Καταστροφικές οι επιπτώσεις από την επιβολή φόρου διαμονής

«Πολλά ξενο­δο­χεία είναι πιθανό να βρεθούν με αδυ­να­μία αντι­με­τώ­πι­σης των υπο­χρε­ώ­σεών τους, δεδο­μέ­νου άλλωστε και του γεγο­νό­τος ότι το πρό­βλημα αυτό λει­τουρ­γεί σωρευ­τικά στις όποιες ταμεια­κές αδυ­να­μίες έχουν δημιουρ­γη­θεί στα προη­γού­μενα έτη. Διευ­κρι­νί­ζε­ται επίσης, παρότι φαί­νε­ται να είναι προς το συμ­φέ­ρον των ξενο­δο­χείων να μετα­κυ­λή­σουν το φόρο, εντού­τοις δεν είναι εκ των προ­τέ­ρων γνωστό αν θα έχουν αυτή τη δυνα­τό­τητα, αφού πολλά ξενο­δο­χεία λει­τουρ­γούν μέσα από τη μεσο­λά­βηση του­ρι­στι­κών πρα­κτό­ρων χωρίς να έχουν ισχυρές δυνα­τό­τη­τες δια­πραγ­μά­τευ­σης και άρα αύξησης των τιμών τους».

Αυτό είναι το συμπέ­ρα­σμα της μελέτης «Διε­ρεύ­νηση των επι­πτώ­σεων του φόρου δια­μο­νής στον ξενο­δο­χειακό κλάδο στην Ελλάδα», που εκπό­νησε η Grant Thornton για λογα­ρια­σμό του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος, ανα­φο­ρικά με τις συνέ­πειες της επι­βο­λής από 1.1.2018, του φόρου δια­μο­νής στα ΝΟΜΙΜΑ του­ρι­στικά κατα­λύ­ματα της χώρας.

Όπως σημειώ­νουν οι μελε­τη­τές, «Ακόμα και στην ακραία περί­πτωση που όλα τα ξενο­δο­χεία μετα­κυ­λή­σουν το φόρο, το ταμειακό τους άνοιγμα θα μεγα­λώ­σει και οι κίν­δυ­νοι ρευ­στό­τη­τας θα πολ­λα­πλα­σια­στούν. Τα ξενο­δο­χεία θα υπο­χρε­ω­θούν να ανα­ζη­τή­σουν περαι­τέρω ανα­χρη­μα­το­δο­τή­σεις του δανει­σμού τους, ή δεδο­μέ­νων και των συν­θη­κών της τρα­πε­ζι­κής αγοράς, να περιο­ρί­σουν τις επεν­δύ­σεις τους. Ο περιο­ρι­σμός όμως των επεν­δύ­σεων δημιουρ­γεί κιν­δύ­νους υπο­βάθ­μι­σης της ποιό­τη­τας των ξενο­δο­χεια­κών υπη­ρε­σιών, ενώ σε κάθε περί­πτωση στερεί την ανα­πτυ­ξιακή δυνα­μική των ξενο­δο­χείων στην οικο­νο­μία. Εν κατα­κλείδι η αγορά των ξενο­δο­χείων, λόγω του φόρου δια­μο­νής, ανα­μέ­νε­ται να απο­λέ­σει € 161 με € 186 εκ. (διαφορά καθαρών εσόδων υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης με περί­πτωση Α και περί­πτωση Β) που προ­φα­νώς οδηγεί σε χαμη­λό­τε­ρες λει­τουρ­γι­κές και ταμεια­κές ροές, προ­κα­λώ­ντας σημα­ντικό πρό­βλημα ρευ­στό­τη­τας».

Συνο­λικά δε η εφαρ­μογή του φόρου δια­μο­νής, θα προ­κα­λέ­σει απώ­λειες 6.174 θέσεων εργα­σίας και απο­μεί­ωση των εσόδων του κράτους κατά 435 εκατ. ευρώ.

Η μελέτη

Η άκρως ενδια­φέ­ρουσα μελέτη, έχει ως εξής (λόγω της σοβα­ρό­τη­τας του θέματος την δημο­σιεύ­ουμε αυτού­σια για να βγάλει ο κάθε ανα­γνώ­στης, τα συμπε­ρά­σματά του):

1. Φορο­λό­γηση ξενο­δο­χεια­κού κλάδου

Απο­τε­λεί γεγονός ότι οι επι­δρά­σεις του του­ρι­σμού στην οικο­νο­μία έχουν διε­ρευ­νη­θεί διε­ξο­δικά, τόσο λόγω του όγκου της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας που αντι­προ­σω­πεύει σε πολλές χώρες, όσο και λόγω του μεγάλου αριθμού εμπλε­κο­μέ­νων που εμπε­ριέ­χει. Τα οικο­νο­μικά του οφέλη είναι προφανή και απορ­ρέ­ουν από τη συνει­σφορά του στο ΑΕΠ και τη συμβολή του στην απα­σχό­ληση. Προ­φα­νής όμως είναι και η ανάγκη του δημο­σίου για έσοδα ώστε να χρη­μα­το­δο­τη­θούν οι απαι­τού­με­νες δαπάνες, που πρα­κτικά απαιτεί την επιβολή φορο­λο­γίας (Gago, 2006). Η δια­χεί­ριση των οικο­νο­μι­κών ωφε­λειών και των δαπανών απαι­τούν τη ρύθμιση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας από κρα­τι­κούς φορείς με σκοπό την επί­τευξη του μέγι­στου κοι­νω­νι­κού οφέλους. Στο γενι­κό­τερο πλαίσιο των ρυθ­μί­σεων της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας εντάσ­σε­ται και η φορο­λό­γηση, όπου το φορο­λο­γικό πλαίσιο της κάθε χώρας προ­σαρ­μό­ζε­ται στην του­ρι­στική στρα­τη­γική, υιο­θε­τώ­ντας πολι­τι­κές φορο-ελαφρύνσεων ή επι­βο­λής πρό­σθε­των φορο­λο­γι­κών βαρών ή τελών (Dombrovski, 2010).

1.1 Φορο­λο­γία και φόρος δια­μο­νής

Η φορο­λο­γία απο­τε­λεί μια μορφή υπο­χρε­ω­τι­κής συνει­σφο­ράς στα δημόσια έσοδα με σκοπό τη χρη­μα­το­δό­τηση κρα­τι­κών δαπανών, την ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, την ανα­δια­νομή του εισο­δή­μα­τος και την άμβλυνση κοι­νω­νι­κών και οικο­νο­μι­κών ανι­σο­τή­των (Institute for Fiscal Studies, 2011). Δύναται να έχει τη μορφή πάγιου χαρα­κτήρα ή έκτα­κτης εισφο­ράς, επι­βάλ­λε­ται σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, ενώ δια­χω­ρί­ζε­ται κατά βάση σε άμεσους φόρους και έμμε­σους φόρους – λοιπές επι­βα­ρύν­σεις. Η φορο­λο­γική αντι­με­τώ­πιση του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου σε πολλές χώρες παρου­σιά­ζει ορι­σμένα κοινά χαρα­κτη­ρι­στικά. Οι άμεσοι φόροι περι­λαμ­βά­νουν το φόρο εισο­δή­μα­τος, που προ­κύ­πτει από την επι­χει­ρη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα των ξενο­δο­χείων, και το φόρο ακί­νη­της περιου­σίας επί των ακι­νή­των που έχουν στην κατοχή τους. Πέραν των άμεσων φόρων, οι δημό­σιοι φορείς σε πολλές χώρες επι­βάλ­λουν περαι­τέρω επι­βα­ρύν­σεις στα ξενο­δο­χεία, που συνήθως λει­τουρ­γούν προ­σθε­τικά επί της τιμής ή / και συν­δέ­ο­νται με τις δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις των πελατών – του­ρι­στών. Τέτοιοι φόροι συμπε­ρι­λαμ­βά­νουν το Φόρο Προ­στι­θέ­με­νης Αξίας (ΦΠΑ), τα δημο­τικά ή άλλα ειδικού σκοπού τέλη (π.χ. περι­βαλ­λο­ντικά) αλλά και το φόρο δια­μο­νής (Vjekoslav, 2012).

Ο φόρος δια­μο­νής ή φόρος πόλης είναι ένας ειδικός του­ρι­στι­κός φόρος, ο οποίος έχει ως κύριο χαρα­κτη­ρι­στικό την σύνδεση του με τις δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις σε κατα­λύ­ματα. Η υιο­θέ­τηση του φόρου δια­μο­νής παρα­τη­ρεί­ται στην Ευρώπη από τις αρχές του 20ου αιώνα, όποτε και δημιουρ­γή­θηκε σχετική νομο­θε­σία για τις του­ρι­στι­κές πόλεις της Γαλλίας (Legifrance, 2017). Πλέον η εφαρ­μογή του επε­κτά­θηκε και υιο­θε­τή­θηκε από πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες, με εφαρ­μογή σε διά­φο­ρες γεω­γρα­φι­κές περιο­χές. Το ύψος του φόρου δια­φο­ρο­ποιεί­ται ανάλογα με τη γεω­γρα­φική θέση και την κατη­γο­ρία του κατα­λύ­μα­τος, τον αριθμό δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων και την ηλικία των επι­σκε­πτών. Ο τρόπος εφαρ­μο­γής του γίνεται σαφέ­στε­ρος μέσα από την παρά­θεση ενδει­κτι­κών παρα­δειγ­μά­των χωρών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου βέβαια και της περί­πτω­σης της Ελλάδας. Στο πλαίσιο αυτό κρί­νε­ται σκόπιμο να γίνει η διε­ρεύ­νηση του φόρου δια­μο­νής στην Ισπανία, Κροατία, Ιταλία, Τουρκία και Γαλλία, καθώς οι χώρες αυτές απο­τε­λούν τους κυριό­τε­ρους αντα­γω­νι­στές της Ελλάδας ως προς την προ­σέλ­κυση του­ρι­στών.

Εφαρ­μογή του φόρου

δια­μο­νής

Όπως επι­ση­μάν­θηκε, η απο­τύ­πωση των χαρα­κτη­ρι­στι­κών του φόρου δια­μο­νής στις διά­φο­ρες αντα­γω­νί­στριες χώρες της Ελλάδας απο­τε­λεί σημα­ντικό σημείο για την κατα­νό­ηση και την πρα­κτική εφαρ­μο­γής του. Η σχετική ανάλυση ξεκινά με την περί­πτωση της Ελλάδας και ακο­λου­θεί η Ισπανία, η Κροατία, η Ιταλία, και η Γαλλία. Δεν ανα­λύ­ε­ται η περί­πτωση της Τουρ­κίας, καθώς δεν έχει προ­χω­ρή­σει στην υιο­θέ­τηση τέτοιου φόρου.

Ελλάδα: Στην Ελλάδα, ο φόρος δια­μο­νής θα τεθεί σε εφαρ­μογή από 1/1/2018, βάσει του άρθρου 53 του Ν. 4389/2016. Ο φόρος δια­μο­νής θα επι­βάλ­λε­ται ανά δια­νυ­κτέ­ρευση ανά δωμάτιο σε όλα τα ξενο­δο­χειακά κατα­λύ­ματα και θα ανέρ­χε­ται σε: € 0,50 σε μονάδες ενός ή δύο αστέρων, € 1,50 σε μονάδες τριών αστέρων, € 3,00 σε μονάδες τεσ­σά­ρων αστέρων και € 4,00 σε μονάδες πέντε αστέρων. Παράλ­ληλα προ­βλέ­πε­ται και η επιβολή φόρου δια­μο­νής σε ενοι­κια­ζό­μενα επι­πλω­μένα δωμάτια – δια­με­ρί­σματα (κατη­γο­ρία μη κύριων ξενο­δο­χεια­κών κατα­λυ­μά­των του Ν. 4276/2014). Στην περί­πτωση αυτή το ύψος του φόρου ανέρ­χε­ται σε € 0,50 ανά δωμάτιο ανά δια­νυ­κτέ­ρευση βάσει του άρθρου 72 του Ν. 4472/2017. Αξίζει, ωστόσο, να επι­ση­μαν­θεί ότι στην Ελλάδα η υπη­ρε­σία δια­μο­νής επι­βα­ρύ­νε­ται ήδη, βάσει του άρθρου 24 του Ν.Δ. 3033/1954 με τέλος παρε­πι­δη­μού­ντων, το οποίο υπο­λο­γί­ζε­ται σύμφωνα με τις ισχύ­ου­σες δια­τά­ξεις ως ποσοστό (0,5%) επί του μισθώ­μα­τος κλίνης υπέρ των ΟΤΑ. Ουσια­στικά ο φόρος δια­μο­νής και τα τέλη παρε­πι­δη­μού­ντων έχουν την ίδια στο­χο­θε­σία, επι­βα­ρύ­νουν την υπη­ρε­σία δια­μο­νής και είναι δυνατό να εγεί­ρουν ζήτημα διπλής φορο­λό­γη­σης (ή υπερ­φο­ρο­λό­γη­σης) του ίδιου υπο­κεί­με­νου φόρου.

Ισπανία: Ο φόρος δια­μο­νής ή του­ρι­στι­κός φόρος («tasa turistica») ξεκί­νησε να εφαρ­μό­ζε­ται στην Κατα­λο­νία από το Νοέμ­βριο του 2012. Επι­βάλ­λε­ται ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση, σε όλους τους τύπους του­ρι­στι­κών κατα­λυ­μά­των με μέγιστη διάρ­κεια χρέωσης τις 7 δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις. Το ύψος του φόρου κυμαί­νε­ται από € 0,45 έως € 2,25 ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση. Από το φόρο εξαι­ρού­νται οι επι­σκέ­πτες ηλικίας κάτω των 16 ετών. Από τον Ιούλιο του 2016, υπήρξε επιβολή του φόρου και στις Βαλε­α­ρί­δες Νήσους, που κυμαί­νε­ται από € 1,00 έως € 2,00 ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση. Το ποσό αυτό μειώ­νε­ται κατά 50% από την ένατη δια­νυ­κτέ­ρευση και μετά. Τα έσοδα του φόρου δια­μο­νής κατευ­θύ­νο­νται στην προ­ώ­θηση της βιώ­σι­μης του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης και την προ­στα­σία των φυσικών πόρων ((European Commission, 2017) και (European Tourism Association ETOA, 2017)).

Κροατία: Στην Κροατία, ο σχε­τι­κός φόρος δια­μο­νής («Sojourn Tax») έχει υιο­θε­τη­θεί από το 2009 και κυμαί­νε­ται από € 0,25 έως και € 1,00 ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση, ανάλογα με τη γεω­γρα­φική περιοχή του κάθε κατα­λύ­μα­τος. Επι­βάλ­λε­ται στο σύνολο των επι­σκε­πτών ηλικίας άνω των 18 ετών, ενώ στις ηλικίες 12 με 18 υπάρχει έκπτωση 50% (European Tourism Association ETOA, 2017).

Ιταλία: Ο φόρος δια­μο­νής (του­ρι­στι­κός φόρος «tassa di soggiorno» ή φόρος πόλης) ισχύει στην Ιταλία από το 2011. Η επιβολή του γίνεται ανά δια­νυ­κτέ­ρευση και ανά άτομο, ενώ υπάρ­χουν και ηλι­κια­κές εξαι­ρέ­σεις από το φόρο που ποι­κί­λει ανά πόλη για επι­σκέ­πτες από 10 έως 18 ετών. Ο φόρος κυμαί­νε­ται από € 0,50 έως € 7,00, ενώ δια­φο­ρο­ποιεί­ται ανάλογα με την κατη­γο­ρία του ξενο­δο­χεια­κού κατα­λύ­μα­τος και την εποχή. Επι­πρό­σθετα, η αρμόδια τοπική αρχή έχει τη δυνα­τό­τητα να ορίσει έναν μέγιστο αριθμό δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων επι­βο­λής του φόρου ((European Tourism Association ETOA, 2017) και (Italyvacations, 2017)).

Γαλλία: Στη Γαλλία, ο φόρος δια­μο­νής «tax de séjour» (ή φόρος πόλης) επι­βάλ­λε­ται στα του­ρι­στικά κατα­λύ­ματα των περιο­χών που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως του­ρι­στι­κές. Η απόφαση για την επιβολή του βρί­σκε­ται στη δικαιο­δο­σία της εκά­στοτε δημο­τι­κής αρχής. Το ύψος του φόρου κυμαί­νε­ται από € 0,20 έως € 4,00 ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση. Σε ορι­σμέ­νες πόλεις υπάρχει εξαί­ρεση χρέωσης για τα άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών. Οι τοπικές αρχές έχουν δικαί­ωμα αύξησης του φόρου κατά 10%, με απο­τέ­λε­σμα το ανώτατο ύψος να δύναται να φτάσει τα € 4,40 ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση. Επι­πρό­σθετα υπάρχει η δυνα­τό­τητα επι­βο­λής του φόρου σε επίπεδο κατα­λύ­μα­τος ανάλογα με τη δυνα­μι­κό­τητα και την περίοδο λει­τουρ­γίας του, όπου στην περί­πτωση αυτή παίρνει την ονο­μα­σία «taxe de séjour forfaitaire» ( (French-property, 2017) και (Τaxesejour, 2017)).Όπως προ­κύ­πτει από τα παρα­δείγ­ματα εφαρ­μο­γής, ο φόρος δια­μο­νής επι­βάλ­λε­ται κατά κύριο λόγο ανά άτομο και ανά δια­νυ­κτέ­ρευση. Σε ορι­σμέ­νες χώρες προ­βλέ­πο­νται εξαι­ρέ­σεις με ηλι­κιακά ή και γεω­γρα­φικά κρι­τή­ρια. Στην Ελλάδα, ωστόσο, ο φόρος θα έχει καθο­λική επιβολή στο σύνολο των ξενο­δο­χεια­κών κατα­λυ­μά­των, με μονα­δικό δια­χω­ρι­σμό την κατά­ταξη βάσει κατη­γο­ρίας αστέρων. Επι­ση­μαί­νε­ται επίσης, όπως ανα­φέρ­θηκε και προη­γου­μέ­νως, πως στην Ελλάδα ο φόρος δια­μο­νής επι­βάλ­λε­ται ήδη μέσω των τελών παρε­πι­δη­μού­ντων.

Χρήμα και Του­ρι­σμός