι έχασαν χρήματα στις αρχές του 2020, αλλά οι πλου­σιό­τε­ρες χώρες και οι πλου­σιό­τε­ροι πολίτες επα­νήλ­θαν ταχύ­τερα.

 

Οι φτωχές χώρες χτυ­πή­θη­καν περισ­σό­τερο. Εκτι­μώ­με­νες απώ­λειες στο ΑΕΠ σε σύγκριση με τις προ­βλέ­ψεις προ-Covid-19

Οι κυβερ­νή­σεις πλού­σιων χωρών μπο­ρού­σαν να υπο­στη­ρί­ξουν τον πλη­θυ­σμό τους από τις οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις, εφόσον το ήθελαν. Αντί­θετα, πολλές φτωχές χώρες δεν είχαν την επιλογή των γεν­ναίων πακέτων βοή­θειας. Και αυτό έκανε τη διαφορά.

Η Ισπανία, για παρά­δειγμα, διέθεσε επι­πλέον 8,4% του ΑΕΠ σε μέτρα στή­ρι­ξης λόγω παν­δη­μίας. Σύμφωνα με περυ­σινή μελέτη, η ανι­σό­τητα στη χώρα θα είχε αυξηθεί σχεδόν κατά 30% μόνο σε έναν μήνα παν­δη­μίας, αν δεν υπήρχε κυβερ­νη­τική παρέμ­βαση.

 

Τα μέτρα στή­ρι­ξης εν μέσω Covid-19 ποι­κίλ­λουν. Πώς αντα­πο­κρί­θη­καν οι κυβερ­νή­σεις στην παν­δη­μία

Οι ΗΠΑ έριξαν τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια στην οικο­νο­μία τους -περισσότερα από οποια­δή­ποτε άλλη χώρα, συνε­χί­ζει το Bloomberg- και σε ευρύ­τερα τμήματα της κοι­νω­νίας: γεν­ναιό­δωρα προ­γράμ­ματα διά­σω­σης για επι­χει­ρή­σεις, ενι­σχυ­μένα επι­δό­ματα ανερ­γίας και φορο­ε­λα­φρύν­σεις για φτωχά και μεσαία στρώ­ματα. Μετά τη βουτιά των εισο­δη­μά­των στις αρχές του 2020, τα επι­πλέον δολάρια βοή­θη­σαν τα νοι­κο­κυ­ριά να ανα­κάμ­ψουν.

Στην Κίνα και τον υπό­λοιπο κόσμο

Η Κίνα επίσης κατά­φερε να δια­τη­ρή­σει την ανι­σό­τητα υπό έλεγχο, αν και για άλλο λόγο: Μετά την ανα­κά­λυψη του ιού στη Γουχάν, η κυβέρ­νηση εφάρ­μοσε γρήγορα, αυστηρά και αρκετά απο­τε­λε­σμα­τικά ένα σύνολο μέτρων για τον περιο­ρι­σμό του Covid.

Βέβαια, η εκτί­μηση των πραγ­μα­τι­κών ανι­σο­τή­των στη δεύτερη μεγα­λύ­τερη οικο­νο­μία του κόσμου δεν είναι εύκολη. Το εισο­δη­μα­τικό χάσμα δεν είχε υπο­χω­ρή­σει εδώ και αρκετά χρόνια. Βέβαια, το γρήγορο άνοιγμα της κινε­ζι­κής οικο­νο­μίας βοήθησε στη μείωση του χάσμα­τος μεταξύ αγρο­τι­κών και αστικών εισο­δη­μά­των, ακρο­γω­νιαίος λίθος μιας μακράς εκστρα­τείας του προ­έ­δρου Σι Τζιν­πίνγκ για την ανα­κού­φιση της αγρο­τι­κής φτώ­χειας. Οι περιου­σίες των πλου­σιό­τε­ρων ανθρώ­πων της Κίνας έχουν μειωθεί πάνω από 700 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια από την κορύ­φωσή τους στις αρχές του περα­σμέ­νου έτους, σύμφωνα με το Bloomberg Billionaires Index. Το χάσμα μεταξύ της κινε­ζι­κής ελίτ και των υπο­λοί­πων προς το παρόν μικραί­νει.

Σε παγκό­σμιο επίπεδο, η ανά­καμψη ήταν ιδιαί­τερα γρήγορη για τους πιο πλού­σιους του κόσμου. Παρά κάποιες αρχικές απώ­λειες, οι 500 πλου­σιό­τε­ροι άνθρω­ποι κέρ­δι­σαν 1,7 τρισ. δολάρια το 2020 και άλλα 810 δισ. δολάρια το 2021. Την κούρσα οδή­γη­σαν οι ηγέτες τεχνο­λο­γι­κών κολοσ­σών, οι οποίοι θησαύ­ρι­σαν εν μέσω εκτε­τα­μέ­νων lockdown και κανόνων κοι­νω­νι­κής απο­στα­σιο­ποί­η­σης που όλοι θυμό­μα­στε.

 

Η «παν­δη­μία των δισε­κα­τομ­μυ­ριού­χων» κατά χώρα

Στις χώρες που χτυ­πή­θη­καν περισ­σό­τερο από τις οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις, τα ευά­ρι­στα νέα είναι ότι το 2020 τα εμβά­σματα που στέλ­νο­νταν από τους μετα­νά­στες εξω­τε­ρι­κού μειώ­θη­καν λιγό­τερο απ’ ό,τι φοβό­ντου­σαν οι οικο­νο­μο­λό­γοι (μόλις 2,3% σύμφωνα με την Ασια­τική Ανα­πτυ­ξιακή Τράπεζα), ενώ το 2021 αυξή­θη­καν.

Μετα­νά­στες και γυναί­κες

Οι περι­κο­πές θέσεων εργα­σίας στις αρχές της παν­δη­μίας ώθησαν πολλούς εργα­ζό­με­νους στο εξω­τε­ρικό να επι­στρέ­ψουν στις χώρες κατα­γω­γής τους. Σχεδόν 4 εκατ. Ινδοί και περίπου 400.000 Φιλιπ­πι­νέ­ζοι επέ­στρε­ψαν στην πατρίδα τους το 2020. Έτσι, στέλ­νο­νταν λιγό­τερα χρήματα στο σπίτι.

Τα χρήματα ανα­πλη­ρώ­θη­καν ξανά τον επόμενο χρόνο. Όσοι παρέ­μει­ναν στο εξω­τε­ρικό επω­φε­λή­θη­καν από τα μέτρα δημο­σιο­νο­μι­κής τόνωσης των κυβερ­νή­σεων. Τα παγκό­σμια εμβά­σματα αυξή­θη­καν κατά 34 δισ. δολάρια το 2021, υπερ­κε­ρά­ζο­ντας τις απώ­λειες του 2020. Παρα­δο­σιακά, οι μετα­νά­στες εργα­ζό­με­νοι είναι το κλειδί για την ανά­καμψη μετά από κρίσεις, τόσο στις χώρες υπο­δο­χής όσο και στις χώρες προ­έ­λευ­σης. Η Ασια­τική Ανα­πτυ­ξιακή Τράπεζα εκτιμά ότι το 2022 τα εμβά­σματα θα αυξη­θούν κατά επι­πλέον 31 δισ. δολάρια.

 

Απο­στολή χρη­μά­των στο σπίτι. Εμβά­σματα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισο­δή­μα­τος

Η παν­δη­μία ήταν ιδιαί­τερα σκληρή για τις γυναί­κες και τα κορί­τσια, που ανα­γκά­ζο­νταν πιο εύκολα από τους άντρες να εγκα­τα­λεί­ψουν το σχολείο ή τη δουλειά για να ανα­λά­βουν ρόλους φρο­ντί­δας. Όταν ανέ­καμψε μάλιστα η απα­σχό­ληση, οι δου­λειές των γυναι­κών επέ­στρε­ψαν με πιο αργούς ρυθμούς. Θλιβερό συμπέ­ρα­σμα είναι ότι, σύμφωνα με έκθεση των Ηνω­μέ­νων Εθνών, ο Covid πυρο­δό­τησε μια «σκιώδη παν­δη­μία» βίας κατά των γυναι­κών.

 

Ο αντί­κτυ­πος του Covid-19 στην εργασία. Παγκό­σμιο ποσοστό ανερ­γίας ανά φύλο

Όπως φαί­νε­ται, οι επι­πτώ­σεις του Covid στην παγκό­σμια οικο­νο­μία δεν έχουν πει την τελευ­ταία τους λέξη. Ειδικοί προει­δο­ποιούν ότι μια ανα­ζω­πύ­ρωση του κορω­νοϊού είναι πιθανή το προ­σε­χές φθι­νό­πωρο. Η απειλή είναι άμεση ιδίως για τους εργα­ζό­με­νους πρώτης γραμμής και τις φτω­χό­τε­ρες χώρες, όπου τα ποσοστά εμβο­λια­σμού εξα­κο­λου­θούν να υστε­ρούν.

Επι­πλέον, επι­στρέ­φει και ο πλη­θω­ρι­σμός. Σαφής επί­πτωση της παν­δη­μίας είναι η ραγδαία αύξηση των τιμών, ως απο­τέ­λε­σμα συνεχών δια­κο­πών στην προ­σφορά, καθώς χτυ­πή­θη­καν η ναυ­τι­λία και τα logistics, ενώ παράλ­ληλα η κρατική υπο­στή­ριξη πρό­σφερε τη δυνα­τό­τητα απο­τα­μιεύ­σεων στους κατα­να­λω­τές.

Η παν­δη­μία έδειξε πώς οι έκτα­κτες δημό­σιες δαπάνες μπορούν να περιο­ρί­σουν την οικο­νο­μική ζημία. Σε αντί­θεση με τα χρόνια μετά την παγκό­σμια χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση, όταν κυριάρ­χησε η λιτό­τητα, μετά την παν­δη­μία η ανά­καμψη ήρθε γρη­γο­ρό­τερα διότι οι κυβερ­νή­σεις βού­λω­σαν την τρύπα της φθί­νου­σας οικο­νο­μίας. Τώρα όμως η παγκό­σμια ανά­πτυξη επι­βρα­δύ­νε­ται ξανά, εγεί­ρο­ντας ερω­τή­ματα σχετικά με την ικα­νό­τητα των κυβερ­νή­σεων, πλού­σιων ή φτωχών, να αντα­πο­κρι­θούν στην επόμενη κρίση με την ίδια  δημο­σιο­νο­μική και νομι­σμα­τική δύναμη πυρός.

Πηγή euro2day.gr