Πόσο θα κοστίσει η διαχείριση του προσφυγικού

Αγνωστο –αλλά σημα­ντικά αυξη­μένο σε σχέση με το 2015– ανα­μέ­νε­ται να είναι το δημο­σιο­νο­μικό κόστος δια­χεί­ρι­σης της κρίσης του προ­σφυ­γι­κού για τη χώρα μας φέτος. Οι προ­βλέ­ψεις που είχαν γίνει ώς τώρα –από τις αρμό­διες κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες και από την Τράπεζα της Ελλάδος– έχουν ήδη ξεπε­ρα­στεί από τις εξε­λί­ξεις. Με το τοπίο τόσο ρευστό, ωστόσο, μετά τη σύνοδο Ε.Ε. – Τουρ­κίας την περα­σμένη Δευτέρα, αρμό­διοι αξιω­μα­τού­χοι με τους οποίους επι­κοι­νώ­νησε η «Κ» αδυ­να­τού­σαν να προβούν σε ασφα­λείς εκτι­μή­σεις για το πόσο θα κοστί­σουν η φιλο­ξε­νία και η επε­ξερ­γα­σία των αιτή­σεων ασύλου των μετα­να­στών και των προ­σφύ­γων που θα βρεθούν φέτος στην Ελλάδα.

Οι αιτού­ντες άσυλο στην Ελλάδα αυξή­θη­καν από 7.585 το 2014 σε 11.370 πέρυσι (αύξηση 50%). Φέτος, με δεδο­μένο το κλεί­σιμο των βόρειων συνόρων της χώρας, ο αριθμός αυτός είναι πιθανό να αυξηθεί σημα­ντικά.

Αν η Ελλάδα ακο­λου­θούσε την πρα­κτική της Αυστρίας, που έθεσε στις 37.500 το ανώτατο ετήσιο όριο αιτή­σεων που μπορεί να δια­χει­ρι­στεί, θα μπο­ρούσε να θέσει το δικό της όριο στις 27.500 αιτή­σεις, βάσει της σχε­τι­κής κλείδας κατα­νο­μής που πρό­τεινε η Κομι­σιόν τον περα­σμένο Ιούνιο για τη μετε­γκα­τά­σταση Σύρων από την Τουρκία στην Ε.Ε. Η κυβέρ­νηση ωστόσο προς το παρόν δεν έχει κινηθεί σε αυτήν την κατεύ­θυνση.

Η τελική συμ­φω­νία μεταξύ Ε.Ε. και Αγκυρας για την επα­νεισ­δοχή Σύρων προ­σφύ­γων στην Τουρκία από τα ελλη­νικά νησιά θα μπο­ρούσε να περιο­ρί­σει δρα­στικά τις ροές, αλλά μένει να φανεί αν θα ξεπε­ρά­σει τα πολ­λα­πλά νομικά και πολι­τικά εμπόδια που στέ­κο­νται στον δρόμο της εφαρ­μο­γής της.

Σύμφωνα με εμπι­στευ­τική μελέτη της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος που παρου­σί­ασε ο Γιάννης Στουρ­νά­ρας στο Δ.Σ. της ΕΚΤ τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο, το δημο­σιο­νο­μικό κόστος δια­χεί­ρι­σης του προ­σφυ­γι­κού για το 2016 υπο­λο­γι­ζό­ταν στα 600 εκατ. ευρώ (περίπου 0,33% του ΑΕΠ). Η έκθεση βασι­ζό­ταν στη θεμε­λιώδη παρα­δοχή ότι η Ελλάδα θα παρα­μεί­νει χώρα μετά­βα­σης (transit country). Προει­δο­ποιούσε μάλιστα –προ­φη­τικά, όπως απο­δεί­χθηκε– ότι τυχόν αύξηση των ροών (που ανα­μέ­νε­ται, καθώς βελ­τιώ­νε­ται ο καιρός, αν δεν επέμβει απο­φα­σι­στικά η Τουρκία) ή εγκλω­βι­σμός των προ­σφύ­γων στη χώρα (που ήδη συνέβη) θα οδη­γούσε τις δαπάνες πολύ υψη­λό­τερα.

Οι υπο­λο­γι­σμοί

Από τα 600 αυτά εκατ., η έκθεση της ΤτΕ προ­έ­βλεπε ότι 214,2 θα χρεια­στούν για τη δημιουρ­γία ανοι­χτών υπο­δο­μών υπο­δο­χής και 123,6 εκατ. θα χρεια­στούν για τα κέντρα ταυ­το­ποί­η­σης (τα hot spots). Αθροι­στικά, οι υπο­δο­μές αυτές καλύ­πτουν το 56% του συνο­λι­κού ποσού. Στον υπο­λο­γι­σμό αυτό δεν συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν οι 15 νέοι ανοι­χτοί χώροι υπο­δο­χής, συνο­λι­κής χωρη­τι­κό­τη­τας 17.500 ατόμων, που ανα­κοι­νώ­θη­καν την περα­σμένη εβδο­μάδα από την κυβέρ­νηση. Το κόστος κατα­σκευής ενός χώρου 4.000 ατόμων, σύμφωνα με κυβερ­νη­τι­κές πηγές, φτάνει τα 6 εκατ. ευρώ.

Οι κοι­νο­τι­κοί πόροι για θέματα μετα­νά­στευ­σης που προ­ο­ρί­ζο­νται για την Ελλάδα κατά την προ­γραμ­μα­τική περίοδο 2014-2020 είναι 475 εκατ. ευρώ. Στις αρχές Μαρτίου, ωστόσο, καθώς γινόταν όλο και πιο σαφές ότι η χώρα μας προ­ο­ρι­ζό­ταν για τον ρόλο ενός μίνι-Λιβάνου εντός της Ε.Ε., η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή πρό­τεινε ένα έκτακτο τριετές πακέτο οικο­νο­μι­κής βοή­θειας ύψους 700 εκατ. ευρώ, η μερίδα του λέοντος του οποίου –το ακριβές ποσοστό δεν έχει δια­σα­φη­νι­στεί ακόμα– θα κατευ­θυν­θεί προς την Ελλάδα. Το πακέτο εγκρί­θηκε την περα­σμένη Τετάρτη από το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο. Πρό­κει­ται για πρώτη φορά στα χρονικά της Ε.Ε. που η Ενωση απο­στέλ­λει ανθρω­πι­στική βοήθεια εντός των συνόρων της. Κυβερ­νη­τι­κές πηγές ωστόσο χαρα­κτη­ρί­ζουν προ­βλη­μα­τικό το γεγονός ότι οι πόροι θα δια­τε­θούν με δια­δι­κα­σίες ΕΣΠΑ, «που είναι πολύ γρα­φειο­κρα­τι­κές», και ανα­φέ­ρουν ότι ανα­ζη­τεί­ται τρόπος για ταχύ­τερη εκτα­μί­ευση.

Πηγές της γερ­μα­νι­κής κυβέρ­νη­σης ανα­φέ­ρουν ότι θα υπάρξει οικο­νο­μική στήριξη από την Ευρώπη για την κάλυψη των επι­πλέον αναγκών που προ­κύ­πτουν στην Ελλάδα από την όξυνση του προ­σφυ­γι­κού.

Σημειώ­νε­ται ότι, σύμφωνα με πρό­σφατη μελέτη του ΔΝΤ («The Refugee Surge in Europe: Economic Challenges», Ιανουά­ριος 2016), το δημο­σιο­νο­μικό κόστος της δια­χεί­ρι­σης των αιτού­ντων άσυλο το 2015 ήταν 0,17% του ΑΕΠ στην Ελλάδα ― σχεδόν 300 εκατ. ευρώ, η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των οποίων προήλθε από εθνι­κούς πόρους. Το ποσοστό είναι οριακά πάνω από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο και σημα­ντικά χαμη­λό­τερο από τα αντί­στοιχα ποσοστά στη Σουηδία (0,5%) και τη Δανία (0,47%). Για το 2016, προ­βλέ­πε­ται το δημο­σιο­νο­μικό κόστος να φτάσει το 1% του ΑΕΠ στη Σουηδία, το 0,57% στη Δανία και το 0,35% στη Γερ­μα­νία.

Οι κατα­γε­γραμ­μέ­νοι αιτού­ντες άσυλο στις χώρες της Ε.Ε. έφτασαν πέρυσι το 1.255.640 άτομα, έναντι 562.680 το 2014. Είναι ο μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός στην ιστορία της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Ωστόσο, ακόμα και με τις εισροές αυτές, ο πλη­θυ­σμός των προ­σφύ­γων που ζουν σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. παρα­μέ­νει σημα­ντικά χαμη­λό­τε­ρος από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’90, στον απόηχο της πτώσης του Τείχους του Βερο­λί­νου και του γιου­γκο­σλα­βι­κού εμφυ­λίου. Στα τέλη του 2015, εκκρε­μού­σαν στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. 923.000 αιτή­σεις ασύλου.

Ανεργία και πρό­σφυ­γες

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΔΝΤ, η αρχική επί­δραση των αυξη­μέ­νων προ­σφυ­γι­κών ροών στο ευρω­παϊκό ΑΕΠ θα είναι θετική – ιδιαί­τερα στις χώρες όπου υπο­δέ­χο­νται τον μεγα­λύ­τερο αριθμό προ­σφύ­γων. Η αύξηση της ζήτησης, που οι νέες αφίξεις θα επι­φέ­ρουν, θα απο­τε­λέ­σει ένα μικρό δημο­σιο­νο­μικό πακέτο τόνωσης της οικο­νο­μίας.

Μακρο­πρό­θε­σμα, σημειώ­νουν οι συντά­κτες της μελέτης, για να ενι­σχυ­θεί περαι­τέρω η οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, μία βασική προ­ϋ­πό­θεση είναι οι νεοει­σερ­χό­με­νοι στην αγορά εργα­σίας να έχουν προ­σό­ντα που δια­φέ­ρουν από αυτά των υφι­στά­με­νων εργα­ζο­μέ­νων. Ακόμα πιο κρίσιμο είναι η χώρα υπο­δο­χής να έχει θεσμο­θε­τή­σει τις ανα­γκαίες πολι­τι­κές που επι­τρέ­πουν την ενσω­μά­τωση των ατόμων στα οποία έχει χορη­γη­θεί άσυλο στην επίσημη οικο­νο­μία. Επι­προ­σθέ­τως, όπως ανα­φέ­ρει η μελέτη: «Οταν οι μετα­νά­στες κατα­φθά­νουν σε μία περίοδο υψηλής ανερ­γίας, οι δείκτες απα­σχό­λη­σης και μισθο­λο­γι­κής αφο­μοί­ω­σής τους υπο­φέ­ρουν για χρόνια».

Τα ιλιγ­γιώδη επίπεδα της ανερ­γίας στη χώρα μας και οι περίπου ανύ­παρ­κτες πολι­τι­κές για την ενσω­μά­τωση των μετα­να­στών στην επίσημη αγορά εργα­σίας δεν προ­οιω­νί­ζο­νται θετικά απο­τε­λέ­σματα. Αν οι ανα­γνω­ρι­σμέ­νοι πρό­σφυ­γες παρα­μεί­νουν σε σημα­ντικό βαθμό απο­κλει­σμέ­νοι από την αγορά εργα­σίας, η συνέ­πεια θα είναι να διο­γκω­θούν τόσο το δημόσιο χρέος όσο και ο δείκτης ανερ­γίας.

Μεταξύ των μέτρων που έχουν απο­δει­χθεί απο­τε­λε­σμα­τικά για την ενσω­μά­τωση των προ­σφύ­γων και των μετα­να­στών στην αγορά εργα­σίας είναι η επι­δό­τηση του μισθού προς ιδιώτες εργο­δό­τες που τους προ­σλαμ­βά­νουν, η δια­σύν­δεση των προ­νοια­κών παροχών με εξα­το­μι­κευ­μένη κατάρ­τιση αλλά και η εξαί­ρεσή τους από τις προ­βλέ­ψεις για τον κατώ­τατο μισθό.

Καθη­με­ρινή