Η Κάσος, εκεί που το Αιγαίο τελειώνει

Φτάνεις τελευταίος. Το πλοίο σε αφήνει στην άκρη των Δωδεκανήσων, εκεί που η θάλασσα δεν έχει άλλο νησί να δώσει πριν την Κρήτη. Ανάμεσα στην Κάρπαθο και στο κρητικό πέλαγος, η Κάσος στέκει μόνη, στεγνή, χαμηλόφωνη. Το νοτιότερο νησί της αλυσίδας, κι ένα από τα λιγότερο πολυσύχναστα που θα πατήσεις το καλοκαίρι.

Δεν έρχεσαι εδώ για την εύκολη ομορφιά. Οι πλαγιές είναι πέτρινες, ξεραμένες από το μελτέμι και τον ήλιο, χωρίς το πράσινο που περιμένεις. Κι όμως αυτή η λιτότητα σε κρατά. Το φως πέφτει καθαρό πάνω στις ξερολιθιές, ο αέρας μυρίζει θυμάρι κι αλάτι, και καταλαβαίνεις γρήγορα πως εδώ τίποτα δεν έχει στηθεί για σένα.

Το Φρυ και η Μπούκα

Το Φρυ, η πρωτεύουσα, απλώνεται στη βόρεια ακτή. Χαμηλά σπίτια, καφενεία που ανοίγουν αργά το πρωί, γέροι ναυτικοί που ακόμα διαβάζουν τη θάλασσα. Κάτω από τον οικισμό κρύβεται η Μπούκα, ένα λιμανάκι τόσο μικρό που μετά βίας χωρά δυο τρεις βάρκες, με πέτρινο στόμιο και νερά τιρκουάζ. Παλιά κρησφύγετο πειρατών, σήμερα το πιο φωτογραφημένο σημείο του νησιού, κι ας μη φαίνεται από τον δρόμο.

Το Ολοκαύτωμα που δεν θάβεται

Αυτή η ησυχία έχει βαρύ παρελθόν. Στις 7 Ιουνίου 1824 ο αιγυπτιακός στόλος του Μεχμέτ Αλή, με επικεφαλής τον ναύαρχο Ισμαήλ Γιβραλτάρ, αποβιβάστηκε εδώ κι έσφαξε τον πληθυσμό: οι άντρες σκοτώθηκαν, γυναίκες και παιδιά μεταφέρθηκαν σκλάβοι στην Αλεξάνδρεια. Το Ολοκαύτωμα της Κάσου το θυμούνται ακόμα κάθε χρόνο. Δεν το θάβουν. Το κουβαλάνε.

Καπεταναίοι, Σουέζ και η διασπορά

Πριν τη σφαγή, το νησί ήταν ναυτική δύναμη. Τον 19ο αιώνα οι Κασιώτες καπετάνιοι όργωναν τη Μεσόγειο με δεκάδες καράβια. Κι όταν άνοιξε η διώρυγα του Σουέζ, το 1869, χιλιάδες Κάσιοι, ναυτικοί κι εργάτες, βρέθηκαν στην Αίγυπτο: στο Πορτ Σάιντ, στο Σουέζ, στην Ισμαηλία ακούγονταν η κασιώτικη διάλεκτος και τα τραγούδια τους. Έμαθαν να πλοηγούν τα καράβια μέσα στο κανάλι. Από εκεί κι ύστερα η μετανάστευση δεν σταμάτησε, Αίγυπτος, Αμερική. Γι’ αυτό σήμερα το νησί μοιάζει μισοάδειο. Η Κάσος ζει όσο ζει η διασπορά της.

Σπηλιές και η Αρμαθιά

Ανηφορίζεις προς την Αγία Μαρίνα και βρίσκεις την Ελληνοκάμαρα, σπηλιά κλεισμένη με κυκλώπεια τείχη, καταφύγιο των ντόπιων στις εποχές των επιδρομών. Πιο μέσα, το σπήλαιο Σελάι με τους σταλακτίτες. Κι απέναντι από το Φρυ, η ακατοίκητη Αρμαθιά: μια λευκή αμμουδιά, νερά διάφανα, καΐκι που σε πάει και σε αφήνει μόνο με τον ήλιο. Πας νωρίς, φεύγεις πριν το δείλι.

Στο τραπέζι

Το τραπέζι εδώ κρατά τη μνήμη ζωντανή. Οι κασιώτικοι ντολμάδες είναι οι πιο μικροσκοπικοί που θα δεις, το αμπελόφυλλο κομμένο στα τρία, τυλιγμένο σε τριγωνάκι, δουλειά υπομονής των γυναικών για τα μεγάλα τραπέζια των γάμων. Οι μακαρούνες έρχονται με σιτάκα, το ντόπιο κρεμώδες τυρί από ξινισμένο γάλα, και καραμελωμένο κρεμμύδι. Απλό, δυνατό, δικό τους. Στους γάμους μοιράζουν το κόκκινο πιλάφι με τον ζωμό από βραστό κατσίκι, μια ιδέα κανέλα. Φεύγεις κι εσύ τελευταίος. Το πλοίο βγαίνει από τη Μπούκα, το νησί μικραίνει πίσω σου, στεγνό και περήφανο. Δεν σου χάρισε τίποτα εύκολα. Σου έδωσε κάτι που κρατάει.

Φωτογραφίες: discovergreece.com

Δημήτρης Σταθόπουλος

Πηγή: tornosnews.gr