Τα πολιτικά κόμματα ως θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτεύματος

Με αφορ­μή την εκλο­γή νέου προ­έ­δρου σε συ­γκε­κρι­μέ­νο  πο­λι­τι­κό κόμμα, δράτ­τω την ευ­και­ρία να κα­τα­δεί­ξω την τε­ρά­στια ση­μα­σία που δίνει η σύγ­χρο­νη Ελ­λη­νι­κή Δη­μο­κρα­τία, στα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα και τον λόγο για τον οποίο επι­χο­ρη­γεί την ύπαρ­ξη και την λει­τουρ­γία τους από τα δη­μό­σια έσοδα.

Σε επο­χές όπου η οι­κο­νο­μι­κή κρίση συ­νε­χώς διευ­ρύ­νε­ται και πλη­θαί­νουν  οι φωνές για κρα­τι­κή μέ­ρι­μνα σε ευά­λω­τες οι­κο­νο­μι­κά ομά­δες πλη­θυ­σμού, πρέ­πει να έχου­με ένα στι­βα­ρό επι­χεί­ρη­μα, απέ­να­ντι σε αυ­τούς που θε­ω­ρούν κα­τα­σπα­τά­λη­ση του δη­μο­σί­ου χρή­μα­τος, τις κομ­μα­τι­κές επι­χο­ρη­γή­σεις.

Αρ­χι­κά θα πρέ­πει να πούμε ότι «Πο­λι­τι­κά Κόμ­μα­τα», είναι διαρ­κείς, ελεύ­θε­ρες, µη αυ­το­τε­λείς ενώ­σεις ενερ­γών πο­λι­τών, µε δη­μο­κρα­τι­κή ορ­γά­νω­ση, που επι­διώ­κουν μέσα στο συ­νταγ­μα­τι­κό πλαί­σιο,  συμ­με­το­χή στη δια­κυ­βέρ­νη­ση του κρά­τους, με μο­να­δι­κό σκοπό, την εξυ­πη­ρέ­τη­ση του γε­νι­κού συμ­φέ­ρο­ντος. Είναι φο­ρείς της λαϊ­κής θέ­λη­σης και κάθε ένα, εκ­φρά­ζει τη θέ­λη­ση ενός τμή­μα­τος του Λαού που αντι­προ­σω­πεύ­ει.

Το δι­καί­ω­μα συμ­με­το­χής στη δια­κυ­βέρ­νη­ση του κρά­τους, ανα­γνω­ρί­ζε­ται σε όλα τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα, εντός και εκτός Βου­λής. Με αυτήν την έν­νοια η χώρα δια­κυ­βερ­νά­ται όχι μόνο από τα  κυ­βερ­νη­τι­κά, αλλά και τα  αντι­πο­λι­τευό­με­να κόμ­μα­τα. Το ρήμα  δια­κυ­βερ­νώ, ση­μαί­νει, ως προς µεν την Κυ­βέρ­νη­ση, κυ­βερ­νώ µε αντι­πο­λί­τευ­ση, δη­λα­δή δέ­χο­μαι την ύπαρ­ξη, την κρι­τι­κή και τον έλεγ­χό της, ως προς δε την αντι­πο­λί­τευ­ση, ση­μαί­νει  έλεγ­χο και κρι­τι­κή, των πρά­ξε­ων και των πο­λι­τι­κών επι­λο­γών της κυ­βέρ­νη­σης.

Γί­νε­ται λοι­πόν σαφές ότι τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα συν­θέ­τουν την  λει­τουρ­γία μιας πο­λι­τεί­ας, δη­μιουρ­γώ­ντας τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την ενερ­γό πρό­σβα­ση του λαού στη δια­κυ­βέρ­νη­ση της χώρας και τη δια­μόρ­φω­ση της κρα­τι­κής βού­λη­σης. Για το λόγο αυτό, όλα τα σύγ­χρο­να Συ­ντάγ­μα­τα θε­σμο­θε­τούν την ύπαρ­ξή τους και ρυθ­μί­ζουν την ορ­γά­νω­ση και τη λει­τουρ­γία τους, τη θέση τους στην πο­λι­τι­κή, κοι­νω­νι­κή και οι­κο­νο­μι­κή ζωή ενός τόπου. Απο­τε­λούν τους ορ­γα­νι­σμούς μέσα στους οποί­ους χα­ράσ­σο­νται και με­τα­ποιού­νται σε πο­λι­τι­κές, οι ιδέες και τα  «πι­στεύω» του κάθε ενός από τους συμ­με­τέ­χο­ντες. Μέσα από αυτά με­τα­τρέ­πο­νται σε εφαρ­μο­σμέ­νη πο­λι­τι­κή, οι δυ­να­μι­κές της κοι­νό­τη­τας και απο­τε­λούν σε κάθε σύγ­χρο­νη δη­μο­κρα­τι­κή κοι­νω­νία, το θε­μέ­λιο για τη συ­γκρό­τη­ση του πο­λι­τι­κού συ­στή­μα­τος και την διάρ­θρω­ση του πο­λι­τεύ­μα­τος στην πράξη. Μόνο μέσα από την κομ­μα­τι­κή διερ­γα­σία απο­κτά οντό­τη­τα η βα­σι­κό­τε­ρη αρχή του δη­μο­κρα­τι­κού πο­λι­τεύ­μα­τος, αυτή της λαϊ­κής κυ­ριαρ­χί­ας.

Η προ­ά­σπι­ση των αν­θρώ­πι­νων δι­καιω­μά­των που συ­γκρο­τούν το δη­μο­κρα­τι­κό ιδε­ώ­δες, διέρ­χε­ται ανα­γκα­στι­κά μέσα από την κα­το­χύ­ρω­ση των θε­με­λιω­δών δι­καιω­μά­των της ελευ­θε­ρί­ας και της ισό­τη­τας, στα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα. Η λει­τουρ­γία των άνω αρχών μέσα στα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα, ενι­σχύ­ει, πα­γιώ­νει και εξα­σφα­λί­ζει τα εχέγ­γυα για τη δια­τή­ρη­ση της άμε­σης δη­μο­κρα­τί­ας στο επί­πε­δο της κοι­νω­νί­ας.

Ο συ­ντα­κτι­κός νο­μο­θέ­της, για πρώτη φορά με το ισχύ­ον Σύ­νταγ­μα ανα­γνώ­ρι­σε την κο­ρυ­φαία νο­μι­κο­πο­λι­τι­κή θέση των κομ­μά­των στο πλαί­σιο της ανα­συ­γκρο­τη­μέ­νης Ελ­λη­νι­κής πο­λι­τεί­ας. Η θε­με­λιώ­δης αυτή επι­λο­γή έχει απο­τυ­πω­θεί ανά­γλυ­φα σε πολ­λές επί μέ­ρους δια­τά­ξεις του. Τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα ανα­γο­ρεύ­ο­νται ως συ­νταγ­μα­τι­κός θε­σμός στο άρθρο 29 του Συ­ντάγ­μα­τος, το οποίο κα­το­χυ­ρώ­νει την ελεύ­θε­ρη ίδρυ­σή τους και τη συμ­με­το­χή σε αυτά Ελ­λή­νων πο­λι­τών υπό ορι­σμέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις.   Από τις ίδιες συ­νταγ­μα­τι­κές δια­τά­ξεις επι­βάλ­λε­ται η ορ­γά­νω­ση και η δράση τους, να εξυ­πη­ρε­τεί την ελεύ­θε­ρη λει­τουρ­γία του δη­μο­κρα­τι­κού πο­λι­τεύ­μα­τος, ενώ λαμ­βά­νε­ται ει­δι­κή μέ­ρι­μνα για την οι­κο­νο­μι­κή ενί­σχυ­σή τους από το Κρά­τος καθώς και η δη­μο­σιό­τη­τα των εκλο­γι­κών δα­πα­νών τους.

Τα πο­λι­τι­κά  κόμ­μα­τα, στη­ρί­ζο­νται σε πάγια κατά κα­νό­να ορ­γα­νω­τι­κή δομή. Επι­τε­λούν μια πο­λυ­σύν­θε­τη απο­στο­λή, με στέ­ρεη δομή και συ­νε­κτι­κή ορ­γά­νω­ση. Η ορ­γα­νω­τι­κή δομή τους πε­ρι­γρά­φε­ται στο κα­τα­στα­τι­κό τους. Σε αυτό απο­κρυ­σταλ­λώ­νο­νται οι αρχές και η ιδε­ο­λο­γία τους, κα­θο­ρί­ζο­νται τα όρ­γα­νά τους και ρυθ­μί­ζο­νται οι σχέ­σεις των μελών προς το κόμμα. Η ση­μα­σία του κα­τα­στα­τι­κού για την ορ­γά­νω­ση και τη δράση ενός κόμ­μα­τος είναι πρό­δη­λη, αφού ρυθ­μί­ζει τη σχέση των μελών  προς το κόμμα, αλλά και των μελών με­τα­ξύ τους. Στη μορ­φο­λο­γία των ελ­λη­νι­κών κομ­μά­των συ­να­ντού­με συ­νή­θως, σε επί­πε­δο δια­χεί­ρι­σης της εν­δο­κομ­μα­τι­κής εξου­σί­ας, τον Πρό­ε­δρο ή τον Αρ­χη­γό, το Εκτε­λε­στι­κό Γρα­φείο ή τη Διοι­κού­σα Επι­τρο­πή και την Κε­ντρι­κή Επι­τρο­πή ως τα βα­σι­κά απο­φα­σι­στι­κά όρ­γα­να. Οι σχέ­σεις με­τα­ξύ των ορ­γά­νων ενός κόμ­μα­τος δια­πλέ­κο­νται με βάση το κα­τα­στα­τι­κό του.

Είναι λοι­πόν τόσο ση­μα­ντι­κός ο θε­σμός των κομ­μά­των, που όλες οι σύγ­χρο­νες δη­μο­κρα­τι­κές πο­λι­τεί­ες, απο­φά­σι­σαν την επι­χο­ρή­γη­σή τους από τα κρα­τι­κά τα­μεία.

Στην Ελ­λά­δα, η χρη­μα­το­δό­τη­ση των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των, δεν απο­τε­λεί ρητή συ­νταγ­μα­τι­κή επι­τα­γή, κα­θό­σον προ­βλέ­πε­ται δυ­νη­τι­κά. Θε­ω­ρεί­ται όμως ότι απο­τε­λεί συ­νταγ­μα­τι­κή ανα­γκαιό­τη­τα που εξα­σφα­λί­ζει την ελευ­θε­ρία της δρά­σης τους, ανα­γκαίο όρο για την ομαλή λει­τουρ­γία του δη­μο­κρα­τι­κού πο­λι­τεύ­μα­τος. Η Ελ­λη­νι­κή πο­λι­τεία ενι­σχύ­ει οι­κο­νο­μι­κά τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα που συμ­με­τέ­χουν στην ανά­δει­ξη των µελών του εθνι­κού Κοι­νο­βου­λί­ου, ώστε να αντι­με­τω­πί­σουν τις λει­τουρ­γι­κές και εκλο­γι­κές τους δα­πά­νες, αλλά και για σκο­πούς επι­μορ­φω­τι­κούς και ερευ­νη­τι­κούς. Οι ρυθ­μί­σεις για τη χρη­μα­το­δό­τη­ση των κομ­μά­των και των υπο­ψη­φί­ων βου­λευ­τών, πρέ­πει να υπη­ρε­τούν μια συν­θή­κη εξι­σορ­ρό­πη­σης αντι­κρουό­με­νων δι­καιω­μά­των και ελευ­θε­ριών, με σκοπό τη δια­σφά­λι­ση μιας δί­και­ης και ελεύ­θε­ρης εκλο­γι­κής δια­δι­κα­σί­ας. Ση­μα­ντι­κή πρό­κλη­ση για τον κάθε νο­μο­θέ­τη, πα­ρα­μέ­νει το ζή­τη­μα του ισο­ζυ­γί­ου αυτών των αντι­κρουό­με­νων συμ­φε­ρό­ντων. Για να επι­τευ­χθεί ο στό­χος αυτής της οριο­θέ­τη­σης, θε­σπί­ζο­νται οι αρχές που διέ­πουν τον θεσμό της χρη­μα­το­δό­τη­σης.  Η αρχή της ισό­τη­τας, της δια­φά­νειας και η λο­γο­δο­σία στην Επι­τρο­πή Ελέγ­χου, εξα­σφα­λί­ζουν την συ­νταγ­μα­τι­κή επι­τα­γή και θω­ρα­κί­ζουν τον θεσμό από αυ­θαί­ρε­τες επι­βου­λές.

Στην χώρα μας, οι δια­τά­ξεις για την χρη­μα­το­δό­τη­ση είναι εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νες. Η τα­κτι­κή κρα­τι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση, ανέρ­χε­ται σε πο­σο­στό 0,5% επί των κρα­τι­κών εσό­δων του προη­γού­με­νου οι­κο­νο­μι­κού έτους. Χο­ρη­γεί­ται δε σε πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα και συ­να­σπι­σμούς κομ­μά­των, που εκ­προ­σω­πού­νται στη Βουλή των Ελ­λή­νων ή στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο καθώς και όσα δεν έχουν αι­ρε­τούς αντι­προ­σώ­πους, αλλά έχουν συ­γκε­ντρώ­σει αριθ­μό ψήφων, του­λά­χι­στον, ίσο με το 1,5% του συ­νό­λου των έγκυ­ρων ψη­φο­δελ­τί­ων της Επι­κρά­τειας στις τε­λευ­ταί­ες εκλο­γές. Σε αντί­στοι­χους νό­μους ρυθ­μί­ζε­ται η κα­τα­νο­μή της επι­χο­ρή­γη­σης. Πο­σο­στό 80% αυτής κα­τα­βάλ­λε­ται στα κόμ­μα­τα και τους συ­να­σπι­σμούς που εκ­προ­σω­πού­νται στη Βουλή ανα­λο­γι­κά με τον αριθ­μό ψήφων που έχουν συ­γκε­ντρώ­σει, ενώ πο­σο­στό 10% κα­τα­βάλ­λε­ται στα κόμ­μα­τα και τους συ­να­σπι­σμούς που εκ­προ­σω­πού­νται στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο και τέλος πο­σο­στό 10% κα­τα­βάλ­λε­ται στα κόμ­μα­τα και τους συ­να­σπι­σμούς που είχαν κα­ταρ­τί­σει πλή­ρεις συν­δυα­σμούς, του­λά­χι­στον, στο 70% των εκλο­γι­κών πε­ρι­φε­ρειών της χώρας και έχουν λάβει πο­σο­στό ίσο με το 1,5% του συ­νό­λου των έγκυ­ρων ψη­φο­δελ­τί­ων της Επι­κρά­τειας. Σε άλλες δια­τά­ξεις προ­βλέ­πε­ται η χρη­μα­το­δό­τη­ση για ερευ­νη­τι­κούς και επι­μορ­φω­τι­κούς σκο­πούς.

Εκτός βέ­βαια από την τα­κτι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση, υπάρ­χουν διά­φο­ρες μορ­φές έμ­με­σης κρα­τι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης κατά τις πε­ριό­δους προ­ε­κλο­γι­κής εκ­στρα­τεί­ας. Με­τα­ξύ άλλων, ο δω­ρε­άν χρό­νος με­τά­δο­σης σε κρα­τι­κούς και ιδιω­τι­κούς, ρα­διο­φω­νι­κούς και τη­λε­ο­πτι­κούς σταθ­μούς. Πέραν της κρα­τι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης, υπάρ­χει και η ιδιω­τι­κή, η οποία υπό­κει­ται σε αυ­στη­ρούς πε­ριο­ρι­σμούς και η οποία πρέ­πει να διε­νερ­γεί­ται μέσω τρα­πε­ζι­κών λο­γα­ρια­σμών ή άλλων μέσων, πάντα υπό τον όρο ότι γί­νε­ται ταυ­το­ποί­η­ση του φυ­σι­κού ή νο­μι­κού προ­σώ­που που προ­σφέ­ρει το χρη­μα­τι­κό ποσό. Ταυ­τό­χρο­να, προ­βλέ­πο­νται αυ­στη­ροί όροι  για την λήψη τρα­πε­ζι­κών δα­νεί­ων και η τή­ρη­ση μιας δη­μό­σιας βάσης δε­δο­μέ­νων στα οι­κο­νο­μι­κά των κομ­μά­των, θε­σμοί, που λει­τουρ­γούν ως ερ­γα­λεία δια­φά­νειας και λο­γο­δο­σί­ας των κομ­μά­των.

Αντί­στοι­χο πλέγ­μα δια­τά­ξε­ων ίδρυ­σης και προ­στα­σί­ας των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των, με βα­σι­κό­τε­ρη την επι­λο­γή του θε­σμού της κρα­τι­κής τους επι­χο­ρή­γη­σης, συ­να­ντά­ται σε όλες τις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Αυτή η δα­πά­νη όσο και αν φαί­νε­ται σε κά­ποιους υπερ­βο­λι­κή, είναι μια ση­μα­ντι­κή επέν­δυ­ση κάθε δη­μο­κρα­τι­κής πο­λι­τεί­ας. Σε όλες τις σύγ­χρο­νες πο­λι­τεί­ες η βα­σι­κή επι­λο­γή είναι συ­γκε­κρι­μέ­νη. Οι­κο­νο­μι­κή ενί­σχυ­ση των κομ­μά­των και έλεγ­χος των δα­πα­νών τους με αυ­στη­ρά όρια στις δα­πά­νες εκά­στου υπο­ψη­φί­ου, ώστε να επι­τυγ­χά­νε­ται η ισό­τι­μη συμ­με­το­χή όλων των πο­λι­τών σε κάθε εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία. Φυ­σι­κά στην πράξη δεν είναι εύ­κο­λο να ελεγ­χθούν οι υπερ­βά­σεις. Όμως η συ­νταγ­μα­τι­κή κα­το­χύ­ρω­ση των κα­τευ­θυ­ντή­ριων γραμ­μών, είναι μια κα­τά­κτη­ση των σύγ­χρο­νων κοι­νω­νιών και σί­γου­ρα απο­τε­λεί το βα­σι­κό υλικό, με το οποίο ο κοι­νός νο­μο­θέ­της μπο­ρεί να δια­πλά­σει τους όρους και τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις της επι­χο­ρή­γη­σης των κομ­μά­των. Ιδίως της  ιδιω­τι­κής.

Έτσι, ο θε­σμός των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των και οι κα­νό­νες που διέ­πουν την λει­τουρ­γία και την δράση τους, απο­τε­λούν βα­σι­κά δο­μι­κά στοι­χεία ενός πο­λι­τεύ­μα­τος και κα­θο­ρί­ζουν σε με­γά­λο βαθμό, το δη­μο­κρα­τι­κό του πρό­ση­μο.

Ο Πρό­ε­δρος του Δι­κη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω

Μα­νώ­λης Χα­τζηά­μαλ­λος