ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Πρ. Παυλόπουλος: Η αμυντική θωράκιση των Ελληνικών νησιών του Αιγαίου κατά το Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο

news room 37 λεπτά ανάγνωση
Παυλόπουλος

Με αφορμή τις τελευ­ταίες, προ­κλη­τι­κές δηλώ­σεις του Τούρκου υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου πως  «είναι συζη­τή­σιμη η κυριαρ­χία των Ελλη­νι­κών νησιών διότι παρα­βιά­ζε­ταιι το καθε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης» είναι επί­καιρη η ομιλία  του τ. Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας και Επί­τι­μου Καθη­γητή της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών κ. Προκόπη Παυ­λό­που­λου  στο Καστελ­λό­ριζο, τον Σεπτέμ­βριο του 2020 για την αμυ­ντική θωρά­κιση των νησιών.

Ο κ. Προ­κό­πης Παυ­λό­που­λος επε­σή­μανε στην ομιλία του

Σε μια από τις πιο πρό­σφα­τες προ­κλή­σεις της η Τουρκία άρχισε, πάντα στο πλαίσιο της πάγιας τακτι­κής της να προ­σθέ­τει ανύ­παρ­κτα ζητή­ματα προς δια­πραγ­μά­τευση με την Ελλάδα -και, συνα­κό­λουθα, ν’ αμφι­σβη­τεί την αδια­πραγ­μά­τευτη Εθνική μας Θέση, ότι μεταξύ μας υφί­στα­ται μια, και μόνη, διαφορά, εκείνη της οριο­θέ­τη­σης της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και των αντί­στοι­χων θαλάσ­σιων ζωνών- να εγείρει εκ νέου και ζήτημα ως προς το αν η Ελλάδα έχει δικαί­ωμα να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως, τα Νησιά της στο Αιγαίο, και μάλιστα ανε­ξαρ­τή­τως του ποια είναι η έκτασή τους και αν κατοι­κού­νται ή όχι.

Α. Είναι δε άκρως χαρα­κτη­ρι­στικό της προ­κλη­τι­κό­τη­τάς της, το ότι η Τουρκία εγείρει το ζήτημα αυτό είτε δια­στρε­βλώ­νο­ντας πλήρως το νόημα συγκε­κρι­μέ­νων δια­τά­ξεων της Συν­θή­κης της Λωζάνης.  Είτε -ακόμη χειρότερα- επι­κα­λού­μενη Διε­θνείς Συμ­βά­σεις, στις οποίες δεν είναι συμ­βαλ­λό­μενο μέρος, όπως π.χ. την Σύμβαση των Παρι­σίων του 1947 για τα Δωδε­κά­νησα, που απο­τε­λεί για την Τουρκία «res inter alios acta».  Στις αδια­νό­η­τες, θεσμι­κώς και πολι­τι­κώς, αυτές προ­κλή­σεις της Τουρ­κίας η Ελλάδα παγίως απαντά, πάντα με βάση το Διεθνές Δίκαιο -και ενερ­γώ­ντας επι­πλέον και για λογα­ρια­σμό της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, αφού το έδαφος και τα σύνορα της Ελλάδας είναι έδαφος και σύνορα και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης- ότι έχει όχι μόνο θεμε­λιω­μένο δικαί­ωμα αλλά και εξίσου θεμε­λιω­μένη υπο­χρέ­ωση αμυ­ντι­κής θωρά­κι­σης όλων, ανε­ξαι­ρέ­τως και δίχως οια­δή­ποτε διά­κριση, των Νησιών της στο Αιγαίο.

Β. Επι­πλέον, το δικαί­ωμα αυτό της Ελλάδας βρίσκει σταθερό έρεισμα και στις δια­τά­ξεις του πρω­το­γε­νούς Ευρω­παϊ­κού Δικαίου, δοθέ­ντος ότι συγκε­κρι­μέ­νοι κανόνες της Συν­θή­κης της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΣΕΕ)  και της Συν­θή­κης Λει­τουρ­γίας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΣΛΕΕ) το εγγυώ­νται, ιδίως όταν εφαρ­μό­ζο­νται σε συν­δυα­σμό με αντί­στοι­χες δια­τά­ξεις του Διε­θνούς Δικαίου -εν προ­κει­μένω του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ- που ήδη απο­τε­λούν μέρος του Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου.

 

Ι. Το νομικό καθε­στώς της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947.

Προ­κα­ταρ­κτι­κώς διευ­κρι­νί­ζε­ται, ότι το καθε­στώς της τελικής παρα­χώ­ρη­σης των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα διέ­πε­ται από τις δια­τά­ξεις της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων (Απρί­λιος του 1947) μεταξύ των Συμ­μά­χων, νικητών του Β΄ Παγκό­σμιου Πολέμου, και της Ιταλίας.  Ιδιαί­τερη σημασία, εντός αυτού του θεσμι­κού πλαι­σίου, έχουν οι δια­τά­ξεις του άρθρου 14 της ως άνω Συν­θή­κης, σύμφωνα με τις οποίες: «1. Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου τας κατω­τέρω απα­ριθ­μου­μέ­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Ρόδον, Χάλκην, Κάρ­πα­θον, Κάσον, Τήλον, Νίσυρον, Κάλυ­μνον, Λέρον, Πάτμον, Λιψόν, Σύμην, Κω και Καστελ­λό­ρι­ζον ως και τας παρα­κει­μέ­νας νησίδας. 2. Αι ανωτέρω νήσοι θα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θώσι και θα παρα­μεί­νω­σιν αποστρατιω-τικοποιημέναι». Από τις δια­τά­ξεις αυτές, ερμη­νευό­με­νες με βάση το σύνολο του Διε­θνούς και του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου -άρα και με βάση τις γενικές αρχές που διέπουν την ερμη­νεία του Διε­θνούς και του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου- συνά­γο­νται και τ’ ακό­λουθα, ως προς το σημε­ρινό καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων.

Α. Οι δια­τά­ξεις του άρθρου 14 παρ. 1 της Συν­θή­κης Ειρήνης.

Η δια­τύ­πωση των δια­τά­ξεων της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης είναι τόσο σαφής, ώστε δεν αφήνει περι­θώ­ριο αμφι­βο­λίας ως προς την ουσία και την έκταση της Κυριαρ­χίας της Ελλάδας επί των Δωδε­κα­νή­σων.  Ειδι­κό­τερα:

1. Η Κυριαρ­χία αυτή είναι «πλήρης», πράγμα το οποίο σημαί­νει ότι ουδένα περιο­ρι­σμό επι­δέ­χε­ται κατά την άσκησή της.  Το δε περιε­χό­μενο της «πλήρους» Κυριαρ­χίας προσ­διο­ρί­ζε­ται, ως προς τα Δωδε­κά­νησα, με βάση τους κανόνες του ισχύ­ο­ντος Ελλη­νι­κού Συντάγ­μα­τος περί Κυριαρ­χίας, καθώς και με βάση τις περί Κυριαρ­χίας των Κρατών-Μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης δια­τά­ξεις ιδίως του άρθρου 4 παρ. 2 της ΣΕΕ.  Οια­δή­ποτε, λοιπόν, αμφι­σβή­τηση της ερμη­νείας των δια­τά­ξεων της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης συνιστά, αυτο­θρόως, παρα­βί­αση του Διε­θνούς και του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου.

2. Η Κυριαρ­χία της Ελλάδας, με την ως άνω έννοια, εκτεί­νε­ται όχι μόνο σε όλα τα Νησιά που ανα­φέ­ρο­νται ρητώς στις δια­τά­ξεις της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης αλλά, κατά την κατη­γο­ρη­μα­τική δια­τύ­πωση της κατά τ’ ανωτέρω παρα­γρά­φου, και επί των «παρα­κει­μέ­νων νησίδων», στο σύνολό τους.  Επειδή δε οι δια­τά­ξεις αυτές ουδεμία διά­κριση κάνουν εν προ­κει­μένω, η δια­τύ­πωσή τους κατα­λαμ­βά­νει τις κάθε είδους «παρα­κεί­με­νες νησίδες», ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους τους ή άλλου χαρα­κτη­ρι­στι­κού τους (π.χ. αν είναι κατοι­κη­μέ­νες ή μη).  Υπό το πρίσμα δε αυτό είναι προ­φα­νές πως και στην περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων δεν είναι νοητές, από πλευράς Διε­θνούς Δικαίου, «γκρίζες ζώνες», ανα­φο­ρικά με την έκταση και το περιε­χό­μενο της Ελλη­νι­κής Κυριαρ­χίας στην ως άνω περιοχή.

Β. Η εφαρ­μογή της αρχής του Διε­θνούς Δικαίου «res inter alios acta».

Ως προς την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων, την οποία προ­έ­βλε­παν οι δια­τά­ξεις του άρθρου 14 παρ. 2 της Συν­θή­κης Ειρήνης, με βάση τους κανόνες του Διε­θνούς Δικαίου ισχύουν τα εξής:

1. Τα περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων, κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 14 παρ.  2 της Συν­θή­κης Ειρήνης, πρέπει να ερμη­νεύ­ο­νται και υπό το φως της εκ μέρους της Ελλάδας άσκησης, έναντι της Τουρ­κίας, του δικαιώ­μα­τος «νόμιμης άμυνας» Κράτους-Μέλους του ΟΗΕ, όπως ανα­λύ­ε­ται εκτε­νέ­στερα στην συνέ­χεια.

2. Πέραν όμως της ως άνω επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας,  η Τουρκία δεν έχει, εν πάση περι­πτώ­σει, δικαί­ωμα να επι­κα­λεί­ται την Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947. Και τούτο διότι:

α) Οι δια­τά­ξεις των άρθρων 34, 35 και 36 της Συν­θή­κης της Βιέννης περί του Δικαίου των Διεθνών Συν­θη­κών (1969) ορίζουν, μεταξύ άλλων, και ότι:

α1)  Κάθε Συνθήκη ισχύει –επέ­κεινα δε δημιουρ­γεί δικαιώ­ματα και υποχρεώσεις- μόνον μεταξύ των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών.  Έναντι, λοιπόν, τρίτων κρατών η Συνθήκη συνιστά «res inter alios acta».

α2) Εξ αυτού του λόγου, μια Συνθήκη ισχύει έναντι τρίτου κράτους μόνον υπό την διπλή προ­ϋ­πό­θεση ότι από την μια πλευρά αυτή είναι η πρόθεση των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών.  Και, από την άλλη πλευρά, το τρίτο κράτος έχει απο­δε­χθεί την υπο­χρέ­ωση ρητώς και εγγρά­φως.

α3) Κατά λογική νομική ακο­λου­θία, μια Συνθήκη δημιουρ­γεί δικαί­ωμα για τρίτο κράτος μόνον υπό την, επίσης διπλή, προ­ϋ­πό­θεση ότι από την μια πλευρά τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη επι­διώ­κουν δια της Συν­θή­κης εκχώ­ρηση δικαιώ­μα­τος στο τρίτο κράτος.  Και, από την άλλη πλευρά, το τελευ­ταίο συγκα­τα­τί­θε­ται προς τούτο, ρητώς και εγγρά­φως.

β) Η Τουρκία δεν είναι, υφ’ οιαν­δή­ποτε νομικώς παρα­δε­κτή έννοια, συμ­βαλ­λό­μενο μέρος στην Συνθήκη Ειρήνης του 1947.  Άρα η Συνθήκη αυτή, ως προς την οποία η Τουρκία είναι τρίτο κράτος, δεν δημιουρ­γεί δικαιώ­ματα ή υπο­χρε­ώ­σεις υπέρ η εις βάρος της αντι­στοί­χως.  Επι­πλέον:

β1) Ουδεμία διάταξη της Συν­θή­κης Ειρήνης -όπως άλλωστε απο­δει­κνύει η έως τώρα εφαρ­μογή της- τεκ­μη­ριώ­νει, έστω και καθ’ υπο­φο­ράν, ότι τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη επι­δί­ω­ξαν δι’ αυτής να εκχω­ρή­σουν οιο­δή­ποτε δικαί­ωμα στην Τουρκία, πολλώ δε μάλλον δικαί­ωμα σχετικό με την  απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων. Πραγ­μα­τικά,  όπως ανεν­δοιά­στως προ­κύ­πτει από τις περι­στά­σεις, υπό τις οποίες είχε συνα­φθεί η Συνθήκη Ειρήνης το 1947, η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων απο­φα­σί­σθηκε ύστερα από πρόταση της τότε Σοβιε­τι­κής Ένωσης, προ­κει­μέ­νου αυτή να δεχθεί την παρα­χώ­ρησή τους στην Ελλάδα, λόγω των επι­φυ­λά­ξεων της σοβιε­τι­κής πλευράς ανα­φο­ρικά με την χρη­σι­μο­ποί­ησή τους για στρα­τιω­τι­κούς λόγους από Χώρα του δυτικού μπλοκ, όπως η Ελλάδα.  Ουδεμία, δηλαδή, σχέση είχε η πρό­βλεψη της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων με την Τουρκία και την ασφά­λειά της.

β2) Τ’ ανωτέρω ενι­σχύ­ο­νται και από το ότι ουδέ­ποτε ζητή­θηκε συγκα­τά­θεση της Τουρ­κίας για εκχώ­ρηση τέτοιου δικαιώ­μα­τος και ουδέ­ποτε, κατά συνέ­πεια, υπήρξε εκ μέρους της τέτοια συγκα­τά­θεση.  Την ακρί­βεια του επι­χει­ρή­μα­τος τούτου τεκ­μη­ριώ­νει, και δη αμα­χή­τως, η ίδια η συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας.  Πραγ­μα­τικά, π.χ. το 1975 η Τουρκία είχε απευ­θυν­θεί –βλ. το τουρ­κικό Aide Memoire της 3ης Απρι­λίου 1975- στα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη της Συν­θή­κης Ειρήνης καταγ­γέλ­λο­ντας δήθεν παρα­βιά­σεις της, εκ μέρους της Ελλάδας, στην ευρύ­τερη περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων.  Η καταγ­γε­λία της αυτή κατέ­ληγε με το εξής: «Ενα­πό­κει­ται στις κυβερ­νή­σεις των συμ­βαλ­λο­μέ­νων χωρών… να απαι­τή­σουν από την Ελλη­νική Κυβέρ­νηση να συμ­μορ­φω­θεί στο πνεύμα και στο γράμμα» της Συν­θή­κης Ειρήνης.  Και μόνο από την δια­τύ­πωση αυτή προ­κύ­πτει, κατα­φα­νώς, πως ούτε η ίδια η Τουρκία ισχυ­ρί­σθηκε ότι αντλεί δικαί­ωμα προ­ερ­χό­μενο εκ της Συν­θή­κης Ειρήνης, ως προς το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων.  Η δε «εκκω­φα­ντική» σιωπή των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών σε αυτή την «καταγ­γε­λία» της Τουρ­κίας βεβαιώ­νει του λόγου το ασφαλές.

 

ΙΙ. Η έννοια της «νόμιμης άμυνας» έναντι «επι­κεί­με­νης απειλής» και, a fortiori, «απειλής χρήσης βίας».

Πέραν των λοιπών νομικών θεμε­λίων, κατά τις ειδι­κό­τε­ρες δια­τά­ξεις του Διε­θνούς Δικαίου, η Ελλάδα νομι­μο­ποιεί­ται να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς και τα Νησιά της στο Αιγαίο, ασκώ­ντας το σχετικό δικαί­ωμα που της παρέ­χουν ειδικές δια­τά­ξεις του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.

 

THARRI TV

ΠΡ.ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ -ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ 19-09-2020

Α. Το νομικό θεμέλιο των δια­τά­ξεων του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.

Πρό­κει­ται για δικαί­ωμα, το οποίο έχει γεν­νη­θεί υπέρ της Ελλάδας προ πολλών δεκα­ε­τιών, δεδο­μέ­νης της δια­χρο­νι­κής τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας και προ­κλη­τι­κό­τη­τας.  Ιδίως όμως έχει θεμε­λιω­θεί, με αμάχητα τεκ­μή­ρια, ύστερα από την τουρ­κική εισβολή και κατοχή στην Κύπρο, το 1974, κατε­ξο­χήν δε μετά την «σύναψη», το 2019, του λεγό­με­νου «τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου», μεταξύ της Τουρ­κίας και του φερό­με­νου ως πρω­θυ­πουρ­γού της Λιβύης.

1.  Και τούτο, διότι αυτή και μόνη η τουρ­κική εισβολή και κατοχή στην Κύπρο -και για όσο χρονικό διά­στημα συνε­χί­ζε­ται -συνιστά, οπωσ­δή­ποτε, απρο­κά­λυ­πτη «επι­κεί­μενη απειλή» κατά της Ελλάδας ή και σαφή «απειλή χρήσης βίας» ενα­ντίον της.

α) Ενώ η διαρκώς διευ­ρυ­νό­μενη τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα και επι­θε­τι­κό­τητα στο Αιγαίο, κυρίως σε ό,τι αφορά την αμφι­σβή­τηση των κυριαρ­χι­κών και άλλων δικαιω­μά­των της Ελλάδας ως προς την υφα­λο­κρη­πίδα και τις θαλάσ­σιες  ζώνες- με απο­κο­ρύ­φωμα την Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη- διαιω­νί­ζει και επι­τεί­νει την προ­μνη­μο­νευό­μενη «επι­κεί­μενη απειλή» εκ μέρους της.

β) Ιδίως δε μετά την «σύναψη» του νομικώς ανυ­πό­στα­του «τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου», η συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας έχει υπερβεί κάθε όριο προ­κλη­τι­κό­τη­τας και ωμής παρα­βί­α­σης του Διε­θνούς Δικαίου, κυρίως δε του Δικαίου της Θάλασ­σας κατά την Συνθήκη του Montego Bay του 1982.  Συνθήκη, η οποία δεσμεύει, ως προς όλες τις δια­τά­ξεις της, και την Τουρκία, μολο­νότι δεν έχει προ­σχω­ρή­σει σε αυτή.  Και τούτο διότι η ως άνω Συνθήκη, λόγω του μεγάλου αριθμού των Κρατών-Μελών του ΟΗΕ που έχουν προ­σχω­ρή­σει σε αυτήν -ως και η Ευρω­παϊκή Ένωση έχει προ­σχω­ρή­σει, ως αυτο­τε­λές νομικό πρόσωπο, ήδη από το 1998- παράγει, σύμφωνα με την νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, γενικώς δεσμευ­τι­κούς εθι­μι­κούς κανόνες ή, κατά την ορθό­τερη άποψη, εξίσου δεσμευ­τι­κούς «γενικώς παρα­δε­δεγ­μέ­νους κανόνες του Διε­θνούς Δικαίου».

2. Το δικαί­ωμα αυτό της Ελλάδας θεμε­λιώ­νε­ται στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, οι οποίες καθιε­ρώ­νουν –και μάλιστα ως jus cogens- το δικαί­ωμα της «νόμιμης άμυνας» Κράτους-Μέλους του ΟΗΕ και σε περί­πτωση «επι­κεί­με­νης απειλής», πολλώ δε μάλλον σε περί­πτωση «απειλής χρήσης βίας».

α) Παρά την δια­τύ­πωση των ως άνω δια­τά­ξεων που, prima faciae, φαί­νε­ται να θέτουν ως προ­ϋ­πό­θεση προ­σφυ­γής στην δια­δι­κα­σία της κατά τ’ ανωτέρω «νόμιμης άμυνας» την εκδη­λω­μένη ένοπλη επίθεση, η μεγάλη πλειο­ψη­φία των διε­θνο­λό­γων αλλά και η ίδια η διεθνής πρα­κτική δέχο­νται, ότι για την άσκηση του δικαιώ­μα­τος τούτου αρκεί και η «επι­κεί­μενη απειλή», πολλώ μάλλον η «απειλή χρήσης βίας», η οποία και συνιστά ευθεία παρα­βί­αση των δια­τά­ξεων του άρθρου 2 παρ. 4 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.  Έτσι π.χ. οι ΗΠΑ, μετά τις τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις της 11ης Σεπτεμ­βρίου 2001, προ­σέ­φυ­γαν στην άσκηση του δικαιώ­μα­τος «νόμιμης άμυνας» –και μάλιστα χωρίς χρονικό περιο­ρι­σμό, αφού η απειλή εμφα­νί­σθηκε επι­κεί­μενη επ’ αόριστο- ως νόμιμης προ­λη­πτι­κής δράσης λόγω επι­κεί­με­νης απειλής και, κατ’ ακο­λου­θία, επι­κεί­με­νης επί­θε­σης. Την άποψη αυτή υιο­θέ­τησε πλήρως ο ίδιος ο Γενικός Γραμ­μα­τέας του ΟΗΕ, δηλώ­νο­ντας –στις 21 Μαρτίου 2005- μεταξύ άλλων και ότι: «Επι­κεί­με­νες απειλές καλύ­πτο­νται πλήρως από το άρθρο 51, το οποίο δια­σφα­λί­ζει το φυσικό δικαί­ωμα των κυρί­αρ­χων κρατών να αμυν­θούν ενα­ντίον ένοπλης επί­θε­σης».

β) Ενόψει των προ­ε­κτε­θέ­ντων, a fortiori η Ελλάδα νομι­μο­ποιεί­ται, όταν και εφόσον το κρίνει σκόπιμο για την άμυνά της, να κάνει χρήση και ως προς τα Νησιά της στο Αιγαίο, εν γένει, του κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ δικαιώ­μα­τος «νόμιμης άμυνας» έναντι της Τουρ­κίας, δίχως μάλιστα χρονικό περιο­ρι­σμό.  Και τούτο διότι, ιδίως μετά το 1974, κατά τ’ ανωτέρω, η «απειλή χρήσης βίας» εκ μέρους της Τουρ­κίας –άρα και η συνα­κό­λουθη «επι­κεί­μενη απειλή»- είναι αφενός κάτι παρα­πάνω από προ­φα­νής, και δη με επα­νει­λημ­μέ­νες και δια­φό­ρων μορφών προ­κλή­σεις.  Και, αφε­τέ­ρου, διαρκής, όπως κατα­δει­κνύει ακόμη και η σημε­ρινή τουρ­κική συμπε­ρι­φορά στο Αιγαίο, ιδίως μετά την «σύναψη» του νομικώς ανυ­πό­στα­του «τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου». Συμπε­ρι­φορά, η οποία λόγω της αυθαί­ρε­της προ­σπά­θειας της Τουρ­κίας να εφαρ­μό­σει στην πράξη το νομικώς ανυ­πό­στατο «τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο», φέρει όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά και  της «απειλής χρήσης βίας», υπό την ανωτέρω εκτε­θείσα έννοια.

γ) Πρό­σθετη από­δειξη αυτών συνιστά και το γεγονός του, εντελώς αντί­θε­του με κάθε έννοια του Διε­θνούς Δικαίου, «casus belli» της Τουρ­κίας, ως προς την επέ­κταση της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης της Ελλάδας.  Το ως άνω το «casus belli», πέραν του ότι απο­φα­σί­σθηκε -στις 8.6.1995, αμέσως μετά την θέση σε ισχύ της Συνθήκη του Montego Bay του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας- από την τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση κατά τρόπο αντί­θετο ακόμη και με αυτό τούτο το σύνταγμα της Τουρ­κίας, συνιστά έκτοτε διαρκή «απειλή χρήσης βίας» ενα­ντίον της Ελλάδας για τον εξής λόγο: Στην ουσία, η Τουρκία δηλώνει μέσω αυτού ότι απο­τε­λεί «αιτία πολέμου» η εκ μέρους της Ελλάδας άσκηση του ανα­φαί­ρε­του, κατά το Δίκαιο της Θάλασ­σας, δικαιώ­μα­τός της να επε­κτεί­νει την Αιγια­λί­τιδα Ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια.  Υπό τα δεδο­μένα αυτά, το ανωτέρω «casus belli» απο­τε­λεί «επιτομή» της «απειλής χρήσης βίας», κατά το Διεθνές Δίκαιο, ιδίως δε κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.

δ) Τέλος, την προ­α­να­φε­ρό­μενη «επι­κεί­μενη απειλή» ή και «απειλή χρήσης βίας», εκ μέρους της Τουρ­κίας και ενα­ντίον της Ελλάδας, ολο­κλη­ρώ­νει ο σχη­μα­τι­σμός της λεγό­με­νης τουρ­κι­κής «Στρα­τιάς του Αιγαίου», τον Ιούλιο του 1975, και μάλιστα με πολυά­ριθ­μες αμφί­βιες δυνά­μεις.  Πρό­κει­ται για μετε­ξέ­λιξη και μετο­νο­μα­σία της 4ης Στρα­τιάς (4. Ordu) της Τουρ­κίας, η οποία εδρεύει στην Σμύρνη και, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, έχει οργα­νω­θεί προ­κει­μέ­νου να εκπαι­δεύει τον τουρ­κικό στρατό για ενδε­χό­μενη επίθεση ενα­ντίον των Ελλη­νι­κών Νησιών του Αιγαίου.

 

Β. Οι δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ ως μέρος του Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου και οι έννομες συνέ­πειες για την αμυ­ντική θωρά­κιση των Ελλη­νι­κών Νησιών του Αιγαίου.

Οι προ­α­να­φε­ρό­με­νες δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, πέραν της κατά τ’ ανωτέρω αυτο­τε­λούς κανο­νι­στι­κής τους ισχύος από πλευράς Διε­θνούς Δικαίου, παρά­γουν έννομα απο­τε­λέ­σματα και ως μέρος του Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου.  Και τούτο διότι οι δια­τά­ξεις του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ παρα­πέ­μπουν ευθέως στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, κατά την οργά­νωση και θέση σε λει­τουρ­γία της ρήτρας «αμοι­βαίας άμυνας» μεταξύ των Κρατών-Μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.  Όπως είναι προ­φα­νές, η «όσμωση» αυτή Διε­θνούς και Ευρω­παϊ­κού Δικαίου, στο πεδίο εφαρ­μο­γής των δια­τά­ξεων του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, έχει σημα­ντι­κές έννομες συνέ­πειες ως προς την Ελλάδα. Και τούτο, τόσο σε ό,τι αφορά την ενερ­γο­ποί­ηση της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας» απέ­να­ντι στην «επι­κεί­μενη απειλή» ή και στην «απειλή χρήσης βίας» εκ μέρους της Τουρ­κίας, όσο και σε ό,τι αφορά την ίδια την αμυ­ντική θωρά­κιση των Ελλη­νι­κών Νησιών του Αιγαίου τα οποία, αυτο­νο­ή­τως, απο­τε­λούν μέρος και της Ευρω­παϊ­κής Επι­κρά­τειας.  Συγκε­κρι­μένα:

1. Την προ­μνη­μο­νευό­μενη ρήτρα «Αμοι­βαίας Άμυνας» («Mutual Defence» clause), στο πλαίσιο του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου, δια­μορ­φώ­νουν ρυθ­μι­στι­κώς, στην ολο­κλη­ρω­μένη μορφή της που συμπε­ρι­λαμ­βά­νει -φυσικά συμπλη­ρω­μα­τι­κώς, και με εντελώς δευ­τε­ρεύ­ουσα σημασία στην προ­κεί­μενη περίπτωση- και την ρήτρα «Αλλη­λεγ­γύης» («Solidarity» clause), οι δια­τά­ξεις:

α) Του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ, κατά τις οποίες: «Σε περί­πτωση κατά την οποία κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη-μέλη οφεί­λουν να του παρά­σχουν βοήθεια και συν­δρομή με όλα τα μέσα που έχουν στην διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών».

β) Του άρθρου 222 παρ. 1 της ΣΛΕΕ, κατά τις οποίες: «Η Ένωση και τα κράτη μέλη της ενερ­γούν από κοινού, με πνεύμα αλλη­λεγ­γύης, εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί τρο­μο­κρα­τική επίθεση ή πληγεί από φυσική ή ανθρω­πο­γενή κατα­στροφή.  Η Ένωση κινη­το­ποιεί όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των στρα­τιω­τι­κών μέσων που θέτουν στη διάθεσή της τα κράτη μέλη, για: α) την πρόληψη τρο­μο­κρα­τι­κής απειλής στο έδαφος των κρατών μελών, την προ­στα­σία των δημο­κρα­τι­κών θεσμών και του άμαχου πλη­θυ­σμού από ενδε­χό­μενη τρο­μο­κρα­τική επίθεση, την παροχή συν­δρο­μής σε κράτος μέλος στο έδαφός του, μετά από αίτηση των πολι­τι­κών του αρχών, σε περί­πτωση τρο­μο­κρα­τι­κής επί­θε­σης, β) την παροχή συν­δρο­μής σε κράτος μέλος στο έδαφός του μετά από αίτηση των πολι­τι­κών του αρχών, σε περί­πτωση φυσικής ή ανθρω­πο­γε­νούς κατα­στρο­φής».

2. Οι συν­δυα­στι­κώς -αλλά και συμπλη­ρω­μα­τι­κώς, όπως προεκτέθηκε- εφαρ­μο­ζό­με­νες ρήτρες «Αμοι­βαίας Άμυνας» και «Αλλη­λεγ­γύης» είναι, από πλευράς κανο­νι­στι­κής ισχύος, πλήρεις leges perfectae, άρα δεσμευ­τι­κές στο ακέραιο.

α) Τούτο προ­κύ­πτει κυρίως από την Γνώμη, την οποία δια­τύ­πωσε -ύστερα από σχετικό αίτημα προς τούτο- η Νομική Υπη­ρε­σία του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου, το 2016.  Για την ακρί­βεια, στις 12.7.2016 η Νομική Υπη­ρε­σία του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου απο­φάν­θηκε, με σειρά τεκ­μη­ριω­μέ­νων νομικών συλ­λο­γι­σμών, ότι οι κατά τ’ ανωτέρω ρήτρες παρά­γουν πλήρη έννομα απο­τε­λέ­σματα, εφόσον συντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις εφαρ­μο­γής τους σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις των άρθρων 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ και 222 παρ. 1 της ΣΛΕΕ, αντι­στοί­χως.

β) Κατά την ίδια Γνώμη, η θέση σ’ εφαρ­μογή του μηχα­νι­σμού των ρητών «Αμοι­βαίας Άμυνας» και «Αλλη­λεγ­γύης» μπορεί να οδη­γή­σει στην εφαρ­μογή σειράς μέτρων, ιδίως δε διπλω­μα­τι­κών, διοι­κη­τι­κών, τεχνι­κών και -κατ’ εξοχήν μάλιστα- στρα­τιω­τι­κών, δια της ενερ­γο­ποί­η­σης των κατά περί­πτωση ένοπλων δυνά­μεων.  Πρέπει δε να επι­ση­μαν­θεί μ’ έμφαση, ότι η ως άνω ενερ­γο­ποί­ηση μέσων και ένοπλων δυνά­μεων προ­βλέ­πε­ται ρητώς από τις δια­τά­ξεις των άρθρων 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ και 222 παρ. 1 της ΣΛΕΕ.

β1) Είναι άκρως ενδει­κτικό, ότι στην πρό­σφατη Συνθήκη του Aachen, του 2019, μεταξύ Γαλλίας και Γερ­μα­νίας, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουά­ριο του 2020 -και ειδι­κό­τερα στο άρθρο 4 εδάφιο β΄ αυτής, που περι­λαμ­βά­νε­ται στο Κεφά­λαιο 2 «Ειρήνη, Ασφά­λεια και Ανά­πτυξη»- θεσπί­ζε­ται ρήτρα αμοι­βαίας αμυ­ντι­κής συν­δρο­μής, «συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της χρήσης στρα­τιω­τι­κής δύναμης», σε περί­πτωση ένοπλης επί­θε­σης στην επι­κρά­τεια ενός εκ των Μερών, υπό το πρίσμα, όπως ορί­ζε­ται επί λέξει στο πρώτο εδάφιο του ίδιου άρθρου, των υπο­χρε­ώ­σεων των δύο Κρατών όχι μόνο με βάση το άρθρο 5 της Συν­θή­κης του ΝΑΤΟ, αλλά και με βάση το άρθρο 42 παρ. 7 της ΣΕΕ.

β2) Μάλιστα η Καγκε­λά­ριος Α. Merkel, στις δηλώ­σεις της κατά την υπο­γραφή της Συν­θή­κης, ανέφερε, όσον αφορά ειδι­κό­τερα τις δια­τά­ξεις του 2ου Κεφα­λαίου για την αμυ­ντική συνερ­γα­σία Γαλλίας και Γερ­μα­νίας, ότι πρό­κει­ται για την «συνει­σφορά της Γερ­μα­νίας στην έλευση ενός Ευρω­παϊ­κού Στρατού».

γ) Ουσια­στι­κώς, η ρήτρα «Αμοι­βαίας Άμυνας» -όπως κατο­χυ­ρώ­νε­ται στο άρθρο 42 παρ. 7 της ΣΕΕ,  με την παρα­πο­μπή και στο άρθρο 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ- συνιστά εφαρ­μο­στέο δίκαιο και στις διμε­ρείς δια­κρα­τι­κές συμ­φω­νίες των Κρατών-Μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, οι οποίες, ουσια­στι­κώς, προ­λειαί­νουν το έδαφος της δια­μόρ­φω­σης μιας κοινής αμυ­ντι­κής πολι­τι­κής της ίδιας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

3. Από πλευράς πρα­κτι­κής εφαρ­μο­γής των δια­τά­ξεων των άρθρων 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ και 222 παρ. 1 της ΣΛΕΕ, ως προς τις ρήτρες «Αμοι­βαίας Άμυνας» και «Αλλη­λεγ­γύης», υφί­στα­νται ως τώρα δύο, του­λά­χι­στον, άκρως χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα:

α) Τον Νοέμ­βριο του 2015, μετά τις πολύ­νε­κρες τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις στο Παρίσι, η Γαλλία, δια του Προ­έ­δρου της François Hollande, ζήτησε και πέτυχε την ενερ­γο­ποί­ηση της εφαρ­μο­γής της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας» του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ.  Ας σημειω­θεί, ότι η Γαλλία στη­ρί­χθηκε, εν προ­κει­μένω, και στο προη­γού­μενο της εφαρ­μο­γής των δια­τά­ξεων του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ από τις ΗΠΑ, κατά το τρο­μο­κρα­τικό χτύπημα στους Δίδυ­μους Πύργους στις 11 Σεπτεμ­βρίου 2001, όπως ήδη επι­ση­μάν­θηκε.   Τονί­ζε­ται, ότι η Γαλλική Κυβέρ­νηση απο­φά­σισε, συνει­δητά, να επι­κα­λε­σθεί απο­κλει­στι­κώς την ρήτρα «Αμοι­βαίας Άμυνας» του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ και όχι την αντί­στοιχη ρήτρα του άρθρου 5 του Βορειο­α­τλα­ντι­κού Συμ­φώ­νου.  Μάλιστα, ο τότε Υπουρ­γός Άμυνας και νυν Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Γαλλίας Jean-Yves Le Drian, ανέφερε σε δήλωσή του ότι «η Γαλλία δεν μπορεί να κάνει τα πάντα», επι­κα­λού­με­νος ευθέως, ως προς την παροχή στρα­τιω­τι­κής συν­δρο­μής των Κρατών-Μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, τις αυξη­μέ­νες επι­χει­ρη­σια­κές ανάγκες για την κατα­πο­λέ­μηση της ισλα­μι­κής τρο­μο­κρα­τίας στην Μέση Ανατολή και στην Αφρική.  Στο «κάλεσμα» αυτό αντα­πο­κρί­θη­καν πολλά Κράτη-Μέλη της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

β) Ως τέτοιο προη­γού­μενο μπορεί να χαρα­κτη­ρι­σθεί και η αναφορά στις προ­μνη­μο­νευό­με­νες ρήτρες κατά την διάρ­κεια της Συνόδου των Υπουρ­γών Άμυνας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, στις 16.6.2020, και μάλιστα ακριβώς ενόψει των κρί­σι­μων δεδο­μέ­νων που έχει δημιουρ­γή­σει η τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.  Ειδι­κό­τερα, στο στοι­χείο 6 των συμπε­ρα­σμά­των η Σύνοδος αυτή: «Επα­να­λαμ­βά­νει την σημασία της αλλη­λο­βο­ή­θειας ή και αλλη­λεγ­γύης, σύμφωνα με τις προ­βλέ­ψεις του άρθρου 42(7) της ΣΕΕ και του άρθρου 222 της ΣΛΕΕ.  Και συμ­φω­νεί να συνε­χι­σθεί η προ­σπά­θεια για μια κοινή κατα­νό­ηση του άρθρου 42(7) της ΣΕΕ καθώς και την συνα­γωγή των σχε­τι­κών διδαγ­μά­των, οικο­δο­μώ­ντας πολι­τι­κές, βασι­σμέ­νες σε συγκε­κρι­μένα σενάρια κατά τους προ­σε­χείς μήνες».

4. Υπό το φως των προη­γού­με­νων δια­πι­στώ­σεων καθί­στα­ται προ­φα­νές και ότι:

α) Το δικαί­ωμα της Ελλάδας να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως, τα Νησιά της στο Αιγαίο βρίσκει έρεισμα και στο Ευρω­παϊκό Δίκαιο, μέσω του Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου που περι­λαμ­βά­νει τις κρί­σι­μες, ως προς τούτο, δια­τά­ξεις του Διε­θνούς Δικαίου.

α1)Και για την ακρί­βεια, η ευθεία αναφορά των δια­τά­ξεων του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ συνε­πά­γε­ται και  το ότι η Ελλάδα δικαιού­ται να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς τα Νησιά του Αιγαίου και με βάση το Ευρω­παϊκό Δίκαιο, υπό τους όρους και τις  προ­ϋ­πο­θέ­σεις της παγιω­μέ­νης πλέον ερμη­νείας των δια­τά­ξεων του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.  Ήτοι όχι μόνον όταν υπάρχει ευθεία επίθεση ενα­ντίον των Νησιών του Αιγαίου, αλλά και όταν υπάρχει «επι­κεί­μενη απειλή» ή, a fortiori, «απειλή χρήσης βίας».  Και η σημε­ρινή στάση της Τουρ­κίας, η οποία δια­κρί­νε­ται για την πρω­τό­γνωρη προ­κλη­τι­κό­τητά της, όχι μόνο φθάνει στα όρια της «επι­κεί­με­νης απειλής» αλλά και τα υπερ­βαί­νει κατά πολύ, του­λά­χι­στον στον βαθμό «απειλής χρήσης βίας».

α2) Την θέση αυτή επι­βε­βαιώ­νουν, «πανη­γυ­ρι­κώς», και τα συμπε­ρά­σματα της Ευρω­με­σο­γεια­κής Διά­σκε­ψης της 10ης Σεπτεμ­βρίου 2020 στο Αιάκειο της Κορ­σι­κής, στο μέτρο που δια­πι­στώ­νουν ότι, υπό την τρέ­χουσα συγκυ­ρία, η Τουρκία προ­βαί­νει σε, κατά συρροήν μάλιστα, παρα­βιά­σεις της Κυριαρ­χίας και των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Ελλάδας και της Κύπρου.  Ειδι­κό­τερα, στην παρά­γραφο 6 των ως άνω συμπε­ρα­σμά­των ανα­φέ­ρε­ται, μεταξύ άλλων, ότι οι συμ­με­τέ­χο­ντες: «Εκφρά­ζουν την πλήρη στήριξη και αλλη­λεγ­γύη τους στην Ελλάδα και στην Κύπρο, για τις επα­νει­λημ­μέ­νες παρα­βιά­σεις κυριαρ­χίας και κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των όπως και για τις επι­θε­τι­κές ενέρ­γειες της Τουρ­κίας». Συνα­κό­λουθα, η Ελλάδα δικαιού­ται να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς τα Νησιά του Αιγαίου τόσο με βάση το Διεθνές, όσο και με βάση το Ευρω­παϊκό Δίκαιο.

β) Επειδή οι δια­τά­ξεις του άρθρου 42 παρ. 7 της ΣΕΕ παρα­πέ­μπουν ευθέως στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, ως προς την ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας» -συνδυαστικώς δε και συμπλη­ρω­μα­τι­κώς και του μηχα­νι­σμού της ρήτρας «Αλλη­λεγ­γύης»- καθί­στα­ται προ­φα­νές και τούτο:

β1) Λόγω του ότι  η προ­κλη­τική συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας βρί­σκε­ται μέσα στα όρια -ή και υπερ­βαί­νει πλέον τα όρια- της «επι­κεί­με­νης απειλής», η Ελλάδα δικαιού­ται, ανά πάσα στιγμή και κατά την κρίση της, να ζητήσει από τ’ αρμόδια όργανα της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης την ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας», σε συν­δυα­σμό -όταν και εφόσον τούτο δικαιο­λο­γεί­ται από τις περι­στά­σεις, κάτι που, βεβαίως, δεν συντρέ­χει στην ερευ­νώ­μενη εν προ­κει­μένω περίπτωση- με την ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού της ρήτρας «Αλλη­λεγ­γύης», κατά τις δια­τά­ξεις των άρθρων, αντι­στοί­χως, 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ και 222 παρ. 1 της ΣΛΕΕ.

β2) Το συμπέ­ρα­σμα τούτο, στο πλαίσιο εφαρ­μο­γής του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου, ενι­σχύ­ε­ται κατα­λυ­τι­κώς και από όλες τις δηλώ­σεις των οργάνων της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης αλλά και μεμο­νω­μέ­νων Ευρω­παίων Αξιω­μα­τού­χων, οι οποίες ανα­φέ­ρο­νται ευθέως στην τουρ­κική αυθαι­ρε­σία εις βάρος της Ελλάδας.  Ιδίως δε ενι­σχύ­ο­νται από τα προ­μνη­μο­νευό­μενα συμπε­ρά­σματα της Ευρω­με­σο­γεια­κής Διά­σκε­ψης της 10ης Σεπτεμ­βρίου 2020 στο Αιάκειο της Κορ­σι­κής.

Η ανάλυση που προη­γή­θηκε μπορεί να συμπυ­κνω­θεί στ’ ακό­λουθα συμπε­ρά­σματα:

Α. Αδια­πραγ­μά­τευτη Εθνική μας Θέση είναι ότι μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας υφί­στα­ται μια, και μόνη, διαφορά, εκείνη της οριο­θέ­τη­σης της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και των αντί­στοι­χων θαλάσ­σιων ζωνών.  Ουδένα δε ζήτημα υφί­στα­ται ως προς την αμυ­ντική θωρά­κιση των Ελλη­νι­κών Νησιών του Αιγαίου.

1. Η Ελλάδα έχει το δικαί­ωμα -αλλά και την υπο­χρέ­ωση, αφού τούτο αφορά την προ­στα­σία της Ελλη­νι­κής Επικράτειας- τόσο για δικό της λογα­ρια­σμό όσο και απέ­να­ντι στην Ευρω­παϊκή Ένωση ως πλήρες Κράτος-Μέλος της, να θωρα­κί­ζει αμυ­ντι­κώς όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως, τα Νησιά της στο Αιγαίο, ανε­ξαρ­τή­τως της έκτασης του εδάφους τους και του αν κατοι­κού­νται ή όχι. Το δικαί­ωμα αυτό στη­ρί­ζε­ται στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού χάρτη του ΟΗΕ, οι οποίες κατο­χυ­ρώ­νουν το δικαί­ωμα Κράτους-Μέλους του ΟΗΕ περί «νόμιμης άμυνας» όχι μόνο σε περί­πτωση ένοπλης επί­θε­σης ενα­ντίον του, αλλά και σε περί­πτωση «απειλής χρήσης βίας» ή ακόμη και «επι­κεί­με­νης απειλής», όπως προ­κύ­πτει από την πρα­κτική αυτού τούτου του ΟΗΕ.  Και είναι δεδο­μένο ότι η Τουρκία, ιδίως μετά την εισβολή στην Κύπρο το 1974, το εντελώς αυθαί­ρετο «casus belli» ως προς την επέ­κταση της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης και τον σχη­μα­τι­σμό της «Στρα­τιάς το Αιγαίου», απειλεί δια­χρο­νι­κώς και ευθέως την Ελλάδα, και με την χρήση βίας -όπως απο­δει­κνύει, επι­προ­σθέ­τως, η πρό­σφατη στάση της, μετά την «σύναψη» του λεγό­με­νου «τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου»- παρα­βιά­ζο­ντας ευθέως το Διεθνές Δίκαιο και, κατ’ εξοχήν, το Δίκαιο της Θάλασ­σας κατά την Συνθήκη του Montego Bay του 1982.  Συνθήκη, η οποία δεσμεύει και την Τουρκία, μέσω γενικώς παρα­δε­δεγ­μέ­νων κανόνων του Διε­θνούς Δικαίου.

2. Πέραν τούτων, η Τουρκία ουδόλως και καθ’ οιον­δή­ποτε τρόπο μπορεί να επι­κα­λεί­ται την Σύμβαση Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947, δια της οποίας παρα­χω­ρή­θη­καν τα Δωδε­κά­νησα στην Ελλάδα.  Και αυτό επειδή η Τουρκία δεν υπήρξε συμ­βαλ­λό­μενο μέρος στην ως άνω Συνθήκη, η οποία έχει συνα­φθεί μεταξύ των Συμ­μά­χων νικητών του Β΄ Παγκό­σμιου Πολέμου και της Ιταλίας.  A fortiori, η Τουρκία οφείλει να σέβεται, στο ακέραιο, την Συνθήκη Ειρήνης, η οποία συνιστά, έναντι αυτής, «res inter alios acta».

B. To ίδιο δικαί­ωμα -άρα και την ίδια υποχρέωση- αντλεί η Ελλάδα και με βάση το Ευρω­παϊκό Δίκαιο και το αντί­στοιχο Ευρω­παϊκό Κεκτη­μένο, σύμφωνα με τις ακό­λου­θες διευ­κρι­νί­σεις και υπό τα δεδο­μένα της διαρκώς εντει­νό­με­νης προ­κλη­τι­κής και επι­θε­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς της Τουρ­κίας απέ­να­ντί της η οποία, κατά τα συμπε­ρά­σματα της Ευρω­με­σο­γεια­κής Διά­σκε­ψης της 10ης Σεπτεμ­βρίου 2020 στο Αιάκειο της Κορ­σι­κής, παρα­βιά­ζει ευθέως την Κυριαρ­χία και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας.

1. Οι δια­τά­ξεις του άρθρου 42 παρ. 7 εδ. α΄ της ΣΕΕ, οι οποίες κατο­χυ­ρώ­νουν τις θεσμι­κές εγγυ­ή­σεις ενερ­γο­ποί­η­σης της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας», όταν απει­λεί­ται Κράτος-Μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, παρα­πέ­μπουν ευθέως, ως προς τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις ενερ­γο­ποί­η­σης της ρήτρας αυτής, στις προ­μνη­μο­νευό­με­νες δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ.  Κατά τούτο, οι ως άνω δια­τά­ξεις απο­τε­λούν μέρος του Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου, οπότε η Ελλάδα έχει το δικαί­ωμα αμυ­ντι­κής θωρά­κι­σης των Νησιών του Αιγαίου ενα­ντίον της τουρ­κι­κής απειλής και με βάση το θεσμικό πλαίσιο του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου και του αντί­στοι­χου Ευρω­παϊ­κού Κεκτη­μέ­νου.

2. Επι­πλέον, και ενόψει της κατά­φω­ρης τουρ­κι­κής προ­κλη­τι­κό­τη­τας και ευθείας απειλής ενα­ντίον της, η Ελλάδα δικαιού­ται, ανά πάσα στιγμή, να ζητήσει, ως Κράτος-Μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, την ενερ­γο­ποί­ηση της ρήτρας «Αμοι­βαίας Άμυνας», κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 42 παρ. 7 της ΣΕΕ. Προς την κατεύ­θυνση αυτή η Ελλάδα μπορεί να επι­κα­λε­σθεί την πρα­κτική, η οποία έχει έως τώρα ακο­λου­θη­θεί στο πλαίσιο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, για την ενερ­γο­ποί­ηση της ως άνω ρήτρας.

 

ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΩΣ ΣΥΝΟΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Η «προ­στι­θέ­μενη θεσμική αξία» του «Δικτύου NATURA 2000»*

Απο­τε­λεί κοινό τόπο, στο πλαίσιο της Ευρω­παϊ­κής και της Διε­θνούς Έννομης Τάξης, το γεγονός ότι πρω­τί­στως οι Συν­θή­κες της Λωζάνης του 1923 και των Παρι­σίων του 1947 καθο­ρί­ζουν, επα­κρι­βώς και χωρίς κανένα ερμη­νευ­τικό πρό­βλημα, τα σύνορα, το έδαφος και την επ’ αυτών κυριαρ­χία της Ελλάδας, δίχως ν’ αφήνουν ίχνος «γκρίζας ζώνης» ιδίως στη θάλασσα, και δίχως να υπό­κει­νται, από την φύση τους, σε ανα­θε­ώ­ρηση ή επι­και­ρο­ποί­ηση.  Γι’ αυτό και το μόνο «ανοιχτό» ζήτημα μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας είναι η οριο­θέ­τηση της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας.

Α. Τα σύνορα και το έδαφος της Ελλάδας, υπό τ’ ανωτέρω δεδο­μένα, είναι σύνορα και έδαφος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, κατά κύριο λόγο σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις του άρθρου 4 παρ. 2 και 3 και 21 παρ. 2 περ. α) και γ) της Συν­θή­κης της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης  (ΣΕΕ), των άρθρων 67 παρ. 2 και 77 παρ. 2 περ. δ) και παρ. 4 της Συν­θή­κης Λει­τουρ­γίας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΣΛΕΕ)και της παρ. ΙΙΙ του Ευρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου για την Μετα­νά­στευση και το Άσυλο του 2008, όπως όλες οι δια­τά­ξεις αυτές έχουν ερμη­νευ­θεί και εφαρ­μο­σθεί από τη νομο­λο­γία του Δικα­στη­ρίου της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΔΕΕ).

Β. Τις προ­α­να­φε­ρό­με­νες ρυθ­μί­σεις ως προς τα σύνορα και το έδαφος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, έρχεται να ενι­σχύ­σει η Ευρω­παϊκή νομο­θε­σία για το «Δίκτυο NATURA 2000», που αφορά τον επα­κριβή καθο­ρι­σμό των εντός Ευρω­παϊ­κής Ένωσης περιο­χών με προ­στα­τευό­μενα οικο­συ­στή­ματα.  Ειδι­κό­τερα, οι επι­πτώ­σεις της εφαρ­μο­γής της Ευρω­παϊ­κής νομο­θε­σίας για το «Δίκτυο NATURA 2000» ως προς τον προσ­διο­ρι­σμό των συνόρων και του εδάφους της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, με βάση τον κατά το Ευρω­παϊκό και το Διεθνές Δίκαιο προσ­διο­ρι­σμό των συνόρων και του εδάφους της Ελλάδας, ανα­δει­κνύ­ουν τα εξής:

Η Ευρω­παϊκή Νομο­θε­σία για το «Δίκτυο NATURA 2000».

Η Ευρω­παϊκή Νομο­θε­σία για το «Δίκτυο NATURA 2000» στη­ρί­ζε­ται σε συγκε­κρι­μέ­νες Οδηγίες, οι οποίες στο­χεύ­ουν στην προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας εντός του εδάφους της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Α. Οι σχε­τι­κές Οδηγίες

Για την ακρί­βεια, η ως άνω Ευρω­παϊκή Νομο­θε­σία στη­ρί­χθηκε στις εξής οδηγίες:

1. Στην Οδηγία 79/409/ΕΟΚ, η οποία θεσμο­θε­τή­θηκε με σκοπό την προ­στα­σία, την δια­τή­ρηση και την ρύθμιση της ανα­πα­ρα­γω­γής όλων των ειδών πτηνών που ζουν, εκ φύσεως, σε άγρια κατά­σταση στο ευρω­παϊκό έδαφος των κρατών-μελών.

2. Και στην Οδηγία 92/43/ΕΟΚ,  «Για την δια­τή­ρηση των φυσικών οικο­τό­πων καθώς και της άγριας πανίδας και χλω­ρί­δας», η οποία θεσμο­θε­τή­θηκε με σκοπό να συμ­βάλ­λει στην προ­στα­σία της βιο­λο­γι­κής ποι­κι­λό­τη­τας, μέσω της δια­τή­ρη­σης των φυσικών οικο­τό­πων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλω­ρί­δας στο ευρω­παϊκό έδαφος των κρατών-μελών, εντός του οποίου εφαρ­μό­ζε­ται η Συνθήκη.

Β. Η ενσω­μά­τωσή τους στην Ελλη­νική Έννομη Τάξη.

Οι προ­α­να­φε­ρό­με­νες Οδηγίες έχουν ήδη ενσω­μα­τω­θεί πλήρως στην Ελλη­νική Έννομη Τάξη ως ακο­λού­θως:

1. Η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ ενσω­μα­τώ­θηκε με τις ακό­λου­θες ΚΥΑ:

α) ΚΥΑ 33318/3028/11-12-1998 (ΦΕΚ 1289/Β/28-12-98) «Καθο­ρι­σμός μέτρων και δια­δι­κα­σιών για την δια­τή­ρηση των φυσικών οικο­τό­πων (ενδιαι­τη­μά­των) καθώς και της άγριας πανίδας και χλω­ρί­δας».

β) ΚΥΑ Η.Π. 14849/853/Ε103/4-4-2008 (ΦΕΚ 645/Β/11-4-08) «Τροπο-ποίηση των υπ’ αριθμ. 33318/3028/1998 κοινών υπουρ­γι­κών απο­φά­σεων (Β΄ 1289) και των υπ’ αριθμ. 29459/1510/2005 κοινών υπουρ­γι­κών απο­φά­σεων (Β΄ 992), σε συμ­μόρ­φωση με τις δια­τά­ξεις της οδηγίας 2006/105 του Συμ­βου­λίου της 20ης Νοεμ­βρίου 2006 της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

2. Η Οδηγία 79/409/ΕΟΚ (όπως κωδι­κο­ποι­ή­θηκε με την Οδηγία 2009/147/ΕΚ) ενσω­μα­τώ­θηκε με τις ακό­λου­θες ΥΑ και ΚΥΑ:

α) ΥΑ 414985/29-11-85 (ΦΕΚ Β΄ 757) «Μέτρα δια­χεί­ρι­σης της άγριας πτη­νο­πα­νί­δας».

β) ΚΥΑ Η.Π. 37338/1807/Ε.103/1-9-10 (ΦΕΚ 1495/Β/6-9-10) «Καθο­ρι­σμός μέτρων και δια­δι­κα­σιών για την δια­τή­ρηση της άγριας ορνι­θο­πα­νί­δας και των οικο­τό­πων/ενδιαι­τη­μά­των της, σε συμ­μόρ­φωση με τις δια­τά­ξεις της Οδηγίας 79/409//ΕΟΚ, «Περί δια­τη­ρή­σεως των άγριων πτηνών», του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου της 2ας Απρι­λίου 1979, όπως κωδι­κο­ποι­ή­θηκε με την οδηγία 2009/147/ΕΚ.»

γ) ΚΥΑ Η.Π. 8353/276/Ε103/17-2-2012 (ΦΕΚ 415/Β/23-2-2012) «Τρο­πο­ποί­ηση και συμπλή­ρωση της υπ’ αριθ. 37338/1807/2010 κοινής υπουρ­γι­κής από­φα­σης, «Καθο­ρι­σμός μέτρων και δια­δι­κα­σιών για την δια­τή­ρηση της άγριας ορνι­θο­πα­νί­δας και των οικο­τό­πων/ενδιαι­τη­μά­των της, σε συμ­μόρ­φωση με την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ…» (Β΄1495), σε συμ­μόρ­φωση με τις δια­τά­ξεις του πρώτου εδαφίου της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 4 της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ, «Για την δια­τή­ρηση των άγριων πτηνών», του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου της 2ας Απρι­λίου 1979, όπως κωδι­κο­ποι­ή­θηκε με την οδηγία 2009/147/ΕΚ».

Γ. Η βάσει των Οδηγιών σύσταση του Ευρω­παϊ­κού «Δικτύου NATURA 2000».

1. Το «Δίκτυο NATURA 2000», κατά το άρθρο 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, απο­τε­λεί ένα Ευρω­παϊκό Οικο­λο­γικό Δίκτυο περιο­χών, οι οποίες φιλο­ξε­νούν φυσι­κούς τύπους οικο­τό­πων και οικο­τό­πους ειδών, που είναι σημα­ντι­κοί σ’ ευρω­παϊκό επίπεδο.  Κάθε κράτος-μέλος συμ­βάλ­λει στην σύσταση του εν λόγω δικτύου.  Το «Δίκτυο NΑΤURA 2000» απο­τε­λεί­ται από δύο κατη­γο­ρίες περιο­χών:

α) Πρώτον, από τις «Ζώνες Ειδικής Προ­στα­σίας (ΖΕΠ)» («Special Protection Areas – SPA») για την Ορνι­θο­πα­νίδα, με τον τρόπο που ορί­ζο­νται στην Οδηγία 79/409/ΕΚ «Για την δια­τή­ρηση των άγριων πτηνών», όπως ισχύει.

β) Και, δεύ­τε­ρον, από τους «Τόπους Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας (ΤΚΣ») («Sites of Community Importance -SCI»), όπως ορί­ζο­νται στην Οδηγία 92/43/ΕΟΚ.

2. Οι ΖΕΠ, μετά τον χαρα­κτη­ρι­σμό τους από τα κράτη-μέλη, εντάσ­σο­νται αυτό­ματα στο «Δίκτυο NATURA 2000».  Σε ό,τι αφορά τους ΤΚΣ, όπως προ­βλέ­πε­ται από τις δια­τά­ξεις του άρθρου 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, κάθε κράτος-μέλος προ­τεί­νει «Εθνικό Κατά­λογο Τόπων Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας», με βάση συγκε­κρι­μένα επι­στη­μο­νικά κρι­τή­ρια.  Στην συνέ­χεια, απο­στέλ­λει στην Διεύ­θυνση Περι­βάλ­λο­ντος της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής τον Εθνικό Κατά­λογο των περιο­χών, μαζί με τους σχε­τι­κούς χάρτες, έτσι ώστε να δια­μορ­φω­θεί ο ενιαίος Ευρω­παϊ­κός κατά­λο­γος με τους αντί­στοι­χους Ευρω­παϊ­κούς Χάρτες, που συνα­πο­τε­λούν το «Δίκτυο NATURA 2000» της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

ΙΙ. Η εφαρ­μογή της Ευρω­παϊ­κής Νομο­θε­σίας για το «Δίκτυο NATURA 2000» από την Ελλάδα.

Α. Η προ­ερ­γα­σία.

Στην Ελλάδα, η δημιουρ­γία του «Δικτύου NATURA 2000» ξεκί­νησε το 1994, σύμφωνα με τις προ­δια­γρα­φές, τις απαι­τή­σεις και τα κρι­τή­ρια που καθο­ρί­ζο­νται από τις ανωτέρω Οδηγίες.  Το ΥΠΕΧΩΔΕ, το 1994, με ειδική Σύμβαση ανέθεσε στο Ελλη­νικό Κέντρο Βιο­τό­πων Υγρο­τό­πων (ΕΚΒΥ) του Μου­σείου Γου­λαν­δρή Φυσικής Ιστο­ρίας την επι­στη­μο­νική ευθύνη για την εκπό­νηση Μελετών αλλά και για το συντο­νι­σμό της κατα­γρα­φής των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, οι οποίες πληρούν τα κρι­τή­ρια για την κατά­ταξη τύπων οικο­τό­πων και οικο­τό­πων ειδών της Οδηγίας 92/43/ΕΚ στην Xώρα μας.

1. Για τον σκοπό αυτό δρα­στη­ριο­ποι­ή­θηκε μια πολυ­πλη­θής διε­πι­στη­μο­νική ομάδα, με τη συμ­με­τοχή 100 Επι­στη­μό­νων δια­φο­ρε­τι­κών ειδι­κο­τή­των.  Η επι­στη­μο­νική τεκ­μη­ρί­ωση έγινε στο πλαίσιο Ευρω­παϊ­κού Προ­γράμ­μα­τος «LIFE» (1994-1996), με τίτλο «Κατα­γραφή, Ανα­γνώ­ριση, Εκτί­μηση και Χαρ­το­γρά­φηση των Τύπων Οικο­τό­πων και των Ειδών Χλω­ρί­δας και Πανίδας της Ελλάδας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ)».  Στον «Επι­στη­μο­νικό Κατά­λογο» εντά­χθηκε το σύνολο σχεδόν των μέχρι τότε προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, σ’ εθνικό και διεθνές επίπεδο.

2. Με βάση τ’ ανωτέρω απο­τε­λέ­σματα το ΥΠΕΧΩΔΕ, από το 1996, απέ­στειλε, κατά φάσεις, στην Ευρω­παϊκή Επι­τροπή τον Εθνικό Κατά­λογο των προ­τει­νό­με­νων Τόπων Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των ορίων τους.  Η επιλογή των Προ­στα­τευό­με­νων Οικο­τό­πων, με απει­κό­νιση σε Χάρτες, προ­τά­θηκε από την Χώρα μας στην Ευρω­παϊκή Επι­τροπή.  Η τελική πρόταση έγινε από κοινή ομάδα εργα­σίας των πρώην Υπουρ­γείων ΠΕΧΩΔΕ και Γεωρ­γίας, κατόπιν γνω­μο­δο­τή­σεων όλων των συναρ­μό­διων Υπουρ­γείων.

Β. Η αξιο­λό­γηση.

Επι­ση­μαί­νε­ται ότι, κατά την σχετική Ευρω­παϊκή νομο­θε­σία, οι εθνικοί κατά­λο­γοι αξιο­λο­γού­νται από την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, σε συνερ­γα­σία με τα κράτη-μέλη, και ενσω­μα­τώ­νο­νται σε Ευρω­παϊκό Κατά­λογο περιο­χών του «Δικτύου NATURA 2000» με προβολή σε αντί­στοι­χους χάρτες.  Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, βασι­ζό­μενη στους Εθνι­κούς Κατα­λό­γους και στα συμπε­ρά­σματα της ευρω­παϊ­κής δια­δι­κα­σίας των βιο­γε­ω­γρα­φι­κών σεμι­να­ρίων, καταρ­τί­ζει, σε συμ­φω­νία με καθένα από τα κράτη-μέλη, σχέδιο κατα­λό­γου τόπων κοι­νο­τι­κής σημα­σίας. Όταν ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία αυτή, οι προ­τει­νό­με­νοι από τα κράτη-μέλη ΤΚΣ (SCI) χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως ΤΚΣ, με σχετική απόφαση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής.

1. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, ο πρώτος κατά­λο­γος των Τόπων Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας (ΤΚΣ), που περιε­λάμ­βανε 239 περιο­χές, ορι­στι­κο­ποι­ή­θηκε και δημο­σιεύ­θηκε στην επίσημη Εφη­με­ρίδα των Ευρω­παϊ­κών Κοι­νο­τή­των, το 2006, με την Απόφαση της Επι­τρο­πής της 19ης Ιουλίου «Σχετικά με την έγκριση, σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμ­βου­λίου, του κατα­λό­γου των Τόπων Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας για την μεσο­γειακή βιο­γε­ω­γρα­φική περιοχή» (2006/613/ΕΚ)  (Official Journal of the European Union, L 259, 21 September 2006).

2. Τα αρχεία για την εξέλιξη των Μελετών, των Κοι­νο­τι­κών Οδηγιών, των Κατα­λό­γων και των Χαρτών και των Νόμων, που προσ­διο­ρί­ζουν τις περιο­χές με τα απο­λύ­τως προ­στα­τευό­μενα οικο­συ­στή­ματα, βρί­σκο­νται στην Διεύ­θυνση Δια­χεί­ρι­σης Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας και στο Μουσείο Γου­λαν­δρή Φυσικής Ιστο­ρίας (Ελλη­νικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ)).

Γ. Το ισχύον status της Ελλη­νι­κής και Ευρω­παϊ­κής Νομο­θε­σίας ως προς το «Δίκτυο NATURA 2000».

Οι ΤΚΣ υπό­κει­νται στις δια­τά­ξεις προ­στα­σίας του άρθρου 6 παρ. 2, 3, 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

1. Μετά την ορι­στι­κο­ποί­ηση του κατα­λό­γου των ΤΚΣ, τα κράτη-μέλη υπο­χρε­ού­νται να κηρύ­ξουν τις περιο­χές αυτές ως «Ειδικές Ζώνες Δια­τή­ρη­σης (ΕΖΔ)» («Special Areas of Conservation -SAC»)», το αργό­τερο μέσα σε μια εξαετία, και να καθο­ρί­σουν τις προ­τε­ραιό­τη­τες για την δια­τή­ρηση σε ικα­νο­ποι­η­τική κατά­σταση των τύπων οικο­τό­πων και ειδών ευρω­παϊ­κού ενδια­φέ­ρο­ντος εντός αυτών.  Οι ΕΖΔ υπό­κει­νται στις προ­στα­τευ­τι­κές δια­τά­ξεις του άρθρου 6 παρ. 1, 2, 3 και 4 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.  Η Ελλάδα με το ν. 3937/2011 (ΦΕΚ 60/Α/31-3-2011), χαρα­κτή­ρισε τους 239 Τόπους Κοι­νο­τι­κής Σημα­σίας ως «Ειδικές Ζώνες Δια­τή­ρη­σης» («ΕΖΔ»).

2. Οι περιο­χές προ­στα­σίας του Ευρω­παϊ­κού «Δικτύου NATURA 2000» όλων των κρατών-μελών είναι αναρ­τη­μέ­νες σε Κεντρικό Ευρω­παϊκό Απο­θε­τή­ριο.

α) Κατά συνέ­πεια, όλες οι πλη­ρο­φο­ρίες, τα περι­γρα­φικά δεδο­μένα, οι χάρτες και τα γεω­γρα­φικά αρχεία των περιο­χών του Ευρω­παϊ­κού «Δικτύου NATURA 2000» είναι αναρ­τη­μένα στο Κεντρικό Απο­θε­τή­ριο Δεδο­μέ­νων της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.  Κάθε φορά που ένα κράτος-μέλος τρο­πο­ποιεί το Εθνικό «Δίκτυο NATURA 2000», υπο­βά­λει στην Ευρω­παϊκή Ένωση τα νέα δεδο­μένα, ήτοι την εθνική βάση δεδο­μέ­νων, γεω­γρα­φικά αρχεία, και κατά­λογο τρο­πο­ποι­ή­σεων, τα οποία βρί­σκο­νται στο Κεντρικό Ευρω­παϊκό Απο­θε­τή­ριο Δεδο­μέ­νων.

β) Το Ελλη­νικό «Δίκτυο NATURA 2000» περι­λαμ­βά­νει τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές της Χώρας, και συγκε­κρι­μένα:

β1) Τους 10 Υγρο­τό­πους Διε­θνούς Σημα­σίας σύμφωνα με τη Σύμβαση RAMSAR.

β2) Τους Εθνι­κούς Δρυμούς.

β3) Τα Εθνικά Πάρκα.

β4) Το Θαλάσ­σιο Πάρκο Ζακύν­θου και το Θαλάσ­σιο Πάρκο Αλον­νή­σου.

β5) Τα Κατα­φύ­για Άγριας Ζωής.

β6) Τα Δια­τη­ρη­τέα Μνημεία της Φύσης.

β7) Καθώς και άλλες περιο­χές ειδικής ανα­φο­ράς και προ­στα­σίας.

3. Το «Δίκτυο NATURA 2000» είναι ανοικτό για την συμπλή­ρωσή του και την επέ­κτασή του.

α) Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, σε συνερ­γα­σία με τα κράτη-μέλη, κατά την δια­δι­κα­σία των βιο­γε­ω­γρα­φι­κών σεμι­να­ρίων, στο­χεύει στην ενί­σχυση και στον εμπλου­τι­σμό του Ευρω­παϊ­κού Δικτύου.  Τα τελευ­ταία έτη, έχει τεθεί ως στόχος η αύξηση του αριθμού και της επι­φά­νειας κάλυψης των περιο­χών του «Δικτύου NATURA 2000» στην θάλασσα.  Και για τον σκοπό αυτό η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή έχει οργα­νώ­σει έναν αριθμό θαλάσ­σιων βιο­γε­ω­γρα­φι­κών σεμι­να­ρίων.

β) Η Ελλάδα είχε ως εκκρε­μό­τητα την συμπλή­ρωση του «Δικτύου NATURA 2000» στην θάλασσα.  Στο πλαίσιο αυτό, η τελευ­ταία εθνική υποβολή των στοι­χείων για το «Δίκτυο NATURA 2000» πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 2/3/2018.  Σε αυτή την υποβολή έχουν κατα­τε­θεί τα στοι­χεία, από την ανα­θε­ώ­ρηση και επι­και­ρο­ποί­ηση του Εθνικού Κατα­λό­γου του Δικτύου, με την Κοινή Υπουρ­γική Απόφαση 50473/2017 (ΦΕΚ 4432/Β/2017), και οι περιο­χές  πλέον ανέρ­χο­νται σε 446, περι­λαμ­βά­νουν δε ένα αξιό­λογο τμήμα θαλάσ­σιας έκτασης, ώστε να αντι­με­τω­πι­σθεί και η ανωτέρω εκκρε­μό­τητα.

γ) Ειδι­κό­τερα, η έκταση που το νέο «Δίκτυο NATURA» καλύ­πτει έχει τις εξής κατα­γρα­φές:

γ1) Χερσαία έκταση: 36.187,98 km2.

γ2) Θαλάσ­σια έκταση: 22.585,18 km2.

4. Τα όρια και οι πλη­ρο­φο­ρίες για το «Δίκτυο NATURA 2000» είναι προ­σβά­σιμα σε κάθε ενδια­φε­ρό­μενο.

α) Για την εύληπτη παρου­σί­αση του «Δικτύου NATURA 2000», ο Ευρω­παϊ­κός Οργα­νι­σμός Περι­βάλ­λο­ντος λει­τουρ­γεί και ενη­με­ρώ­νει έναν χάρτη, το «NATURA 2000 MapViewer». Στον χάρτη αυτόν μπορεί ο χρήστης ν’ ανα­ζη­τή­σει, εκτός από τα όρια των περιο­χών του «Δικτύου NATURA 2000», περι­γρα­φικά στοι­χεία και πλη­ρο­φο­ρίες με την μορφή Τυπο­ποι­η­μέ­νου Εντύπου Δεδο­μέ­νων.

β) Τ’ ανωτέρω στοι­χεία και δεδο­μένα είναι δια­θέ­σιμα τόσο από την αρμόδια Διεύ­θυνση του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, όσο και από το Ελλη­νικό Κέντρο Βιο­τό­πων Υγρο­τό­πων, το οποίο έχει δια­χρο­νικά στη­ρί­ξει, στα θέματα του «Δικτύου NATURA 2000», την ανωτέρω υπη­ρε­σία και παρα­μέ­νει δια­θέ­σιμο, ώστε να παρέχει στην Πολι­τεία επι­στη­μο­νι­κές πλη­ρο­φο­ρίες και δεδο­μένα, όπου απαι­τη­θεί.

γ) Είναι αυτο­νό­ητο ότι τόσο η κατα­γραφή, η τεκ­μη­ρί­ωση και η ανά­δειξη όσο και η ευθύνη για την προ­στα­σία των Περιο­χών (όπως απο­τυ­πώ­νο­νται στους σχε­τι­κούς Χάρτες) του «Δικτύου NATURA 2000» δια­μορ­φώ­νει ένα διττό Status, ήτοι δια­μορ­φώ­νει, ταυ­τό­χρονα, ένα Εθνικό Κεκτη­μένο για κάθε Χώρα και ένα Ευρω­παϊκό Κεκτη­μένο για την Ευρω­παϊκή Ένωση.

Δ. Η εφαρ­μογή του θεσμι­κού πλαι­σίου του «Δικτύου NATURA 2000» και στην Ελλη­νική Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ).

Το θεσμικό πλαίσιο της προ­α­να­φε­ρό­με­νης Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, ως προς το «Δίκτυο NATURA 2000» και τ’ αντί­στοιχα δικαιώ­ματα για κάθε κράτος-μέλος -συνεπώς και για την Ελλάδα- ιδίως ως προς τους οικο­τό­πους του βυθού (δηλ. τους υφάλους) και ως προς τους υπο­θα­λάσ­σιους σχη­μα­τι­σμούς που δημιουρ­γού­νται από εκπο­μπές αερίων, εφαρ­μό­ζο­νται και ισχύουν και πέραν των χωρικών υδάτων τους, ήτοι τόσο στην υφα­λο­κρη­πίδα τους όσο και στην Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη τους (ΑΟΖ).  A fortiori δε, κάθε κράτος-μέλος, έχει όχι μόνο δικαί­ωμα αλλά και υπο­χρέ­ωση λήψης των προ­βλε­πό­με­νων από το θεσμικό αυτό πλαίσιο μέτρων προ­στα­σίας κατά την άσκηση των ad hoc κυριαρ­χι­κών του δικαιω­μά­των.

1. Τούτο -δηλαδή, το δίπολο δικαί­ωμα και υποχρέωση- έχει επι­ση­μά­νει εμφα­τι­κώς η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή στο κείμενο (Μαΐου 2007) με τον τίτλο «Κατευ­θυ­ντή­ριες οδηγίες για την εγκα­θί­δρυση του δικτύου Natura 2000 στον θαλάσ­σιο οικο­σύ­στημα» (“Guidelines for the establishment of the Natura 2000 network in the marine environment”),  όπου ανα­φέ­ρο­νται τα εξής (βλ. σελ.18): «Σε σχέση με την εκμε­τάλ­λευση και τη δια­τή­ρηση των φυσικών πόρων, η γνώμη της Επι­τρο­πής είναι ότι η ανα­γνώ­ριση από ένα παρά­κτιο κράτος απο­κλει­στι­κών δικαιω­μά­των σε θαλάσ­σια ζώνη φέρνει όχι μόνο δικαιώ­ματα αλλά και υπο­χρε­ώ­σεις. Απο­κλει­στικό δικαί­ωμα εκμε­τάλ­λευ­σης φυσικών πόρων συνε­πά­γε­ται ανάλογη υπο­χρέ­ωση για τη δια­τή­ρηση των φυσικών πόρων. Επο­μέ­νως, το κοι­νο­τικό δίκαιο σε σχέση με τη δια­τή­ρηση των φυσικών πόρων ισχύει σε όλες τις θαλάσ­σιες περιο­χές όπου τα κράτη μέλη ασκούν τα δικαιώ­ματα αυτά. Τούτο αφορά τις  ακό­λου­θες θαλάσ­σιες περιο­χές: […] Την απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη (ΑΟΖ) ή/και σε άλλες περιο­χές όπου τα κράτη μέλη ασκούν ισο­δύ­ναμα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα (αλιευ­τι­κές ζώνες προ­στα­σίας, ζώνες προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος …». Θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί συναφώς, ότι η  Ευρω­παϊκή Επι­τροπή ήδη από το 1999 με σχετική ανα­κοί­νωσή της («Ανα­κοί­νωση της Επι­τρο­πής προς το Συμ­βού­λιο και το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο – Η δια­χεί­ριση της αλιείας και η δια­τή­ρηση της φύσης στο θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον / COM/99/0363 τελικό»), εξέ­φρασε την ακό­λουθη άποψη για την χωρική εφαρ­μογή της οδηγίας περί Οικο­τό­πων επί των θαλασ­σίων υδάτων: «5.2.2.Βάσει της οδηγίας περί οικο­τό­πων, τα κράτη μέλη πρέπει να ορίσουν ειδικές περιο­χές δια­τή­ρη­σης για την επί­τευξη ενός συνε­κτι­κού ευρω­παϊ­κού οικο­λο­γι­κού δικτύου με την ονο­μα­σία Natura 2000. Πρέπει να λάβουν κατάλ­ληλα μέτρα για την αποφυγή της επι­δεί­νω­σης της κατά­στα­σης των φυσικών οικο­τό­πων ή των οικο­τό­πων των ειδών κοι­νο­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος καθώς και οποια­δή­ποτε παρεμ­βολή με τα είδη για τα οποία έχουν οριστεί ειδικές περιο­χές δια­τή­ρη­σης. Οι δια­τά­ξεις της οδηγίας περί οικο­τό­πων εφαρ­μό­ζο­νται αυτο­μά­τως στους θαλάσ­σιους οικο­τό­πους και στα θαλάσ­σια είδη που βρί­σκο­νται σε χωρικά ύδατα (12 μίλια κατ’ ανώτατο όριο). Εντού­τοις, εάν ένα κράτος μέλος ασκεί τα κυρί­αρχα δικαιώ­ματά του σε απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη των 200 ναυ­τι­κών μιλίων (επί παρα­δείγ­ματι, για τη χορή­γηση άδειας λει­τουρ­γίας για εξέδρα άντλη­σης πετρε­λαίου), θεωρεί, ως εκ τούτου, τον εαυτό του αρμόδιο να θέσει σε εφαρ­μογή εθνι­κούς νόμους στην περιοχή αυτή και, κατά συνέ­πεια, η Επι­τροπή θεωρεί στην περί­πτωση αυτή ότι η οδηγία περί οικο­τό­πων έχει επίσης εφαρ­μογή, δεδο­μέ­νου ότι η κοι­νο­τική νομο­θε­σία απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στο μέρος της εθνικής νομο­θε­σίας».  Στην συνέ­χεια, το ίδιο έτος, την ερμη­νεία αυτή της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για την χωρική εφαρ­μογή της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ υιο­θέ­τησε και το High Court του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου (Queen’s Bench Division), στην υπόθεση «The Queen v. The Secretary of State For Trade and Industry ex Parte Greenpeace Limited» (case: CO/1336/1999 της 5.11.1999), με την ακό­λουθη δια­τύ­πωση: «Η οδηγία περί οικο­τό­πων [92/43/ΕΟΚ] εφαρ­μό­ζε­ται επί της υφα­λο­κρη­πί­δας του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου και επί των υπερ­κεί­με­νων υδάτων μέχρι του ορίου των 200 ν.μ. από την ακτο­γραμμή». [Η ανωτέρω δια­τύ­πωση που επέλεξε το High Court για να περι­γρά­ψει την ΑΟΖ  (:«επί των υπερ­κεί­με­νων υδάτων μέχρι του ορίου των 200 ν.μ. από την ακτο­γραμμή») οφεί­λε­ται στο γεγονός ότι  στην  επίμαχη περιοχή, όπου ανέκυψε το ζήτημα της εφαρ­μο­γής της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, δεν είχε οριο­θε­τή­σει ΑΟΖ η Μεγάλη Βρε­τα­νία].

2. Τελικώς, η ανωτέρω ερμη­νεία ανα­φο­ρικά με την χωρική εφαρ­μογή της οδηγίας περί οικο­τό­πων, έχει υιο­θε­τη­θεί και από το ΔΕΕ.

Ειδι­κό­τερα:

α) Η απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-6/04, «Επι­τροπή κατά Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου», έκρινε ότι: «Συναφώς, όπως η Γενική Εισαγ­γε­λέας παρα­τή­ρησε ορθώς στα σημεία 131 και 132 των προ­τά­σεών της, δεν αμφι­σβη­τεί­ται μεταξύ των δια­δί­κων ότι το Ηνωμένο Βασί­λειο ασκεί κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα εντός της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης και επί της υφα­λο­κρη­πί­δας ούτε ότι η Οδηγία περί οικο­τό­πων εφαρ­μό­ζε­ται στο μέτρο αυτό πέραν των χωρικών υδάτων των κρατών-μελών» (βλ. σκ. 117).

β) Ο Γενικός Εισαγ­γε­λέας στις προ­τά­σεις του, της 14.9.2006, στην υπόθεση  C-111/05 «Aktiebolaget NN v. Skatteverket», και στην παρ. 93 σημειώ­νει ότι: «Συναφώς, το Δικα­στή­ριο έχει κρίνει ότι το κοι­νο­τικό δίκαιο, και εν προ­κει­μένω η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμ­βου­λίου, έχει εφαρ­μογή στην Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη και στην υφα­λο­κρη­πίδα ενός κράτους-μέλους, όταν τούτο ασκεί εκεί κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα.  Εξ αυτού συνή­γαγε ότι το κράτος αυτό παρέβη τις υπο­χρε­ώ­σεις του όταν δεν θέσπισε τα ανα­γκαία μέτρα για την εφαρ­μογή των απαι­τή­σεων της εν λόγω Οδηγίας».

Συμπε­ρα­σμα­τι­κώς, τα κατά τ’ ανωτέρω στοι­χεία ως προς τις περιο­χές που περι­λαμ­βά­νο­νται στο «Δίκτυο NATURA 2000» απο­δει­κνύ­ουν ότι οι περιο­χές αυτές -συμπεριλαμβανομένων των κάθε είδους νησίδων και βρα­χο­νη­σί­δων, δίχως να έχει οια­δή­ποτε νομική σημασία το ποια είναι η έκτασή τους και, a fortiori, το αν κατοι­κού­νται ή όχι -βρίσκονται εντός των συνόρων της Ελλάδας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Α. Κατά συνέ­πεια, οι κάθε μορφής «διεκ­δι­κή­σεις», που κατά καιρούς και κατά το δοκούν εγείρει η Τουρκία, είναι αβά­σι­μες και αυθαί­ρε­τες. Συνα­κό­λουθα δε βρί­σκο­νται σ’ ευθεία αντί­θεση με το Διεθνές και Ευρω­παϊκό Δίκαιο. Το πόσο δεδο­μένη είναι η επί των ανωτέρω πραγ­μα­τι­κών και θεσμι­κών δεδο­μέ­νων στάση των κατά περί­πτωση αρμό­διων Ευρω­παϊ­κών Θεσμών προ­κύ­πτει και από το ότι οι Θεσμοί αυτοί έχουν αγνο­ή­σει τις, επίσης αβά­σι­μες και αυθαί­ρε­τες, «ενστά­σεις», που η Τουρκία τους έχει απευ­θύ­νει, από το 1998 ως σήμερα.

Β. Κατά τούτο, λοιπόν, το Ευρω­παϊκό Δίκαιο και το αντί­στοιχο Ευρω­παϊκό Κεκτη­μένο προ­στί­θε­νται στο Διεθνές Δίκαιο -κυρίως δε, όπως προ­α­να­φέρ­θηκε, στις Συν­θή­κες της Λωζάνης του 1923 και των Παρι­σίων του 1947- για να κατα­στεί σαφές αφενός ότι τα σύνορα και το έδαφος της Ελλάδας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ουδόλως μπορούν ν’ αμφι­σβη­τη­θούν, καθ’ οιον­δή­ποτε τρόπο. Και, αφε­τέ­ρου, ότι, επι­πλέον και συνα­κό­λουθα, δεν υπάρ­χουν «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο.

Πηγή naftemporiki.gr

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου 1 σχόλιο

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

  1. George Hatzistavridis

    Ευτυχως που ως Προεδρος της Δημοκρατιας εβαλε στην θεση του τον Ερτογαν τοτε που τον προσκαλεσε ο Τσιπρας και μας τα ειπε παρουσια του, ειδαλλως αν περιμεναμε απο τον Τσιπρα να ανοίξη το στομα του , καλο Πασχα. Τα ξεχασαμε αυτα κυριε Τσιπρα ????