Η Κάσος, εκεί που το Αιγαίο τελειώνει

Φτάνεις τελευ­ταίος. Το πλοίο σε αφήνει στην άκρη των Δωδε­κα­νή­σων, εκεί που η θάλασσα δεν έχει άλλο νησί να δώσει πριν την Κρήτη. Ανάμεσα στην Κάρπαθο και στο κρητικό πέλαγος, η Κάσος στέκει μόνη, στεγνή, χαμη­λό­φωνη. Το νοτιό­τερο νησί της αλυ­σί­δας, κι ένα από τα λιγό­τερο πολυ­σύ­χνα­στα που θα πατή­σεις το καλο­καίρι.

Δεν έρχεσαι εδώ για την εύκολη ομορφιά. Οι πλαγιές είναι πέτρι­νες, ξερα­μέ­νες από το μελτέμι και τον ήλιο, χωρίς το πράσινο που περι­μέ­νεις. Κι όμως αυτή η λιτό­τητα σε κρατά. Το φως πέφτει καθαρό πάνω στις ξερο­λι­θιές, ο αέρας μυρίζει θυμάρι κι αλάτι, και κατα­λα­βαί­νεις γρήγορα πως εδώ τίποτα δεν έχει στηθεί για σένα.

Το Φρυ και η Μπούκα

Το Φρυ, η πρω­τεύ­ουσα, απλώ­νε­ται στη βόρεια ακτή. Χαμηλά σπίτια, καφε­νεία που ανοί­γουν αργά το πρωί, γέροι ναυ­τι­κοί που ακόμα δια­βά­ζουν τη θάλασσα. Κάτω από τον οικισμό κρύ­βε­ται η Μπούκα, ένα λιμα­νάκι τόσο μικρό που μετά βίας χωρά δυο τρεις βάρκες, με πέτρινο στόμιο και νερά τιρ­κουάζ. Παλιά κρη­σφύ­γετο πει­ρα­τών, σήμερα το πιο φωτο­γρα­φη­μένο σημείο του νησιού, κι ας μη φαί­νε­ται από τον δρόμο.

Το Ολο­καύ­τωμα που δεν θάβεται

Αυτή η ησυχία έχει βαρύ παρελ­θόν. Στις 7 Ιουνίου 1824 ο αιγυ­πτια­κός στόλος του Μεχμέτ Αλή, με επι­κε­φα­λής τον ναύαρχο Ισμαήλ Γιβραλ­τάρ, απο­βι­βά­στηκε εδώ κι έσφαξε τον πλη­θυ­σμό: οι άντρες σκο­τώ­θη­καν, γυναί­κες και παιδιά μετα­φέρ­θη­καν σκλάβοι στην Αλε­ξάν­δρεια. Το Ολο­καύ­τωμα της Κάσου το θυμού­νται ακόμα κάθε χρόνο. Δεν το θάβουν. Το κου­βα­λάνε.

Καπε­τα­ναίοι, Σουέζ και η δια­σπορά

Πριν τη σφαγή, το νησί ήταν ναυτική δύναμη. Τον 19ο αιώνα οι Κασιώ­τες καπε­τά­νιοι όργωναν τη Μεσό­γειο με δεκάδες καράβια. Κι όταν άνοιξε η διώρυγα του Σουέζ, το 1869, χιλιά­δες Κάσιοι, ναυ­τι­κοί κι εργάτες, βρέ­θη­καν στην Αίγυπτο: στο Πορτ Σάιντ, στο Σουέζ, στην Ισμαη­λία ακού­γο­νταν η κασιώ­τικη διά­λε­κτος και τα τρα­γού­δια τους. Έμαθαν να πλοη­γούν τα καράβια μέσα στο κανάλι. Από εκεί κι ύστερα η μετα­νά­στευση δεν στα­μά­τησε, Αίγυ­πτος, Αμερική. Γι’ αυτό σήμερα το νησί μοιάζει μισο­ά­δειο. Η Κάσος ζει όσο ζει η δια­σπορά της.

Σπηλιές και η Αρμαθιά

Ανη­φο­ρί­ζεις προς την Αγία Μαρίνα και βρί­σκεις την Ελλη­νο­κά­μαρα, σπηλιά κλει­σμένη με κυκλώ­πεια τείχη, κατα­φύ­γιο των ντόπιων στις εποχές των επι­δρο­μών. Πιο μέσα, το σπήλαιο Σελάι με τους στα­λα­κτί­τες. Κι απέ­να­ντι από το Φρυ, η ακα­τοί­κητη Αρμαθιά: μια λευκή αμμου­διά, νερά διάφανα, καΐκι που σε πάει και σε αφήνει μόνο με τον ήλιο. Πας νωρίς, φεύγεις πριν το δείλι.

Στο τραπέζι

Το τραπέζι εδώ κρατά τη μνήμη ζωντανή. Οι κασιώ­τι­κοι ντολ­μά­δες είναι οι πιο μικρο­σκο­πι­κοί που θα δεις, το αμπε­λό­φυλλο κομμένο στα τρία, τυλιγ­μένο σε τρι­γω­νάκι, δουλειά υπο­μο­νής των γυναι­κών για τα μεγάλα τρα­πέ­ζια των γάμων. Οι μακα­ρού­νες έρχο­νται με σιτάκα, το ντόπιο κρε­μώ­δες τυρί από ξινι­σμένο γάλα, και καρα­με­λω­μένο κρεμ­μύδι. Απλό, δυνατό, δικό τους. Στους γάμους μοι­ρά­ζουν το κόκκινο πιλάφι με τον ζωμό από βραστό κατσίκι, μια ιδέα κανέλα. Φεύγεις κι εσύ τελευ­ταίος. Το πλοίο βγαίνει από τη Μπούκα, το νησί μικραί­νει πίσω σου, στεγνό και περή­φανο. Δεν σου χάρισε τίποτα εύκολα. Σου έδωσε κάτι που κρατάει.

Φωτο­γρα­φίες: discovergreece.com

Δημή­τρης Στα­θό­που­λος

Πηγή: tornosnews.gr