Μπορεί το ελληνικό καλοκαίρι να «σκοτώσει» την επιδημία;

Πολλοί έχουμε ενα­πο­θέ­σει τις ελπίδες μας για τον δρα­στικό περιο­ρι­σμό του κορο­νοϊού στον καυτό ελλη­νικό ήλιο. Βάσιμες προσ­δο­κίες ή παλάτια στην άμμο; Ειδικοί επι­στή­μο­νες βάζουν τα πράγ­ματα στη θέση τους.

Ήταν στα μέσα της τρίτης εβδο­μά­δας του περ­σι­νού Μαΐου όταν οι μετε­ω­ρο­λό­γοι προ­έ­βλε­παν το πρώτο «καλο­και­ρινό» Σαβ­βα­το­κύ­ριακο της χρονιάς. Η θερ­μο­κρα­σία θα σκαρ­φά­λωνε, πρώτη φορά για το 2019, στους 30 βαθμούς (και σε ορι­σμέ­νες περιο­χές θα τους ξεπερ­νούσε κιόλας), σημα­το­δο­τώ­ντας ουσια­στικά την έναρξη της θερινής σεζόν. Πολλοί θα απο­τολ­μού­σαν το πρώτο τους μπάνιο, τα αυτο­κί­νητα θα σχη­μά­τι­ζαν ξανά τις γνωστές ουρές στις λεω­φό­ρους που οδηγούν στις παρα­λίες.

Τίποτα το πραγ­μα­τικά ασυ­νή­θι­στο για τα ελλη­νικά κλι­μα­το­λο­γικά δεδο­μένα· εφόσον, φυσικά, δεν διέθετε κανείς μαντι­κές ικα­νό­τη­τες. Έναν χρόνο μετά, ποιος θα μπο­ρούσε να δια­νοη­θεί τη σχεδόν μετα­φυ­σική μετα­βολή που βιώ­νουμε στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας, την τερά­στια υγειο­νο­μική και οικο­νο­μική κρίση που θα προ­κα­λούσε ένας νέος ιός στη ζωή δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ανθρώ­πων;

Από αυτή την άποψη ο φετινός Μάιος αποκτά μια πολύ δια­φο­ρε­τική υπό­σταση (και διά­σταση): είναι ο μήνας στον οποίο οι περισ­σό­τε­ροι επι­δη­μιο­λό­γοι έχουν ενα­πο­θέ­σει τις ελπίδες τους για την ανά­σχεση της παν­δη­μίας στη Δύση, δηλαδή σε Ευρώπη και (με μια μικρή διαφορά φάσης) στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες. Ειδικά για την Ελλάδα έχει εκφρα­στεί (συγκρα­τη­μένα μεν, ξεκά­θαρα δε) και από τα πιο επίσημα χείλη η προσ­δο­κία ότι η κάμψη της περί­φη­μης επι­δη­μιο­λο­γι­κής καμπύ­λης τοπο­θε­τεί­ται χρονικά περί τα τέλη Απρι­λίου ή το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο του Μαΐου. Υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι και οι ευρω­παϊ­κές χώρες θα ακο­λου­θή­σουν το κινε­ζικό «μοντέλο» περιο­ρι­σμού των κρου­σμά­των.

Σε αυτή την κρίσιμη μάχη η Ελλάδα, όπως και οι υπό­λοι­πες μεσο­γεια­κές χώρες, έχουν θεω­ρη­τικά ένα πλε­ο­νέ­κτημα: το κλίμα τους. Το καλο­καίρι έρχεται νωρί­τερα και διαρκεί περισ­σό­τερο. Πόσω μάλλον το ελλη­νικό καλο­καίρι, διάσημο σε όλη την υφήλιο για τις υψηλές του θερ­μο­κρα­σίες, τη συχνά απο­πνι­κτική ζέστη στις πόλεις και τη χαμηλή του υγρασία. Αυτός δεν είναι ο ιδα­νι­κός συν­δυα­σμός για να εξου­δε­τε­ρώ­σουμε τον κορο­νοϊό, όπως κάνουμε και με τους υπό­λοι­πους ιούς το καλο­καίρι; Μήπως μας χωρί­ζουν μόλις 50 ημέρες από τη λύτρωση από την παρά­νοια που ζούμε αδια­μαρ­τύ­ρητα εδώ και ενάμιση μήνα και δεν μας το λέει κανείς; Μήπως η άκρη του τούνελ απέχει όσο το «τώρα» από το πρώτο μας παγωτό;

Τα πράγ­ματα δεν είναι τόσο απλά, προει­δο­ποιούν οι άνθρω­ποι που ξέρουν. Μιλή­σαμε με τρεις δια­κε­κρι­μέ­νους επι­στή­μο­νες από τον χώρο της ιατρι­κής και της δημό­σιας υγείας. Ποιος είναι ο κοινός παρο­νο­μα­στής που εξά­γε­ται από την εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα συζή­τηση μαζί τους; Το ελλη­νικό καλο­καίρι θα είναι κατά πάσα πιθα­νό­τητα ένας σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας περιο­ρι­σμού της επι­δη­μίας, αλλά δεν πρό­κει­ται να την εξα­φα­νί­σει.

Η εμπει­ρία των θερμών περιο­χών

Διστα­κτι­κός να απα­ντή­σει σχετικά με τον βαθμό επιρ­ροής των θερινών θερ­μο­κρα­σιών στην κατα­πο­λέ­μηση της επι­δη­μίας στη χώρα μας εμφα­νί­ζε­ται ο Ηλίας Μόσια­λος. Ο καθη­γη­τής Πολι­τι­κής της Υγείας στο London School of Economics, που ορί­στηκε πρό­σφατα εκπρό­σω­πος της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης στους διε­θνείς οργα­νι­σμούς για ζητή­ματα που αφορούν τον κορο­νοϊό, επι­ση­μαί­νει ότι υπάρ­χουν δείγ­ματα ενθαρ­ρυ­ντικά ως προς την επο­χι­κό­τητα του ιού: «Κοι­τάξτε την Αυστρα­λία, αλλά κυρίως τις χώρες του Περ­σι­κού Κόλπου ή ακόμα και την Ινδία, όπου φαί­νε­ται ότι οι σχετικά υψηλές θερ­μο­κρα­σίες ευνό­η­σαν σημα­ντικά τη συγκρά­τηση του αριθμού των κρου­σμά­των, όταν βορειό­τερα η ταχύ­τητα της εξά­πλω­σης ήταν πολ­λα­πλά­σια». Ωστόσο δεν υπάρ­χουν ακόμα επι­δη­μιο­λο­γι­κές μελέτες που να απο­δει­κνύ­ουν την επο­χι­κό­τητα του νέου κορο­νοϊού, ακριβώς επειδή ο ιός είναι άγνω­στος και δεν μπο­ρούμε να προ­δι­κά­σουμε τα χαρα­κτη­ρι­στικά του. «Παρ’ όλα αυτά, φαί­νε­ται ότι η ζέστη και ο ήλιος σκο­τώ­νουν τον ιό στις επι­φά­νειες, ενώ σημα­ντικά μικρό­τερη δείχνει να είναι και η δια­σπορά των στα­γο­νι­δίων από τα δύο μέτρα σε μια περιοχή κάτω από το ένα μέτρο».

Ο MERS και το όριο των 30 βαθμών Κελσίου

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καθη­γη­τής Παθο­λο­γίας και Λοι­μω­ξιο­λο­γίας Αθα­νά­σιος Σκου­τέ­λης σπεύδει να υπεν­θυ­μί­σει ότι οι κορο­νοϊοί είναι συνήθως επο­χι­κοί ιοί, «επο­μέ­νως ανα­μέ­νουμε και από τον COVID-19 να συμπε­ρι­φερ­θεί ανάλογα». Αυτό σημαί­νει ότι κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού περιο­ρί­ζε­ται η μετα­δο­τι­κό­τητά του για σειρά λόγων που ισχύουν για τους περισ­σό­τε­ρους ιούς: ζούμε πιο πολύ στο ύπαιθρο και λιγό­τερο σε κλει­στούς χώρους (επο­μέ­νως δεν υπάρχει συνω­στι­σμός), τα σπίτια μας και τα γραφεία μας αερί­ζο­νται καλύ­τερα, ενώ ξέρουμε ότι ο ήλιος και η ζέστη μειώ­νουν τον χρόνο επι­βί­ω­σης ενός ιού στις επι­φά­νειες. Όμως τι συνέβη το 2012 και ο κορο­νο­ϊός ανα­πνευ­στι­κού συν­δρό­μου Μέσης Ανα­το­λής (γνωστός ως MERS) ξεκί­νησε και εξα­πλώ­θηκε σε μία από τις πιο θερμές ζώνες του πλανήτη; «Εδώ υπάρχει παρα­πλά­νηση», σημειώ­νει ο καθη­γη­τής Σκου­τέ­λης, «γιατί δεν μιλάμε για την έρημο, αλλά για εντελώς αστι­κο­ποι­η­μέ­νες περιο­χές, όπου ο πλη­θυ­σμός ζει διαρκώς σε τεχνη­τές συν­θή­κες πολύ χαμη­λό­τε­ρων θερ­μο­κρα­σιών, με τη βοήθεια των κλι­μα­τι­στι­κών».

(Φωτο­γρα­φία: Shutterstock)

 

Αλήθεια, υπάρχει μια ενδει­κτική θερ­μο­κρα­σία, ρωτάω τον κύριο Σκου­τέλη, από την οποία και πάνω γνω­ρί­ζουμε ότι ένας ιός μετα­δί­δε­ται πιο δύσκολα; «Ναι, ξέρουμε όσον αφορά τους ιούς ότι από μια θερ­μο­κρα­σία 28 ή 30 βαθμών Κελσίου και πάνω περιο­ρί­ζε­ται η δυνα­τό­τητα πολ­λα­πλα­σια­σμού τους». Περιο­ρί­ζε­ται, αλλά δεν εξα­λεί­φε­ται, σωστά; «Μα αν εξα­λει­φό­ταν, δεν θα είχε σημάνει αυτός ο συνα­γερ­μός. Θα περι­μέ­ναμε τα τέλη του Μαΐου ή τις αρχές Ιουνίου και θα επι­στρέ­φαμε στη ζωή μας όπως την ξέραμε πριν από τον Μάρτιο. Αλλά αυτό δεν πρό­κει­ται να συμβεί». Και προ­σθέ­τει χαρα­κτη­ρι­στικά ότι, «αν οι καλο­και­ρι­νές θερ­μο­κρα­σίες “σκό­τω­ναν” τους ιούς, δεν θα είχαμε ιώσεις το καλο­καίρι, ενώ ξέρουμε πολύ καλά ότι έχουμε». Πάντως ο καθη­γη­τής Σκου­τέ­λης θέλει να παρα­μεί­νει στο στρα­τό­πεδο των αισιό­δο­ξων: «Σίγουρα το καλο­καίρι θα μας βοη­θή­σει να περιο­ρί­σουμε την επι­δη­μία», τονίζει. «Ας το σκε­φτούμε σαν επι­κου­ρικό παρά­γο­ντα, αλλά όχι ως τον καθο­ρι­στικό». Την ίδια στιγμή, όμως, φοβάται το ελλη­νικό ταμπε­ρα­μέ­ντο: «Πιθανόν, με τις πρώτες ζέστες να χαλα­ρώ­σουμε περισ­σό­τερο από ό,τι πρέπει. Και ο ιός μπορεί να χτυ­πή­σει όλους, να μην το ξεχνάμε».

Το σενάριο της επο­χι­κό­τη­τας του νέου ιού υπο­στη­ρί­ζει και ο καθη­γη­τής Κοι­νω­νι­κής και Προ­λη­πτι­κής Ιατρι­κής στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών Γιάννης Τούντας. «Δεν ξέρουμε ακόμα πώς θα συμπε­ρι­φερ­θεί ο νέος κορο­νο­ϊός, αλλά οι ιοί γρίπης υπό­κει­νται σε επο­χι­κό­τητα: τα στα­γο­νί­δια παρα­μέ­νουν για περισ­σό­τερη ώρα σε ξηρό και κρύο περι­βάλ­λον, ο συνω­στι­σμός ευνοεί τη μετά­δοσή τους, το ανα­πνευ­στικό μας σύστημα είναι πιο ευαί­σθητο. Επο­μέ­νως είναι αρκετά πιθανό να επη­ρε­α­στεί από τις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, αλλά δεν μπο­ρούμε να προ­δι­κά­σουμε σε τι βαθμό». Ο κ. Γιάννης Τούντας εξηγεί ότι ο ιός δεν είναι ζωντα­νός οργα­νι­σμός, αλλά πρω­τεϊ­νικό μόριο το οποίο περι­βάλ­λε­ται από ένα λεπτό τοίχωμα λίπους. «Με το πλύσιμο των χεριών μας με σαπούνι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα κατα­στρέ­φουμε αυτή την εξω­τε­ρική στιβάδα κι έτσι εξο­ντώ­νουμε τον ιό. Ξέρουμε επίσης ότι αυτό το περί­βλημα κατα­στρέ­φε­ται σε μια θερ­μο­κρα­σία κοντά στους 65 βαθμούς». Ο καθη­γη­τής στο ΕΚΠΑ σημειώ­νει ότι ο αέρας και ο ήλιος είναι εχθροί του ιού, γι’ αυτό υπάρχει η σύσταση για αερισμό των ρούχων μας σε εξω­τε­ρικό χώρο, όπου καλό είναι να υπάρχει και επαφή με τον ήλιο. «Όλα αυτά μας κάνουν να είμαστε πιο αισιό­δο­ξοι για το καλο­καίρι και να υπο­στη­ρί­ξουμε την άποψη ότι οι κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες θα συμ­βά­λουν στη μείωση του κιν­δύ­νου μετά­δο­σης και νόσησης. Σε κάθε περί­πτωση, όμως, πρέπει να είμαστε προ­σε­κτι­κοί στις εκτι­μή­σεις μας, να μη δημιουρ­γούμε ούτε πανικό, αλλά ούτε και υπερ­βο­λι­κές προσ­δο­κίες».

Η πίεση της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας

Ο κ. Γιάννης Τούντας επι­ση­μαί­νει (όπως και ο κ. Αθ. Σκου­τέ­λης) τον κίνδυνο εφη­συ­χα­σμού όταν σημειω­θεί η πολυ­πό­θητη καθο­δική τάση της καμπύ­λης και θεω­ρή­σουμε ότι ο κίν­δυ­νος έχει ξεπε­ρα­στεί. «Σημειώ­στε ακόμα ότι με τα πρώτα καλά νέα θα υπάρξει πίεση της του­ρι­στι­κής αγοράς προς την κυβέρ­νηση προ­κει­μέ­νου να χαλα­ρώ­σουν τα μέτρα και να δια­σω­θεί μέρος της σεζόν. Τα διλήμ­ματα θα είναι σημα­ντικά προς όλους, αλλά πρέπει να γνω­ρί­ζουμε ότι ο κίν­δυ­νος θα είναι μαζί μας μέχρι να έχουμε το εμβόλιο».

Πάντως ο κ. Γιάννης Τούντας σημειώ­νει ότι το καλο­καίρι το τοπίο θα είναι δια­φο­ρε­τικό, όχι μόνο λόγω της ανόδου της θερ­μο­κρα­σίας, αλλά και επειδή θα έχουμε στα χέρια μας και περισ­σό­τερα θερα­πευ­τικά μέσα αντι­με­τώ­πι­σης της νόσου. Άλλος σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας θα είναι οπωσ­δή­ποτε το επίπεδο ανοσίας στην κοι­νό­τητα. Εδώ ο καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών ανα­φέ­ρει μια ενδια­φέ­ρουσα παρά­με­τρο: Οι καλές επι­δό­σεις της χώρας μας, με τα χαμηλά νούμερα κρου­σμά­των, παρου­σιά­ζουν ένα μειο­νέ­κτημα: δεν δημιουρ­γούν ένα ισχυρό τείχος ανοσίας. «Αυτό σημαί­νει ότι θα είμαστε λιγό­τερο προ­στα­τευ­μέ­νοι είτε απέ­να­ντι σε ένα ενδε­χό­μενο δεύτερο κύμα διά­δο­σης του ιού είτε απέ­να­ντι σε εισερ­χό­μενα κρού­σματα από το εξω­τε­ρικό». Ας ευχη­θούμε λοιπόν ότι τα νούμερα που δίνει κάθε από­γευμα ο καθη­γη­τής Σωτήρης Τσιό­δρας είναι πολύ χαμη­λό­τερα από αυτά που ισχύουν στην πραγ­μα­τι­κό­τητα (το υπο­στη­ρί­ζει εξάλλου ο ίδιος, αλλά και οι συνερ­γά­τες του με κάθε ευκαι­ρία), έτσι ώστε, εκτός από το παντο­δύ­ναμο ελλη­νικό καλο­καίρι, να έχουμε μαζί μας και έναν εξίσου σημα­ντικό σύμμαχο: την περί­φημη «ανοσία της αγέλης».

---

Θα έχουμε τον καιρό σύμμαχό μας;

Ο γνωστός μετε­ω­ρο­λό­γος και διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών, Κώστας Λαγου­βάρ­δος, επι­χει­ρεί μια μεσο­πρό­θε­σμη «πρό­βλεψη» των κλι­μα­τι­κών συν­θη­κών για τους επό­με­νους κρί­σι­μους μήνες, με βασικό εργα­λείο στα­τι­στικά στοι­χεία της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας.

Έχει ενδια­φέ­ρον να δούμε πώς εξε­λίσ­σε­ται η πορεία της θερ­μο­κρα­σίας τον Μάιο και τον Ιούνιο, τους μήνες δηλαδή κατά τους οποίους ξεκινά η σημα­ντική άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας στη χώρα μας. Επειδή, όπως είναι γνωστό, μακρο­πρό­θε­σμες προ­γνώ­σεις δεν είναι δυνατόν να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν με ακρί­βεια, με άλλα λόγια δεν μπο­ρούμε σήμερα να προ­βλέ­ψουμε την πορεία της θερ­μο­κρα­σίας για το επόμενο δίμηνο ή τρίμηνο, μπο­ρούμε εναλ­λα­κτικά να δούμε τι έχει συμβεί στη χώρα μας την τελευ­ταία δεκα­ε­τία (από το 2010 έως το 2019).

Γιατί την τελευ­ταία δεκα­ε­τία; Γιατί δια­θέ­τουμε μετε­ω­ρο­λο­γι­κές μετρή­σεις με συχνή κατα­γραφή (10 λεπτές μετρή­σεις σε πολλές περιο­χές της χώρας), ενώ ταυ­τό­χρονα εξε­τά­ζουμε μια χρονική περίοδο που κλι­μα­τικά είναι πιο κοντά στο σήμερα. Για να δούμε επο­μέ­νως την πορεία της θερ­μο­κρα­σίας στο κέντρο της Αθήνας, θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε τα λεπτο­μερή δεδο­μένα του σταθμού του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου στο Γκάζι για τα έτη 2010-2019.

Αυτό που έχει ενδια­φέ­ρον να εξε­τά­σουμε για το δίμηνο Μαΐου-Ιουνίου είναι πρώτον η πορεία της μέσης θερ­μο­κρα­σίας ανά δεκα­ή­μερο και δεύ­τε­ρον ο αριθμός των ωρών ανά δεκα­ή­μερο για τις οποίες η θερ­μο­κρα­σία ξεπερνά το όριο των 28 βαθμών, το οποίο, όπως ανα­φέ­ρουν οι ειδικοί, είναι μια τιμή πάνω από την οποία περιο­ρί­ζε­ται η δυνα­τό­τητα πολ­λα­πλα­σια­σμού ενός ιού.

Στο διά­γραμμα που παρα­θέ­τουμε δίνο­νται οι τιμές της μέσης θερ­μο­κρα­σίας των έξι δεκαη­μέ­ρων του Μαΐου και του Ιουνίου, καθώς επίσης, ως ποσοστά, οι ώρες του κάθε 10ημέρου για τις οποίες η θερ­μο­κρα­σία ξεπερνά τους 28 βαθμούς.

Λεπτο­μέ­ρειες με σημασία

Όπως βλέ­πουμε με τη γαλάζια γραμμή, η μέση τιμή της θερ­μο­κρα­σίας μέσα στον Μάιο, δηλαδή στα τρία πρώτα δεκα­ή­μερα του σχή­μα­τος, είναι κοντά στους 21 βαθμούς. Η μέση θερ­μο­κρα­σία ανε­βαί­νει γρήγορα μέσα στον Ιούνιο, φθά­νο­ντας μέσα στο τελευ­ταίο δεκα­ή­μερο στους 27,5 βαθμούς. Δια­πι­στώ­νουμε επο­μέ­νως ότι η μέση θερ­μο­κρα­σία των μηνών αυτών δεν ξεπερνά τους 28 βαθμούς, αλλά, εφόσον οι τιμές αυτές είναι μέσες τιμές, σίγουρα κάποιες ώρες κάθε ημέρα έχουμε τιμές μεγα­λύ­τε­ρες των 28 βαθμών. Πόσες είναι αυτές οι ώρες;

Για να απα­ντή­σουμε στο ερώτημα αυτό, ας εξε­τά­σουμε την κόκκινη γραμμή, η οποία δείχνει τα ποσοστά ωρών με θερ­μο­κρα­σία μεγα­λύ­τερη των 28 βαθμών. Δια­πι­στώ­νουμε ότι αυτά είναι πολύ χαμηλά μέσα στον Μάιο (περίπου 5%), ανε­βαί­νουν όμως γρήγορα μέσα στον Ιούνιο, φτά­νο­ντας στο τελευ­ταίο δεκα­ή­μερο του Ιουνίου σε ποσοστό 42%. Τι σημαί­νει αυτό; Ότι κατά μέσο όρο, και σύμφωνα με τα στοι­χεία της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας, στην Αθήνα η θερ­μο­κρα­σία παρα­μέ­νει πάνω από τους 28 βαθμούς περίπου κατά το 38% των ωρών του δεύ­τε­ρου δεκαη­μέ­ρου του Ιουνίου και κατά το 42% των ωρών του τελευ­ταίου δεκαη­μέ­ρου του Ιουνίου.

Προ­φα­νώς τέτοιοι υπο­λο­γι­σμοί μπορούν να γίνουν και για άλλες περιο­χές της χώρας όπου δια­θέ­τουμε σταθ­μούς με ικανό αριθμό μετρή­σεων. Ανά­λο­γες μετρή­σεις σε συν­δυα­σμό με μετρή­σεις ηλιο­φά­νειας, σχε­τι­κής υγρα­σίας κ.λπ. θα μπο­ρού­σαν να βοη­θή­σουν τους ειδι­κούς επι­στή­μο­νες να εντο­πί­σουν αν υπάρχει μια συσχέ­τιση μεταξύ των μετε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών και της δια­δι­κα­σίας εξά­πλω­σης ενός ιού.

πηγή kathimerini.gr

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ