«Εκτοξεύτηκαν» οι συναλλαγές με κάρτες λόγω capital controls

Ξεπέ­ρα­σαν το 1,8 εκα­τομ­μύ­ριο οι νέες κάρτες που δόθηκαν σε πελάτες των ελλη­νι­κών τρα­πε­ζών, σύμφωνα με εκτι­μή­σεις παρα­γό­ντων του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού κλάδου. Καλύ­τε­ρος μήνας, όπως ήταν ανα­με­νό­μενο, ήταν ο Ιούλιος, όταν και ο αριθμός των και­νού­ριων χρε­ω­στι­κών καρτών έφθασε στο 1,1 εκατ. με τον ρυθμό να πέφτει στη συνέ­χεια, αλλά να παρα­μέ­νει σε σχετικά υψηλά επίπεδα σε σχέση με το παρελ­θόν. Αυτή τη στιγμή, εκτι­μά­ται ότι οι κάρτες που έχουν οι Έλληνες κατα­να­λω­τές και τις χρη­σι­μο­ποιούν φθάνουν περίπου στο 11 εκατ., αριθμός διόλου ευκα­τα­φρό­νη­τος.

Σε επίπεδο συναλ­λα­γών, το τελευ­ταίο τρίμηνο η αύξηση είναι εντυ­πω­σιακή, καθώς πρα­κτικά η αξία και ο αριθμός των συναλ­λα­γών έχει υπερ­δι­πλα­σια­στεί. Όπως ήταν ανα­με­νό­μενο, τον πρώτο μήνα των capital controls υπήρξε «έκρηξη» στις συναλ­λα­γές με κάρτες, με τους ρυθμούς να έχουν πλέον επι­βρα­δυν­θεί, αλλά να παρα­μέ­νουν σε υψηλά επίπεδα σε σχέση με την περίοδο πριν από την επιβολή των ελέγχων κεφα­λαίου.

Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η περί­πτωση μεγάλης αλυ­σί­δας σούπερ μάρκετ, όπου το 2014 κάρτα χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε μόλις στο 14% των συναλ­λα­γών στα ταμεία, ποσοστό που αυτή την περίοδο έχει φθάσει να δια­μορ­φώ­νε­ται στο 35%. Σημειω­τέον πως τον Ιούλιο το ποσοστό αυτό είχε φθάσει στο 70%. Επι­πλέον, οι Έλληνες κατα­να­λω­τές έχουν αρχίσει να χρη­σι­μο­ποιούν τις κάρτες και για μικρό­τε­ρης αξίας συναλ­λα­γές, κάτι που φαί­νε­ται από το ότι εκτι­μά­ται πως το μέσο ποσό συναλ­λα­γής ανά κάρτα έχει πέσει κάτω από τα επίπεδα των 40 ευρώ.

Άνοδος στις χρε­ω­στι­κές

Οι υπάρ­χου­σες εκτι­μή­σεις ανα­φέ­ρουν ότι περίπου το 10% των συναλ­λα­γών γίνεται με κάρτα, ποσοστό που είναι σημα­ντικά αυξη­μένο σε σχέση με το 6% που ήταν τα προη­γού­μενα χρόνια. Όμως, η Ελλάδα απέχει ακόμη σημα­ντικά σε σχέση με την υπό­λοιπη Ευρώπη, όπου κάρτες χρη­σι­μο­ποιού­νται σχεδόν στο 35% των συναλ­λα­γών!

Μία ενδια­φέ­ρουσα εξέλιξη είναι η σημα­ντική άνοδος που υπάρχει στη χρήση των χρε­ω­στι­κών καρτών, όπου, ως γνωστόν, η χρέωση γίνεται απευ­θείας στον τρα­πε­ζικό λογα­ρια­σμό του πελάτη. Πριν από τον Ιούλιο, οι χρε­ω­στι­κές αντι­στοι­χού­σαν περίπου στο 35% των συναλ­λα­γών με κάρτα με το υπό­λοιπο 75% να αφορά πιστω­τι­κές. Πλέον, το ποσοστό έχει αρχίσει να πλη­σιά­ζει το 50% – 50%, κάτι που έχει τη δική του σημασία, αν ανα­λο­γι­στεί κανείς ότι στην Ευρώπη οι χρε­ω­στι­κές κάρτες είναι εκείνες που χρη­σι­μο­ποιού­νται κατά κύριο λόγο από τους κατα­να­λω­τές.

Η επόμενη ημέρα

Σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας για την περαι­τέρω ενί­σχυση των ψηφια­κών συναλ­λα­γών και της χρήσης των καρτών ανα­μέ­νε­ται να είναι τα μέτρα που εξε­τά­ζει να πάρει το οικο­νο­μικό επι­τε­λείο της κυβέρ­νη­σης, το οποίο θεωρεί ότι η αύξηση στη χρήση των καρτών μπορεί να συνει­σφέ­ρει σημα­ντικά στον περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής, κάτι που τονίζει συνεχώς τις τελευ­ταίες ημέρες ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών, Τρύφων Αλε­ξιά­δης. Η σύνδεση της χρήσης των καρτών με το αφο­ρο­λό­γητο και η παροχή κινή­τρων σε συγκε­κρι­μέ­νες κατη­γο­ρίες επαγ­γελ­μα­τιών εκτι­μά­ται από παρά­γο­ντες του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού κλάδου ότι θα βοη­θή­σει σημα­ντικά, προ­κει­μέ­νου να αυξηθεί περαι­τέρω ο αριθμός των ψηφια­κών συναλ­λα­γών.

Αύξηση στα POS

Σημα­ντικό ρόλο στην ενί­σχυση των συναλ­λα­γών με κάρτες το τελευ­ταίο τρίμηνο έχει παίξει και η αύξηση που υπάρχει στη δια­θε­σι­μό­τητα των μηχα­νη­μά­των απο­δο­χής συναλ­λα­γών με κάρτες (POS).

Πριν από τα capital controls, ο αριθμός των POS που χρη­σι­μο­ποιού­νταν στην Ελλάδα εκτι­μάτο περίπου στις 150.000, με τον αριθμό των σημείων πώλησης που δέχο­νται κάρτες να είναι σημα­ντικά χαμη­λό­τε­ρος (110.000 – 120.000) καθώς σε κατα­στή­ματα, όπως είναι τα σούπερ μάρκετ, υπάρ­χουν πολ­λα­πλά POS. Τους τελευ­ταί­ους τρεις μήνες η ζήτηση που υπήρξε κινή­θηκε σε εντυ­πω­σιακά υψηλά επίπεδα και σύμφωνα με εκτι­μή­σεις παρα­γό­ντων της αγοράς, στο συγκε­κρι­μένο χρονικό διά­στημα έχουν δια­τε­θεί περίπου 35.000 – 40.000 POS, χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι όλα έχουν ήδη εγκα­τα­στα­θεί, καθώς σημα­ντικό μέρος αφορά παραγ­γε­λίες που έχουν γίνει από τους εμπλε­κό­με­νους «παίκτες». Επι­πλέον, ένας σημα­ντι­κός αριθμός εξ αυτών των POS αφορά βέβαια αντι­κα­τα­στά­σεις παλαιό­τε­ρων μηχα­νη­μά­των, σε κάθε περί­πτωση, όμως, η αύξηση είναι εντυ­πω­σιακή.

Πάντως, σε περί­πτωση που η κυβέρ­νηση προ­χω­ρή­σει στην εφαρ­μογή των μέτρων που συζη­τιού­νται τότε η ζήτηση ανα­μέ­νε­ται να «εκτο­ξευ­τεί», καθώς εκτι­μά­ται ότι απαι­τού­νται επι­πλέον 300.000 POS προ­κει­μέ­νου να καλυ­φθούν όλα τα σημεία. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2016 εκτι­μά­ται ότι οι εγκα­τα­στά­σεις νέων POS μπορεί να φθάσουν ακόμη και τις 150.000. Πάντως, ένας σημα­ντι­κός αριθμός εξ αυτών ανα­μέ­νε­ται να είναι μικρό­τε­ρου μεγέ­θους συσκευές (mPOS) που θα συν­δέ­ο­νται σε smartphones και tablets και τα οποία θα χρη­σι­μο­ποιού­νται κυρίως από ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες, μία κατη­γο­ρία που ανα­μέ­νε­ται και αυτή να ξεκι­νή­σει -ενδεχομένως και υπο­χρε­ω­τικά σε ορι­σμέ­νες περιπτώσεις- να προ­σφέ­ρει τη δυνα­τό­τητα να δέχεται πληρωμή μέσω κάρτας.

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι πάντως ότι πλέον είναι πιο εύκολη η προ­μή­θεια ενός POS από μία επι­χεί­ρηση. Το παλαιό­τερο μοντέλο που ήθελε την τράπεζα να είναι εκείνη που δίνει το τερ­μα­τικό στην επι­χεί­ρηση υπό τη μορφή leasing έχει αρχίσει να αλλάζει. Η Viva Payments ήταν εκείνη που ξεκί­νησε πρώτη να πωλεί το POS στην επι­χεί­ρηση -αρκεί η τελευ­ταία να έχει έναν τρα­πε­ζικό λογαριασμό- και πλέον και οι τέσ­σε­ρις συστη­μι­κές τρά­πε­ζες (Πει­ραιώς, Εθνική, Eurobank και Alpha) προ­σφέ­ρουν αντί­στοιχη δυνα­τό­τητα. Επι­πλέον, έχει μειωθεί σημα­ντικά ο χρόνος ενερ­γο­ποί­η­σης του POS για να δέχεται συναλ­λα­γές. Εκεί που η δια­δι­κα­σία απαι­τούσε περίπου δύο μήνες, πλέον χρειά­ζο­νται 5-20 ημέρες στις περι­πτώ­σεις των τρα­πε­ζών ή μερικές ώρες, όπως συμ­βαί­νει με τη Viva.

ΕΜΠΟΡΟΙ
Προς μείωση της προ­μή­θειας
Ένα από τα ζητή­ματα που εμπό­δι­ζαν μέχρι τώρα την αύξηση του αριθμού των POS ήταν και αυτό της προ­μή­θειας που έπαιρ­ναν τα χρη­μα­το­πι­στω­τικά ιδρύ­ματα για κάθε συναλ­λαγή. Η προ­μή­θεια αυτή σε περι­πτώ­σεις όπως αυτές των αλυ­σί­δων σούπερ μάρκετ κινεί­ται σε επίπεδα κάτω από το 1%, αλλά για τις υπό­λοι­πες επι­χει­ρή­σεις δια­μορ­φώ­νε­ται μεταξύ 1,5% και 2% (ανάλογα με τον όγκο των συναλ­λα­γών και τη σχέση της επι­χεί­ρη­σης με την τράπεζα), ενώ υπάρ­χουν και περι­πτώ­σεις που φθάνει ακόμη και στο 2,5%.
Βέβαια, θα πρέπει να σημειω­θεί ότι ακόμη και στην περί­πτωση της χρήσης μετρη­τών υπάρχει κόστος για την επι­χεί­ρηση. Σύμφωνα με την ΕΣΕΕ, το κόστος αυτό είναι της τάξεως του 0,6% ανά συναλ­λαγή, όμως, άλλες εκτι­μή­σεις υπο­στη­ρί­ζουν ότι είναι υψη­λό­τερο και ενδε­χο­μέ­νως ξεπερνά κατά πολύ το 1%.
Στην περί­πτωση των συναλ­λα­γών με κάρτα, πάντως, το ποσοστό της προ­μή­θειας ανα­μέ­νε­ται να μειωθεί από τις 9 Δεκεμ­βρίου, οπότε και τίθεται σε ισχύ η νέα οδηγία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης όπου η προ­μή­θεια για τις δια­τρα­πε­ζι­κές συναλ­λα­γές (interchange fee) θα πρέπει να είναι έως 0,2% (χρε­ω­στι­κές) ή 0,3% (πιστω­τι­κές), όταν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα είναι 0,6% (πιστω­τι­κές) και 0,26 ευρώ (χρε­ω­στι­κές) ανά συναλ­λαγή. Το interchange fee είναι, βέβαια, ένα μόνο μέρος της συνο­λι­κής προ­μή­θειας με την οποία επι­βα­ρύ­νε­ται μία επι­χεί­ρηση, αλλά η μείωσή του εκτι­μά­ται ότι θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα να πέσει και το συνο­λικό ποσοστό της προ­μή­θειας στα επίπεδα του 1% για όλες τις επι­χει­ρή­σεις, κάνο­ντας έτσι περισ­σό­τερο ελκυ­στι­κές τις ψηφια­κές συναλ­λα­γές ακόμη και για μικρά σημεία λια­νι­κής πώλησης.

Εθνος