• Με χαμένες προθεσμίες, το ιστορικό νεοκλασικό της Ρόδου γίνεται το πιο καθαρό σύμπτωμα ενός μοντέλου έργων που ξεκινούν στα χαρτιά και τελειώνουν σε διοικητικό αδιέξοδο
Το νήμα των απεντάξεων στα Δωδεκάνησα δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια χρηματοδότησης. Είναι μια ιστορία για το πώς ο χρόνος, οι προθεσμίες και η διοικητική αδράνεια μετατρέπουν την ευκαιρία σε κόστος, και το σχέδιο σε εγκατάλειψη. Στο κέντρο αυτής της εικόνας, το κτήριο Ακάβη στη Ρόδο, ένα εμβληματικό ακίνητο με ιστορικό βάρος και έντονη παρουσία στο αστικό τοπίο, γίνεται η πιο ηχηρή υπενθύμιση ότι η πόλη μπορεί να κοιτάζει καθημερινά ένα μνημείο και ταυτόχρονα να αδυνατεί να το επαναφέρει στη ζωή.
Η επιβεβαίωση της απένταξης του έργου αποκατάστασης δεν αιφνιδίασε κανέναν. Για μήνες το έργο περιγραφόταν ως πρακτικά χαμένο, με ελάχιστη πρόοδο και με χρηματοδοτικές προθεσμίες που λήγουν στο τέλος του 2025. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν είναι μόνο μια διοικητική πράξη. Είναι μια συμβολική ήττα για την πολιτιστική διαχείριση της Ρόδου και, κατ επέκταση, για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αξιοποίηση της κληρονομιάς στα νησιά.
Η απένταξη ως μηχανισμός τελικής ακύρωσης
Στο διοικητικό επίπεδο, η απένταξη σημαίνει ότι μια πράξη δεν μπορεί να συνεχίσει να «τρέχει» εντός του πλαισίου που την χρηματοδοτεί. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται ότι όσα δεν έγιναν μέσα στον διαθέσιμο χρόνο, δεν καλύπτονται πια από το συγκεκριμένο χρηματοδοτικό κανάλι και ο φορέας καλείται είτε να βρει νέο εργαλείο είτε να αποδεχθεί ότι το έργο θα μείνει πίσω, ξανά, για αόριστο διάστημα. Στο έγγραφο ανάκλησης αποφάσεων ένταξης, που εκδόθηκε χθες από τον Γενικό Γραμματέα Διαχείρισης Τομεακών Προγραμμάτων ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ κ. Βασίλειο Σιαδήμα, το έργο «ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ ΑΚΑΒΗ» εμφανίζεται ρητά στη λίστα των πράξεων των οποίων ανακαλείται η ένταξη.
Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο η καταγραφή του τίτλου. Είναι το πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα που αφήνει η ακύρωση ενός έργου το οποίο ξεκίνησε με συγκεκριμένο προϋπολογισμό, συγκεκριμένο αφήγημα αστικής αναζωογόνησης και συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Στην περίπτωση του Ακάβη, η αίσθηση αδιεξόδου ήταν σχεδόν προδιαγεγραμμένη από την ίδια την πορεία του έργου.
Έξι χρόνια χαμένου χρόνου με υπογραφή και διάλυση σύμβασης
Η εργολαβική σύμβαση υπογράφηκε στις 9 Νοεμβρίου 2018, με ανάδοχο την εταιρεία «Νικολιάς Ο.Ε.». Το έργο είχε ενταχθεί στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με στόχο την προώθηση της αστικής κινητικότητας και αναζωογόνησης και με προθεσμία εκτέλεσης 20 μήνες. Στην πράξη, οι εργασίες διακόπηκαν το 2020, η σύμβαση διαλύθηκε και το κτήριο προστέθηκε στη μακρά λίστα των δημοτικών έργων που έμειναν στα χαρτιά.
Το πολιτικό πρόβλημα εδώ δεν είναι μόνο η διακοπή. Είναι η αδυναμία επανεκκίνησης. Από το 2020 μέχρι σήμερα μεσολάβησε ένα κενό που δεν καλύφθηκε με ένα νέο ώριμο σχέδιο, με εξασφαλισμένο χρηματοδοτικό μονοπάτι και με ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα. Έτσι, η απένταξη δεν έρχεται ως κεραυνός, αλλά ως η τελική σφραγίδα σε μια διαδικασία φθοράς που είχε ήδη κριθεί στο πεδίο.
Το κτήριο Ακάβη ως καθρέφτης της αδυναμίας αξιοποίησης της κληρονομιάς
Το ακίνητο είναι δωρεά του Ηλία Τάνους Ακάβη στον Δήμο Ρόδου. Κατασκευάστηκε το 1894 στην περιοχή Ταμπάχανα, σε θέση με θέα προς το λιμάνι και μικρή απόσταση από το διοικητικό και εμπορικό κέντρο. Πρόκειται για επιβλητικό νεοκλασικό συγκρότημα με διώροφο κτήριο, υπόγειους χώρους και βοηθητικά κτίσματα. Τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία, σφυρήλατα μεταλλικά φουρούσια, λίθινα γείσα, ξύλινα ταβάνια, κουφώματα από κατράνι, δεν είναι απλές λεπτομέρειες. Είναι αποτύπωμα εποχής, κοινωνικής τάξης και αστικής κουλτούρας που η Ρόδος προβάλλει τουριστικά, αλλά δυσκολεύεται να προστατεύσει πρακτικά.
Κατά την ιταλική περίοδο ήταν γνωστό ως «Μεγάλο Σπίτι». Από το 1947 έως το 1990 στέγασε άπορες οικογένειες. Από τότε παραμένει ανενεργό και εκτεθειμένο στη φθορά. Η ιστορία του δεν είναι γραμμική. Είναι γεμάτη μετατροπές και χρήσεις, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει πυρήνα ενός σύγχρονου μοντέλου επανάχρησης. Αντί γι’ αυτό, το κτήριο λειτουργεί σήμερα ως σταθερή εικόνα εγκατάλειψης στο πιο ορατό σημείο, εκεί όπου περνούν κάτοικοι και επισκέπτες.
Η κοινωνική διάσταση της εγκατάλειψης στο πιο τουριστικό βλέμμα της πόλης
Το πιο βαρύ στοιχείο στην υπόθεση Ακάβη είναι ότι η εγκατάλειψη δεν συμβαίνει σε μια γωνιά που δεν φαίνεται. Συμβαίνει σε μια πόλη που ζει από την εικόνα της και από την υπόσχεση της αυθεντικότητας. Το κτήριο φωτογραφίζεται, σχολιάζεται, συγκρίνεται με αρχοντικά άλλων ευρωπαϊκών πόλεων. Οι επαναλαμβανόμενοι τουρίστες, αυτοί που λειτουργούν σαν άτυποι αξιολογητές της εξέλιξης μιας πόλης, ρωτούν με καυστικότητα αν ήταν έτσι και πέρυσι. Η σιωπή που ακολουθεί δεν είναι μόνο αμηχανία, είναι πολιτικό μήνυμα χωρίς λόγια.
Για τους κατοίκους, το Ακάβη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια πολιτισμού. Είναι καθημερινή υπενθύμιση ότι ένα έργο 1,3 εκατ. ευρώ μπορεί να ξεκινήσει, να διακοπεί και τελικά να ακυρωθεί, χωρίς να υπάρξει μια καθαρή αλυσίδα λογοδοσίας που να πείθει πως το πάθημα έγινε μάθημα.
Τα Δωδεκάνησα στην ίδια λίστα με άλλες απεντάξεις, αλλά με δικά τους κρίσιμα έργα
Η εικόνα δεν αφορά μόνο τη Ρόδο. Στην ίδια απόφαση ανάκλησης ένταξης, εμφανίζονται έργα που αφορούν άμεσα τα Δωδεκάνησα και ειδικά τη διαχείριση αποβλήτων, έναν τομέα που στα νησιά δεν είναι απλώς θέμα υποδομής, αλλά και όρος βιωσιμότητας για την τουριστική οικονομία.
Στον πίνακα πράξεων περιλαμβάνεται η «ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΧΥΤΑ ΝΗΣΟΥ ΚΩ», καθώς και η «Ολοκλήρωση 2ου Κυττάρου ΧΥΤ Καρπάθου και προμήθεια εξοπλισμού διαχείρισης Αστικών Στερεών Αποβλήτων». Πρόκειται για τίτλους που δεν επιτρέπουν ωραιοποιήσεις. Όταν τέτοιου τύπου έργα βγαίνουν εκτός χρηματοδοτικής τροχιάς, η συζήτηση φεύγει από την αισθητική της πόλης και περνά στην καθημερινότητα, στην υγεία, στο περιβάλλον, στον τουρισμό, στη δυνατότητα ενός νησιού να διαχειριστεί τον όγκο των απορριμμάτων του σε περιόδους αιχμής. Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη λίστα, το Ακάβη ξεχωρίζει για έναν λόγο που δεν είναι τεχνικός. Ξεχωρίζει επειδή συμπυκνώνει την αίσθηση ότι η πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως επικοινωνιακό κεφάλαιο, αλλά όχι ως επιχειρησιακή προτεραιότητα με σχέδιο, παρακολούθηση και επιμονή.
