ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Ντοκουμέντο: Οι Αιγυπτιώτες στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – Το παράδειγμα του Στέφανου Καζούλλη (Αδημοσίευτες φωτογραφίες)

news room 6 λεπτά ανάγνωση
412412412

Η κήρυξη του Ελλη­νοϊ­τα­λι­κού Πολέμου και η είσοδος της Ελλάδας στο Δεύτερο Παγκό­σμιο Πόλεμο δημιούρ­γη­σαν αισθή­ματα συγκί­νη­σης στους Έλληνες της Αιγύ­πτου, οι οποίοι με ποι­κί­λες δράσεις συνέ­δρα­μαν ηθικά και υλικά στο δίκαιο αγώνα της μητέρας πατρί­δας τους.

Γράφει η Μαρία Παπα­νι­κο­λάου, Ιστορικός-Αρχειονόμος,  Επι­κε­φα­λής του Τμή­μα­τος Σύγ­χρο­νων Αρχείων του Αμε­ρι­κα­νι­κού Πανε­πι­στη­μίου Καΐρου   

Αμέσως μετά την ιταλική επίθεση ιδρύ­θηκε η Εθνική Επι­τροπή Ελλήνων Αλε­ξαν­δρείας με πρόεδρο το δικη­γόρο με κατα­γωγή από τη Λέρο Γεώργιο Ρούσσο, ο οποίος είχε δια­τε­λέ­σει Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Ελλάδος στις βενι­ζε­λι­κές κυβερ­νή­σεις της περιό­δου 1924-1925 και πρέσβης της Ελλάδος στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες το 1917. Η Επι­τροπή μετο­νο­μά­στηκε σε «Εθνική Επι­τροπή Ελλήνων της Αιγύ­πτου», και μέσα σε έξι μήνες συγκέ­ντρωσε 150.000 αιγυ­πτια­κές λίρες για την υπο­στή­ριξη των Ελλήνων στρα­τιω­τών στο μέτωπο.

Άλλες σημα­ντι­κές ενέρ­γειες προς ενί­σχυση του εθνικού αγώνα υπήρξε η απο­στολή τεσ­σά­ρων πολε­μι­κών αερο­πλά­νων στην Ελλάδα, προ­σφορά ευπόρων παροί­κων, και η δημιουρ­γία ενός στρα­τιω­τι­κού τάγ­μα­τος 900 οπλιτών, από τους οποίους οι μισοί ήταν εθε­λο­ντές, για να πολε­μή­σουν στο μέτωπο στο πλευρό των συμπα­τριω­τών τους. Μετά την πτώση του μετώπου και τη γερ­μα­νική εισβολή τον Απρίλη του 1941, ο βασι­λιάς Γεώρ­γιος ο Β’ και η βασι­λική οικο­γέ­νεια, η εξό­ρι­στη ελλη­νική κυβέρ­νηση και τμήματα του ελλη­νι­κού στρατού και του πολε­μι­κού ναυ­τι­κού, κατέ­φυ­γαν στο Κάιρο.

Ο ελλη­νι­σμός της Αιγύ­πτου συμπα­ρα­στά­θηκε στα εκεί εγκα­τε­στη­μένα ελλη­νικά στρα­τεύ­ματα ιδρύ­ο­ντας ενός πλήθους επι­τρο­πών, όπως «Τo Δέμα του Στρα­τιώ­του» και το «Σπίτι του Ναύτου», για την υλική και ηθική τους υπο­στή­ριξη. Παράλ­ληλα, οι παροι­κια­κές κοι­νό­τη­τες διέ­θε­σαν τις κτι­ρια­κές υπο­δο­μές τους, τα νοσο­κο­μεία και τα ιδρύ­ματα για τις ανάγκες των ελλη­νι­κών ενόπλων δυνά­μεων.

Η Μαρίκα και ο Μιχάλης Καζούλ­λης στον κήπο του σπιτιού τους μαζί με τους γιους τους Αλέ­ξαν­δρο και Στέφανο, στον κήπο του σπιτιού τους στην Αλε­ξάν­δρεια. Πηγή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

Η παρου­σία της εξό­ρι­στης ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης και των ελλη­νι­κών στρα­τευ­μά­των στην Αίγυπτο, το καθε­στώς της βρε­τα­νι­κής στρα­τιω­τι­κής κατοχής στο οποίο περι­ήλθε η χώρα αμέσως μετά το ξέσπα­σμα του πολέμου και η μετα­τροπή της σε έδρα του Στρα­τη­γείου Μέσης Ανα­το­λής του βρε­τα­νι­κού στρατού, έδωσε την ευκαι­ρία στους Αιγυ­πτιώ­τες Έλληνες να συνει­σφέ­ρουν στον κοινό αγώνα της Ελλάδας και των Συμ­μά­χων στα πεδία των μαχών και στο μυστικό πόλεμο. Μαζί με πολλούς Έλληνες οι οποίοι διέ­φυ­γαν κρυφά από την Ελλάδα στην Αίγυπτο και στον ευρύ­τερο χώρο της Μέσης Ανα­το­λής, Αιγυ­πτιώ­τες Έλληνες εκπαι­δεύ­τη­καν από τις βρε­τα­νι­κές δυνά­μεις, και είτε συμ­με­τεί­χαν σε κατα­δρο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις στην Ελλάδα, είτε κατα­τά­χτη­καν στον ελλη­νικό στρατό στην Αίγυπτο.

Η Μαρίκα και ο Μιχάλης Καζούλ­λης, στο εσω­τε­ρικό του σπιτιού τους στην Αλε­ξάν­δρεια, μαζί με δύο από τα παιδιά τους. Πηγή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών στην Αθήνα, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

Ένα χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα Έλληνα Αιγυ­πτιώτη που εντά­χθηκε στις βρε­τα­νι­κές κατα­δρο­μι­κές δυνά­μεις, και συγκε­κρι­μένα στην Special Boat Service (SBS) η οποία ήταν τμήμα των ειδικών δυνά­μεων του Βασι­λι­κού Ναυ­τι­κού της Μεγάλης Βρε­τα­νίας, ήταν ο Ανθυ­πο­λο­χα­γός Στέ­φα­νος Καζούλ­λης. Ο Στέ­φα­νος Καζούλ­λης γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε στην Αλε­ξάν­δρεια, φοίτησε στο Αβε­ρώ­φειο Γυμνά­σιο και σπού­δασε στη Νομική Σχολή του Πανε­πι­στη­μίου της Λωζάνης και στο London School of Economics.

Ήταν γιος του  Μιχάλη και της Μαρίκας Καζούλλη, η οποία ήταν κόρη του Στέ­φα­νου Δρα­γούμη και αδερφή του Ίωνα Δρα­γούμη. Η Μαρίκα Καζούλλη υπήρξε μεγάλη φιλάν­θρω­πος της ελλη­νι­κής παροι­κίας, ιδρύ­τρια και πρό­ε­δρος της Ένωσης Ελλη­νί­δων Αλε­ξάν­δρειας η «Μάννα».

Ο Στέ­φα­νος Καζούλ­λης έλαβε τη στρα­τιω­τική του εκπαί­δευση από τους βρε­τα­νούς  στην El Geneifa, μια ερημική τοπο­θε­σία κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ, συμ­με­τείχε σε πολλές κατα­δρο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις Βρε­τα­νών και Ελλήνων στο Αιγαίο και σκο­τώ­θηκε στη Σαντο­ρίνη στις 24 Απρι­λίου του 1944.

Αλέ­ξαν­δρος, Στέ­φα­νος και Έλλη  Καζούλλη σε νηπιακή ηλικία. Πηγή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

Η ηρωική του δράση του είχε μεγάλη σημασία για την ιδιαί­τερη πατρίδα της οικο­γέ­νειας Καζούλλη, τη Ρόδο.

Ο Ελλη­νοϊ­τα­λι­κός Πόλεμος διέρ­ρηξε την επίσημη πολι­τική άρνησης διεκ­δί­κη­σης των Δωδε­κα­νή­σων  από το ελλη­νικό κράτος, την οποία είχε εγκαι­νιά­σει ο Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος με τη σύναψη του ελλη­νοϊ­τα­λι­κού συμ­φώ­νου φιλίας, συν­διαλ­λα­γής και δικα­στι­κού δια­κα­νο­νι­σμού το 1928.

Η παρα­χώ­ρηση των Δωδε­κα­νή­σων από την Τουρκία στην Ιταλία με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 απο­τέ­λεσε τη θρυαλ­λίδα για την έναρξη του  «Δωδε­κα­νη­σια­κού Αγώνα» όπως ονο­μά­στηκε η συστη­μα­τική δράση δωδε­κα­νη­σια­κών συλ­λό­γων, ομάδων και μεμο­νω­μέ­νων Δωδε­κα­νη­σίων,  για την ένωση των Δωδε­κα­νή­σων με την Ελλάδα.

Πρω­το­στά­τες του

«Δωδε­κα­νη­σια­κού Αγώνα» οι Δωδε­κα­νή­σιοι της Δια­σπο­ράς.

Η οικο­γέ­νεια Καζούλλη, έμποροι βαμ­βα­κιού και μία από τις πιο εύπορες οικο­γέ­νειες της ελλη­νι­κής παροι­κίας της Αιγύ­πτου, μεγάλοι ευερ­γέ­τες της Ρόδου στον τομέα της εκπαί­δευ­σης, καθώς ίδρυσαν σχολεία (Καζούλ­λειον Παρ­θε­να­γω­γείον, Αστική Σχολή Ρόδου) και άφησαν κλη­ρο­δο­τή­ματα για την κάλυψη των σπουδών άπορων μαθητών και φοι­τη­τών, κρα­τούσε τα ηνία του Δωδε­κα­νη­σια­κού Αγώνα στην Αίγυπτο.

Αφιέ­ρωμα στη θανούσα Μαρίκα Καζούλλη στη Λογο­δο­σία του 1939 της Ενώσεως Ελλη­νί­δων Αλε­ξαν­δρείας η «Μάννα». Πηγή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών στην Αθήνα, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

Ο θείος του Στέ­φα­νου Καζούλλη, Ιωάννης Καζούλ­λης, ήταν πρό­ε­δρος της Κεντρι­κής Εκτε­λε­στι­κής Επι­τρο­πής  Ενώσεων Δωδε­κα­νη­σίων Αιγύ­πτου, και ο πατέρας του Μιχάλης, δρα­στή­ριο μέλος της Επι­τρο­πής. Με ψηφί­σματα προς τον Ιταλό Πρέσβη στην Αίγυπτο και σε ξένους ηγέτες, η Επι­τροπή υπο­στή­ριζε τη ένωση των Δωδε­κα­νή­σων με την Ελλάδα.

Η Ιταλική Διοί­κηση των Δωδε­κα­νή­σων παρα­κο­λου­θούσε συστη­μα­τικά τη δράση του Ιωάννη και του Μιχάλη Καζούλλη και τους θεω­ρούσε προ­πα­γαν­δι­στές του δωδε­κα­νη­σια­κού αλυ­τρω­τι­σμού και εχθρούς του ιτα­λι­κού καθε­στώ­τος στα νησιά.

Φωτο­γρα­φία της Μαρίκας Καζούλλη με τα δύο μωρά.
Η Μαρίκα Καζούλλη κρατά στην αγκαλιά της το Στέ­φα­νος μωρό και πλάι της ο μεγα­λύ­τε­ρος γιος της ο Αλέ­ξαν­δρος. Πηγή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

Ο Ιωάννης Καζούλ­λης, αμέσως μετά την κήρυξη του Ελλη­νοϊ­τα­λι­κού Πολέμου πήγε στην Αθήνα όπου έγινε πρό­ε­δρος της Κεντρι­κής Δωδε­κα­νη­σια­κής Επι­τρο­πής και συνέ­βαλλε στην ίδρυση του Συντάγ­μα­τος Εθε­λο­ντών Δωδε­κα­νη­σίων.

Η ηρωική θυσία του Στέ­φα­νου Καζούλλη δεν υπήρξε μόνο μία στιγμή στον αγώνα των Αιγυ­πτιω­τών Ελλήνων για την απε­λευ­θέ­ρωση της Ελλάδας, αλλά απόρ­ροια της πατριω­τι­κής δράσης της οικο­γέ­νειάς του για τη γενέ­τειρά τους, τη Ρόδο και τα Δωδε­κά­νησα.

Πηγές –Βιβλιο­γρα­φία

-Γ.Θ. Βεργωτή, «Η συμβολή της οικο­γέ­νειας Π. Καζούλλη στην ομαλή λει­τουρ­γία των σχο­λείων της νήσου Ρόδου», Δωδε­κα­νη­σιακά Χρονικά Η’ (1983), σ. 289-310.

-Παντελής Καστρου­νής, «Η Ιστορία του Δωδε­κα­νη­σια­κού Αγώνα στην Αίγυπτο», Δωδε­κα­νη­σιακά Χρονικά Δ’ (1975), σ. 222-314.

-Αλέξανδρος Κιτροέφ, «Η Ελλη­νική  Παροι­κία στην Αίγυπτο και ο Δεύ­τε­ρος Παγκό­σμιος Πόλεμος. Η Περί­πτωση του Εθνικού Απε­λευ­θε­ρω­τι­κού Συν­δέ­σμου»,  Μνήμων 9 (1984), σ.1-32., doi:https://doi.org/10.12681/mnimon.207, ανα­κτή­θηκε στις 15 Οκτω­βρίου 2020.

-Alexander Kitroef, The Greeks and the Making of Modern Egypt, AUC Press, Cairo 2019.

-Ματούλα Τομαρά – Σιδέρη, «Ρόδος και Αίγυ­πτος: Λίκνα ευερ­γε­τι­σμού», Διάλεξη στο Επι­με­λη­τή­ριο Δωδε­κα­νή­σου, 5 Απρι­λίου 2014, https://bit.ly/3760G0S, ανα­κτή­θηκε στις 15 Οκτω­βρίου 2020.

–«Ανθυ­πο­λο­χα­γός Στέ­φα­νος Καζούλλης- Κατα­δρομή στην Σαντο­ρίνη»,  Πολι­τι­στική Ομάδας Αρχι­πέ­λα­γος, To Βlog, 22/04/2020, http://www.arxipelagos.org/taualpha-nu941alpha-mualphasigmaf-2020/6839452, πρό­σβαση στις 15 Οκτώ­βρίου 2020.

-Αμερικανική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών στην Αθήνα, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη, Φάκελος 5, Υπο­φά­κε­λοι 2, 5, 6.

Γενικά Αρχεία του Κράτους, Τμήμα Ρόδου, Αρχείο Ιταλών Καρα­μπι­νιέ­ρων.

Λογο­δο­σία του 1939 της Ενώσεως Ελλη­νί­δων Αλε­ξαν­δρείας η «Μάννα».
Παρα­πο­μπή: Αμε­ρι­κα­νική Σχολή Κλα­σι­κών Σπουδών στην Αθήνα, Γεν­νά­δειος Βιβλιο­θήκη, Αρχείο Οικο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελίζας Δρα­γούμη.

*Το άρθρο της κ. Παπα­νι­κο­λάου δημο­σιεύ­θηκε στο Νέο Φως στις 19.10.20.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.