Aλ. Δεσποτόπουλος: “Η συμφωνία με την Aίγυπτο δημιουργεί σημαντική δυναμική για μελλοντική προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης”

Η «επό­με­νη ημέρα» της συμ­φω­νί­ας με την Αί­γυ­πτο, κα­το­χυ­ρώ­νει το δι­καί­ω­μα και την επή­ρεια των νη­σιών της Ελ­λά­δας σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ και δια­μορ­φώ­νει νέα δε­δο­μέ­να στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Ο διε­θνο­λό­γος κ. Αλέ­ξαν­δρος Δε­σπο­τό­που­λος, στην πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα συ­νέ­ντευ­ξή του στη «δη­μο­κρα­τι­κή», απο­τυ­πώ­νει την νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που απορ­ρέ­ει από την υπο­γρα­φή συμ­φω­νί­ας χά­ρα­ξης ΑΟΖ με την Αί­γυ­πτο, ση­μειώ­νο­ντας ότι «η εξέ­λι­ξη αυτή δη­μιουρ­γεί ση­μα­ντι­κή δυ­να­μι­κή για μελ­λο­ντι­κή προ­σφυ­γή με την Αί­γυ­πτο στο Διε­θνές δι­κα­στή­ριο της Χάγης προς επί­λυ­ση της δια­φο­ράς».

Επι­πλέ­ον, ανα­φέ­ρε­ται στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, στην πρό­σφα­τη κρίση, στις αξιώ­σεις της γεί­το­νος χώρας εκτι­μώ­ντας ότι «τα ελα­τή­ρια της επι­θε­τι­κό­τη­τας της Τουρ­κί­ας δεν έχουν εκλεί­ψει», δίνει μια εξαι­ρε­τι­κά εν­δια­φέ­ρου­σα διά­στα­ση στην ανα­κοί­νω­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ που με­τα­ξύ άλλων έκανε λόγο για «αμ­φι­σβη­τού­με­να νερά» και χα­ρα­κτη­ρί­ζει ελιγ­μό «που δεν θα πρέ­πει να μας ξε­γε­λά» την πρό­θε­ση του Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, να ανοί­ξει τον Ναό της Πα­να­γί­ας Σου­με­λά για τους Ορ­θό­δο­ξους Χρι­στια­νούς στην με­γά­λη εορτή του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου.

• Κύριε Δε­σπο­τό­που­λε θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με τη συ­νέ­ντευ­ξη με την υπο­γρα­φή συμ­φω­νί­ας χά­ρα­ξης ΑΟΖ με την Αί­γυ­πτο. Πόσο ση­μα­ντι­κή είναι η συμ­φω­νία αυτή; Η οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας με την Τουρ­κία, φαί­νε­ται να επι­σκιά­ζει τις υπό­λοι­πες οριο­θε­τή­σεις με την Αλ­βα­νία, την Αί­γυ­πτο, την Λιβύη και την Ιτα­λία. Γιατί συμ­βαί­νει αυτό;

Ας δούμε το ζή­τη­μα συ­νο­λι­κά. Για πολλά χρό­νια υπήρ­χε στα­σι­μό­τη­τα στη χά­ρα­ξη απο­κλει­στι­κών οι­κο­νο­μι­κών ζωνών στην πε­ριο­χή μας, αλλά από το 2003 και μετά η Κύ­προς για πρώτη φορά προ­χώ­ρη­σε σε οριο­θέ­τη­ση ΑΟΖ σχε­δόν με όλα τα γει­το­νι­κά της κράτη.

Η εξέ­λι­ξη αυτή σε συν­δυα­σμό με τις έρευ­νες στην Κύπρο, την χά­ρα­ξη των απώ­τε­ρων ορίων της ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας σε σχε­τι­κό νόμο του Κοι­νο­βου­λί­ου και τη χά­ρα­ξη του EastMed προ­κά­λε­σε την σφο­δρή αντί­δρα­ση της Τουρ­κί­ας, η οποία ανά­με­σα σε άλλες κι­νή­σεις, υπέ­γρα­ψε το πε­ρί­φη­μο μνη­μό­νιο με τη Λιβύη.

Η Ελ­λά­δα άρ­χι­σε την οριο­θέ­τη­ση της δικής της ΑΟΖ ξε­κι­νώ­ντας με την Ιτα­λία, για δύο λό­γους: αρ­χι­κά υπήρ­χε ήδη χά­ρα­ξη της υφα­λο­κρη­πί­δας από το 1977 ως βάση για τη χά­ρα­ξη ΑΟΖ. Η χώρα μας εκεί έδει­ξε ευ­ε­λι­ξία ως προς διά­φο­ρα ιτα­λι­κά αι­τή­μα­τα, προ­κει­μέ­νου να ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία. Επι­πλέ­ον, εμείς και η Ιτα­λία εί­μα­στε οι δύο με­γα­λύ­τε­ροι εμπο­ρι­κοί εταί­ροι της Αλ­βα­νί­ας και δεί­χνου­με το δρόμο για το πώς πρέ­πει η γει­το­νι­κή μας χώρα να διευ­θε­τή­σει τις θα­λάσ­σιες ζώνες της με την Ελ­λά­δα.

Η χώρα “κλει­δί’’ στη δική μας πε­ρί­πτω­ση για τη συ­νέ­χι­ση της οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ μας είναι η Αί­γυ­πτος, διότι η συμ­φω­νία με­ρι­κής οριο­θέ­τη­σης επι­κα­λύ­πτει την ίδια έκτα­ση με το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας επί­σης υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ στα νησιά.

Οι Αι­γύ­πτιοι κατά κα­νό­να ακο­λου­θούν τις θέ­σεις του διε­θνούς δι­καί­ου, που ταυ­τί­ζο­νται με τις ελ­λη­νι­κές, ωστό­σο δεν θέ­λουν να πά­ρουν άμεσα θέση στη διέ­νε­ξη με­τα­ξύ Ελ­λά­δας- Τουρ­κί­ας, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας πλήρη επή­ρεια ΑΟΖ στο Κα­στε­λό­ρι­ζο, στη Στρογ­γύ­λη και γε­νι­κό­τε­ρα σε αυτό το σύ­μπλεγ­μα, διότι ξέ­ρουν ότι σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση θα έρ­θουν σε ρήξη με τους Τούρ­κους. Για το λόγο αυτό προ­χω­ρή­σα­με σε με­ρι­κή οριο­θέ­τη­ση, στα ση­μεία που συμ­φω­νού­με και που δεν θα αφορά στο Κα­στε­λό­ρι­ζο. Η εξέ­λι­ξη αυτή δη­μιουρ­γεί ση­μα­ντι­κή δυ­να­μι­κή για μελ­λο­ντι­κή προ­σφυ­γή με την Αί­γυ­πτο στο Διε­θνές δι­κα­στή­ριο της Χάγης προς επί­λυ­ση της δια­φο­ράς.

• Μιας και ανα­φερ­θή­κα­τε στο Κα­στε­λό­ρι­ζο, ποια είναι η ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, μετά την έντα­ση των προη­γού­με­νων ημε­ρών;

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια οι σχέ­σεις των δύο χωρών έχουν πε­ριέλ­θει σε τρο­χιά σύ­γκρου­σης, με διευ­ρυ­μέ­νη την ατζέ­ντα των δια­φο­ρών. Μέχρι πρό­σφα­τα η κα­θε­μιά από τις δύο χώρες ήταν στραμ­μέ­νη στο Αι­γαίο και φυ­σι­κά στην Κύπρο. Ο εντο­πι­σμός ενερ­γεια­κών πόρων στη Με­σό­γειο διεύ­ρυ­νε την ατζέ­ντα, συ­να­κό­λου­θα και την επι­θυ­μία επί­λυ­σης των προ­βλη­μά­των. Η προ­σφυ­γή σε πρα­κτι­κές που καμιά σχέση δεν έχουν με νό­μι­μα μέσα, όπως ήταν επό­με­νο τρο­φο­δο­τεί την έντα­ση σε βαθμό που επη­ρε­ά­ζει ακόμη την ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή. Η Τουρ­κία προ­σπα­θεί να απο­κτή­σει ρόλο στα ενερ­γεια­κά σχέ­δια της πε­ριο­χής και να επι­βά­λει τους όρους της δικής της πο­λι­τι­κής, γιατί πι­στεύ­ει ότι δια­θέ­τει την στρα­τιω­τι­κή ισχύ και τη δι­πλω­μα­τι­κή ανοχή των με­γά­λων δυ­νά­με­ων.

Με αυτό το σκε­πτι­κό αύ­ξη­σε πρό­σφα­τα τις προ­κλη­τι­κές ενέρ­γειες ενα­ντί­ον της χώρας μας με σκοπό την επί­τευ­ξη δια­λό­γου και την υπα­γό­ρευ­ση των όρων τους οποί­ους η Ελ­λά­δα θα ανα­γκα­ζό­ταν να απο­δε­χτεί. Υπό την απει­λή των όπλων επι­χεί­ρη­σε να προ­ω­θή­σει το διά­λο­γο με τη δική της ατζέ­ντα.

Μετά ένα στά­διο κλι­μά­κω­σης της έντα­σης, ελ­λη­νι­κής αντί­δρα­σης με την επί­κλη­ση του διε­θνούς δι­καί­ου, του δι­καί­ου της θά­λασ­σας, του ευ­ρω­παϊ­κού και του να­τοϊ­κού πα­ρά­γο­ντα, αυτή τη στιγ­μή βρι­σκό­μα­στε στο στά­διο της απε­μπλο­κής και της προ­σπά­θειας επα­νέ­ναρ­ξης του δια­λό­γου, που έχει δια­κο­πεί από το 2016 με τα γε­γο­νό­τα στη γει­το­νι­κή χώρα.

• Η κρίση που προ­κλή­θη­κε στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις επ’ αφορ­μή της επα­πει­λού­με­νης εξό­δου του Oruç Reis, εκτο­νώ­θη­κε -αν μπο­ρού­με να χρη­σι­μο­ποι­ή­σου­με αυτό τον όρο- επει­δή η τουρ­κι­κή πλευ­ρά, «ως κί­νη­ση καλής θέ­λη­σης» επέ­λε­ξε να διευ­κο­λύ­νει τον «διά­λο­γο». Τι έχου­με να πε­ρι­μέ­νου­με αλή­θεια από τον διά­λο­γο αυτό αφού η Τουρ­κία δεν δέ­χθη­κε ποτέ να συ­ζη­τή­σει επί της ου­σί­ας για το ζή­τη­μα των θα­λασ­σί­ων ζωνών όπως η υφα­λο­κρη­πί­δα και εσχά­τως η Α.Ο.Ζ.

Η Τουρ­κία ανα­γνω­ρί­ζει ως πρό­βλη­μα την οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας και κατ’ επέ­κτα­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών ως μία εκ­κρε­μό­τη­τα με την Ελ­λά­δα που δέ­χε­ται να συ­ζη­τή­σει. Το 1976 μά­λι­στα βρε­θή­κα­με κοντά στην από κοι­νού προ­σφυ­γή στο Διε­θνές δι­κα­στή­ριο της Χάγης για την οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας. Ας ση­μειω­θεί εδώ ότι ο όρος θα­λάσ­σιες ζώνες έχει ει­σα­χθεί στο διε­θνές δί­καιο μετά το 1982.

Η δυ­σχέ­ρεια συ­νεν­νό­η­σης με την Τουρ­κία έγκει­ται στο ότι προ­σπα­θεί αφε­νός να υπο­βαθ­μί­σει στο διά­λο­γο την αξία του Κυ­πρια­κού ζη­τή­μα­τος και αφε­τέ­ρου να εντά­ξει σε αυτόν αξιώ­σεις που θί­γουν ελ­λη­νι­κά κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, όπως της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών του Αι­γαί­ου και ανα­γνώ­ρι­σης Τουρ­κι­κής μειο­νό­τη­τας στη Θράκη αλλά και δικής της κυ­ριαρ­χί­ας στις απο­κα­λού­με­νες από την ίδια γκρί­ζες ζώνες.

• Το μέγα ερώ­τη­μα είναι τι τε­λι­κά θέλει να επι­τύ­χει η Τουρ­κία επι­λέ­γο­ντας αυτή την προ­κλη­τι­κή στάση και πού στο­χεύ­ει τε­λι­κά.

Η Τουρ­κία θε­ω­ρεί ότι με τη Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης δεν της απο­δό­θη­κε ο ζω­τι­κός χώρος στη θά­λασ­σα που της ανα­λο­γεί και ότι δεν αντι­στοι­χή­θη­κε η διευ­θέ­τη­ση αυτή με τη στρα­τιω­τι­κή επι­τυ­χία, που είχε προη­γη­θεί. Αναμ­φί­βο­λα η Συν­θή­κη αυτή θα μπο­ρού­σε να είναι δυ­σχε­ρέ­στε­ρη για τα ελ­λη­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, όμως δια­τη­ρή­θη­καν ση­μα­ντι­κές ισορ­ρο­πί­ες, χάρη κυ­ρί­ως στη δι­πλω­μα­τι­κή ευ­φυ­ΐα του Ελευ­θέ­ριου Βε­νι­ζέ­λου. Εξάλ­λου, τότε η Τουρ­κία, που επέ­λε­ξε ως πρω­τεύ­ου­σα την Άγκυ­ρα, μια πόλη στην εν­δο­χώ­ρα, ήταν χώρα αγρο­τι­κή. Εδώ και δε­κα­ε­τί­ες, καθώς απέ­κτη­σε νέα πολ­λα­πλή ση­μα­σία ο πα­ρά­κτιος και θα­λάσ­σιος χώρος, θέλει να γυ­ρί­σει πίσω τον χρόνο, στο 1923, να την φέρει στα δικά της ση­με­ρι­νά μέτρα, να ανα­δεί­ξει το πε­ρί­φη­μο δόγμα της γα­λά­ζιας πα­τρί­δας, να απο­κτή­σει ζω­τι­κό χώρο στο Αι­γαίο και τη Με­σό­γειο, που ανή­κει νό­μι­μα και αναμ­φι­σβή­τη­τα στην Ελ­λά­δα. Στό­χος της είναι να οι­κειο­ποι­η­θεί και να αξιο­ποι­ή­σει ενερ­γεια­κά επι­κα­λού­με­νη αρχές δι­καί­ου δικής της έμπνευ­σης, οι οποί­ες πε­ρι­φρο­νούν τη γεί­το­να χώρα και τη διε­θνή νο­μι­μό­τη­τα.

• Κατά την άποψή σας έχει απο­σο­βη­θεί ο κίν­δυ­νος ενός θερ­μού επει­σο­δί­ου στο Αι­γαίο μετά τα πρό­σφα­τα γε­γο­νό­τα στο Κα­στε­λό­ρι­ζο;

Η ευ­ρω­παϊ­κή αντί­δρα­ση και η ελ­λη­νι­κή επι­χει­ρη­σια­κή ετοι­μό­τη­τα ήταν δια­φο­ρε­τι­κές από αυτές που ανέ­με­ναν οι Τούρ­κοι. Η Ευ­ρώ­πη διά της Γερ­μα­νί­ας, της χώρας που έχει την προ­ε­δρία της ΕΕ στην πα­ρού­σα συ­γκυ­ρία, υπο­γράμ­μι­σε προ­βλή­μα­τα -κα­τα­στρο­φι­κά μη ανα­στρέ­ψι­μα κατά τη γνώμη μας- που θα ανέ­κυ­πταν από μια εμπλο­κή στρα­τιω­τι­κού τύπου για την Τουρ­κία. Ωστό­σο, τα ελα­τή­ρια της επι­θε­τι­κό­τη­τας της Τουρ­κί­ας δεν έχουν εκλεί­ψει και η διαρ­κής δι­πλω­μα­τι­κή και επι­χει­ρη­σια­κή ετοι­μό­τη­τα, πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο ως το φθι­νό­πω­ρο, επη­ρε­ά­ζε­ται και την πο­λι­τι­κή των ΗΠΑ.

• Πώς θα χα­ρα­κτη­ρί­ζα­τε την στάση που τή­ρη­σαν Ευ­ρώ­πη, Αμε­ρι­κή και Ρωσία στην έντα­ση που καλ­λιέρ­γη­σε η Τουρ­κία όλο το προη­γού­με­νο διά­στη­μα; Ποιοι είναι τε­λι­κά οι σύμ­μα­χοί μας;

Οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ας και η Ρωσία απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κούς προ­μη­θευ­τές ενέρ­γειας της Ευ­ρώ­πης και ως εκ τού­του κάθε ελεγ­χό­με­νη ανα­στά­τω­ση στη Με­σό­γειο που κα­θυ­στε­ρεί την προ­ώ­θη­ση των δικών της ενερ­γεια­κών πόρων στην Ευ­ρώ­πη, αν δεν είναι κα­λο­δε­χού­με­νη, σί­γου­ρα δεν είναι ενο­χλη­τι­κή. Αμ­φό­τε­ρες επί­σης έχουν ισχυ­ρούς δε­σμούς με την Τουρ­κία. Ας μην ξε­χνού­με ότι από τους τέσ­σε­ρις αγω­γούς που δια­σχί­ζουν την Τουρ­κία, οι δύο με­τα­φέ­ρουν ρω­σι­κό φυ­σι­κό αέριο. Το με­γά­λο ερώ­τη­μα είναι η αντί­δρα­ση της Ευ­ρώ­πης και η αδυ­να­μία συ­γκρό­τη­σης μίας ενιαί­ας στρα­τη­γι­κής αντι­με­τώ­πι­σης των προ­κλή­σε­ων στη Με­σό­γειο, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της αντι­με­τώ­πι­σης των τουρ­κι­κών επι­διώ­ξε­ων. Μέχρι στιγ­μής οι ισχυ­ρές δι­με­ρείς σχέ­σεις κά­ποιων κρα­τών μελών με την Τουρ­κία και οι εν­δο­ευ­ρω­παϊ­κοί αντα­γω­νι­σμοί δεν έχουν ευ­νο­ή­σει την ανά­πτυ­ξη μιας ενιαί­ας με­σο­γεια­κής πο­λι­τι­κής. Η ίδια η ασφά­λεια της ανα­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης επα­φί­ε­ται στο ΝΑΤΟ, δη­λα­δή και στην Τουρ­κία, ενώ για την αξιο­ποί­η­ση των ενερ­γεια­κών πόρων της Με­σο­γεί­ου ανα­πτύσ­σο­νται πε­ρι­φε­ρεια­κοί αντα­γω­νι­σμοί, με πλέον χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό αυτόν με­τα­ξύ Γαλ­λί­ας και Ιτα­λί­ας, αλλά και Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ιτα­λί­ας για τον EastMed. Είναι λοι­πόν επι­τα­κτι­κή ανά­γκη η Ένωση να υιο­θε­τή­σει μία κοινή γραμ­μή στα ζη­τή­μα­τα γε­ω­πο­λι­τι­κής και ασφά­λειας, όχι μόνο ένα­ντι της Τουρ­κί­ας, αλλά και ένα­ντι της Κίνας, αλ­λιώς θα εξα­κο­λου­θεί να έχει ισχύ ανα­ντί­στοι­χη του οι­κο­νο­μι­κού και στρα­τιω­τι­κού της με­γέ­θους. Επί του πα­ρό­ντος, στην πε­ρί­πτω­ση ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής σύρ­ρα­ξης, ο Ελ­λη­νι­σμός, αυτό έχει γίνει αντι­λη­πτό, δεν θα κάνει πίσω.

• Πά­ντως, η ανα­κοί­νω­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ που με­τα­ξύ άλλων έκανε λόγο για «αμ­φι­σβη­τού­με­να νερά», είναι αλή­θεια ότι τά­ρα­ξε τα νερά κι εντός και εκτός Ελ­λά­δας. Τι πι­στεύ­τε ότι ση­μα­το­δο­τεί αυτός ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός;

Το ερώ­τη­μα είναι αν η ατυ­χής δια­τύ­πω­ση ήταν εντασ­σό­με­νη στο πλαί­σιο απο­κλι­μά­κω­σης, που είχε δια­μορ­φω­θεί ή ση­μα­το­δο­τεί αλ­λα­γή της αμε­ρι­κα­νι­κής προ­σέγ­γι­σης και αύ­ξη­ση της πί­ε­σης προς τη χώρα μας για διά­λο­γο με την Τουρ­κία εφ’ όλης της ύλης. Οι δη­λώ­σεις του State Department είναι πάντα καλά με­λε­τη­μέ­νες. Επο­μέ­νως, η ανα­φο­ρά σε αμ­φι­σβη­τού­με­να ύδατα, ση­μαί­νει είτε ότι δεν θέ­λουν να πά­ρουν θέση στη διέ­νε­ξη, όπερ άτοπο, είτε στέλ­νουν μή­νυ­μα ει­ρη­νι­κής διευ­θέ­τη­σης των δια­φο­ρών, η οποία, ωστό­σο, δεν μπο­ρεί να είναι εκ­βια­στι­κά ετε­ρο­βα­ρής.

• Τέλος, κύριε Δε­σπο­τό­που­λε θα ήθελα το σχό­λιό σας, για την πρό­θε­ση του Ταγίπ Ερ­ντο­γάν να ανοί­ξει για τους ορ­θό­δο­ξους Χρι­στια­νούς ενό­ψει της εορ­τής του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου την Ιερά Μονή Πα­να­γί­ας Σου­με­λά στην Τρα­πε­ζού­ντα, μετά τις επι­κρί­σεις για τη με­τα­τρο­πή της Αγίας Σο­φί­ας σε τζαμί.

Η με­τα­τρο­πή της Αγίας Σο­φί­ας σε τζαμί απο­τέ­λε­σε μία ψη­φο­θη­ρι­κή κί­νη­ση του προ­έ­δρου Ερ­ντο­γάν, εντασ­σό­με­νη ταυ­τό­χρο­να στην προ­σπά­θεια ενί­σχυ­σης του θρη­σκευ­τι­κού πα­τερ­να­λι­στι­κό προ­φίλ του στο σύ­νο­λο του μου­σουλ­μα­νι­κού κό­σμου. Επι­μέ­ρους ελιγ­μοί δεν αλ­λοιώ­νουν τον πυ­ρή­να της πο­λι­τι­κής αυτής και δεν θα πρέ­πει να μας ξε­γε­λούν. Η ση­με­ρι­νή τουρ­κι­κή ηγε­σία έχει προ πολ­λού απο­μα­κρυν­θεί από την εκ­συγ­χρο­νι­στι­κή κε­μα­λι­κή πο­λι­τι­κή και ρέπει προς το ρι­ζο­σπα­στι­κό ισλα­μι­σμό, που «απε­νο­χο­ποιεί» στρα­τιω­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις στη Συρία, στη Λιβύη και στο Ιράκ.