Το «Μετρό του Αιγαίου» απέναντι στα αδιέξοδα των νησιωτικών συνδέσεων στην ακτοπλοΐα

Η ελ­λη­νι­κή ακτο­πλο­ΐα βρί­σκε­ται μπρο­στά σε μια κρί­σι­μη καμπή. Η ισχυ­ρή του­ρι­στι­κή ζή­τη­ση εξα­κο­λου­θεί να στη­ρί­ζει τον κλάδο, όμως πίσω από τους υψη­λούς αριθ­μούς της επι­βα­τι­κής κί­νη­σης συσ­σω­ρεύ­ο­νται προ­βλή­μα­τα που απει­λούν τη στα­θε­ρό­τη­τα και κυ­ρί­ως τη βιω­σι­μό­τη­τα των συν­δέ­σε­ων με τα μι­κρό­τε­ρα και πιο απο­μα­κρυ­σμέ­να νησιά. Το υψηλό ενερ­γεια­κό κό­στος, οι αυ­ξη­μέ­νες πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις, η ανά­γκη ανα­νέ­ω­σης ενός γε­ρα­σμέ­νου στό­λου και η δυ­σκο­λία εξα­σφά­λι­σης κε­φα­λαί­ων για νέες ναυ­πη­γή­σεις συν­θέ­τουν ένα δύ­σκο­λο σκη­νι­κό. Και το πρό­βλη­μα γί­νε­ται εντο­νό­τε­ρο στις μι­κρό­τε­ρες ακτο­πλοϊ­κές εται­ρεί­ες, οι οποί­ες κα­λού­νται να εξυ­πη­ρε­τή­σουν με­γά­λο μέρος των άγο­νων και εν­δο­νη­σιω­τι­κών γραμ­μών χωρίς να δια­θέ­τουν πά­ντο­τε την οι­κο­νο­μι­κή δυ­να­τό­τη­τα να επεν­δύ­σουν σε νέα πλοία και σύγ­χρο­νες τε­χνο­λο­γί­ες. Σε αυτό το πε­ρι­βάλ­λον επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο μια πα­λαιό­τε­ρη ιδέα για τον σχε­δια­σμό των θα­λάσ­σιων συ­γκοι­νω­νιών, το λε­γό­με­νο «Μετρό του Αι­γαί­ου».

Το «Μετρό» ως μο­ντέ­λο και όχι ως έκτα­κτη λύση

Η συ­ζή­τη­ση για το «Μετρό του Αι­γαί­ου» δεν είναι και­νούρ­για. Η ιδέα είχε δια­τυ­πω­θεί επί υπουρ­γί­ας του Σταύ­ρου Μπέ­νου στο υπουρ­γείο Αι­γαί­ου, με εμπνευ­στή τον τότε νο­μάρ­χη Σάββα Κα­ρα­γιάν­νη. Η λο­γι­κή της πρό­τα­σης είναι σχε­τι­κά απλή, αλλά ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κή για τον σχε­δια­σμό της νη­σιω­τι­κής συ­γκοι­νω­νί­ας. Τα­χύ­πλοα πλοία να ανα­πτύσ­σο­νται στους βα­σι­κούς θα­λάσ­σιους άξο­νες και από αυ­τούς να «ανοί­γουν» ορι­ζό­ντιες και το­πι­κές γραμ­μές προς τα μι­κρό­τε­ρα νησιά. Με τον τρόπο αυτό, η ακτο­πλο­ΐα δεν θα λει­τουρ­γεί απο­κλει­στι­κά με τη λο­γι­κή των απο­σπα­σμα­τι­κών δρο­μο­λο­γί­ων και των έκτα­κτων λύ­σε­ων, αλλά με ένα ορ­γα­νω­μέ­νο δί­κτυο, στο οποίο κάθε νησί θα γνω­ρί­ζει εγκαί­ρως πώς και πότε θα συν­δέ­ε­ται με τα με­γα­λύ­τε­ρα διοι­κη­τι­κά, οι­κο­νο­μι­κά και του­ρι­στι­κά κέ­ντρα. Την ίδια φι­λο­σο­φία έχει δια­τυ­πώ­σει επα­νει­λημ­μέ­νως και ο Πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος ως μέλος και του Συμ­βου­λί­ου Ακτο­πλοϊ­κών Συ­γκοι­νω­νιών (ΣΑΣ). Για τον βου­λευ­τή και πρό­ε­δρο της Επι­τρο­πής Πε­ρι­φε­ρειών της Βου­λής Μάνο Κόν­σο­λα, η πε­ρί­πτω­ση της Αστυ­πά­λαιας απο­τε­λεί χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα. Όπως ανα­φέ­ρει, η σύν­δε­ση του νη­σιού με τα­χύ­πλοο απέ­δει­ξε στην πράξη ότι η κα­λύ­τε­ρη συ­γκοι­νω­νια­κή σύν­δε­ση δεν απο­τε­λεί απλώς ζή­τη­μα με­τα­κί­νη­σης, αλλά μπο­ρεί να έχει άμεσο ανα­πτυ­ξια­κό απο­τέ­λε­σμα. «Όταν κα­τέ­θε­σα δη­μό­σια και κοι­νο­βου­λευ­τι­κά την πρό­τα­ση να συν­δε­θεί με τα­χύ­πλοο η Αστυ­πά­λαια, εν­δε­χό­με­να κά­ποιοι το έβλε­παν κα­χύ­πο­πτα και όχι βιώ­σι­μο», ση­μειώ­νει, για να προ­σθέ­σει ότι μετά τη σύν­δε­ση «αυ­ξή­θη­κε η του­ρι­στι­κή κί­νη­ση» και η επι­βα­τι­κή κί­νη­ση. Το μή­νυ­μα που προ­κύ­πτει είναι σαφές: η συ­γκοι­νω­νια­κή σύν­δε­ση μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει ζή­τη­ση και όχι απλώς να ακο­λου­θεί τη ζή­τη­ση. Η ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση στην Αστυ­πά­λαια ανα­δει­κνύ­ει ταυ­τό­χρο­να και τις αδυ­να­μί­ες του υφι­στά­με­νου μο­ντέ­λου. Η δια­κο­πή της σύν­δε­σης με την Κά­λυ­μνο, λόγω των προ­βλη­μά­των του «Νήσος Κά­λυ­μνος», επη­ρε­ά­ζει την ορι­ζό­ντια δια­σύν­δε­ση των νη­σιών του Βο­ρεί­ου Συ­γκρο­τή­μα­τος. Ο κ. Κόν­σο­λας εκτι­μά ότι η συ­γκε­κρι­μέ­νη γραμ­μή μπο­ρεί να απο­κα­τα­στα­θεί, εφό­σον ολο­κλη­ρω­θούν οι επι­σκευ­ές του πλοί­ου, επι­ση­μαί­νο­ντας πα­ράλ­λη­λα την ανά­γκη για ένα ακόμη εβδο­μα­διαίο δρο­μο­λό­γιο προς Πει­ραιά και Ρόδο. «Πρό­κει­ται για μια αμαρ­τω­λή υπό­θε­ση που μας βα­σα­νί­ζει και ελ­πί­ζου­με σύ­ντο­μα να τε­λειώ­σει» δη­λώ­νει και ο δή­μαρ­χος Κα­λύ­μνου Γιάν­νης Μα­στρο­κού­κος. «Να συν­δε­θεί το Βό­ρειο Συ­γκρό­τη­μα, να υπάρ­χει ενιαία γραμ­μή και να μπο­ρεί να συν­δέ­ει τα νησιά Κά­λυ­μνο-Αστυ­πά­λαια», το­νί­ζει και ο βου­λευ­τής. Πρό­κει­ται ου­σια­στι­κά για τη λο­γι­κή πάνω στην οποία στη­ρί­ζε­ται η πρό­τα­ση του «Μετρό του Αι­γαί­ου», ένας ισχυ­ρός κε­ντρι­κός άξο­νας και στη συ­νέ­χεια ένα πλέγ­μα ορι­ζό­ντιων συν­δέ­σε­ων, ώστε τα μι­κρό­τε­ρα νησιά να μην εξαρ­τώ­νται από μία και μο­να­δι­κή γραμ­μή ή από πε­ρι­στα­σια­κές λύ­σεις.

Προ­γραμ­μα­τι­σμός πριν από την έναρ­ξη της σεζόν

Για τα νησιά, η ακτο­πλοϊ­κή σύν­δε­ση δεν μπο­ρεί να αντι­με­τω­πί­ζε­ται μόνο ως ζή­τη­μα κά­λυ­ψης μιας ανά­γκης που έχει ήδη εμ­φα­νι­στεί. Ο προ­γραμ­μα­τι­σμός πρέ­πει να προη­γεί­ται της ανά­γκης. Ο του­ρι­σμός, οι ξε­νο­δό­χοι, οι επι­χει­ρή­σεις, οι κά­τοι­κοι αλλά και οι tour operators χρειά­ζο­νται να γνω­ρί­ζουν εγκαί­ρως το δί­κτυο των συν­δέ­σε­ων για την επό­με­νη του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο. Όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά επι­ση­μαί­νει ο κ. Κόν­σο­λας, ζη­τού­με­νο είναι η αύ­ξη­ση των επι­δο­τού­με­νων δρο­μο­λο­γί­ων με τα­χύ­πλοα και κα­τα­μα­ράν, ώστε η Αστυ­πά­λαια να συν­δέ­ε­ται με νησιά που δια­θέ­τουν διε­θνή αε­ρο­δρό­μια και να υπάρ­χει προ­γραμ­μα­τι­σμός ήδη για την επό­με­νη χρο­νιά. Αυτό είναι και το βα­σι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα της λο­γι­κής του «Μετρό του Αι­γαί­ου», ο σχε­δια­σμός των γραμ­μών δεν θα γί­νε­ται εκ των υστέ­ρων, όταν εμ­φα­νι­στούν τα προ­βλή­μα­τα, αλλά έγκαι­ρα και με βάση έναν συ­νο­λι­κό χάρτη συν­δε­σι­μό­τη­τας. Για ένα νησί, άλ­λω­στε, η ακτο­πλοϊ­κή γραμ­μή δεν είναι απλώς ένα δρο­μο­λό­γιο. Είναι υπο­δο­μή ανά­πτυ­ξης. Η πρό­τα­ση για ένα νέο δί­κτυο θα­λάσ­σιων συ­γκοι­νω­νιών, ωστό­σο, προ­σκρού­ει σε ένα δεύ­τε­ρο με­γά­λο πρό­βλη­μα. Την οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση των μι­κρό­τε­ρων ακτο­πλοϊ­κών επι­χει­ρή­σε­ων. Πε­ρί­που 30 μι­κρό­τε­ρες εται­ρεί­ες δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην ελ­λη­νι­κή αγορά, κυ­ρί­ως σε άγο­νες και εν­δο­νη­σιω­τι­κές γραμ­μές. Πρό­κει­ται για εται­ρεί­ες που κα­λύ­πτουν κρί­σι­μα τμή­μα­τα του δι­κτύ­ου, αλλά συχνά δια­θέ­τουν πε­ριο­ρι­σμέ­νη κε­φα­λαια­κή βάση και δυ­σκο­λεύ­ο­νται να εξα­σφα­λί­σουν τρα­πε­ζι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση.

668 εκατ. ευρώ για τις άγο­νες γραμ­μές

Στο πλαί­σιο αυτό, ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία απο­κτά το νέο τε­τρα­ε­τές μο­ντέ­λο των συμ­βά­σε­ων δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας για τις άγο­νες γραμ­μές. Συ­νο­λι­κά 57 πλοία επι­δο­τού­νται για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση 73 άγο­νων γραμ­μών, ενώ για την πε­ρί­ο­δο 2025-2029 προ­βλέ­πε­ται συ­νο­λι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση 668 εκατ. ευρώ. Από το 2026 ο ετή­σιος προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός αυ­ξά­νε­ται από τα 148 εκατ. ευρώ στα 167 εκατ. ευρώ. Η με­τά­βα­ση από τις ετή­σιες στις τε­τρα­ε­τείς συμ­βά­σεις έχει όμως μια πολύ ευ­ρύ­τε­ρη ση­μα­σία. Η με­γα­λύ­τε­ρη διάρ­κεια των συμ­βά­σε­ων δη­μιουρ­γεί με­γα­λύ­τε­ρη προ­βλε­ψι­μό­τη­τα εσό­δων και, θε­ω­ρη­τι­κά του­λά­χι­στον, βελ­τιώ­νει τη δυ­να­τό­τη­τα των εται­ρειών να απευ­θυν­θούν στις τρά­πε­ζες για χρη­μα­το­δό­τη­ση. Με άλλα λόγια, η πο­λυ­ε­τής σύμ­βα­ση μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ως ένα είδος «δια­βα­τη­ρί­ου» προς τη χρη­μα­το­δό­τη­ση. Και αυτό είναι κρί­σι­μο, εφό­σον ζη­τού­με­νο δεν είναι μόνο να συ­νε­χί­σουν να εκτε­λού­νται τα ση­με­ρι­νά δρο­μο­λό­για, αλλά να δη­μιουρ­γη­θούν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την αντι­κα­τά­στα­ση των πα­λαιών πλοί­ων με νέα, απο­δο­τι­κό­τε­ρα και φι­λι­κό­τε­ρα προς το πε­ρι­βάλ­λον. Το δεύ­τε­ρο με­γά­λο στοί­χη­μα, νέα πλοία και νέα καύ­σι­μα. Ο Μάνος Κόν­σο­λας συν­δέ­ει ευ­θέ­ως το πρό­βλη­μα της ακτο­πλοϊ­κής συν­δε­σι­μό­τη­τας με την ανά­γκη ανα­νέ­ω­σης του στό­λου. Όπως επι­ση­μαί­νει, απαι­τού­νται επι­δο­τή­σεις τόσο για τον εκ­συγ­χρο­νι­σμό των υφι­στά­με­νων πλοί­ων όσο και για την κα­τα­σκευή νέων πλοί­ων με εναλ­λα­κτι­κά καύ­σι­μα. «Αν όμως επι­δο­τη­θούν να χτι­στούν νέα πλοία με σύγ­χρο­να καύ­σι­μα, να γί­νουν υπο­δο­μές στα λι­μά­νια, τότε μπο­ρού­με να ελ­πί­σου­με στην προ­ο­πτι­κή του χρό­νου ότι θα έρ­θουν κα­λύ­τε­ρες μέρες για τη Δω­δε­κά­νη­σο», δη­λώ­νει ο κ. Κόν­σο­λας. Η ανά­γκη για έναν τέ­τοιο μα­κρο­πρό­θε­σμο σχε­δια­σμό γί­νε­ται ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη αν λη­φθεί υπόψη η θέση της Ελ­λά­δας στον ευ­ρω­παϊ­κό ακτο­πλοϊ­κό χάρτη. Η χώρα αντι­προ­σω­πεύ­ει πε­ρί­που το 18% της ευ­ρω­παϊ­κής ακτο­πλοϊ­κής κί­νη­σης, παρά το γε­γο­νός ότι αντι­στοι­χεί μόλις πε­ρί­που στο 2% του πλη­θυ­σμού της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης. Πε­ρισ­σό­τε­ρα από 115 νησιά εξαρ­τώ­νται από την ακτο­πλο­ΐα για τη συν­δε­σι­μό­τη­τά τους, ενώ μόλις 27 δια­θέ­τουν αε­ρο­δρό­μιο. Οι αυ­ξη­μέ­νες επι­δο­τή­σεις είναι ανα­γκαί­ες. Δεν αρ­κούν όμως από μόνες τους. Το πραγ­μα­τι­κό στοί­χη­μα είναι να συν­δυα­στούν με πο­λυ­ε­τείς συμ­βά­σεις, πρό­σβα­ση στη χρη­μα­το­δό­τη­ση, ανα­νέ­ω­ση του στό­λου, νέες τε­χνο­λο­γί­ες, λι­με­νι­κές υπο­δο­μές και κυ­ρί­ως έναν χάρτη δρο­μο­λο­γί­ων που θα σχε­διά­ζε­ται αρ­κε­τά νω­ρί­τε­ρα από την έναρ­ξη κάθε του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου. Σε αυτή τη λο­γι­κή, το «Μετρό του Αι­γαί­ου» απο­κτά δια­φο­ρε­τι­κή διά­στα­ση.